Ειδικότερα, όπως έγινε γνωστό από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, η συνολική κατάσταση του χώρου Σένγκεν, τέθηκε στο επίκεντρο της ατζέντας, ενώ παρουσιάστηκε η σχετική έκθεση της Επιτροπής για το 2026, στην οποία περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόστηκε το κεκτημένο του Σένγκεν κατά το προηγούμενο έτος και τέθηκαν οι νέες προτεραιότητες για το 2026-2027.

Στην παρέμβασή του ο κ. Χρυσοχοϊδης, αφού συνεχάρη την Κύπρο για τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειώσει για την πλήρη ένταξή της στον χώρο Σένγκεν και ευχαρίστησε την Επιτροπή για την, όπως είπε, περιεκτική και καλά δομημένη Έκθεση, σημείωσε πως, κύρια προτεραιότητα όλων πρέπει να είναι η ενίσχυση της ασφάλειας του χώρου Σένγκεν. «Μέσα σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, καλούμαστε να βρούμε αποτελεσματικές και ταυτόχρονα εφικτές λύσεις, προκειμένου να ενισχύσουμε την ασφάλεια του χώρου Σένγκεν, αλλά ταυτόχρονα να τον διατηρήσουμε ως έναν ελκυστικό προορισμό, ιδίως για λόγους εθνικής οικονομίας», είπε χαρακτηριστικά.

Ο Υπουργός υπογράμμισε, επίσης, πως η Ελλάδα δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία των εξωτερικών συνόρων και την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των επιστροφών και προς τούτο η πιστή εφαρμογή των Κανονισμών για το Screening και τη συνοριακή διαδικασία επιστροφής, με την επιβολή περιορισμών της ελεύθερης μετακίνησης, αποτελεί βασική προτεραιότητα για τη χώρα μας.

Ο κ. Χρυσοχοΐδης αναφέρθηκε και στην εφαρμογή του Συστήματος Εισόδου-Εξόδου, που εφαρμόζεται από τον περασμένο Απρίλιο και σημείωσε πως «η Ελλάδα κάνει κατάλληλη και υπεύθυνη χρήση της δυνατότητας μερικής αναστολής, με σκοπό τη διασφάλιση της πλήρους συμμόρφωσης με τις διατάξεις των σχετικών Κανονισμών και την παροχή της καλύτερης δυνατής εξυπηρέτησης στους ταξιδιώτες, ειδικότερα στην ανάπτυξη και την αναβάθμιση των συνοριακών υποδομών».

Όσον αφορά στη διαφύλαξη των συνόρων της Ε.Ε. και τα ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας, στο Συμβούλιο τέθηκαν θέματα διαχείρισης μεταναστευτικών ροών και παροχής ασύλου και η καταπολέμηση του διασυνοριακού εγκλήματος. Οι Ευρωπαίοι Υπουργοί Εσωτερικών εξέτασαν τα ζητήματα ασφάλειας, στη βάση του αντίκτυπου του τρέχονος γεωπολιτικού περιβάλλοντος στην Ε.Ε και με έμφαση στις συνέπειες της συνολικής κατάστασης στη Μέση Ανατολή και της σύγκρουσης στο Ιράν.

Ειδικά για τη συνεχιζόμενη αστάθεια στη Μέση Ανατολή ο κ. Χρυσοχοΐδης σημείωσε πως μέχρι στιγμής, η κρίση δεν έχει μεταφραστεί σε αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, ωστόσο επεσήμανε την αναγκαιότητα της στενότερης συνεργασίας με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης μεταναστευτικών ροών, αλλά και της βελτιστοποίησης της ανταλλαγής πληροφοριών και της κοινής διαχείρισης των κινδύνων για την αντιμετώπιση δικτύων που εκμεταλλεύονται τις κρίσεις της περιοχής. Πρόσθεσε, επίσης, τη σημασία της αντιμετώπισης των υβριδικών και τρομοκρατικών απειλών που συνδέονται με τη σύγκρουση.

«Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις προκλήσεις αυτές πρέπει να βασίζεται σε τρεις αλληλένδετους πυλώνες: ισχυρά εξωτερικά σύνορα, αποτελεσματική συνεργασία με χώρες εταίρους και ενισχυμένη επιχειρησιακή ετοιμότητα απέναντι στις νέες μορφές απειλών. Μόνον μέσα από μια συντονισμένη, προληπτική και συλλογική προσέγγιση θα μπορέσουμε να διαφυλάξουμε την ασφάλεια των πολιτών μας και τη σταθερότητα της Ένωσης. Θα πρέπει όλα τα υφιστάμενα εργαλεία της ΕΕ να γίνουν πιο διαδραστικά έτσι ώστε να εξυπηρετούν καλύτερα την πρόληψη παρά την καταστολή», τόνισε ο κ. Χρυσοχοϊδης.

