Σπύρος Σιδέρης

Η φράση αυτή, πέρα από τον διπλωματικό συμβολισμό, άνοιξε ένα μεγαλύτερο ερώτημα: αν το Κάιρο ετοιμάζεται να περάσει από την πολιτική συμπόρευση με το Ριάντ σε ένα πιο οργανωμένο πλαίσιο συλλογικής άμυνας, με τη Συμφωνία της Μέκκας να βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των συζητήσεων.

Το μήνυμα του Σίσι προς το Ριάντ

Η δημόσια τοποθέτηση του Αιγύπτιου προέδρου ήταν ασυνήθιστα σαφής. Ο Αλ Σίσι δήλωσε ότι η ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας και των κρατών του Κόλπου αποτελεί μέρος της εθνικής ασφάλειας της Αιγύπτου, απορρίπτοντας οποιαδήποτε απειλή κατά της κυριαρχίας ή της εδαφικής ακεραιότητας του βασιλείου.

Οι δύο πλευρές συμφώνησαν στην ανάγκη προστασίας της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, στο Μπαμπ ελ Μάντεμπ και στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ το Κάιρο επανέλαβε τη στήριξή του σε μια πολιτική λύση για την Υεμένη.

Για την Αίγυπτο, όμως, το ζήτημα δεν είναι μόνο γεωπολιτικό. Το Μπαμπ ελ Μάντεμπ αποτελεί στην πράξη τη νότια πύλη της Διώρυγας του Σουέζ. Κάθε επιδείνωση της ασφάλειας στο πέρασμα μεταφέρεται άμεσα στα αιγυπτιακά έσοδα.

Τα έσοδα του Σουέζ έφθασαν τα 4,67 δισ. δολάρια στο οικονομικό έτος 2025/2026, παραμένοντας αισθητά χαμηλότερα από τα επίπεδα πριν από τη μεγάλη κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα. Η αιγυπτιακή διπλωματία έχει υπολογίσει τις σωρευτικές απώλειες από την πτώση της ναυσιπλοΐας σε περίπου 10,5 δισ. δολάρια.

Η σκιά της Συμφωνίας της Μέκκας

Εδώ βρίσκεται το πιο ευαίσθητο σημείο της επίσκεψης.

Στις 7 Αυγούστου, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν υπέγραψαν στη Μέκκα συμφωνία κοινής άμυνας. Η βασική της αρχή είναι ιδιαίτερα δεσμευτική: ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Από τα τέλη Αυγούστου ξεκίνησε η διαδικασία θεσμοποίησης του σχήματος, με μόνιμους μηχανισμούς πολιτικού και αμυντικού συντονισμού.

Και η Αίγυπτος βρίσκεται πλέον πολύ κοντά σε αυτή τη συζήτηση.

Η Άγκυρα έχει δηλώσει δημόσια ότι το Κάιρο θα μπορούσε να ενταχθεί, ενώ στην αιγυπτιακή πλευρά έχουν εξεταστεί νομικά και συνταγματικά ζητήματα που συνδέονται με μια πιθανή συμμετοχή. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση ένταξης και η συνάντηση Σίσι–Μπιν Σαλμάν δεν κατέληξε, τουλάχιστον δημοσίως, σε τέτοια δέσμευση.

Η πολιτική απόσταση έχει μικρύνει. Το θεσμικό βήμα, όμως, δεν έχει ακόμη γίνει.

Τι συζητήθηκε πίσω από τις πόρτες

Το επίσημο ανακοινωθέν αναφέρεται σε ασφάλεια, ναυσιπλοΐα, Υεμένη, Παλαιστινιακό, Σουδάν και οικονομική συνεργασία. Δεν υπάρχει αναφορά σε αιγυπτιακή στρατιωτική δέσμευση ή σε προσχώρηση στη Συμφωνία της Μέκκας. Η χρονική συγκυρία, ωστόσο, δύσκολα περνά απαρατήρητη.

Η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει νέα κύματα επιθέσεων των Χούθι, ενώ ακόμη και ενεργειακές υποδομές έχουν βρεθεί στο στόχαστρο. Παράλληλα, οι εξελίξεις στη δυτική Υεμένη έχουν αυξήσει την ανησυχία γύρω από το Μπαμπ ελ Μάντεμπ.

Το Κάιρο, από την πλευρά του, δεν μπορεί να παρακολουθεί τις εξελίξεις από απόσταση. Διαθέτει τις μεγαλύτερες συμβατικές ένοπλες δυνάμεις στον αραβικό κόσμο, ελέγχει το Σουέζ και έχει άμεσο οικονομικό συμφέρον από τη σταθερότητα στην Ερυθρά Θάλασσα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αιγυπτιακές δυνάμεις ετοιμάζονται να εμπλακούν σε νέο πολεμικό μέτωπο. Δείχνει, όμως, ότι το Κάιρο βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ σε έναν ευρύτερο μηχανισμό περιφερειακού συντονισμού.

Από τη διπλωματία στην κοινή άμυνα;

Η επίσκεψη του Μπιν Σαλμάν άφησε περισσότερα ερωτήματα ανοιχτά απ’ όσα έκλεισε.

Η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία δεσμεύτηκαν να συνεχίσουν τον άμεσο συντονισμό τους, την ώρα που οι εξελίξεις στην περιοχή τρέχουν ταχύτερα από τη διπλωματία. Η Συμφωνία της Μέκκας έχει ήδη δημιουργήσει έναν νέο μηχανισμό. Το ερώτημα είναι αν το Κάιρο θα αποφασίσει να καθίσει επισήμως στο ίδιο τραπέζι με το Ριάντ, την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ.

Για την ώρα, η υπογραφή δεν υπάρχει.

Η γλώσσα, όμως, που χρησιμοποιήθηκε στη συνάντηση του Καΐρου δείχνει ότι η πόρτα παραμένει ορθάνοιχτη.