Αυτό γιατί είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι οι πολιτικές συνθήκες σε αυτά τα κράτη, που έχουν οξυνθεί επκίνδυνα από τον ρόλο του Ισραήλ στον πόλεμο του Ιράν, θα επιτρέψουν ακόμη και σε ισχυρούς ηγέτες αραβικών και μουσουλμανικών κρατών να προσφέρουν παραχωρήσεις στο Τελ Αβίβ, όπως αναφέρει το CNNi.

Επιπλέον η δήλωση του Τραμπ ότι ακόμη και το Ιράν θα μπορούσε να προσχωρήσει στις συμφωνίες φαίνεται μια φαντασίωση που ταιριάζει με το όραμά του για μια «Ριβιέρα της Μέσης Ανατολής» χτισμένη πάνω στα ερείπια της Γάζας.

Η αλήθεια, όμως είναι ότι είναι αδιανόητο το Ιράν να αναγνωρίσει σύντομα τον ορκισμένο εχθρό της, το Ισραήλ ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι οι επιδρομές του σκότωσαν τον Ανώτατο Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Επιπρόσθετα δεν υπάρχει καμία πιθανότητα το Ισραήλ να σκεφτεί ένα τέτοιο βήμα με έναν εχθρό που θεωρεί ότι δεν έχει θέση σε αυτόν τον πλανήτη.

Τι κρύβεται πίσω από την πρωτοβουλία Τραμπ

Μια εξήγηση πίσω από την πρωτοβουλία Τραμπ είναι ότι δεν έχει εγκαταλείψει τα μεγάλα του οράματα για έναν μετασχηματισμό στη Μέση Ανατολή, παρά το γεγονός ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή.

Η στάση της Τεχεράνης παραμένει άκαμπτη. Διοικητής του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν ισχυρίζεται τώρα ότι η χώρα του είναι ισχυρότερη τώρα από ό,τι ήταν την πρώτη ημέρα του πολέμου, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars.

Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι ο Τραμπ ήλπιζε να προσφέρει κίνητρα στους Ισραηλινούς για να αποδεχτούν μια συμφωνία με το Ιράν που είναι πιθανό να μην είναι δημοφιλής στο εβραϊκό κράτος.

Γιατί οι πιέσεις δεν θα αποδώσουν

Τη δεδομένη χρονική στιγμή, ωστόσο, τα περισσότερα κράτη του Κόλπου έχουν διαφορετικές προτεραιότητες από την μελλοντική τους σχέση με το Ισραήλ. Ο πόλεμος Ιράν – ΗΠΑ έχει βλάψει σοβαρά το επιχειρηματικό μοντέλο τους και έχει πλήξει την εικόνα ότι αποτελούν οάσεις για τους εύπορους Δυτικούς. Επιπλέον το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει επηρεάσει και τις οικονομίες τους.

Όταν τελειώσει ο πόλεμος, αυτοί οι σύμμαχοι των ΗΠΑ θα αντιμετωπίσουν ένα νέο περιβάλλον που θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένα πιο ασταθές και επιθετικό Ιράν, γεγονός που μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες και να οδηγήσει σε αναθεώρηση της στάσης τους απέναντι στην αμερικανική παρουσία.

Εξάλλου ο Τραμπ ζητά από τα αραβικά κράτη να κάνουν ένα δυσάρεστο άλμα. Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, έχει από καιρό καταστήσει σαφές ότι η ένταξη στις Συμφωνίες του Αβραάμ θα εξαρτηθεί από την εγκαθίδρυση μιας πορείας προς την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Αυτό φαίνεται πιο μακρινό από ποτέ μετά τους θανάτους δεκάδων χιλιάδων πολιτών στη Γάζα κατά τη διάρκεια της ισραηλινής επίθεσης μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 εναντίον Ισραηλινών πολιτών. Το Ισραήλ πιστεύει ότι η διατήρηση της ασφάλειάς του είναι ένα διαρκές καθήκον και δεν προτίθεται να υπαναχωρήσει αν νιώθει ότι απειλείται.

Τα αραβικά κράτη δεν εμπιστεύονται το Ισραήλ

«Νομίζω ότι πολλές χώρες στην περιοχή θεωρούν τις ενέργειες του Ισραήλ ως εξαιρετικά επικίνδυνες και αποσταθεροποιητικές», δήλωσε ο Χασάν Αλχασάν, ανώτερος συνεργάτης στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στο CNNi.