Τέλος, μεγάλο μέρος του Συμβουλίου απασχόλησε η Στρατηγική της Ε.Ε για τα Ναρκωτικά. Στο σημείο αυτό ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη, σημείωσε πως με τη Στρατηγική αυτή «επιχειρείται να γεφυρωθεί το κενό ανάμεσα στον στρατηγικό σχεδιασμό και την πρακτική εφαρμογή, μέσα από ένα πλαίσιο πιο μετρήσιμο, πιο ευέλικτο και περισσότερο προσανατολισμένο στο αποτέλεσμα».

Πρότεινε, δε, την επιχειρησιακή συνεργασία και, κυρίως, τη συστηματική αξιοποίηση της προσέγγισης “follow-the-money”, καθώς όπως είπε «τα εγκληματικά δίκτυα πρέπει να αντιμετωπίζονται όχι μόνο στο πεδίο της διακίνησης, αλλά και στον πυρήνα της οικονομικής τους ισχύος». Τέλος, επισήμανε την ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας των λιμένων, των θαλάσσιων οδών και των εφοδιαστικών αλυσίδων και την ενίσχυση του δικτύου ανταλλαγής πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο, αλλά και την υποστήριξη του νέου πλαισίου δράσης με επαρκείς πόρους, σύγχρονα αναλυτικά εργαλεία, τεχνολογική καινοτομία και εξειδικευμένη εκπαίδευση του προσωπικού.

Οι υπουργοί Γεωργίας της ΕΕ θα συζητήσουν επίσης την αντιμετώπιση των αυξανόμενων κρίσεων στον αγροτικό τομέα, με έμφαση στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, των φυσικών καταστροφών και της αστάθειας των αγορών.

Σε ό,τι αφορά τα θέματα αλιείας, βασικό αντικείμενο θα αποτελέσει η αξιολόγηση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, του θεμελιώδους ευρωπαϊκού πλαισίου για τη διαχείριση των αλιευτικών πόρων.

Όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση του ΥΠΑΑΤ, σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, στη διαδικασία αξιολόγησης εντοπίζονται προκλήσεις που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα των αλιευτικών αποθεμάτων, την πολυπλοκότητα του κανονιστικού πλαισίου, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της ενσωμάτωσης πολιτικών για την κλιματική αλλαγή, τη θαλάσσια ρύπανση και την ολοκληρωμένη θαλάσσια διαχείριση.

Παράλληλα, ο κ. Σχοινάς θα συμμετάσχει στη Διάσκεψη Υψηλού Επιπέδου για την Αλιεία και την Υδατοκαλλιέργεια στη Μεσόγειο, η οποία πραγματοποιείται στο πλαίσιο της δεσμευτικής πολιτικής πρωτοβουλίας MedFish4Ever.

Στη διάσκεψη θα συμμετάσχουν εκπρόσωποι κρατών-μελών της Μεσογείου, ευρωπαϊκών θεσμών και διεθνών οργανισμών, με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας για τη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και την περαιτέρω ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας στη Μεσόγειο.

Αν και το Συμβούλιο σχεδιάστηκε αρχικά ως μια ολιγομελής ομάδα ηγετών για την επίβλεψη του σχεδίου κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα, οι φιλοδοξίες της κυβέρνησης Τραμπ έχουν πλέον διογκωθεί. Ο Αμερικανός πρόεδρος μετατρέπει το σχήμα σε έναν ευρύ οργανισμό, απευθύνοντας προσκλήσεις σε δεκάδες έθνη και αφήνοντας να εννοηθεί ότι το Συμβούλιο θα παρεμβαίνει σύντομα σε διεθνείς συγκρούσεις, λειτουργώντας ως ένα «ψευδο-Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ».

Περισσότερες λεπτομέρειες αναμένεται να γίνουν γνωστές την Πέμπτη, κατά τη διάρκεια ανακοινώσεων του Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας.

Παρόλο που ο καταστατικός χάρτης του Συμβουλίου δεν έχει δημοσιοποιηθεί, προσχέδιο που περιήλθε στην κατοχή του Associated Press αποκαλύπτει ότι το μεγαλύτερο μέρος της εξουσίας θα συγκεντρώνεται στα χέρια του ίδιου του Τραμπ. Σύμφωνα με το προσχέδιο, η μόνιμη ιδιότητα του μέλους εξασφαλίζεται με μια εισφορά ύψους 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων.

Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον οκτώ χώρες έχουν συμφωνήσει να συμμετάσχουν: Ισραήλ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μαρόκο, Βιετνάμ, Καζακστάν, Ουγγαρία, Αργεντινή και Λευκορωσία.

