«Η Νέα Δημοκρατία προτείνει την αναθεώρηση του άρθρου 16 Σ. στην κατεύθυνση της συνύπαρξης Δημοσίων και Ιδιωτικών ή Μη Κρατικών Μη Κερδοσκοπικών Πανεπιστημίων που θα ονομάζονται Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης», είπε ο εισηγητής της ΝΔ Ευριπίδης Στυλιανίδης.

Ο εισηγητής της ΝΔ μάλιστα, επικαλούμενος την Κύπρο, που αποκομίζει το 6% του ΑΕΠ της από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τόνισε ότι η Ελλάδα είναι αποκλεισμένη από την αγορά χάρη στην «τραγική ιδεοληψία κάποιων πολιτικών δυνάμεων ή ξεπερασμένων συντεχνιακών κατεστημένων που συναποτελούν τη δικτατορία των μετριοτήτων».

Συνταγματική κατοχύρωση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ζητά το ΠΑΣΟΚ

Από την πλευρά της, η ειδική εισηγήτρια του ΠΑΣΟΚ Νάντια Γιαννακοπούλου δήλωσε ανοιχτή στα μη κρατικά ΑΕΙ. Ωστόσο, όπως είπε, η πρόταση της κυβέρνησης προβλέπει ανώτατη εκπαίδευση από νομικά πρόσωπα που μπορεί να έχουν «δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα», με μοναδική εγγύηση τη «διασφάλιση υψηλού επιπέδου των παρεχόμενων σπουδών», χωρίς πουθενά να αναφέρεται η λέξη «μη κερδοσκοπικός».

Η παράλειψη αυτή, είπε, «ανοίγει διάπλατα την πόρτα στο κερδοσκοπικό, επιχειρηματικό πανεπιστήμιο, χωρίς κατοχύρωση κοινωνικής αποστολής, χωρίς πιστοποίηση και εποπτεία από ανεξάρτητη αρχή, χωρίς καμία εγγύηση προσβασιμότητας». Η ίδια πρότεινε ρητή συνταγματική κατοχύρωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, αυστηρή αδειοδότηση και εποπτεία από ανεξάρτητη αρχή.

Αν και οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ είναι «πολύ κοντά» με αυτές τις ΝΔ, όπως παραδέχονται και οι ίδιοι οι βουλευτές, το κόμμα επιμένει στη θέση του να μην υπερψηφίσει κανένα από τα προτεινόμενα άρθρα στην παρούσα, προτείνουσα Βουλή.

«Όχι» στην αναθεώρηση του 16 από ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, ΝΙΚΗ, «ναι» από Ελληνική Λύση

Την αντίθεσή του στα μη κρατικά πανεπιστήμια εξέφρασε ο εισηγητής του ΣΥΡΙΖΑ Θεόφιλος Ξανθόπουλος, που ξεκαθάρισε ότι το κόμμα του μιλά «για δημόσιο πανεπιστήμιο και όχι κρατικό» και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι με τον νόμο της «μετονομάστηκαν τα πρώην κολλέγια σε ιδιωτικά ΑΕΙ». Παράλληλα, έκλεισε την ομιλία του με το ποίημα του νομπελίστα Ζοσέ Σαραμάγκου «Ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο», που τελειώνει με τον στίχο «ιδιωτικοποιήστε στο φινάλε και την@@@ τη μάνα που σας γέννησε».

Αρνητική και η βουλευτής του ΚΚΕ Αφροδίτη Κτενά, που τόνισε ότι «η κατά τεκμήριο υψηλή ποιότητα των ελληνικών ΑΕΙ οφείλεται στον δημόσιο χαρακτήρα τους», και κατηγόρησε την κυβέρνηση για εμπορευματοποίηση της εκπαίδευσης. Το νομοσχέδιο της κυβέρνησης για τα μη κρατικά πανεπιστήμια είναι «χυδαία κλωνοποίηση του αγγλοσαξονικού συστήματος στη βαλκανική εκδοχή» είπε ο ανεξάρτητος Νάσος Ηλιόπουλος.

«Όχι» στην αναθεώρηση του άρθρου 16 λέει και η ΝΙΚΗ, με τον Γιώργο Ρούντα να τονίζει ότι το κόμμα «υποστηρίζει τον δημόσιο και μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης».

Αντίθετα, ο Στέλιος Φωτόπουλος της Ελληνικής Λύσης ανέφερε ότι«η πρότασή μας είναι η παράλληλη λειτουργία δημοσίων και ιδιωτικών ΑΕΙ με ταυτόχρονη κατάργηση των ψυχοφθόρων πανελλαδικών εξετάσεων».

Το ΠΑΣΟΚ απέρριψε την σχετική πρόταση καθώς επικαλείται ότι δεν έχει καμία εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση και έχει ήδη απαντήσει αρνητικά ακόμα και να συναινέσει σε ένα πλειοψηφικό μπλοκ επί των δικών του προτάσεων. Το τελευταίο επισημαίνεται ως κοινοβουλευτικό και πολιτικό παράδοξο από την κυβέρνηση: να μην ψηφίζει, δηλαδή, τις δικές του προτάσεις και να οδηγεί την διαδικασία στην αναζήτηση πλειοψηφίας 180 βουλευτών στην αναθεωρητική Βουλή.

Η πρόταση Βορίδη αποτελεί, αναμφίβολα, πολιτική “ντρίμπλα” για να εκθέσει το ΠΑΣΟΚ, από την άλλη, όμως, το γεγονός ότι προτείνονται συμφωνίες παρασκηνίου για την μείζονα διαδικασία της αναθεώρησης του Συντάγματος αποδεικνύει πόσο υπονομευμένη είναι εν μέσω της μακράς και ακραίας πόλωσης προεκλογικής περιόδου.

Η Συνταγματική αναθεώρηση έχει ήδη πολιτικά ακυρωθεί επειδή ναρκοθετείται εκ των πραγμάτων ο ακρογωνιαίος λίθος της κοινοβουλευτικής διαδικασίας: η συναίνεση. Οι μεν κατηγορούν τους δε, η ουσία, ωστόσο, είναι πώς η αλλαγή συνταγματικών διατάξεων με εξαιρετική σημασία για τη λειτουργία των θεσμών (Δικαιοσύνη), του πολιτικού συστήματος (άρθρο 86) και άλλων εκφάνσεων της κοινωνικής ζωής (άρθρο 16 για τα μη κερδοσκοπικά ιδιωτικά ΑΕΙ κ.α), βυθίζεται στην μεγαλύτερη πολιτική αστάθεια που γνώρισε εδώ και πολλά χρόνια η χώρα.

Ακόμα και στην δεκαετή περίοδο της οικονομικής κρίσης υπήρξαν στιγμές πολιτικών συγκλίσεων (συγκυβέρνηση Ν.Δ- ΠΑΣΟΚ, ή η συνεργασία ΣΥΡΙΖΑ- ΑΝΕΛ), ή σχηματίστηκαν άμεσα ή έμμεσα αντιπολιτευτικά μπλοκ σχετικής συνεννόησης.

Έτσι πορευόμαστε προς τις επόμενες εκλογές με τα τρία βασικά κόμματα (Ν.Δ, ΕΛ.Α.Σ, ΠΑΣΟΚ) να απορρίπτουν κάθε ιδέα συνεννόησης ακόμα και στα θεωρητικώς αυτονόητα και κάθε πιθανότητα συνεργασίας μετά τις εκλογές. Όμως, ο λαός (εκλογικό σώμα) μπορεί να παρακολουθεί τους σχεδιασμούς των κομμάτων και να γελά.

Διότι, εφόσον το εκλογικό αποτέλεσμα δεν εξασφαλίσει ορίζοντα αυτοδυναμίας για το πρώτο κόμμα, πρόσωπα και πολιτικά υποκείμενα θα κληθούν να απαντήσουν για ποιούς λόγους θα πρέπει η χώρα να μπει σε έναν κύκλο επικίνδυνης περιπέτειας με σερί εκλογικών αναμετρήσεων που το πιθανότερο είναι πώς θα καταλήξει σε μία βραχύβια και ασταθή διακυβέρνηση.

Ακολούθως εξήγησε: «Επιχειρεί να αλλάξει ατζέντα, να αναθεωρηθεί το Σύνταγμα με συντηρητικές αντιλαϊκές προβλέψεις, να νομιμοποιήσει τις πολλές παραβιάσεις της κυβέρνησης και να κόψει και να ράψει ένα Σύνταγμα στα μέτρα της δεξιάς».

Χαρακτήρισε «απαράδεκτο» το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εργασιών μέχρι τις 15 Ιουλίου, τη στιγμή που θα μπορούσε να υποβάλει αυτή την πρόταση θεσμικά εδώ και ενάμιση χρόνο και πρόσθεσε: «Απαράδεκτη η επιλογή Βορίδη. Θα έπρεπε να ελέγχεται για το μεγάλο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ».

Συμπυκνώνοντας υπογράμμισε: «Καμία εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση, που βαρύνεται με πολλές περιπτώσεις παραβίασης του Συντάγματος. Ο κ. Μητσοτάκης δεν μπορεί να ζητά συναίνεση. Δεν πρέπει να δοθεί το όριο των 180 ψήφων. Οι αλλαγές προϋποθέτουν μια προοδευτική κυβέρνηση, η οποία θα μπορεί να εξασφαλίσει πραγματική και ουσιαστική συναίνεση, αλλά πρώτα απ’ όλα το αυτονόητο, που είναι η εφαρμογή του Συντάγματος».

Ακολούθως αναφέρθηκε στην στάση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, σημειώνοντας ότι εγκαίρως αυτή τη συζήτηση και έχει επεξεργασμένες προτάσεις:

«Για το άρθρο 86, για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και την αλλαγή του τρόπου επιλογής της ηγεσίας της, για κατοχυρωμένες Ανεξάρτητες Αρχές, για την προστασία των δημόσιων αγαθών, της οικογένειας, της μητρότητας, του παιδιού, των ευάλωτων, του αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης, του ΕΣΥ, της δημόσιας πολιτικής στέγης, την κατοχύρωση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, των εργασιακών δικαιωμάτων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της ενίσχυσης της άμεσης Δημοκρατίας. Είναι χρέος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και όλων των προοδευτικών δυνάμεων να σταματήσουν το σχέδιο Μητσοτάκη εις βάρος των συμφερόντων της κοινωνίας».

Αναφερόμενος στα εσωτερικά του ΣΥΡΙΖΑ είπε: «Στην ΚΕ αποφασίσαμε να δουλέψουμε για την ενίσχυση και διεύρυνση της προοδευτικής πρότασης, αναγνωρίζοντας και το κοινωνικό αποτύπωμα που είχε η ίδρυση της ΕΛΑΣ και στηρίζοντας την πρωτοβουλία του Αλέξη Τσίπρα. Δεν αποφασίσαμε ούτε τη διάλυση ούτε την αναστολή λειτουργίας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Η ΚΕ με σημαντική πλειοψηφία ενέκρινε την εισήγηση της ΠΓ, που ήταν και η πρότασή μου, και απέρριψε τροπολογίες που θα “έκρυβαν” την καθαρή και προωθημένη απόφασή μας. Η απόφαση είναι θαρραλέα και σας καλώ να τη στηρίξουμε στην πράξη. Δεν θα δεχτώ να ξαναγυρίσουμε στη συζήτηση που γινόταν πριν την ΚΕ.