«Το Ισραήλ ξεκίνησε μαζί με τις ΗΠΑ αυτόν τον περιφερειακό πόλεμο και νομίζω ότι οι αραβικές χώρες προσπαθούν να δημιουργήσουν κοινό μέτωπο για να αντισταθμίσουν την επιθετικότητα του στην περιοχή», πρόσθεσε.

Από την πλευρά του ο στρατιωτικός αναλυτής του CNNi, Σέντρικ Λέιτον, συνταγματάρχης της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ, περιέγραψε το σχέδιο του Τραμπ ως από πολλές απόψεις «ευσεβή πόθο».

«Έχει νόημα από στρατηγική άποψη να φέρουμε το Ιράν στο πλευρό μας τελικά, κάτι που αποτελεί μέρος αυτού που εξετάζει ο Τραμπ. Αλλά δεν έχουμε φτάσει ακόμα εκεί», πρόσθεσε.

«Και σίγουρα το να πείσουμε τα αραβικά έθνη να συμφωνήσουν να συμμετάσχουν στις Συμφωνίες του Αβραάμ και να αναγνωρίσουν το Ισραήλ σε αυτή τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, αυτό μπορεί να είναι υπερβολικό», κατέληξε.

Τι προβλέπουν οι Συμφωνίες του Αβραάμ

Οι Συμφωνίες του Αβραάμ υπογράφηκαν το 2020 μεταξύ του Ισραήλ και τεσσάρων αραβικών κρατών -Μαρόκο, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν και Σουδάν – και θεωρήθηκαν από το επιτελείο Τραμπ ως ένα από τα μεγάλα επιτεύγματα της πρώτης του θητείας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος πάντα οραματιζόταν την επέκταση των συμφωνιών – και αυτό φαινόταν πιθανό στις αρχές της δεύτερης θητείας του, όταν η ομάδα του διαπραγματεύτηκε μια εκεχειρία στη Γάζα και παρουσίασε μέχρι στιγμής ανεκπλήρωτα σχέδια για την εδραίωση μιας μόνιμης ειρήνης.

Αλλά η ιδέα μιας μαζικής επέκτασης των Συμφωνιών του Αβραάμ, όταν η αμερικανική πλευρά δεν έχει μέχρι στιγμής εξασφαλίσει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ αλλά και δεν έχει καταφέρει να επιλύσει το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, φαίνεται σχεδόν παράλογη.

Οι μη πρακτικές πτυχές της στρατηγικής αντικατοπτρίζονται στην ένταξη του Πακιστάν στη λίστα του Τραμπ. Η ένταξη στις Συμφωνίες του Αβραάμ θα απαιτούσε μια τεράστια αλλαγή σε ένα μουσουλμανικό έθνος με ήδη ασταθείς πολιτικές συνθήκες. Ενώ το Ισλαμαμπάντ έχει επιδιώξει να προσεγγίσει τον Τραμπ, δεν έχει αναγνωρίσει ποτέ επίσημα το Ισραήλ και δεν έχει δημόσια σχέδια να το πράξει.

Ο Αμερικανός πρόεδρος τόνισε ότι συνομίλησε το Σάββατο με τους ηγέτες αυτών των χωρών, καθώς και με της Σαουδικής Αραβίας και του Μπαχρέιν, για ένα σύνολο συμφωνιών για ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ.

Το 2020, με τις λεγόμενες Συμφωνίες του Αβραάμ, υπό την αιγίδα του Τραμπ – στην πρώτη θητεία του στον Λευκό Οίκο – το Ισραήλ εξομάλυνε τις σχέσεις του με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν, το Μαρόκο και το Σουδάν.

«Δήλωσα ότι, μετά από όλη τη δουλειά που έκαναν οι ΗΠΑ για να προσπαθήσουν να συναρμολογήσουν αυτό το πολύ περίπλοκο παζλ, θα πρέπει να είναι υποχρεωτικό όλες αυτές οι χώρες, τουλάχιστον, ταυτόχρονα, να υπογράψουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ», έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτηση σήμερα στο Truth Social.

Παράλληλα ανέφερε ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν «προχωρούν ομαλά», αλλά δεν έδωσε καμία ένδειξη ότι μια συμφωνία είναι επικείμενη.