Προσκλήσεις έχουν επίσης αποσταλεί στην Ελλάδα όπως και στους ηγέτες της Παραγουάης (Σαντιάγο Πένια), του Καναδά (Μαρκ Κάρνεϊ), της Αιγύπτου (Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι) και της Τουρκίας (Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν). Επιπλέον, η Ρωσία, η Ινδία, η Σλοβενία, η Ταϊλάνδη και ο εκτελεστικός βραχίονας της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβεβαίωσαν ότι έλαβαν πρόσκληση.

Το Κρεμλίνο «μελετά τις λεπτομέρειες» και θα επιδιώξει διευκρινίσεις για όλες τις «πτυχές» του θέματος μέσω επαφών με τις ΗΠΑ, δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ. Ο Τραμπ επιβεβαίωσε το βράδυ της Δευτέρας ότι έχει προσκληθεί και ο Ρώσος Πρόεδρος, Βλαντιμίρ Πούτιν.

Παραμένει ασαφές πόσοι και ποιοι άλλοι ηγέτες θα λάβουν τελικά πρόσκληση για να ενταχθούν στο φιλόδοξο αυτό σχήμα.

Ράνια Τραγόμαλλου

Από τα όσα αποκαλύπτονται, αποτυπώνεται το κλίμα πίεσης, η αγωνία και τα διλήμματα εκείνων των ημερών. Ο διάλογος περιστρέφεται γύρω από το πώς η χώρα μπορεί να συνεχίσει τη διαπραγμάτευση με τους θεσμούς, μετά το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος (61,3% «Όχι» στην πρόταση των δανειστών), χωρίς ρήξη με την Ευρώπη.

Η στάση του Αλέξη Τσίπρα

Αποκαλυπτική είναι η στάση του Αλέξη Τσίπρα, που επανειλημμένα δηλώνει πως στόχος του δεν ήταν ποτέ η έξοδος από την Ευρωζώνη, αλλά η ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης της χώρας.  Οι παρεμβάσεις του τότε Πρωθυπουργού, όπως αποτυπώνονται στα πρακτικά που δημοσιεύθηκαν,  συνάδουν με τις δημόσιες τοποθετήσεις του, τις ημέρες γύρω από το δημοψήφισμα.

Ενδεικτικά:

• 1 Ιουλίου 2015: Ο Αλέξης Τσίπρας τονίζει πως το δημοψήφισμα αφορά την απόρριψη μιας μη βιώσιμης συμφωνίας, όχι την παραμονή της χώρας στο ευρώ.
• 3 Ιουλίου 2015: Επισημαίνει ότι το «Όχι» δεν ισοδυναμεί με ρήξη, αλλά με πίεση για καλύτερη συμφωνία.
• 6 Ιουλίου 2015: Δηλώνει ότι η εντολή του δημοψηφίσματος δεν είναι για ρήξη με την Ευρώπη, αλλά για ενίσχυση της διαπραγμάτευσης με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης.

Το κοινό ανακοινωθέν που υπογράφτηκε μετά τη συνεδρίαση από όλα τα κόμματα πλην του ΚΚΕ δείχνει ότι υπήρξε πολιτική συμφωνία σε βασικές αρχές της διαπραγμάτευσης, όπως: η αναδιάρθρωση του χρέους, οι επενδύσεις με αναπτυξιακό πρόσημο και η κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών.

Πρακτικά υπάρχουν

Η δημοσιοποίηση των πρακτικών, αν και έγινε από δημοσιογραφική πηγή και όχι μέσω θεσμικής οδού, θέτει εκ νέου ερωτήματα για τις κρίσιμες διαδικασίες.

• Γιατί απορρίφθηκε το αίτημα δημοσιοποίησης, αν το περιεχόμενο δεν αγγίζει ζητήματα απορρήτου;
• Ποια είναι τα όρια της εμπιστευτικότητας όταν πρόκειται για ιστορικά γεγονότα με καθοριστική σημασία;
• Πώς διασφαλίζεται η θεσμική διαφάνεια σε περιόδους κρίσης;

Για όσους τάσσονται υπέρ της αποκάλυψης των πρακτικών, η διαφάνεια θεωρείται δικαίωμα των πολιτών. Από την άλλη, προβάλλεται το επιχείρημα ότι η εμπιστευτικότητα τέτοιων συζητήσεων προστατεύει τον ειλικρινή διάλογο σε συνθήκες πίεσης.

Ο Αλέξης Τσίπρας είχε απευθύνει επίσημο αίτημα προς τον νυν Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνο Τασούλα, για θεσμική αποδέσμευση των πρακτικών. Ο πρόεδρος απάντησε αρνητικά επικαλούμενος:

• Τον άτυπο χαρακτήρα της σύσκεψης
• Την συνταγματική υποχρέωση εμπιστευτικότητας

Αξιοσημείωτο είναι πως η απάντηση αυτή, όπως και το ίδιο το αίτημα, αποτέλεσαν  έμμεση επιβεβαίωση της ύπαρξης των πρακτικών, η οποία στο παρελθόν είχε αμφισβητηθεί ακόμη και δημόσια.

