Οι Συμφωνίες του Αβραάμ επανέρχονται δυναμικά, μαζί με την προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αναζωογονήσει τον μηχανισμό συνεργασίας μεταξύ του Ισραήλ και του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου.

Το Καζακστάν διατηρεί πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ εδώ και πάνω από 30 χρόνια. Κι όμως, όπως σημειώνει ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος, η κίνηση στοχεύει περισσότερο στη διαμόρφωση νέας δυναμικής γύρω από τις Συμφωνίες Αβραάμ ως αμερικανικό πλαίσιο σταθερότητας και διαλόγου.

Τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι με το Ισραήλ απομονωμένο διεθνώς λόγω του πολέμου στη Γάζα, μία από τις βασικές του προτεραιότητες είναι η αποκατάσταση της στήριξης προς το εβραϊκό κράτος μετά το τέλος της σύγκρουσης.

Όπως λένε όσοι γνωρίζουν τις διαβουλεύσεις, η ανακοίνωση της Πέμπτης αποτελεί το πρώτο βήμα για την ενίσχυση της διεθνούς νομιμοποίησης του Ισραήλ. Οι ΗΠΑ εκτιμούν ότι η ένταξη περισσότερων μουσουλμανικών χωρών στις Συμφωνίες Αβραάμ θα βοηθήσει σε αυτή την κατεύθυνση.

«Αυτό αποδεικνύει ότι οι Συμφωνίες του Αβραάμ είναι ένας πλαίσιο στο οποίο πολλοί θέλουν να συμμετέχουν και θα συμβάλει στο κλείσιμο της σελίδας του πολέμου στη Γάζα, προωθώντας την ειρήνη και τη συνεργασία», είπε Αμερικανός αξιωματούχος.

Σημειώνεται ότι δεν υπάρχει ιστορική σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Καζακστάν, ενώ δεν υφίστανται περιορισμοί για επισκέψεις ή επιχειρηματική δραστηριότητα.

Στο παρασκήνιο της κίνησης

Σήμερα πάντως το Καζακστάν υπέγραψε με τις ΗΠΑ συμφωνία για κρίσιμα ορυκτά, ενισχύοντας τη γεωοικονομική του σύνδεση με την Ουάσιγκτον. Για την κυβέρνηση Τραμπ, μεγαλύτερη πρόκληση παραμένει η προσέλκυση ισχυρών περιφερειακών παικτών, όπως η Σαουδική Αραβία – ή ακόμη και η Συρία – ωστόσο οι διαπραγματεύσεις θεωρούνται πολύ πιο ευαίσθητες.

Ο Τοκάγεφ επισκέπτεται τον Λευκό Οίκο με την αφορμή συνόδου μεταξύ Τραμπ και των ηγετών πέντε χωρών της Κεντρικής Ασίας, όπου ο μουσουλμανικός πληθυσμός είναι πλειοψηφικός. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, πριν από τη συνάντηση, ο Τοκάγεφ είχε ενημερώσει τον Λευκό Οίκο ότι επιθυμεί την ένταξη της χώρας του στις Συμφωνίες Αβραάμ. Όπως ανακοίνωσαν οι ίδιες πηγές, ο Καζάκος ηγέτης θέλει να αναβαθμίσει τις σχέσεις με το Ισραήλ και να στείλει μήνυμα θρησκευτικής ανοχής και ανάγκης για διάλογο.

Κατά τη συνάντηση Τραμπ–Τοκάγεφ αναμένεται να πραγματοποιηθεί κοινή επικοινωνία με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, όπου θα παρουσιαστεί η πρόθεση ένταξης του Καζακστάν στις Συμφωνίες του Αβραάμ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επαίνεσε εκ νέου τις συμφωνίες, τονίζοντας ότι ο γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ, «έκανε κάτι πραγματικά ξεχωριστό» συμβάλλοντας στην επίτευξή τους. Υπονόησε μάλιστα ότι θα ήθελε να επεκταθούν, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Παρότι η οριστική λήξη του πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς δεν έχει επιτευχθεί, ο Τραμπ έκανε λόγο για «την ιστορική αυγή μιας νέας Μέσης Ανατολής».