Οι δημόσιες αμφισβητήσεις της συλλογικής απόφασης, λίγες μέρες μετά την απόφαση της ΚΕ προσβάλουν τα μέλη και προσθέτουν μόνο εσωστρέφεια και φθορά και δεν απαντούν στο ερώτημα της κοινωνίας για το πώς θα φύγει το καθεστώς της δεξιάς».

Απάντησε και στον Παύλο Πολάκη δίχως να τον κατονομάσει: «Δεν θα επιτρέψω να θέτει σήμερα ένα πρώην μέλος της ΚΟ, που έχει προσβάλει τη λειτουργία μας με δημόσιες τοποθετήσεις του και για αυτό διεγράφη από την ΚΟ, εκβιαστικά διλήμματα και να προκαλεί επιπλέον κρίση, καλώντας τους βουλευτές και τα στελέχη να διαλέξουν με ποιον θα πάνε, όταν έχουμε συλλογικά αποφασίσει τη στάση μας. Έχουμε πληρώσει πολύ ακριβά αντίστοιχα λάθη του παρελθόντος».

Στο νέο του βιβλίο «Δωσίλογοι και ονειροπόλοι» (εκδόσεις ΤΟΠΟΣ), που κλείνει την «Τριλογία για τη μνήμη», ο Ξενοφών Κοντιάδης δεν στήνει ένα λαϊκό δικαστήριο, αλλά ψηλαφίζει τις γκρίζες ζώνες της ανθρώπινης συνείδησης όταν αυτή έρχεται αντιμέτωπη με τα πιο ακραία υπαρξιακά διλήμματα.

Σε μια συζήτηση που αρνείται τις εύκολες, ασπρόμαυρες ταμπέλες και τον θόρυβο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ο Καθηγητής ξετυλίγει το νήμα μιας έρευνας που ισορροπεί ανάμεσα στην ψυχική ανάγκη του απογόνου για κάθαρση και στην ψυχρή, αντικειμενική ματιά του πανεπιστημιακού.

Όμως, ο διάλογος με έναν συνταγματολόγο δεν μπορεί να εγκλωβιστεί στο παρελθόν. Με την ίδια ανατομική ακρίβεια που προσεγγίζει τους ήρωές του, ο κ. Κοντιάδης στρέφει το βλέμμα του στο παρόν και το μέλλον της χώρας. Σχολιάζοντας τις κυβερνητικές προτάσεις για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, αποδομεί τις επικοινωνιακές τακτικές της περιόδου, μιλά για έναν «αδέξιο συνταγματικό λαϊκισμό» και αναλύει τις χαμένες ευκαιρίες μιας θεσμικής αρχιτεκτονικής που θα έπρεπε να απαντά στις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μέσα από τις απαντήσεις του, το Σύνταγμα αποκαλύπτεται όχι ως ένα άκαμπτο, ιδεολογικά ουδέτερο νομικό κείμενο, αλλά ως ένας «ζωντανός οργανισμός» — ένας καθρέφτης των αξιακών μαχών και των κοινωνικών συναινέσεων της εποχής μας.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Κοντιάδη, στο νέο σας βιβλίο περιγράφετε μια συγκλονιστική προσωπική και οικογενειακή αντίφαση, όπου το ηρωικό βίωμα και ο δωσιλογισμός συνυπάρχουν στο ίδιο γενεαλογικό δέντρο. Κατά τη διάρκεια της έρευνας και της συγγραφής, πότε νιώσατε να υπερισχύει μέσα σας ο ψυχικός κόσμος του απογόνου που αναζητά τη δική του «κάθαρση» και πότε η αυστηρή, αντικειμενική ματιά του πανεπιστημιακού που οφείλει να αναλύσει τα γεγονότα χωρίς συναισθηματική εμπλοκή;

Η ερώτησή σας αγγίζει τον πυρήνα της πιο επώδυνης και ταυτόχρονα της πιο γοητευτικής πρόκλησης, που καλείται να αντιμετωπίσει ένας συγγραφέας. Είναι εκείνη η στιγμή που η Ιστορία παύει να είναι εξιστόρηση και παράθεση μαρτυριών και μετατρέπεται σε προσωπικό βίωμα, δημιουργεί μια εσωτερική ταλάντευση ανάμεσα στην ανάγκη κατανόησης και αποστασιοποίησης του αφηγητή. Όταν όμως ερχόταν η ώρα της συγγραφής, η τελευταία έπρεπε να λάβει τα ηνία. Αν το βιβλίο μετατρεπόταν σε ένα προσωπικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών ή σε ένα συναισθηματικό μνημόσυνο, θα έχανε την λογοτεχνική και ιστορική του αξία. Ίσως εδώ η ακαδημαϊκή ιδιότητα λειτούργησε ως σωσίβιο. Αντί να κρίνω τις πράξεις με όρους ηθικής του σήμερα, έπρεπε να τις αναλύσω στο πλαίσιο της εποχής τους. Δηλαδή κατά πόσο λειτούργησε η βία και ο καταναγκασμός του κατακτητή ως καταλύτης αποφάσεων και επιλογών ζωής. Πώς το δίκαιο της ανάγκης ή ο φόβος του κομμουνισμού θόλωσαν τις γραμμές μεταξύ νόμιμου και παράνομου, πατριωτικού και προδοτικού.

Ένας πανεπιστημιακός γνωρίζει πως οι μανιχαϊστικές προσεγγίσεις δεν έχουν θέση στην κατανόηση της Ιστορίας. Οι όροι «ήρωας» και «προδότης» συχνά αποδεικνύονται ανεπαρκείς για να περιγράψουν την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης σε συνθήκες ακραίας κρίσης. Η επιστημονική ματιά επέβαλε να προσεγγίσω τον δωσίλογο, όχι ως το απόλυτο «κακό», αλλά ως ανθρώπινο προϊόν κοινωνικών, πολιτικών και ψυχολογικών διεργασιών και τον ονειροπόλο – αντάρτη όχι ως άγιο, αλλά ως έναν άνθρωπο με τις δικές του αντιφάσεις και ποιότητες.

Η κάθαρση, τελικά, δεν επιτυγχάνεται όταν ο «απόγονος επιβάλλεται στον συγγραφέα», αλλά όταν ο πρωταγωνιστής προσφέρει σου τα εργαλεία για να κατανοήσεις. Το να μπορείς να γράψεις για πρόσωπα της οικογένειάς σου, με την  αντικειμενικότητα που θα έγραφες για ένα ιστορικό πρόσωπο, είναι μια εσωτερική νίκη, η στιγμή που το προσωπικό τραύμα μετατρέπεται σε συλλογική γνώση.

–Από τη μία πλευρά περιγράφετε τη συμμετοχή σε έναν κοινωνικό ή αντιστασιακό κύκλο ως τυχαίο γεγονός και από την άλλη μιλάτε για μια βαθιά εσωτερική ηθική στάση (το πού θέτει κανείς το όριο της αξιοπρέπειάς του). Στην περίπτωση των δύο πρωταγωνιστών του βιβλίου σας, του Πέτρου Κόκκαλη και του Κωνσταντίνου Λογοθετόπουλου, θεωρείτε ότι η τελική τους στάση ήταν το νομοτελειακό αποτέλεσμα του χαρακτήρα και των αξιών τους, ή μήπως οι ίδιοι παγιδεύτηκαν σταδιακά από τις αρχικές, σχεδόν τυχαίες, συναναστροφές τους στην αρχή της Κατοχής;

Η ερώτηση αυτή αγγίζει το πιο βαθύ υπαρξιακό, ψυχαναλυτικό και κοινωνιολογικό ζητούμενο, που προκύπτει από τη μελέτη των βίων των Κόκκαλη και Λογοθετόπουλου. Άραγε, είναι η μοίρα μας ο χαρακτήρας μας ή οι περιστάσεις και οι συνθήκες που μας καθορίζουν;

Όταν μελετά κανείς την πορεία αυτών των δύο κορυφαίων επιστημόνων, που ξεκίνησαν από κοινή αφετηρία -την προπολεμική αθηναϊκή ελίτ, την Ιατρική, τις ίδιες κοινωνικές συναναστροφές- διαπιστώνει, ότι η τελική τους στάση δεν ανάγεται ούτε σε  γραμμική νομοτέλεια, αλλά ούτε στην τυχαιότητα. Ήταν, αντίθετα, μια διαδικασία σταδιακής παγίδευσης ή σταδιακής χειραφέτησης, όπου οι αρχικές μικρές επιλογές δημιούργησαν μια μη αναστρέψιμη δυναμική.

Στην περίπτωση του Λογοθετόπουλου, η πορεία προς τον δωσιλογισμό δεν ξεκίνησε απαραίτητα με τη συνειδητή απόφαση να γίνει προδότης. Ως καθηγητής με στενούς δεσμούς με τη Γερμανία, οι πρώτες του επαφές με τις δυνάμεις Κατοχής είχαν το πρόσχημα της «διαμεσολάβησης» για την προστασία του πληθυσμού ή του Πανεπιστημίου και του συστήματος Υγείας. Στη συνέχεια, η αποδοχή του υπουργικού θώκου και της Αντιπροεδρίας στην κυβέρνηση Τσολάκογλου και πολύ περισσότερο η μετέπειτα ανάληψη της κατοχικής πρωθυπουργίας λειτούργησαν ως μια κινούμενη άμμος. Κάθε συμβιβασμός που έκανε «για να σώσει ό,τι κατ’ εκείνον σώζεται» τον εξωθούσε στον επόμενο, μεγαλύτερο συμβιβασμό. Εδώ αγγίζουμε τον πυρήνα της προσωπικής του ηθικής: η ματαιοδοξία και η ταξική του τύφλωση απέναντι στη δυστυχία του λαού τον εμπόδισαν να θέσει όρια. Δεν είχε τις εσωτερικές αντιστάσεις να αρνηθεί την εξουσία, όταν αυτή απαιτούσε το τίμημα της απόλυτης υποταγής στον κατακτητή. Όμως αυτή η εθελοδουλεία, που απαιτούσε το καθεστώς, δε μπορούσε να συνυπάρξει για πολύ με την προσωπικότητα και την ευφυία του, με αποτέλεσμα, μόλις λίγους μήνες μετά να παραιτηθεί.

Αντίθετα, η πορεία του Κόκκαλη αποδεικνύει, πώς η βαθιά εσωτερική ηθική στάση μπορεί να σπάσει τον κύκλο ενός συντηρητικού οικογενειακού περιβάλλοντος και της επαγγελματικής φιλοδοξίας για ανέλιξη. Άλλωστε εκείνος την επιστήμη της χειρουργικής την αντιλαμβανόταν ως λειτούργημα, ως έμπρακτη εκδήλωση της φροντίδας στον συνάνθρωπο.