Τι καταγράφεται στα πρακτικά

Η εφημερίδα δημοσίευσε τα πρακτικά της συνεδρίασης της 6ης Ιουλίου 2015, που συγκλήθηκε με πρωτοβουλία του τότε Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, υπό την προεδρία του Προκόπη Παυλόπουλου

• Οι πολιτικές θέσεις των συμμετεχόντων
• Οι διαφορετικές εκτιμήσεις για την κατάσταση της χώρας
• Η προσπάθεια διαμόρφωσης κοινής εθνικής γραμμής απέναντι στους δανειστές

Τα πρακτικά καταγράφηκαν από ειδικούς πρακτικογράφους της Βουλής, οι οποίοι χρησιμοποίησαν υλικό από επτά καταγραφικά ήχου. Τρεις αναφορές δεν συμπεριλήφθηκαν, μετά από αίτημα του Προέδρου της Δημοκρατίας, καθώς φέρονται να αφορούσαν διπλωματικές επαφές του Προκόπη Παυλόπουλου με τον Φρανσουά Ολάντ, και του Αλέξη Τσίπρα με την Άνγκελα Μέρκελ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Κρατάει χρόνια…

Για χρόνια, κυριάρχησε η αφήγηση πως ο Αλέξης Τσίπρας μετέτρεψε το «Όχι» σε «Ναι» — κατηγορία που υποστηρίχθηκε από την τότε αντιπολίτευση. Ο ίδιος, ωστόσο, όχι μόνο δεν απέφυγε τη δημοσιοποίηση των διαλόγων, αλλά την επιδίωξε, υποστηρίζοντας πως «ο ελληνικός λαός έχει δικαίωμα στην αλήθεια».

Η αναθέρμανση της συζήτησης έφερε στο προσκήνιο τη γνωστή πολιτική σύγκρουση μεταξύ του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Αλέξη Τσίπρα. Ο Πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα καταλογίσει στον ΣΥΡΙΖΑ ότι οδήγησε τη χώρα σε επικίνδυνες ατραπούς. Από την πλευρά του, ο Αλέξης Τσίπρας είχε προσφάτως απαντήσει με δημόσια δήλωση, ασκώντας σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση για διαχειριστικά λάθη και θεσμικές παρεκκλίσεις. «Μετά την ύβρη έρχεται η Νέμεσις για τον Κ. Μητσοτάκη», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Αντιπαράθεση ΝΔ– ΣΥΡΙΖΑ

Αφορμή για νέο γύρο πολιτικής έντασης αποτέλεσαν οι δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη, ο οποίος υποστήριξε πως τα πρακτικά αποκαλύπτουν «την πολιτική εξαπάτηση» του ΣΥΡΙΖΑ.  Η απάντηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν αιχμηρή:  «Ο κ. Μαρινάκης θα έπρεπε να είναι πιο μετρημένος. Εκπροσωπεί τη χρεοκοπία, την κρίση και την κυβέρνηση των σκανδάλων», ανέφερε η ανακοίνωση, κατηγορώντας τη ΝΔ για διαστρέβλωση του περιεχομένου.

Η Κουμουνδούρου υπενθυμίζει ότι η κυβέρνησή του ΣΥΡΙΖΑ ήταν εκείνη που οδήγησε τη χώρα εκτός μνημονίων τον Αύγουστο του 2018 και επισημαίνει ότι τα πρακτικά αποδεικνύουν πως δεν υπήρξε πρόθεση για ρήξη με την Ευρώπη.

Οι εκταμιεύσεις θα λάβουν τη μορφή δανείων μακράς διάρκειας σε ανταγωνιστικές τιμές, τα οποία θα αποπληρώνονται από τα δικαιούχα κράτη μέλη.

Το χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE θα παρέχει χαμηλότοκα πολυετή δάνεια, ύψους έως και 150 δισ. ευρώ, τα οποία θα εγγυάται ο προϋπολογισμός της ΕΕ.

Με βάση τη νομοθετική πράξη του «SAFE» που εγκρίθηκε, ανοίγει ο δρόμος για τη συμμετοχή και τρίτων χωρών, όπως η Τουρκία, σε κοινές επενδύσεις στην ευρωπαϊκή άμυνα. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΕΕ «το «SAFE» ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στη συνεργασία με τρίτες χώρες.