Σπύρος Σιδέρης

Το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων διέψευσε κατηγορηματικά τόσο την παρουσία του Ισραηλινού πρωθυπουργού στη χώρα όσο και οποιαδήποτε υποδοχή ισραηλινής στρατιωτικής αποστολής. Η ανακοίνωση είχε ιδιαίτερα προσεκτική διατύπωση, υπογραμμίζοντας ότι οι σχέσεις με το Ισραήλ είναι «επίσημες και δημόσιες» στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ και «δεν βασίζονται σε μυστικές διευθετήσεις». Στην πραγματικότητα, το Άμπου Ντάμπι επιχείρησε να απορρίψει κάθε εντύπωση ότι συμμετέχει σε παρασκηνιακές στρατηγικές συνεννοήσεις με το Ισραήλ σε μια φάση περιφερειακής στρατιωτικής κλιμάκωσης.

• Η επιλογή του γραφείου Νετανιάχου να δημοσιοποιήσει μια υποτιθέμενη «μυστική» επίσκεψη μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός επιδιώκει να δείξει ότι, παρά τον πόλεμο, τη διεθνή πίεση και τη διπλωματική φθορά που αντιμετωπίζει η κυβέρνησή του, το Ισραήλ εξακολουθεί να διατηρεί ενεργούς διαύλους με βασικά κράτη του Κόλπου. Η εικόνα ενός Νετανιάχου που γίνεται δεκτός από τον ισχυρό ηγέτη των ΗΑΕ λειτουργεί ως μήνυμα ότι το Τελ Αβίβ δεν βρίσκεται σε περιφερειακή απομόνωση.

Παράλληλα, η αναφορά περί «ιστορικής ανατροπής» στις σχέσεις Ισραήλ–ΗΑΕ εντάσσεται στην προσπάθεια του Ισραήλ να αναδείξει ότι οι δεσμοί με τις αραβικές μοναρχίες όχι μόνο παραμένουν ενεργοί, αλλά αποκτούν βαθύτερο στρατηγικό χαρακτήρα εξαιτίας της κοινής ανησυχίας απέναντι στο Ιράν. Το Τελ Αβίβ επιχειρεί να προβάλει την εικόνα ενός άτυπου περιφερειακού άξονα ασφαλείας που συνδέει το Ισραήλ με τα κράτη του Κόλπου υπό την αμερικανική γεωπολιτική ομπρέλα.

• Για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ωστόσο, μια τέτοια δημόσια εικόνα δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Το Άμπου Ντάμπι έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, διατηρώντας ταυτόχρονα σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα, τη Ρωσία, το Ιράν και το Ισραήλ. Η εμιρατινή ηγεσία επιδιώκει να εμφανίζεται ως δύναμη ισορροπίας και περιφερειακής διαμεσολάβησης, όχι ως μέλος μιας ανοιχτής αντιιρανικής συμμαχίας.

Αυτό εξηγεί γιατί η διάψευση ήταν τόσο άμεση και σαφής. Τα ΗΑΕ γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε δημόσια σύνδεση με πιθανές ισραηλινές στρατιωτικές ή μυστικές επιχειρήσεις μπορεί να τα μετατρέψει σε στόχο ιρανικών πιέσεων ή ακόμη και έμμεσων αντιποίνων μέσω περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης. Η ηγεσία των Εμιράτων δεν επιθυμεί σε καμία περίπτωση να εμφανιστεί ως επιχειρησιακός εταίρος του Ισραήλ σε μια ανοιχτή αντιπαράθεση με το Ιράν.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο παράγοντας της αραβικής κοινής γνώμης. Παρά τη θεσμοθέτηση των σχέσεων μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ, το Παλαιστινιακό και ο πόλεμος στη Γάζα εξακολουθούν να επηρεάζουν βαθιά το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα στον αραβικό κόσμο. Μια εικόνα «μυστικής συνεργασίας» με τον Νετανιάχου θα μπορούσε να προκαλέσει πολιτικό κόστος για τα Εμιράτα και να ενισχύσει την περιφερειακή κριτική ότι το Άμπου Ντάμπι απομακρύνεται από τις παραδοσιακές αραβικές θέσεις.

• Η γλώσσα της ανακοίνωσης του εμιρατινού υπουργείου Εξωτερικών είχε επίσης σαφή επικοινωνιακό στόχο. Η αναφορά στην ανάγκη «διασταύρωσης πληροφοριών» και αποφυγής «μη τεκμηριωμένων πολιτικών εντυπώσεων» υποδήλωνε ότι τα ΗΑΕ θεωρούν πως το Ισραήλ επιχείρησε να αξιοποιήσει επικοινωνιακά το όνομα και το γεωπολιτικό βάρος των Εμιράτων για να ενισχύσει τη στρατηγική του εικόνα εν μέσω κρίσης.