Τι είναι οι Συμφωνίες του Αβραάμ

Όπως εξηγούν οι New York Times, οι συμφωνίες υπεγράφησαν το 2020 στον Λευκό Οίκο και σηματοδότησαν την έναρξη επίσημων διπλωματικών σχέσεων του Ισραήλ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν. Λίγο αργότερα, ακολούθησε και το Μαρόκο.

Μέχρι τότε, μόνο η Αίγυπτος και η Ιορδανία είχαν αναγνωρίσει επισήμως το Ισραήλ, ενώ οι υπόλοιπες αραβικές χώρες είχαν δεσμευθεί ότι δεν θα το πράξουν πριν τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Οι σχέσεις, επομένως, περιορίζονταν στο παρασκήνιο, ενώ ακόμη και οι τηλεφωνικές επικοινωνίες με το Ισραήλ ήταν απαγορευμένες σε ορισμένα κράτη.

Ο Τραμπ χαρακτήρισε τότε τις συμφωνίες ως το σημαντικότερο επίτευγμα της εξωτερικής του πολιτικής, μιλώντας για «την αυγή μιας νέας Μέσης Ανατολής όπου άνθρωποι διαφορετικών θρησκειών θα ζουν μαζί ειρηνικά και ευημερώντας».

Ποια ήταν τα αποτελέσματα

Οι Συμφωνίες του Αβραάμ οδήγησαν σε αυξημένες εμπορικές συναλλαγές, τουρισμό και συνεργασίες ασφαλείας ανάμεσα στα συμμετέχοντα κράτη. Το εμπόριο μεταξύ Ισραήλ και Εμιράτων ξεπέρασε τα 3 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες Ισραηλινοί ταξιδεύουν πλέον στο Ντουμπάι.

Το Μαρόκο γνώρισε επίσης αύξηση του τουρισμού από το Ισραήλ, ενώ ως αντάλλαγμα οι ΗΠΑ αναγνώρισαν την κυριαρχία του στο Δυτικό Σαχάρα. Αντίθετα, στο Μπαχρέιν οι αντιδράσεις παραμένουν έντονες, με συχνές διαδηλώσεις κατά της συμφωνίας.

Ωστόσο, οι συμφωνίες δεν επηρέασαν το παλαιστινιακό ζήτημα — αντίθετα, η ισραηλινή κατοχή στη Δυτική Όχθη έχει ενισχυθεί, διαψεύδοντας τις ελπίδες όσων πίστευαν ότι θα άνοιγε ο δρόμος για τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.

Παρότι ο Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου περιέγραψαν τις συμφωνίες ως «συμφωνία ειρήνης», ειδικοί υπενθυμίζουν ότι δεν υπήρξε ποτέ πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και των Εμιράτων ή του Μπαχρέιν. Ουσιαστικά, πρόκειται για διπλωματική προσέγγιση ανάμεσα σε χώρες που δεν είχαν ανοιχτές συγκρούσεις, παρακάμπτοντας το κεντρικό ζήτημα — την ισραηλινοπαλαιστινιακή διένεξη.

Θα επεκταθούν οι Συμφωνίες του Αβραάμ;

Η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ θα ήθελαν να δουν και άλλες αραβικές χώρες να προσχωρούν στις συμφωνίες, με τη Σαουδική Αραβία να θεωρείται ο «μεγάλος στόχος». Ωστόσο, η συνέχιση του πολέμου στη Γάζα και οι εικόνες καταστροφής έχουν καταστήσει πολιτικά αδύνατη την προοπτική αναγνώρισης του Ισραήλ.

Το Ριάντ έχει δηλώσει ότι δεν θα συνάψει διπλωματικές σχέσεις χωρίς τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ — μια προϋπόθεση που το Ισραήλ απορρίπτει κατηγορηματικά. Ακόμη κι αν η εκεχειρία διατηρηθεί, η κοινή γνώμη στη Σαουδική Αραβία παραμένει κάθετα αρνητική, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών του διαδόχου πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.