Ο κανονισμός ήδη έχει συμφωνηθεί από τα κράτη-μέλη και περιλαμβάνει κάποιες ασφαλιστικές δικλίδες για τη συμμετοχή τρίτων χωρών, όπως η Τουρκία, τις οποίες διαπραγματεύθηκε η Αθήνα στο διπλωματικό πεδίο.

Δεν τίθεται θέμα κάποιου «βέτο» ή άλλης κίνησης από την Αθήνα στην Ε.Ε., ωστόσο ανοίγει μια ακόμη περίοδος στην οποία οι σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας έρχονται στο προσκήνιο.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Αθήνα συνδέει πλέον αυτές τις συζητήσεις για προώθηση της ευρωτουρκικής σχέσης με την παροχή εγγυήσεων ασφαλείας στην Ελλάδα, ανάμεσα στις οποίες και η άρση του casus belli της τουρκικής εθνοσυνέλευσης που ισχύει από το 1995 και αιωρείται ως απειλή πάνω από το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει μονομερώς την αιγιαλίτιδα ζώνη στο Αιγαίο.

Η Ουκρανία και οι χώρες του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ (Ελβετία, η Ισλανδία, το Λίχτενσταϊν και η Νορβηγία) θα αντιμετωπίζονται με τους ίδιους όρους με τα κράτη μέλη. Όχι μόνο θα μπορούν να συμμετάσχουν σε κοινές προμήθειες, αλλά και να αγοράζουν από τις βιομηχανίες τους.

Το «SAFE» θα επιτρέψει επίσης στις προσχωρούσες χώρες, στις υποψήφιες χώρες, στις εν δυνάμει υποψήφιες χώρες και στις χώρες που έχουν υπογράψει εταιρικές σχέσεις ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, να συμμετάσχουν σε κοινές προμήθειες.

Επιπλέον, η SAFE προσφέρει τη δυνατότητα σύναψης πρόσθετης διμερούς ή πολυμερούς συμφωνίας με τα εν λόγω τρίτα κράτη, βάσει της οποίας θα μπορούσαν να ανοίξουν οι όροι επιλεξιμότητας».

Τι σημαίνουν στην πράξη όλα τα παραπάνω; Ότι η Τουρκία δεν αποκλείεται από τη συμμετοχή της στα προγράμματα. Επιπρόσθετα οι τουρκικές αμυντικές εταιρείες θα μπορούν να συμμετέχουν μέσω κοινοπραξιών και σχετικών συμφωνιών μετόχων.

• Οι επιλέξιμες δραστηριότητες που θα χρηματοδοτηθούν μέσω του SAFE θα αφορούν τον πρώτο κατάλογο των τομέων προτεραιότητας που προσδιορίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 6 Μαρτίου 2025 και θα χωριστούν σε δύο κατηγορίες αμυντικών προϊόντων:

• Πυρομαχικά και πύραυλοι- συστήματα πυροβολικού, συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων πλήγματος ακριβείας σε βάθος- δυνατότητες μάχης εδάφους και τα συστήματα υποστήριξής τους, συμπεριλαμβανομένου του εξοπλισμού των στρατιωτών και των όπλων πεζικού- προστασία κρίσιμων υποδομών- κυβερνοχώρος- στρατιωτική κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένης της αντι-κινητικότητας,
• Συστήματα αεράμυνας και πυραυλικής άμυνας- θαλάσσιες επιφανειακές και υποβρύχιες δυνατότητες- μη επανδρωμένα αεροσκάφη και συστήματα καταπολέμησης των μη επανδρωμένων αεροσκαφών- στρατηγικοί καταλύτες, όπως, ενδεικτικά, στρατηγικές αερομεταφορές, ανεφοδιασμός αέρος-αέρος και συστήματα C4ISTAR, καθώς και διαστημικά μέσα και υπηρεσίες- προστασία διαστημικών μέσων- τεχνητή νοημοσύνη και ηλεκτρονικός πόλεμος.

Τα αμυντικά προϊόντα που ανήκουν στην κατηγορία 2 θα υπόκεινται σε αυστηρότερους όρους επιλεξιμότητας, απαιτώντας από τους αναδόχους να έχουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν για τον ορισμό, την προσαρμογή και την εξέλιξη του σχεδιασμού του αμυντικού προϊόντος που προμηθεύονται.

Και για τις δύο κατηγορίες προϊόντων, οι συμβάσεις προμήθειας θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι το κόστος των κατασκευαστικών στοιχείων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ, των κρατών ΕΟΧ-ΕΖΕΣ και της Ουκρανίας δεν υπερβαίνει το 35 % του εκτιμώμενου κόστους των κατασκευαστικών στοιχείων του τελικού προϊόντος.