–Δίνοντας «λόγο» στον Λογοθετόπουλο μέσα από μια πολυφωνική δομή, μπαίνετε στη διαδικασία να αποτυπώσετε τη δική του οπτική γωνία και τη θεωρία του «μικρότερου κακού» που επικαλέστηκε. Πόσο ρισκάρει ένας συγγραφέας, στην προσπάθειά του να αποφύγει την ασπρόμαυρη προσέγγιση και να κατανοήσει τις «γκρίζες ζώνες» του δωσίλογου, να παρερμηνευθεί η πρόθεσή του ως μια μορφή εκ των υστέρων εξισορρόπησης ή δικαιολόγησης των πράξεών του;

Αυτό είναι ναρκοπέδιο για έναν συγγραφέα που αποφασίζει να εισέλθει στην ψυχοσύνθεση του «κακού» ήρωά του. Το ρίσκο της παρερμηνείας δεν είναι απλώς υπαρκτό, είναι σχεδόν δεδομένο σε μια κοινωνία που έχει γαλουχηθεί με πολωμένες   αφηγήσεις. Όταν δίνεις βήμα στον Λογοθετόπουλο να αναπτύξει το επιχείρημα του «μικρότερου κακού», δηλαδή το κλασικό επιχείρημα κάθε αυταρχικού καθεστώτος, ότι «αν δεν το κάναμε εμείς, οι Γερμανοί θα διόριζαν κάποιον χειρότερο ή θα διοικούσαν με ακόμη μεγαλύτερη σκληρότητα», ισορροπείς σε μια λεπτή κλωστή.

Στον δημόσιο λόγο συχνά ταυτίζεται η προσπάθεια να κατανοήσεις τους μηχανισμούς μιας ψυχοσύνθεσης με την τάση να την «ξεπλύνεις». Όταν φωτίζεις τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, τις αμφιβολίες ή τα ηθικά ελατήρια ενός δωσίλογου, κάποιοι θα θεωρήσουν ότι του προσφέρεις άλλοθι. Από την άλλη, στην προσπάθεια να αποφευχθούν οι δογματικές προσεγγίσεις, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος εξίσωσης των ευθυνών. Εν τέλει, η επιλογή του Κόκκαλη να ανέβει στο βουνό και η επιλογή του Λογοθετόπουλου να καθίσει στην πρωθυπουργική καρέκλα ήταν διαμετρικά αντίθετες, αλλά εξίσου ανθρώπινες αποκρίσεις στο ίδιο αδιέξοδο.

Γι’ αυτό και η απάντηση σε αυτό το ρίσκο δεν είναι η σιωπή, ούτε η καταφυγή σε χαρακτήρες-καρικατούρες. Η αντικειμενικότητα δεν επιτυγχάνεται κρύβοντας τη φωνή του Λογοθετόπουλου, αλλά πλαισιώνοντάς την με τα αμείλικτα γεγονότα. Επιτρέπω στον ήρωα να αναπτύξει τη θέση του, αλλά την ίδια στιγμή παραθέτω τον συλλογικό αντίκτυπο των επιλογών του. Η θεωρία του «μικρότερου κακού» καταρρέει από την ίδια την Ιστορία: επί πρωθυπουργίας του υπογράφηκε η διάταξη για την πολιτική επιστράτευση που θα έστελνε Έλληνες στα γερμανικά εργοστάσια και εντάθηκε η τρομοκρατία των ταγμάτων ασφαλείας. Το «μικρότερο κακό» αποδείχθηκε απλώς ο προθάλαμος του μεγαλύτερου κακού.

Η κατανόηση της γκρίζας ζώνης δείχνει ότι ο Λογοθετόπουλος δεν ήταν απαραίτητα ένας σαδιστής προδότης, αλλά ένας βαθιά ματαιόδοξος και πολιτικά ανώριμος άνθρωπος, που εργαλειοποιήθηκε από τους Ναζί, όσο τουλάχιστον το επέτρεψε. Οι κατακτητές τού άφησαν την ψευδαίσθηση της εξουσίας. Η παρουσίαση της οπτικής του δωσίλογου δεν τον δικαιώνει, αντίθετα, τον εκθέτει βαθύτερα. Δείχνει ότι ο συμβιβασμός με τον ολοκληρωτισμό, ακόμη και όταν ξεκινά με τεχνοκρατικά προσχήματα, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην συνειδησιακή εξαχρείωση. Συνεπώς, η αποτύπωση της «γκρίζας ζώνης» δεν είναι εκ των υστέρων άφεση. Είναι η προειδοποίηση για το πώς η καθημερινή έκπτωση μπορεί να μετατρέψει έναν συγκροτημένο επιστήμονα σε όργανο σκοπιμοτήτων.

–Το άνοιγμα των ξένων και εγχώριων αρχείων μας βοηθούν και μπορούμε να ερευνήσουμε βαθύτερα τις αφηγήσεις του παρελθόντος. Ωστόσο, στην εποχή της ψηφιακής υπερπληροφόρησης, τα ιστορικά τεκμήρια συχνά εργαλειοποιούνται αποσπασματικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να συντηρήσουν παλιούς φανατισμούς. Πώς μπορεί μια «μυθιστορηματική» αλλά τεκμηριωμένη αφήγηση, όπως η δική σας, να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε αυτή τη νέα μορφή παραποίησης της Ιστορίας;

Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο ζητούμενο της εποχής μας, όπου η Ιστορία δεν κινδυνεύει πλέον από τη λογοκρισία ή την έλλειψη πηγών, αλλά από την ψηφιακή εργαλειοποίηση. Σήμερα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ένα αρχείο, μια φωτογραφία ή ένα απόσπασμα μαρτυρίας μπορούν να μετατραπούν σε «ψηφιακό όπλο». Η υπερπληροφόρηση δεν παράγει απαραίτητα γνώση, συχνά παράγει ιστορικό αναλφαβητισμό με επιστημονικοφανέςπεριτύλιγμα, συντηρώντας παλιούς φανατισμούς σε νέα ψηφιακά καλούπια.

Για το λόγο αυτό, μια μυθιστορηματική, αλλά αυστηρά τεκμηριωμένη αφήγηση μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε αυτή την παραποίηση, μέσα από διανοητικούς μηχανισμούς. Το βιβλίο οδηγεί τον αναγνώστη να παρακολουθήσει την εξέλιξη. Δεν απομονώνει τη στιγμή που ο Λογοθετόπουλος ορκίζεται πρωθυπουργός, ούτε τη στιγμή που ο Κόκκαλης φεύγει για το βουνό. Παρακολουθεί τη σταδιακή διολίσθηση, τις πιέσεις, την πείνα, τον φόβο, το θεσμικό κενό και αντίστοιχα την ευαισθητοποίηση, τη συνειδητοποίηση και εν τέλει τη ριζοσπαστικοποίηση για έναν πατριωτικό και υπαρξιακό σκοπό. Η αφηγηματική ροή κρατά τον αναγνώστη προσηλωμένο, ώστε να κατανοήσει ότι τα ιστορικά γεγονότα δεν συμβαίνουν εν κενώ, αλλά είναι κρίκοι μιας εξελικτικής αλυσίδας.

Είναι γεγονός ότι στον ψηφιακό «πόλεμο των χαρακτήρων», τα ιστορικά αρχεία χρησιμοποιούνται για να αποδείξουν ότι «ο δικός μας είχε δίκιο και ο δικός σας άδικο». Αντιθέτως, η αφήγηση μετατρέπει τα τεκμήρια σε βιώματα. Μια μαρτυρία, ένα πολεμικό γεγονός παύει να είναι ένα ψυχρό αποδεικτικό στοιχείο και γίνεται το υλικό που καθορίζει τη ζωή, τον θάνατο και τη συνειδησιακή πάλη των χαρακτήρων.

Ας μη γελιόμαστε. Οι αλγόριθμοι είναι σχεδιασμένοι να επιβραβεύουν το εύπεπτο ασπρόμαυρο, γιατί αυτό προκαλεί τη μεγαλύτερη αλληλεπίδραση. Το «γκρίζο» δεν πουλάει στα social media. Αντιθέτως, η μυθιστορηματική δομή, όταν σέβεται την ιστορική αλήθεια, είναι από τη φύση της πολυφωνική. Επιτρέπει στις αντιφάσεις να συνυπάρχουν στην αφήγηση. Δείχνει ότι ο ίδιος άνθρωπος, που υπήρξε σπουδαίος επιστήμονας και ευεργέτης, έγινε ταυτόχρονα όργανο του κατακτητή. Έτσι εξοικειώνει τον αναγνώστη με την πολυπλοκότητα. Τον μαθαίνει να είναι καχύποπτος απέναντι στις εύκολες ταμπέλες και τις εύπεπτες «αλήθειες». Το αντίδοτο στην ψηφιακή παραποίηση δεν είναι η παράθεση περισσότερων δεδομένων, αλλά η επιστροφή στη μεγάλη ανθεκτική αφήγηση. Όταν η επιστημονική τεκμηρίωση παντρεύεται με τη δύναμη της λογοτεχνικής γραφής, η Ιστορία παύει να είναι πεδίο για φτηνά ιδεολογικά ξεκαθαρίσματα λογαριασμών και γίνεται αυτό που πραγματικά οφείλει να είναι: ένας καθρέφτης της ανθρώπινης κατάστασης σε συνθήκες ακραίας δοκιμασίας.

–Θα ήθελα να σας θέσω και κάποια ερωτήματα με αφορμή τις προτάσεις της ΝΔ για τη Συνταγματική αναθεώρηση. Ποια είναι η άποψή σας για τις αλλαγές που προτείνει το κυβερνών κόμμα;

Η αναθεώρηση του Συντάγματός μας είναι αναγκαία. Ελάχιστοι πλέον αμφισβητούν, ενδεικτικά, ότι το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των Υπουργών πρέπει να αλλάξει ώστε να σταματήσει η πρακτική της συγκάλυψης, ότι η επιλογή της ηγεσίας της δικαστικής εξουσίας από την κυβέρνηση πρέπει να τροποποιηθεί επειδή συμβάλει στην κρίση εμπιστοσύνης προς το σύστημα απονομής της δικαιοσύνης ή ότι η Διάσκεψη των Προέδρων αποδείχτηκε ακατάλληλη για την επιλογή των μελών των ανεξάρτητων αρχών και πρέπει να αντικατασταθεί από άλλο κρατικό όργανο.

Όμως προϋπόθεση κάθε αναθεωρητικού εγχειρήματος είναι να προηγηθεί σοβαρή διαβούλευση, με νηφαλιότητα και σαφή συνταγματική στρατηγική, ιδίως όμως με αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κοινοβουλευτικών δυνάμεων και, ευρύτερα, με την κοινωνία ώστε να επιτευχθούν οι συναινέσεις που απαιτούνται ως προς το περιεχόμενο των θεμελιωδών κανόνων που ρυθμίζουν τη διεξαγωγή του πολιτικού παιχνιδιού.