Σε ευρύτερο γεωπολιτικό επίπεδο, το περιστατικό αποκαλύπτει και τα όρια της εμιρατινοϊσραηλινής προσέγγισης. Παρά τη σημαντική συνεργασία σε τομείς όπως η οικονομία, η τεχνολογία, οι επενδύσεις και η ασφάλεια, τα ΗΑΕ δεν επιθυμούν να εμφανίζονται πλήρως ευθυγραμμισμένα με τις ισραηλινές στρατηγικές επιλογές, ιδιαίτερα όταν αυτές σχετίζονται με στρατιωτική κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν.

Από την πλευρά του, το Ισραήλ επιδιώκει να «κλειδώσει» πολιτικά τις αραβικές του σχέσεις σε μια περίοδο κατά την οποία αναζητά περιφερειακή νομιμοποίηση και στρατηγικό βάθος. Ο Νετανιάχου γνωρίζει ότι η εικόνα διατήρησης επαφών με τα κράτη του Κόλπου ενισχύει τόσο τη διεθνή θέση του Ισραήλ όσο και το εσωτερικό πολιτικό αφήγημα περί ενός κράτους που παραμένει κεντρικός περιφερειακός παίκτης παρά τις κρίσεις.

• Η δημόσια διάψευση των ΗΑΕ, ωστόσο, κατέδειξε ότι ακόμη και οι πιο προχωρημένες αραβοϊσραηλινές σχέσεις εξακολουθούν να έχουν σαφή πολιτικά και γεωστρατηγικά όρια. Το Άμπου Ντάμπι δεν θέλει να εμφανιστεί ούτε ως μυστικός εταίρος μιας αντιπαράθεσης Ισραήλ–Ιράν ούτε ως μέρος ενός περιφερειακού στρατιωτικού μετώπου. Αντίθετα, επιδιώκει να διατηρήσει τον ρόλο του αυτόνομου περιφερειακού παίκτη που συνομιλεί ταυτόχρονα με όλες τις πλευρές.

Η υπόθεση αυτή αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή: οι σχέσεις Ισραήλ και αραβικών κρατών έχουν πλέον θεσμοθετηθεί, αλλά εξακολουθούν να κινούνται μέσα σε ένα περιβάλλον βαθιάς καχυποψίας, ανταγωνιστικών αφηγήσεων και εξαιρετικά εύθραυστων γεωπολιτικών ισορροπιών.

«Ελπίζω να δω τη Σαουδική Αραβία να μπαίνει μέσα, και ελπίζω να δω και άλλους να μπαίνουν μέσα. Νομίζω ότι όταν η Σαουδική Αραβία μπαίνει μέσα, όλοι μπαίνουν μέσα» είπε ο Τραμπ σε συνέντευξη που μεταδόθηκε σήμερα στο δίκτυο Fox Business Network.

Ο Τραμπ είπε πως είχε «μερικές πολύ καλές συζητήσεις» ακόμη και την Τετάρτη, με χώρες που έχουν εκφράσει προθυμία να ενταχθούν στις συμφωνίες.

«Πιστεύω ότι θα μπουν όλες πολύ σύντομα», είπε ο Τραμπ στη συνέντευξη, η οποία ηχογραφήθηκε χθες Πέμπτη. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν υπέγραψαν τις συμφωνίες το 2020 κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, σπάζοντας ένα μακρόχρονο ταμπού στο να είναι οι πρώτες αραβικές χώρες που αναγνωρίζουν το Ισραήλ σε ένα τέταρτο αιώνα. Το Μαρόκο και το Σουδάν ακολούθησαν.

Ο Τραμπ, που κάλεσε ηγέτες μουσουλμανικών και ευρωπαϊκών χωρών στην Αίγυπτο για να συζητήσουν το μέλλον της Λωρίδας της Γάζας τη Δευτέρα, έχει παρουσιάσει το σχέδιό του για το τέλος του πολέμου στη Γάζα ως τον καταλύτη για μια ευρύτερη περιφερειακή ειρηνική διευθέτηση. Είπε τότε πως και άλλες χώρες θα προσχωρήσουν στην πρωτοβουλία Συμφωνίες του Αβραάμ ρίχνοντας μάλιστα την ιδέα για μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των θανάσιμων εχθρών στη Μέση Ανατολή, του Ιράν και του Ισραήλ, λέγοντας στο ισραηλινό κοινοβούλιο (Κνεσέτ) πως πιστεύει ότι το Ιράν θέλει συμφωνία: «Δεν θα ήταν ωραία;».