Η ΕΕ δεσμεύεται να ενισχύσει και να εμβαθύνει περαιτέρω τη διατλαντική συνεργασία και δέσμευση στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, καθώς και τη συμπληρωματικότητα με το ΝΑΤΟ. «Σε αυτό το πλαίσιο, το SAFE θα προσπαθήσει να ενισχύσει τη διαλειτουργικότητα, να συνεχίσει τη βιομηχανική συνεργασία και να εξασφαλίσει αμοιβαία πρόσβαση σε τεχνολογίες αιχμής με αξιόπιστους εταίρους» καταλήγει η ανακοίνωση.

Τι είναι ο κανονισμός SAFE;

Ο κανονισμός SAFE αποτελεί στην πραγματικότητα το πλαίσιο για τη δημιουργία χρηματοδοτικού εργαλείου ύψους 150 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην άμυνα. Πρόκειται για τα χαμηλότοκα δάνεια που θα εγγυάται η Ε.Ε. μέχρι και τις 31 Δεκεμβρίου 2030 και θα μπορούν να εκταμιευθούν σε μία ή περισσότερες δόσεις. Είναι, δηλαδή, ένας κανονισμός που καλύπτει ορισμένο χρονικό διάστημα και απευθύνεται κυρίως στα κράτη-μέλη της Ε.Ε., αλλά και σε τρίτες χώρες, περιλαμβανομένης της Τουρκίας. Ευθύς εξαρχής προβλεπόταν η έγκριση του κανονισμού με ειδική πλειοψηφία και όχι ομοφωνία. Δηλαδή, η Ελλάδα δεν μπορούσε να θέσει βέτο.

Τι έχουν συμφωνήσει τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.;

Κατ’ αρχάς ότι σε κάθε εξοπλιστικό πρόγραμμα οι εταιρείες της Ε.Ε. και –κατ’ εξαίρεση– της Νορβηγίας και της Ουκρανίας θα έχουν τουλάχιστον 65% συμμετοχή. Η Τουρκία και τα υπόλοιπα τρίτα κράτη, με σημαντικότερο το Ηνωμένο Βασίλειο, δεν μπορούν να περάσουν την «οροφή» του 35%. Επιπλέον, το 35% δεν αντιστοιχεί σε αριθμό, αλλά σε υποσυστήματα ενός προγράμματος. Παράδειγμα: αν η Ε.Ε. συμφωνήσει σε ένα πρόγραμμα κατασκευής 100 αρμάτων μάχης και αποφασιστεί ότι η Τουρκία θα συμμετάσχει, δεν σημαίνει ότι τα 65 άρματα θα κατασκευαστούν από κράτη-μέλη της Ε.Ε. και τα 35 εκτός αυτής. Αλλά ότι και στα 100 άρματα μάχης θα υπάρχουν κάποια εξαρτήματα, ή συστήματα που θα έχουν αναπτυχθεί και κατασκευαστεί κατ’ αναλογία 65%-35%.

Ποιες είναι οι τρίτες χώρες;

Πλην Νορβηγίας και Ουκρανίας που έχουν δικαίωμα συμμετοχής και στο 65%, οι πιο σημαντικές τρίτες χώρες είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και η Τουρκία. Η διαφορά ανάμεσα στις τρεις πρώτες και την Τουρκία είναι ότι έχουν υπογράψει ή πρόκειται να υπογράψουν συμφωνίες ασφαλείας. Η Τουρκία με τη σημερινή κατάσταση κράτους δικαίου είναι αδύνατον να υπογράψει.

Ποιες διασφαλίσεις ζήτησε η Αθήνα έναντι τρίτων;

Στο κείμενο δεν υπάρχει ευθεία αναφορά στην Τουρκία. Για την Ελλάδα ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» ήταν η συμμετοχή της Τουρκίας στα δάνεια. Το άρθρο 17 του κανονισμού απαιτεί υπογραφή διμερούς συμφωνίας Ε.Ε. – Τουρκίας για τη συμμετοχή της σε κοινοπραξίες με ευρωπαϊκές εταιρείες. Κατά την ελληνική πλευρά αυτές οι συμφωνίες θα αποφασίζονται με ομοφωνία, σε αντίθεση με τον SAFE. Γιατί; Διότι σύμφωνα με όσα υποστηρίζει η ελληνική πλευρά, η νομική βάση του SAFE (άρθρα 212 και 218 της Συνθήκης Λειτουργίας της Ε.Ε. – ΣΛΕΕ) επιβάλλει ομόφωνη απόφαση του Συμβουλίου για κάθε συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ενωσης με τις υποψήφιες χώρες.