Αυτές οι προϋποθέσεις σήμερα απουσιάζουν. Κατ’ αρχάς ο πρωθυπουργός επέλεξε ακατάλληλο χρόνο για να ξεκινήσει αυτή η συζήτηση, δηλαδή σε μία περίοδο όξυνσης των πολιτικών συγκρούσεων, εν μέσω αιτημάτων για τη σύσταση εξεταστικών και προανακριτικών επιτροπών με αντικείμενο τα σκάνδαλα των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, ιδίως όμως σε μία περίοδο που χαρακτηρίζεται πρακτικά ως προεκλογική, παρόλο που θα μπορούσε να έχει ξεκινήσει τη σχετική συζήτηση ήδη από το φθινόπωρο του 2024. Πέρα από αυτό, η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας που δημοσιοποιήθηκε στις 7 Μαΐου δεν αποτελεί σοβαρή βάση διαλόγου, αλλά ένα κείμενο πρόχειρο, χωρίς συνοχή, με σοβαρές αστοχίες.

Υπό αυτά τα δεδομένα θεωρώ ότι η αναθεωρητική πρωτοβουλία εξυπηρετεί σήμερα αμιγώς την επικοινωνιακή τακτική της Κυβέρνησης ενόψει των επερχόμενων εκλογών, στο πλαίσιο ενός αδέξιου συνταγματικού λαϊκισμού, αντί να επιτρέπει τη διαμόρφωση εποικοδομητικών προτάσεων για τη βελτίωση του συνταγματικού μας κειμένου. Δυστυχώς όχι μόνο χάνεται άλλη μία ευκαιρία να διορθωθεί η ελαττωματική μηχανική επιμέρους ρυθμίσεων του Συντάγματός μας, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να προστεθούν νέα πεδία έντασης και θεσμικής αβελτηρίας.

–Τα κόμματα της αντιπολίτευσης μπορούν να έχουν κάποιου είδους αντιπρόταση;

Η διαδικασία αναθεώρησης λειτουργεί με ένα σύστημα αντίστροφων πλειοψηφιών ανάμεσα σε δύο διαδοχικές Βουλές, την Προτείνουσα και την Αναθεωρητική. Αυτό σημαίνει ότι απαιτούνται συναινέσεις με την αντιπολίτευση σε τουλάχιστον μία από τις δύο φάσεις. Επομένως, τα κόμματα της αντιπολίτευσης, όχι μόνο μπορούν να έχουν αντιπρόταση, αλλά ο ίδιος ο σχεδιασμός του ελληνικού Συντάγματος είναι τέτοιος, ώστε να καθιστά την κατάθεση προτάσεων και τη συναίνεση της αντιπολίτευσης απαραίτητη. Ωστόσο, στην παρούσα συγκυρία ενός κατακερματισμένου πολιτικού σκηνικού, της κρίσης του πολιτικού συστήματος, της αναξιοπιστίας της κυβέρνησης λόγω σκανδάλων, σοβαρών ζητημάτων κράτους δικαίου και των επερχόμενων εθνικών εκλογών, δεν προβλέπεται τα κόμματα της αντιπολίτευσης να δώσουν «λευκή επιταγή» αυξημένων πλειοψηφιών επί των αναθεωρητέων διατάξεων στην κυβέρνηση κατά τη συζήτηση στην προτείνουσα Βουλή, γεγονός που καθιστά δυσχερείς συνταγματικές τομές, προσαρμοσμένες στις ανάγκες της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης και των αλλεπάλληλων θεσμικών κρίσεων.

–Το Σύνταγμα έχει ιδεολογικές ταυτίσεις κατά τη γνώμη σας ή τις ξεπερνάει; 

Θέτετε ένα βαθύτατα συνταγματικό και φιλοσοφικό ερώτημα. Για να το απαντήσουμε, οφείλουμε να προσεγγίσουμε το συνταγματικό κείμενο εστιάζοντας στην βούληση του συνταγματικού νομοθέτη και την ερμηνεία των διατάξεων.

Η αλήθεια είναι πως κάθε Σύνταγμα αποτελεί το ιδεολογικό αποτύπωμα της εποχής του, αντανακλώντας τις συσχετίσεις δυνάμεων και τα κυρίαρχα διακυβεύματα της ιστορικής στιγμής. Το Σύνταγμα του 1975 το αποδεικνύει αυτό ξεκάθαρα, καθώς φέρει έντονες τις επιρροές της Μεταπολίτευσης. Έχοντας συνταχθεί αμέσως μετά την πτώση της χούντας, είναι διάχυτη στο κείμενο η φιλελεύθερη και δημοκρατική μέριμνα για την αυστηρή προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και την αποφυγή της υπερσυγκέντρωσης εξουσιών. Παράλληλα, το συνταγματικό κείμενο ενσωμάτωσε τις τρέχουσες σοσιαλδημοκρατικές και κεϊνσιανές διεθνείς τάσεις της εποχής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το άρθρο 16 για τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης παιδείας, καθώς και το άρθρο 106 για το οικονομικό Σύνταγμα, που θέτει την ιδιωτική πρωτοβουλία υπό το πρίσμα του δημοσίου συμφέροντος. Αυτές τις προβλέψεις για ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος επίλεξε να ενσωματώσει η τότε συντηρητική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, στο πλαίσιο του λεγόμενου ριζοσπαστικού φιλελευθερισμού, προκειμένου να αποσπάσει την ευρύτερη δυνατή κοινωνική συναίνεση σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο.

Φυσικά, στο συνταγματικό κείμενο συνυπάρχουν διατάξεις με διαφορετικές ιδεολογικές αποχρώσεις. Οι προβλέψεις για τη θρησκεία και τη θέση της Εκκλησίας διατηρούν έναν σαφή συντηρητικό χαρακτήρα. Αντίθετα, τα άρθρα για την προστασία της οικογένειας, της μητρότητας, της στέγασης και του περιβάλλοντος αποπνέουν έναν σύγχρονο κοινωνικό-φιλελεύθερο χαρακτήρα. Υπάρχουν, ωστόσο, και διατάξεις που λειτουργούν ως κατακτήσεις πέραν των ιδεολογιών, οι οποίες αναγνωρίζονται διαχρονικά και συγκροτούν τον πυρήνα του νομικού μας πολιτισμού. Πρόκειται για τις αρχές, που το ίδιο το Σύνταγμα προβλέπει ως μη αναθεωρητέες, προστατεύοντας τη θεμελιακή βάση του Πολιτεύματος. Η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτελεί πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας, ενώ η αρχή της ισότητας και τα δικαιώματα ψήφου και έκφρασης, υπερβαίνουν τις κομματικές γραμμές και αποτελούν προαπαιτούμενα ενός φιλελεύθερου Κράτος Δικαίου.

Το πιο ενδιαφέρον σημείο, όμως, εντοπίζεται στην ερμηνευτική πλαστικότητα του Συντάγματος, όπου η ίδια διάταξη διαβάζεται διαφορετικά ανάλογα με την ιδεολογική αφετηρία του αναγνώστη. Αυτό συμβαίνει γιατί το Σύνταγμα χρησιμοποιεί συχνά αφαιρετικές νομικές έννοιες, όπως «δημόσιο συμφέρον» ή «χρηστά ήθη», επιτρέποντας στο κείμενο να λειτουργεί ως ένας «ζωντανός οργανισμός», που προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε εποχής. Έτσι, η μονιμότητα στο Δημόσιο μπορεί να εκληφθεί πολιτικά είτε ως «εργατική κατάκτηση», είτε ως «τροχοπέδη στην αποτελεσματικότητα». Αντίστοιχα, η συζήτηση για τα μη κρατικά ΑΕΙ μεταφράζεται είτε ως αναγκαίος «εκσυγχρονισμός», είτε ως «εμπορευματοποίηση» της γνώσης. Αυτή η ερμηνευτική μάχη αποδεικνύει, ότι ακόμη και η συνταγματική αναθεώρηση είναι μια βαθύτατα πολιτική πράξη.Το τί επιλέγει μια κοινωνία να αλλάξει και να περιφρουρήσει αποκαλύπτει τα πολιτικά της προτάγματα.

Συμπερασματικά, κανένα Σύνταγμα δεν είναι -ούτε μπορεί να είναι- ιδεολογικά ουδέτερο, αφού η οργάνωση μιας Πολιτείας βασίζεται αναπόφευκτα σε αξιακές επιλογές. Ωστόσο, τα ανθεκτικά Συντάγματα, μέσα από τον συνταγματικό μινιμαλισμό και τις ευρύτερες συναινέσεις, καταφέρνουν να εξασφαλίζουν ένα συνεκτικό πεδίο δράσης, όπου κάθε κυβέρνηση να μπορεί να εφαρμόσει το πρόγραμμά της, προστατεύοντας ταυτόχρονα τα δικαιώματα της μειοψηφίας και εκφράζοντας το σύνολο της κοινωνίας. Αυτή ακριβώς η δυναμική εξισορρόπηση, που παράγει δημοκρατικές εγγυήσεις και εμπιστοσύνη στους θεσμούς, παραμένει το μεγάλο ζητούμενο κάθε αναθεωρητικής διαδικασίας.

Επικριτικός εμφανίστηκε ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης, που άσκησε κριτική σε ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ για δύο, όπως είπε, πολιτικά προβλήματα. «Το πρώτο πρόβλημα προκύπτει από τη συμπεριφορά του ΠΑΣΟΚ. Ο κ. Ανδρουλάκης είπε ότι το κόμμα θα καταθέσει προτάσεις, αλλά στην προτείνουσα Βουλή δεν θα δώσει ψήφο για καμία από τις διατάξεις» είπε, προσθέτοντας: «Μπορείτε να συμφωνείτε με διατάξεις και δεν τις ψηφίζετε. Η ΝΔ μπορεί να ψηφίσει τις διατάξεις σας κι εσείς να μην τις ψηφίσετε».

Σύμφωνα με τον υπουργό, με αυτόν τον τρόπο το ΠΑΣΟΚ «αρνείται να υπηρετήσει τη διαδικασία» και «επιχειρεί να την ακυρώσει στην ουσία της». Επικαλέστηκε και ιστορικό προηγούμενο του 2001, όταν, με εισηγητή τον Ευάγγελο Βενιζέλο, το ΠΑΣΟΚ ψήφισε 83 από τις 89 διατάξεις με πάνω από 180 ψήφους. «Και σήμερα μας λέτε ότι δεν θα ψηφίσετε καμία πρόταση, ούτε τις δικές σας ούτε της ΝΔ», συμπλήρωσε.

Μάλιστα, σχολίασε σκωπτικά πως «όποιος απέχει, θα βλέπει τη βελόνα να κουνιέται, αλλά προς τα κάτω». 

Πιο καυστικός εμφανίστηκε απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ. «Εκεί έχουμε ένα πολιτικό και κοινοβουλευτικό δράμα» τόνισε, σχολιάζοντας την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής να συμπορευτεί με το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα.

Χαρακτηρίζοντας «αμήχανη και εκτός πραγματικότητας» την ομιλία του Σωκράτη Φάμελλου, είπε ότι αποτέλεσε «παράκληση προς τον ερχόμενο εις τη δευτέρα παρουσία κ. Τσίπρα να τους δεχθεί στη βασιλεία του». «Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα καταθέσει προτάσεις και δεν θα τις ψηφίσει. Λογικό. Δεν υπάρχει βάση, μετακόμισε στον κ. Τσίπρα», είπε.

Τι είπαν Ανδρουλάκης – Φάμελλος

Είχαν προηγηθεί οι τοποθετήσεις των προέδρων των κομμάτων. «Δεν θα συμβάλουμε στη διαμόρφωση πλειοψηφίας των 180 ψήφων σε κανένα άρθρο» είπε κατηγορηματικά ο Νίκος Ανδρουλάκης, χαρακτηρίζοντας το χρονοδιάγραμμα «απαράδεκτο». «Κάνετε επικοινωνιακά και θεσμικά παιχνίδια» είπε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, συνδέοντας την Επιτροπή Αναθεώρησης με τις διαρροές για πρόωρες εκλογές, τις οποίες καταλόγισε στην κυβέρνηση. «Η συναίνεση προϋποθέτει αξιοπιστία κι εσείς είστε αναξιόπιστοι» πρόσθεσε, επαναλαμβάνοντας ότι το ΠΑΣΟΚ θα δώσει τη συναίνεσή του μόνο στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή.

Από την πλευρά του, ο Σωκράτης Φάμελλος μίλησε για fast track διαδικασίες και για επιχείρηση της κυβέρνησης να αξιοποιήσει τη διαδικασία συνταγματικής αναθεώρησης ως «προεκλογικό εργαλείο». «Μην αναμένετε συναινέσεις σε αυτή την διαδικασία. Τις έχετε ήδη ναρκοθετήσει. Δεν θα συμβάλουμε στη διαμόρφωση πλειοψηφίας των 180 ψήφων σε κανένα άρθρο. Το κάναμε το 2018-2019, το προδώσατε και τώρα θα θερίσετε ό,τι σπείρατε», ανέφερε.

Την Παρασκευή οι εργασίες της επιτροπής με την εκλογή προεδρείου

Η επιτροπή, που αποτελείται από 42 μέλη, ξεκινά εργασίες την Παρασκευή με εκλογή προεδρείου, που αναμένεται ότι θα είναι διακομματικό.

Η Ολομέλεια της Βουλής έδωσε στην επιτροπή προθεσμία έως τις 10 Αυγούστου για την υποβολή της έκθεσής της, μετά την οποία θα ακολουθήσουν δύο ψηφοφορίες στην Ολομέλεια, με διαφορά ενός μήνα, όπως προβλέπεται ρητά από το Σύνταγμα.

Η τελική απόφαση για τα άρθρα που θα αναθεωρηθούν θα ληφθεί στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή, που θα προκύψει μετά τις εκλογές. Με δεδομένη τη διακηρυγμένη στάση της αντιπολίτευσης, τα άρθρα που θα περάσουν τώρα με πλειοψηφία 151 ψήφων, θα χρειαστούν 180 ψήφους στην επόμενη Βουλή για να εγκριθούν.

Ανδρέας Μαραθιάς

Η συζήτηση αναμένεται να διεξαχθεί σε υψηλούς τόνους καθώς θα μιλήσουν οι πολιτικοί αρχηγοί των κομμάτων της αντιπολίτευσης, όχι όμως  και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος πάντως στην κυριακάτικη ανάρτηση στο λογαριασμό του στο facebook τόνισε ότι “Οι αλλαγές που εισηγούμαστε μπορεί να φαίνονται τολμηρές σε κάποιους. Πιστεύω, όμως, ότι είναι αναγκαίες για μια χώρα που θέλει να κοιτάξει με αυτοπεποίθηση το μέλλον” και επισήμανε “Δεν προτείνουμε αυτές τις αλλαγές με ορίζοντα την επόμενη εκλογική αναμέτρηση, αλλά την επόμενη δεκαετία”

Και στο πλαίσιο αυτό συνόψισε τις προτάσεις της ΝΔ που αφορούν 28 άρθρα του Συντάγματος, εστιάζοντας:

– στην ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων,
– την αλλαγή του άρθρου περί ευθύνης υπουργών
– την περαιτέρω ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης,
– τη σύνδεση της μονιμότητας στο δημόσιο με την αξιολόγηση,
– τη συνταγματική προστασία της χώρας από κάθε απειλή πτώχευσης,
– την αναγνώριση της προσιτής στέγης ως υποχρέωσης της πολιτείας,
– στις ισχυρότερες προβλέψεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και
– στο πλαίσιο αρχών για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης προς όφελος του ανθρώπου και της κοινωνίας.

Πάντως σύσσωμη η αντιπολίτευση έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να συναινέσει στις προτάσεις της πλειοψηφίας, εγκαλώντας τη κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί τον Καταστατικό Χάρτη της χώρας προκειμένου “να εξυπηρετήσει μικροκομματικούς σχεδιασμούς και προεκλογικές σκοπιμότητες”.

Σύμφωνα με την συζήτηση που έγινε την προηγούμενη εβδομάδα στη Διάσκεψη των Προέδρων η πρόταση τη οποία εισηγείται ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης, προβλέπει η Επιτροπή Συνταγματικής Αναθεώρησης να αποτελείται από 42 μέλη, να  έχει Διακομματικό προεδρείο, με την πλειοψηφία να προτείνει για πρόεδρο τον Μάκη Βορίδη και εισηγητή τον Ευριπίδη Στυλιανίδη και να ολοκληρώσει το έργο της εντός δύο (2) μηνών.

Με την κατάθεση της Έκθεσης, μετά από 2 μήνες θα διεξαχθεί η πρώτη ψηφοφορία επί των άρθρων προς αναθεώρηση διατάξεων και σε διάστημα ενός μηνός, θα ακολουθήσει και η δεύτερη ψηφοφορία.

Υπενθυμίζεται ότι όσα άρθρα του Καταστατικού Χάρτη της χώρας λάβουν ή υπερβούν το όριο των 180 ψήφων, στην παρούσα-“προτείνουσα” Βουλή,  θα χρειαστούν 151 ψήφους στην επόμενη-αναθεωρητική Βουλή, ενώ όσα άρθρα συγκεντρώσουν τώρα 151 ψήφους, θα χρειαστούν αυξημένη πλειοψηφία 180 για να εγκριθούν από την επόμενη Βουλή.

Για τη Συνταγματική Αναθεώρηση ο πρωθυπουργός υπογραμμίζει ότι “οι αλλαγές που εισηγούμαστε μπορεί να φαίνονται τολμηρές σε κάποιους. Πιστεύω, όμως, ότι είναι αναγκαίες για μια χώρα που θέλει να κοιτάξει με αυτοπεποίθηση το μέλλον”.

Ο κ. Μητσοτάκης αφού αναφέρεται αναλυτικά στις μεταρρυθμίσεις καταλήγει:

“Μπορεί τα θέματα που διαβάσατε σήμερα να είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους. Από το Σύνταγμα και την οικονομία μέχρι το ΕΣΥ, το Δημόσιο ή την Πολιτική Προστασία. Έχουν όμως κάτι κοινό: δείχνουν μια χώρα που δεν μένει στάσιμη, αλλά προσπαθεί να λύνει προβλήματα που τη συνόδευαν για χρόνια. Γι’ αυτό μίλησα στην αρχή για την Ελλάδα του 2030. Γιατί αυτή η Ελλάδα δεν θα προκύψει ξαφνικά κάποια μέρα. Χτίζεται βήμα-βήμα, μέσα από τις αλλαγές που γίνονται σήμερα”.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ Η ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ

Καλημέρα και καλή Κυριακή. Αν έπρεπε να βρω μια φράση που συνδέει πολλά από τα θέματα της σημερινής ανασκόπησης, αυτή θα ήταν η «Ελλάδα του 2030». Μια χώρα πιο σύγχρονη, πιο λειτουργική και πιο ώριμη, που αφήνει οριστικά πίσω της προβλήματα και εκκρεμότητες του παρελθόντος. Θα καταλάβετε στη συνέχεια γιατί το λέω.

Ας ξεκινήσω, λοιπόν, από την πρότασή μας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, μία ακόμη δέσμευσή μας που γίνεται πράξη. Οι αλλαγές που εισηγούμαστε μπορεί να φαίνονται τολμηρές σε κάποιους. Πιστεύω, όμως, ότι είναι αναγκαίες για μια χώρα που θέλει να κοιτάξει με αυτοπεποίθηση το μέλλον. Προτείνουμε την ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων, την αλλαγή του άρθρου περί ευθύνης Υπουργών και την περαιτέρω ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, τη σύνδεση της μονιμότητας στο Δημόσιο με την αξιολόγηση, τη συνταγματική προστασία της χώρας από κάθε απειλή πτώχευσης, την αναγνώριση της προσιτής στέγης ως υποχρέωσης της Πολιτείας, ισχυρότερες προβλέψεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και ένα πλαίσιο αρχών για την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης προς όφελος του ανθρώπου και της κοινωνίας. Διαφορετικές παρεμβάσεις, με έναν κοινό στόχο: μια χώρα πιο έτοιμη για τις προκλήσεις του μέλλοντος. Δεν προτείνουμε αυτές τις αλλαγές με ορίζοντα την επόμενη εκλογική αναμέτρηση, αλλά την επόμενη δεκαετία. Το 2030 συμπληρώνονται 200 χρόνια από την επίσημη συγκρότηση του ελληνικού κράτους. Θα ήθελα τότε να μπορούμε να πούμε ότι κάναμε ορισμένα βήματα που η χώρα χρωστούσε στον εαυτό της εδώ και δεκαετίες. Και ελπίζω όλες οι πολιτικές δυνάμεις να καταθέσουν τις θέσεις τους, γιατί αυτό το εγχείρημα μας υπερβαίνει όλους και μας χρειάζεται όλους.