Υπάρχει ρητή αναφορά σε αυτές τις διασφαλίσεις;

Οχι. Και τούτο διότι αντιδρούσαν επ’ αυτού, μεταξύ άλλων, οι νομικές υπηρεσίες του Συμβουλίου Υπουργών και η Γερμανία. Ωστόσο, η λεκτική διατύπωση του άρθρου 212 αναπαράγεται αυτούσια στην 23η παράγραφο της αιτιολογικής έκθεσης που συνοδεύει το κείμενο του SAFE. Επιπλέον, η Κομισιόν διαβεβαίωσε την ελληνική πλευρά ότι το άρθρο 212 θα είναι νομική βάση για τη σύναψη τέτοιων συμφωνιών. Ενώ η Ελλάδα κατέθεσε και συμπληρωματική εθνική δήλωση, που επισυνάφθηκε στα πρακτικά του Συμβουλίου των Μονίμων Αντιπροσώπων (Coreper) της 21ης Μαΐου, όπου αναλύεται διεξοδικά η θέση της Ελλάδας, προκειμένου να μην υπάρχουν παρερμηνείες.

Μπορεί να υπάρξει πολιτική συμφωνία που να περιλαμβάνει πάγιες ελληνικές ανησυχίες (π.χ. άρση casus belli) έναντι συμμετοχής στην ευρωπαϊκή άμυνα;

Πρόκειται για κάτι που αυτή τη στιγμή, παρότι διεκδικείται από την Αθήνα, μοιάζει εκ πρώτης όψεως εξαιρετικά αμφίβολο να επιτευχθεί. Επί της ουσίας η Ελλάδα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτό το επιχείρημα εντός της Ε.Ε., παρά μόνο σε αδρές γραμμές, ιδιαιτέρως καθώς οι Ευρωπαίοι φαίνονται διατεθειμένοι να δεχθούν κάποιες εκπτώσεις στις αρχές τους, προκειμένου η ευρωπαϊκή άμυνα να προχωρήσει ταχέως. Επιπλέον, το casus belli όσο εύκολα υιοθετήθηκε το 1995 (με ψήφισμα της τουρκικής εθνοσυνέλευσης), τόσο εύκολα θα μπορούσε να αποσυρθεί ή και να επανακάμψει.

Γιατί ο Κυριάκος Μητσοτάκης λέει ότι θα το συζητήσει και με τον Ερντογάν, παρότι είναι ευρωπαϊκό το πρόβλημα;

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης εξέφρασε δημόσια τη βούλησή του να συζητήσει για το casus belli με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην επόμενη συνάντησή τους, διότι αντιλαμβάνεται ότι αποτελεί ευκαιρία ο συνδυασμός όλων όσων φέρνει η τρέχουσα συγκυρία ύφεσης των εντάσεων στα ελληνοτουρκικά και η βούληση της Αγκυρας να έλθει πιο κοντά στην Ευρώπη για μια σειρά από λόγους. Δεδομένου ότι η Ελλάδα έχει συμφέροντα ασφαλείας που συνδέονται με τη στάση που τηρεί μια υποψήφια χώρα, η ανακίνηση ενός τέτοιου ζητήματος παρουσιάζεται θεμιτή. Παράλληλα, σε μια τέτοια συζήτηση θα μπορούσαν να τεθούν από την Αθήνα και άλλα προαπαιτούμενα, όπως, για παράδειγμα, η υπογραφή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τη Θάλασσα (Unclos) ή η αναγνώριση του απαραβίαστου των συνόρων, κάτι που βέβαια θα προϋπέθετε και μια συμφωνία που θα έλυνε την εκκρεμότητα της οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών και της υφαλοκρηπίδας. Εν ολίγοις, με ή χωρίς συμφωνία για τα αμυντικά, η επίλυση του πυρήνα των ελληνοτουρκικών διαφορών είναι η πιο ουσιαστική και μακροπρόθεσμη εγγύηση ασφαλείας που θα μπορούσε να έχει η Ελλάδα.

Κατόρθωσε η Ελλάδα να θέσει κάποια αποτελεσματικά όρια στο κείμενο του SAFE;

Στο άρθρο 16 υπάρχει μια αποστροφή που κάνει λόγο για ανάγκη συνεκτίμησης των συμφερόντων ασφαλείας και άμυνας των κρατών-μελών της Ε.Ε. Και αποτελεί και ένα από τα βασικά επιχειρήματα που ενδέχεται να επικαλεστεί η Ελλάδα σε περίπτωση που τεθεί ζήτημα έγκρισης κάποιου δανείου προς κοινοπραξία η οποία θα περιλαμβάνει την Τουρκία.