Αν υπάρχει, πάντως, μια εξέλιξη που δείχνει ότι η χώρα αφήνει πράγματι πίσω της ορισμένες από τις πιο βαριές εκκρεμότητες του παρελθόντος, είναι η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να θέσει την Ελλάδα εκτός της λίστας των κρατών με «μακροοικονομικές ανισορροπίες», κλείνοντας και επίσημα έναν κύκλο που άνοιξε πριν από 16 χρόνια, στην αρχή της κρίσης χρέους. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, η Ελλάδα δεν συζητείται στην Ευρώπη ως μέρος του προβλήματος, αλλά ως παράδειγμα προόδου και σταθερότητας. Γι’ αυτό δυσκολεύομαι να καταλάβω όσους σπεύδουν να υποβαθμίσουν τη σημασία αυτής της εξέλιξης. Διότι ακριβώς αυτές οι μακροοικονομικές ανισορροπίες στις οποίες είχαμε εγκλωβιστεί επί χρόνια είναι που κρατούν σε απόκλιση τα εισοδήματα των πολιτών από αυτά άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Και είναι μια εξέλιξη που δεν είναι ούτε τυχαία ούτε αυτονόητη. Είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας των πολιτών και της πολιτικής σταθερότητας που επέτρεψε στη χώρα να προχωρήσει μπροστά μέσα σε μια περίοδο αλλεπάλληλων διεθνών κρίσεων. Σήμερα η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται με ταχύτερους ρυθμούς από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, μειώνει το δημόσιο χρέος με τον ταχύτερο ρυθμό στην Ευρώπη και έχει δημιουργήσει σχεδόν 600.000 νέες θέσεις εργασίας. Και όσο η οικονομία γίνεται ισχυρότερη, τόσο περισσότερες δυνατότητες έχουμε να επιστρέφουμε το μέρισμα αυτής της προόδου στην κοινωνία. Προφανώς, η έξοδος από αυτήν τη λίστα δεν σημαίνει ότι λύθηκαν όλα τα προβλήματα. Δεν σημαίνει ότι η ακρίβεια εξαφανίστηκε ή ότι τα εισοδήματα βρίσκονται εκεί που θέλουμε. Σημαίνει όμως ότι η χώρα διαθέτει πλέον πολύ πιο στέρεες βάσεις για να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις και να συνεχίσει να συγκλίνει με τις πιο ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Μια ακόμα εκκρεμότητα δεκαετιών που κλείνει είναι η κωδικοποίηση της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας. Με τον νέο Κώδικα Χωροταξίας-Πολεοδομίας που ψηφίστηκε στη Βουλή, συγκεντρώνονται για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο πλαίσιο διατάξεις που μέχρι σήμερα ήταν διάσπαρτες σε 119 νομοθετήματα και 53 προεδρικά διατάγματα, ορισμένα από τα οποία χρονολογούνταν ακόμη και από το 1923! Μια σημαντική μεταρρύθμιση που βάζει τάξη σε ένα πεδίο που για χρόνια ταλαιπωρούσε πολίτες, επαγγελματίες, επενδυτές και τη δημόσια διοίκηση. Στην επίτευξη αυτού του εμβληματικού εγχειρήματος, καταλυτικός ήταν ο ρόλος του Νίκου Ταγαρά, τον οποίο χάσαμε πρόσφατα. Ένας σπάνιος άνθρωπος και ένας μετριοπαθής, ικανός πολιτικός, σεβαστός και από τους πολιτικούς αντιπάλους. Για μένα, ένας φίλος. Διαπνεόταν από την ηθική της ευθύνης, με προσφορά στην πατρίδα σε όποια θέση και αν βρέθηκε. Γι’ αυτό και δώσαμε το όνομά του στο έργο της Χωροταξικής Οργάνωσης, ως ελάχιστη τιμή σε έναν πραγματικό δημόσιο λειτουργό.

Αλλάζω θέμα και έρχομαι στο ΕΣΥ, η αναβάθμιση του οποίου συνεχίζεται με ορατά τα αποτελέσματα αυτής της μεγάλης μεταρρύθμισης. Έχουμε και λέμε: μόνο τις τελευταίες ημέρες παραδόθηκαν πλήρως ανακαινισμένα τρία ακόμη Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών στο Κιλκίς, την Καβάλα και την Αλεξανδρούπολη, ενώ ολοκληρώθηκε η ανακαίνιση του Κέντρου Υγείας Θέρμης. Παράλληλα, εγκαινιάστηκαν δύο νέες κλινικές, η Οφθαλμολογική στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «ΑΧΕΠΑ», και η Πνευμονολογική στο Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Ιπποκράτειο», αλλά και το Κέντρο Ημέρας Ολικής Φροντίδας «IASIS Generations | Kilkis», μία από τις επτά σύγχρονες δομές που παρέχουν ολοκληρωμένες υπηρεσίες σε άτομα με άνοια, νόσο Alzheimer και συναφείς νευροεκφυλιστικές διαταραχές. Ιδιαίτερα στον τομέα της άνοιας και του αυτισμού, βλέπουμε ότι αυτές οι δομές καλύπτουν πραγματικές ανάγκες των οικογενειών και των τοπικών κοινωνιών. Γι’ αυτό και προχωράμε στη δημιουργία 40 νέων μονάδων σε όλη τη χώρα, 20 για την άνοια και 20 για τον αυτισμό.

Άλλες σημαντικές κυβερνητικές δράσεις: αυξάνουμε το όριο προστασίας στους ακατάσχετους λογαριασμούς από τα 1.250 στα 1.600 ευρώ, προσαρμόζοντάς το για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια στα σημερινά δεδομένα. Στόχος μας είναι όσοι έχουν οφειλές να μπορούν να διατηρούν ένα μεγαλύτερο ποσό διαθέσιμο για τις βασικές ανάγκες της καθημερινότητάς τους, χωρίς αυτό να αναιρεί φυσικά την υποχρέωση εξόφλησης των χρεών τους.

Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας επεκτείνεται πλέον και στους κλάδους της υγείας, των τηλεπικοινωνιών, των υπηρεσιών καθαρισμού, των επισκευών και σε άλλες δραστηριότητες, καλύπτοντας επιπλέον 476.000 εργαζόμενους. Θα γίνει σταδιακά σε δύο φάσεις, με στόχο την προστασία περισσότερων εργαζομένων με την καταπολέμηση της αδήλωτης και υποδηλωμένης εργασίας και την ακριβή καταγραφή του πραγματικού χρόνου απασχόλησης. Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας καλύπτει πλέον περίπου 2,5 εκατομμύρια εργαζόμενους και αξίζει να πω ότι το 2025 είχαν δηλωθεί και πληρωθεί πάνω από 2,7 εκατομμύρια πρόσθετες ώρες υπερωριών σε σχέση με το 2024.

Μια ακόμη σημαντική αλλαγή περνά πλέον από τη θεωρία στην πράξη. Τέθηκε σε λειτουργία η πλατφόρμα politis.gov.gr, μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται ψηφιακά για την πορεία των αιτήσεών τους στο Δημόσιο. Για πρώτη φορά θα γνωρίζουν με ακρίβεια σε ποιο στάδιο βρίσκεται η υπόθεσή τους, ποια υπηρεσία τη χειρίζεται και ποιος είναι ο εκτιμώμενος χρόνος ολοκλήρωσής της.

Άνοιξε επίσης για τους γονείς η πλατφόρμα του προγράμματος «Νταντάδες της Γειτονιάς» στο ntantades.gov.gr, ώστε οι οικογένειες να μπορούν να επιλέξουν επιμελητή ή επιμελήτρια για τη φροντίδα παιδιών από 2 μηνών έως 2,5 ετών. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόγραμμα καλύπτει μια πραγματική ανάγκη, καθώς το ενδιαφέρον είναι ήδη ιδιαίτερα μεγάλο. Θυμίζω ότι το πρόγραμμα προβλέπει οικονομική ενίσχυση έως 500 ευρώ τον μήνα για γονείς που εργάζονται με πλήρη απασχόληση ή είναι ελεύθεροι επαγγελματίες και έως 300 ευρώ για γονείς που εργάζονται με μερική απασχόληση ή αναζητούν εργασία. Μάλιστα, επιμελητής ή επιμελήτρια μπορεί να είναι και πρόσωπο από το οικογενειακό περιβάλλον, όπως η γιαγιά, εφόσον πληροί τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Επιπλέον, προχωράμε και σε μια αναγκαία τροποποίηση στο σπουδαίο πρόγραμμα του Προσωπικού Βοηθού. Σε μικρά νησιά, όπου συχνά δεν υπάρχει επαρκής διαθεσιμότητα προσωπικών βοηθών, θα μπορούν πλέον να αναλαμβάνουν τον ρόλο αυτό και συγγενικά πρόσωπα. Έτσι, οι συμπολίτες μας με αναπηρία δεν θα στερούνται μια τόσο σημαντική υπηρεσία λόγω του τόπου κατοικίας τους, ενώ η καθημερινή φροντίδα που συχνά παρέχεται από την ίδια την οικογένεια θα μπορεί πλέον να εντάσσεται επίσημα στο πρόγραμμα και να υποστηρίζεται έμπρακτα.

Μιας και αναφέρθηκα σε νέες δυνατότητες και νέες επιλογές, να σταθώ σε μια πρωτοβουλία με ιδιαίτερο συμβολισμό. Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, για πρώτη φορά, υποδέχθηκαν γυναίκες εθελόντριες που επέλεξαν να υπηρετήσουν τη στρατιωτική τους θητεία. Συνολικά 72 Ελληνίδες παρουσιάστηκαν στο Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων στη Λαμία και θα ορκιστούν στα τέλη Ιουνίου. Το πρόγραμμα εθελοντικής στράτευσης λειτουργεί πιλοτικά και προβλέπει θητεία 12 μηνών για γυναίκες ηλικίας 20 έως 26 ετών. Κίνητρα για όσες θέλουν να υπηρετήσουν είναι η αναγνώριση της περιόδου θητείας τους ως προϋπηρεσίας και η μοριοδότησή τους σε διαγωνισμούς ΑΣΕΠ για πρόσληψη ως επαγγελματίες οπλίτες ή πρόσληψη πτυχιούχων ως πολιτικό προσωπικό. Καλή αρχή στις στρατιωτίνες μας!

Στον χώρο του πολιτισμού, θέλω να αναφέρω μια σημαντική κίνηση εκ μέρους της χώρας μας, η οποία επέστρεψε στην Κύπρο 48 αρχαιότητες που προέρχονται από τη συλλογή του πρέσβη Χρήστου Ζαχαράκη, οι κληρονόμοι του οποίου ζήτησαν από το ελληνικό Δημόσιο να επιστραφούν εκεί όπου ανήκουν. Είναι μια κίνηση που επιβεβαιώνει, αν μη τι άλλο, ότι η Ελλάδα εφαρμόζει τις ίδιες αρχές που επικαλείται όταν διεκδικεί τον επαναπατρισμό των δικών της αρχαιοτήτων.

Μπήκαμε πλέον στον Ιούνιο και μαζί στην πιο απαιτητική ζώνη της αντιπυρικής περιόδου. Το εύλογο ερώτημα των πολιτών είναι αν η χώρα είναι σήμερα καλύτερα προετοιμασμένη απέναντι στον κίνδυνο των πυρκαγιών σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με λόγια, αλλά με τη συνεχή ενίσχυση των μέσων και των δυνατοτήτων της Πολιτικής Προστασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, το Πυροσβεστικό Σώμα παρέλαβε 10 νέους τράκτορες που θα καλύπτουν κρίσιμες ανάγκες μεταφοράς πυροσβεστικών οχημάτων και ειδικού εξοπλισμού σε ολόκληρη τη χώρα. Θα διατεθούν στις Περιφερειακές Διοικήσεις της ηπειρωτικής Ελλάδας και της Κρήτης, συμβάλλοντας στην ταχύτερη κινητοποίηση δυνάμεων όπου χρειαστεί. Πρόκειται για μία ακόμη προσθήκη στον εξοπλισμό που αποκτά η χώρα μέσω του προγράμματος «ΑΙΓΙΣ», με στόχο να είμαστε όσο το δυνατόν πιο έτοιμοι απέναντι στις ολοένα πιο δύσκολες συνθήκες που δημιουργεί η κλιματική κρίση.

Πριν κλείσω, να συγχαρώ τους αλιείς της Αμοργού για τη βράβευση του «Αμοργοράματος» με το πρώτο Ετήσιο Βραβείο Βιώσιμης Αλιείας που καθιερώθηκε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Όσοι διαβάζετε συχνά τις ανασκοπήσεις μου ίσως θυμάστε ότι έχω αναφερθεί και στο παρελθόν σε αυτήν την πρωτοβουλία, η οποία έχει εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για τη βιώσιμη αλιεία στη Μεσόγειο. Χαίρομαι ιδιαίτερα όταν τέτοιες προσπάθειες αναγνωρίζονται και επιβραβεύονται.

Κλείνω επιστρέφοντας στη σκέψη με την οποία ξεκίνησα. Μπορεί τα θέματα που διαβάσατε σήμερα να είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους. Από το Σύνταγμα και την οικονομία μέχρι το ΕΣΥ, το Δημόσιο ή την Πολιτική Προστασία. Έχουν όμως κάτι κοινό: δείχνουν μια χώρα που δεν μένει στάσιμη, αλλά προσπαθεί να λύνει προβλήματα που τη συνόδευαν για χρόνια. Γι’ αυτό μίλησα στην αρχή για την Ελλάδα του 2030. Γιατί αυτή η Ελλάδα δεν θα προκύψει ξαφνικά κάποια μέρα. Χτίζεται βήμα-βήμα, μέσα από τις αλλαγές που γίνονται σήμερα. Καλή σας ημέρα!

Ανδρέας Μαραθιάς

Στη Διάσκεψη των Προέδρων, όπου συζητήθηκε το μείζον θέμα, το ΚΚΕ  έκανε λόγο για fast track διαδικασία. Μάλιστα ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του κόμματος, Θανάσης Παφίλης, μιλώντας στους κοινοβουλευτικούς συντάκτες  ανέφερε “Θέλουν η συζήτηση να γίνει στη ζούλα τη στιγμή που τίθενται υπό συζήτηση άρθρα του Συντάγματος που είναι στρατηγικής σημασίας” και έφερε ως παράδειγμα το άρθρο 16, καθώς η διαδικασία θα λάβει χώρα με τα ΑΕΙ κλειστά λόγω των καλοκαιρινών διακοπών.

“Δεν θέλουν να μάθει ο κόσμος τι γίνεται…” τόνισε προαναγγέλλοντας κινητοποιήσεις του ΚΚΕ εν μέσω θέρους στο δημόσιο τομέα και στα ΑΕΙ, ενώ άσκησε κριτική στα κόμματα της αντιπολίτευσης επειδή πριν την αντίδραση του ΚΚΕ έμοιαζαν να αποδέχονται χωρίς αντιρρήσεις τον προγραμματισμό της πλειοψηφίας της ΝΔ.

Οι δύο φάσεις της Αναθεώρησης

Πάντως την ερχόμενη Τετάρτη (10/6), ο Πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, θα ανακοινώσει τη συγκρότηση της προβλεπόμενης Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, η οποία θα έχει 42 μέλη και η οποία αναμένεται να έχει διακομματικό προεδρείο, ενώ στην ίδια συνεδρίαση θα τεθεί προς έγκριση η προθεσμία δύο μηνών για την υποβολή της Έκθεσης της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος.

Να σημειωθεί ότι η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης ολοκληρώνεται σε δύο φάσεις.

Το πρώτο στάδιο της αναθεώρησης ολοκληρώνεται στην “προτείνουσα” με δύο ψηφοφορίες, οι οποίες διεξάγονται με διαφορά ενός μήνα. Εάν ένα άρθρο λάβει αυξημένη πλειοψηφία 180 ψήφων και στις δύο ψηφοφορίες, τότε στην ψηφοφορία που διεξάγεται στην “αναθεωρητική” Βουλή μπορεί να εγκριθεί με 151 και το αντίστροφο, δηλαδή θα πρέπει να λάβει 180 ψήφους από την αναθεωρητική Βουλή  που θα προκύψει μετά τις επόμενες εκλογές αν στην προτείνουσα εγκριθεί με 151.  

Κυβερνητικές πηγές

Σύμφωνα πάντως με κυβερνητικές πηγές η Νέα Δημοκρατία παρουσιάζει προτάσεις Συνταγματικής Αναθεώρησης με στόχο τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας ζωής και την αντιμετώπιση χρόνιων παθογενειών, προτείνοντας παρεμβάσεις σε τρία βασικά επίπεδα:

– Περιβάλλον-Ιδιοκτησία-Στέγη,
– Έλεγχο συνταγματικότητας και
– Κράτος δικαίου-Δικαιοσύνη.

Ο οδικός χάρτης αυτών των αλλαγών τονίζουν οι ίδιες πηγές φιλοδοξεί να οδηγήσει τη χώρα στο 2030 με ένα πιο σύγχρονο και λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο και συγκεκριμένα:

– Για το Περιβάλλον, την ιδιοκτησία και τη στέγη,  η πρόταση της ΝΔ επικεντρώνεται στα άρθρα 17 και 24 του Συντάγματος, εισάγοντας νέες εγγυήσεις για την προστασία της περιουσίας και του περιβάλλοντος. Όπως επισημαίνουν κυβερνητικές πηγές, σήμερα το Σύνταγμα παρέχει γενική προστασία της ιδιοκτησίας, χωρίς όμως σαφείς προβλέψεις για την περιουσία, η οποία καλύπτεται κυρίως από διεθνή κείμενα. Η αναθεωρητική πρόταση προβλέπει τη συνταγματική κατοχύρωση της μεταφοράς συντελεστή δόμησης, εργαλείο κρίσιμο για τον ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό.

Η ρύθμιση αυτή διευκολύνει την αξιοποίηση της ιδιωτικής περιουσίας και προστατεύει ταυτόχρονα διατηρητέα κτίσματα και κοινόχρηστους χώρους. Η διαδικασία έχει ήδη εκσυγχρονιστεί μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης, που επιτρέπει ηλεκτρονική καταχώρηση τίτλων και ενισχύει την ασφάλεια δικαίου.

Παράλληλα, στο πλαίσιο πολιτικών για προσιτή στέγη, η ΝΔ επιδιώκει να κατοχυρώσει συνταγματικά την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων για κοινωνικούς σκοπούς. Η πρωτοβουλία συνδέεται με το πρόγραμμα Κοινωνικής Αντιπαροχής, μέσω του οποίου αναξιοποίητα ακίνητα του Δημοσίου θα αναπτυχθούν από ιδιώτες εργολάβους, με μέρος των νέων κατοικιών να διατίθεται σε ευάλωτα νοικοκυριά με ευνοϊκούς όρους.

Περιβαλλοντικό ισοζύγιο

Επιπλέον, η πρόταση περιλαμβάνει τη θέσπιση περιβαλλοντικού ισοζυγίου για κάθε κρατική παρέμβαση, ώστε έργα με αρνητικό αποτύπωμα να αντισταθμίζονται με δράσεις όπως δενδροφυτεύσεις. Στην ίδια κατεύθυνση, προτείνεται η συνταγματική κατοχύρωση της προώθησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και η ρητή αναφορά στην προστασία των ζώων.

– για τον Έλεγχος συνταγματικότητας, το κυβερνών κόμμα εισηγείται τη δημιουργία μηχανισμού προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων. Μετά την ψήφιση, αλλά πριν τη δημοσίευση ενός νομοσχεδίου, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός ή η απόλυτη πλειοψηφία των βουλευτών θα μπορούν να ζητούν γνωμοδότηση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου.
Η κρίση του ΑΕΔ θα είναι δεσμευτική για τα δικαστήρια στο μέλλον, ενώ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα μπορεί να παραπέμπει ένα νομοσχέδιο ανά κοινοβουλευτική σύνοδο.

Με αυτόν τον τρόπο ισχυρίζονται οι ίδιες πηγές, επιτυγχάνεται ταχύτερη δικαστική κρίση για τη συνταγματικότητα των νόμων, ενισχύοντας την ασφάλεια δικαίου και τη σταθερότητα του επενδυτικού περιβάλλοντος, σημειώνοντας ότι σήμερα η οριστική δικαστική απόφαση για τέτοια ζητήματα μπορεί να καθυστερήσει επί σειρά ετών.

– για το Κράτος Δικαίου και ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η πρόταση της ΚΟ της ΝΔ περιλαμβάνει μέτρα για τη θωράκιση της λειτουργίας των θεσμών και την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Προτείνεται δηλαδή η εκλογή των ηγεσιών των τριών Ανωτάτων Δικαστηρίων από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς συμμετοχή του Υπουργικού Συμβουλίου. Η επιλογή θα γίνεται μεταξύ τριών υποψηφίων που θα έχει προτείνει η Ολομέλεια κάθε Δικαστηρίου, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη θεσμική διαφάνεια.

Αλλαγές στο άρθρο 86

Σημαντικές αλλαγές προτείνονται επίσης και στο επίμαχο άρθρο 86 για την ευθύνη υπουργών. Βασικός στόχος είναι η κατάργηση της αρμοδιότητας της Βουλής να διενεργεί προκαταρκτική εξέταση και η μεταφορά αυτής της διαδικασίας σε εισαγγελέα Εφετών.

Η πρόταση άσκησης δίωξης θα γίνεται από ανώτατο δικαστικό όργανο, με τις υποθέσεις να φτάνουν στη Βουλή μόνο αφού έχουν ωριμάσει θεσμικά και νομικά.

“Η συνολική πρόταση της Νέας Δημοκρατίας επιχειρεί να ενισχύσει τη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, προετοιμάζοντας το θεσμικό πλαίσιο της χώρας για τις προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας.” υπογραμμίζουν οι κυβερνητικές πηγές ενόψει της έναρξης της διαδικασίας της Συνταγματικής Αναθεώρησης.

Όπως ανέφερε ο πρωθυπουργός, η πρόταση περιλαμβάνει τομές σε κρίσιμους τομείς, από την αλλαγή του άρθρου περί ευθύνης υπουργών και τον τρόπο ανάδειξης της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, έως τη θωράκιση της χώρας απέναντι σε δημοσιονομικούς κινδύνους και τη σύνδεση της μονιμότητας στο Δημόσιο με την αξιολόγηση των υπαλλήλων.