Υπάρχει δυνατότητα παράκαμψης αυτού του πλαισίου που εμμέσως τέθηκε στον SAFE για την Τουρκία;

Πρόκειται για κάτι που συμβαίνει ήδη, αλλά έξω από το πλαίσιο του SAFE, ο οποίος άλλωστε μένει να αποδειχθεί αν και πόσο αποτελεσματικά θα λειτουργήσει. Η εξαγορά της ιταλικής Piaggio Aerospace από την τουρκική Baykar είναι ένα παράδειγμα. Ενα δεύτερο, πιο πρόσφατο, είναι η συμφωνία της Τουρκίας με την Ισπανία για την αγορά του τουρκικού εκπαιδευτικού αεροσκάφους Hurjet. Εφόσον η Τουρκία προχωρήσει και σε άλλες τέτοιες συμφωνίες με τη Γερμανία ή και την Πολωνία, που έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για αυξημένη συνεργασία στον αμυντικό τομέα, τότε επί του πρακτέου η συμμετοχή της στα δάνεια του SAFE μπορεί και να είναι περιττή.

Μπορεί να αποκλειστεί η Τουρκία από τον SAFE;

Θεωρητικά και με βάση τα παραπάνω, η Ελλάδα θα μπορούσε να μπλοκάρει την ομοφωνία για την Τουρκία. Ομως σε κάθε περίπτωση μια πιθανή ατμόσφαιρα έντασης με επίκεντρο την Αγκυρα θα μπορούσε να οδηγήσει την Ελλάδα σε μια θέση ανάλογη με εκείνη της Ουγγαρίας, η οποία εμφανίζεται να προωθεί διαρκώς ατζέντες χωρών εκτός Ε.Ε., και έχει βρεθεί τρόπος παράκαμψής της. Η Ελλάδα δεν επιθυμεί έναν τέτοιο ρόλο, ωστόσο αν τα πράγματα φτάσουν στα άκρα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Αθήνα θα καταστήσει τη διαδικασία εξαιρετικά αργόσυρτη, κάτι που θα ερχόταν σε αντίθεση με τον ίδιο τον επείγοντα χαρακτήρα της.

Τι ενδιαφέρεται να πουλήσει η Τουρκία στην Ευρώπη;

Η τουρκική αμυντική βιομηχανία επιθυμεί να προωθήσει συστήματα όπως είναι οι μη επανδρωμένες πλατφόρμες κυρίως στον αέρα (UAV), ενώ οι Τούρκοι θεωρούν ότι τα τεθωρακισμένα οχήματα μάχης και προσωπικού (ΤΟΜΑ και ΤΟΜΠ) που κατασκευάζουν, ανταποκρίνονται στην εκπεφρασμένη ανάγκη αύξησης της στρατιωτικής κινητικότητας. Επιπλέον, επιθυμούν να παραγάγουν από κοινού με τις ευρωπαϊκές εταιρείες και πυρομαχικά διαφόρων τύπων.

Τι θέλει η Ευρώπη από την Τουρκία;

Οι Ευρωπαίοι επιθυμούν τη συνεργασία με την Αγκυρα για λόγους που συνδέονται τόσο στενά με την άμυνα, όσο και ευρύτερα με το γεωπολιτικό αποτύπωμα της Τουρκίας. Η Τουρκία αυτή τη στιγμή διαδραματίζει ρόλο στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή λόγω της παρουσίας της στη Συρία. Επιπλέον, η Τουρκία αποτελεί σημείο συνάντησης και διπλωματικών διαβουλεύσεων γύρω από το Ουκρανικό, ενώ η πρόσβαση της Τουρκίας στον Καύκασο και στην Αφρική την καθιστά πολύτιμο εταίρο και συνομιλητή για την Ευρώπη, η οποία βρίσκεται σε φάση αναζήτησης βηματισμού. Επίσης, η δεδομένη περαιτέρω μείωση της αμερικανικής δέσμευσης στην περιοχή καθιστά τη στενότερη συνεργασία Ευρώπης και Τουρκίας περίπου αναπόφευκτη. Στον τομέα της άμυνας, η Τουρκία διαθέτει βιομηχανικές δυνατότητες υψηλού επιπέδου στον αεροναυπηγικό τομέα και θα μπορούσε να συμβάλει στην ταχεία κατασκευή οπλικών συστημάτων, δεδομένου ότι οι παραγωγικές δυνατότητες της Ευρώπης έχουν αυτή τη στιγμή αγγίξει το απώτατο όριο παραγγελιών.

Ποια η στάση των μεγάλων κρατών-μελών για τη συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα.

Το σύνολο των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών, ήτοι η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία, είναι αναφανδόν υπέρ της συμμετοχής της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα. Επί της αρχής ούτε η Γαλλία έχει πρόβλημα για τη συμμετοχή της Τουρκίας. Η σκληρή στάση της Γαλλίας έναντι της συμμετοχής της υπαγορεύθηκε κατά κύριο λόγο από την ανάγκη να περιοριστεί το εύρος της βιομηχανικής συμμετοχής άλλων τρίτων χωρών και συγκεκριμένα του Ηνωμένου Βασιλείου.