Η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής θα καλέσει την Πέμπτη (4/6/26) τα κόμματα της αντιπολίτευσης να ορίσουν εντός τριών ημερών, τους εκπροσώπους τους στη διακομματική επιτροπή που θα επεξεργαστεί τις προτάσεις.

Θα ακολουθήσει ειδική συνεδρίαση την επόμενη εβδομάδα, όπου η Ολομέλεια του σώματος θα εγκρίνει το χρονοδιάγραμμα των εργασιών της Επιτροπής, για να ξεκινήσει η αναθεωρητική διαδικασία.

Τα άρθρα που προτείνει για συνταγματική αναθεώρηση η ΝΔ

Αναλυτικά οι προτάσεις της ΝΔ για τη Συνταγματική Αναθεώρηση
1. Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β

Η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει

2. Άρθρα 14, 15

Αποκάθαρση και εξορθολογισμός τύπου, τηλεόρασης, ραδιοφώνου και διαδικτύου.
Προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.
3. Άρθρο 16

Κρατική μέριμνα για την προστασία, την καλλιέργεια και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας.
Προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και του ελληνικού πολιτισμού
Τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από 11 (αντί για 9 σήμερα).
Δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που μπορεί να έχουν δημόσιο ή μη κρατικό/μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής και υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχόμενων σπουδών.
4. Άρθρο 17

Διατύπωση με πιο λιτό τρόπο
Προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά της περιουσίας (μετοχές, ομόλογα, πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία, εμπορικό σήμα)
Αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση
Δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης (δυναμική πολεοδομία)
Αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς

5. Άρθρο 21

Κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη.
Λήψη υπόψη διαγενεακής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης.
6. Άρθρο 24

Λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.
7. Άρθρο 29

Τα κόμματα οφείλουν να οργανώνονται και να λειτουργούν με δημοκρατικό τρόπο.
Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος.
Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής του πολιτικού κόμματος στις εκλογές.
8. Άρθρο 30

Μια εξαετής θητεία Προέδρου της Δημοκρατίας (με μεταβατική για τον υπηρετούντα Πρόεδρο).
9. Άρθρο 41 παρ. 2, 5

Κατάργηση διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Διάλυση με πρόταση της Κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής (αυτοδιάλυση Βουλής).
10. Άρθρο 44 παρ. 2

Εισαγωγή κανόνων καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων: Το ερώτημα πρέπει να διατυπώνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες. Μεταξύ της προκήρυξης και της διενέργειας του δημοψηφίσματος πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος τουλάχιστον είκοσι ημερών.
11. Άρθρο 51 παρ. 4

Δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας.
12. Άρθρο 54 παρ. 1, 3

Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της χώρας.
Με νόμο μπορεί να προβλέπεται ότι η επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.
13. Άρθρο 55 παρ. 1

Δικαίωμα εκλέγεσθαι στα 21.
Αναστολή υποχρέωσης στράτευσης για όσο χρόνο διαρκεί η βουλευτική ιδιότητα.
14. Άρθρα 56, 57:

Κατάργηση λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων. Καθιέρωση γενικών αρχών και εξουσιοδότηση νόμου για εφαρμογή από μεθεπόμενες εκλογές ή αμέσως με πλειοψηφία 2/3.

15. Άρθρο 60

Θωράκιση θεσμικού ρόλου του βουλευτή κατά την άσκηση της νομοθετικής και ελεγκτικής του αρμοδιότητας και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής.

16. Άρθρο 73 παρ. 1

Συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης: Επαρκούς προνομοθετικής διαβούλευσης, αξιολόγησης της εφαρμογής του νόμου και μέτρων κωδικοποίησης της νομοθεσίας.
17. Άρθρο 78 παρ. 2, 6

Φόρος ή οποιοδήποτε άλλο οικονομικό βάρος δεν μπορεί να επιβληθεί με νόμο αναδρομικής ισχύος.
Μπορεί να παρέχονται κίνητρα για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές για την εθνική οικονομία ιδιωτικές επενδύσεις.
18. Άρθρο 79

Ο προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη δημοσιονομική ισορροπία μεταξύ εσόδων και εξόδων και τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία.
Κατάθεση και δημοσιότητα ετήσιου απολογισμού εκ μέρους φορέων που χρηματοδοτούνται, άμεσα ή έμμεσα, από τον κρατικό προϋπολογισμό.
19. Άρθρο 81 παρ. 2

Δυνατότητα πρόβλεψης με νόμο λειτουργικού ασυμβιβάστου βουλευτή/υπουργού και προσωρινής αναπλήρωσης.
Δυνατότητα διορισμού Αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου και μη υπουργών.
20. Άρθρο 82

Κανόνες καλής κυβερνητικής λειτουργίας.
21. Άρθρο 86

Κατάργηση «αμελλητί» και αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης.
Προκαταρκτική εξέταση από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από Εισαγγελέα Αρείου Πάγου. Εναλλακτικά προαξιολόγηση ποινικής ευθύνης Υπουργών από μεικτό δικαστικοπολιτικό όργανο.
Άσκηση δίωξης με απόφαση Βουλής, με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, με ονομαστική ψηφοφορία.
22. Άρθρο 89

Επιτρέπεται βάσει εκτελεστικού νόμου η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής.
Δεν επιτρέπεται η συμμετοχή τους με οποιαδήποτε ιδιότητα στην Κυβέρνηση, η τοποθέτησή τους σε πολιτικές θέσεις ή η τοποθέτησή τους σε ανεξάρτητες αρχές για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους.
23. Άρθρο 90 παρ. 5

Προαγωγές στις θέσεις των ανωτάτων δικαστών από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή μεταξύ των αρχαιοτέρων δικαστών, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση που προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.
24. Άρθρο 100

Σύνθεση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου με τριετή θητεία, αποτελούμενου από εννέα δικαστές (τους 3 Προέδρους των Ανωτάτων Δικαστηρίων, από 2 δικαστές εκλεγόμενους από τις Ολομέλειες ΣτΕ και ΑΠ, 2 τακτικούς Καθηγητές Νομικής που επιλέγονται από τα λοιπά μέλη).
Αρμοδιότητα προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο για ψηφισμένο νομοσχέδιο εκτός από εκείνα που αφορούν αποκλειστικά κύρωση διεθνών συνθηκών, μετά από αίτημα του ΠτΔ, του ΠΘ ή της Βουλής (έως δύο φορές σε κάθε σύνοδο).
Η απόφαση περί αντισυνταγματικότητας ή αντίθεσης προς το ενωσιακό δίκαιο κωλύει την έκδοση του νόμου. Η απόφαση περί συνταγματικότητας δεσμεύει τα δικαστήρια μετά την έκδοση του νόμου.
25. Άρθρο 101 παρ. 3, 5

Αποκεντρωτικό σύστημα: Κατάργηση τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ αποκεντρωμένων διοικήσεων, η εφαρμογή του αποκεντρωτικού συστήματος μπορεί να γίνει είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένης κρατικής δομής και/είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένων υπηρεσιών των υπουργείων και των λοιπών φορέων του δημοσίου τομέα.
Κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας, ώστε να εξασφαλίζεται ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά σε όλη την επικράτεια.
Αρχές της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας. Συνταγματική κατοχύρωση Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
26. Άρθρο 101A
Επιλογή Προέδρων και Μελών ανεξαρτήτων αρχών από κοινοβουλευτική επιτροπή από κατάλογο τριών υποψηφίων που προτείνονται από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων μετά από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στο Συμβούλιο συμμετέχουν ex officio ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ο Πρόεδρος του ΑΣΕΠ, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, ο Πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων και ο επικεφαλής του συλλογικού οργάνου που εκπροσωπεί τους ΟΤΑ α’ ή β’ βαθμού.
27. Άρθρο 102

Νόμος καθορίζει τους βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης οι οποίοι είναι έως δύο (2)
Με αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι ή βάρη οποιασδήποτε φύσης.
Οι προϋπολογισμοί των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταρτίζονται μετά από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους
κατοίκους των οικείων περιοχών και οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία.
Πειθαρχικές ποινές αργίας/έκπτωσης στα αιρετά όργανα των ΟΤΑ επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου
28. Άρθρο 103

Επανακαθορισμός της έννοιας της μονιμότητας. Νόμος ορίζει τη διαδικασία, τα κριτήρια για την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, τις επιβραβεύσεις και τις ποινές που αυτή μπορεί να επιφέρει, συμπεριλαμβανομένης της οριστικής παύσης, ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου. Οι επιβραβεύσεις συνδέονται με προσόντα και απόδοση.
Αξιολόγηση δημοσίων υπαλλήλων, με βάση τις αρχές της αμεροληψίας, της ουδετερότητας, της επαγγελματικής ικανότητας και της αποδοτικότητας, με δυνατότητα συμμετοχής και του ΑΣΕΠ.
Αξιολόγηση γίνεται αμφίδρομα, ήτοι και από τους υφισταμένους προς τους προϊσταμένους τους, καθώς και από τους πολίτες προς όλους.

Για την προθεσμία που θα έχει η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος θα λάβει απόφαση η Ολομέλεια, μετά από σχετική πρόταση του προέδρου της Βουλής. Η προθεσμία μπορεί να παραταθεί, με νεότερη απόφαση της Ολομέλειας. Η έκθεση της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος θα συζητηθεί στην Ολομέλεια.

H ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Βουλής, ύστερα από πρόταση πενήντα τουλάχιστον βουλευτών, που λαμβάνεται με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους έναν τουλάχιστον μήνα. Με την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν.

Αν η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος λάβει την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων, η επόμενη Βουλή κατά την πρώτη σύνοδό της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της.

Κόμματα της αντιπολίτευσης, από τους προηγούμενους μήνες, έχουν προεξοφλήσει ότι με τη στάση τους θα επιδιώξουν να διατηρηθεί η εγγύηση της αυξημένης πλειοψηφίας των 180 βουλευτών στην επόμενη Βουλή η οποία και θα είναι εκείνη που θα καταστρώσει νομοτεχνικά τις διατάξεις.

Η τελευταία Συνταγματική Αναθεώρηση έγινε το 2019 και τα βασικότερα σημεία της ήταν η αποσύνδεση της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας από τη διάλυση της Βουλής, διευκολύνθηκε η ψήφος των αποδήμων, διευκολύνθηκε η σύσταση εξεταστικών επιτροπών με πρωτοβουλία της κοινοβουλευτικής μειοψηφίας για δύο φορές μέσα σε μια βουλευτική περίοδο, άλλαξε η προθεσμία παραγραφής των αδικημάτων των υπουργών, προβλέφθηκε ότι η άδεια για την άρση της βουλευτικής ασυλίας είναι υποχρεωτική εφόσον η αίτηση της εισαγγελικής Αρχής αφορά αδίκημα το οποίο δεν συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων ή την πολιτική δραστηριότητα του βουλευτή, συμπεριελήφθη πρόβλεψη για τη λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία.