Σπύρος Σιδέρης

Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο που αλλάζει από μέρα σε μέρα, διαμορφώνεται υπό δυτικά, ουκρανικά και ρωσικά βέτο και τελικά αποκαλύπτει τη βαθιά κρίση της Δύσης στο να χαράξει μια κοινή στρατηγική.

Ένα σχέδιο 28 σημείων που έγινε 19: Πώς η Γενεύη αναδιαμόρφωσε το πλαίσιο Τραμπ

Σύμφωνα με τη Μαρία Καρολάιν Λέβιτ, εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου, οι συνομιλίες στη Γενεύη ήταν «πολύ θετικές», με τις δύο αντιπροσωπείες –υπό τον υπουργό Μάρκο Ρούμπιο και τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ– να εξετάζουν διεξοδικά όλες τις πτυχές του αρχικού αμερικανικού σχεδίου των 28 σημείων.

Η Λέβιτ ανέφερε ότι «η μεγάλη πλειονότητα των σημείων έχει συμφωνηθεί», αλλά παραδέχθηκε ότι το τελικό κείμενο πρέπει να περάσει και από τη ρωσική αξιολόγηση πριν αποκτήσει πραγματική υπόσταση.

Την ίδια ώρα, η ρωσική πλευρά άφηνε να εννοηθεί ότι, παρά τις σοβαρές διαφωνίες, το πλαίσιο «θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για μια τελική διευθέτηση», όπως δήλωσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Κι όμως, οι λεπτομέρειες αποκαλύπτουν μια πολύ πιο περίπλοκη εικόνα.

Το δίλημμα Βολοντίμιρ Ζελένσκι: Πίεση από Ουάσινγκτον, επιφυλάξεις από Κίεβο

Ρεπορτάζ του Axios αποκάλυψε ότι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ουσιαστικά «δεν είχε άλλη επιλογή» από το να αποδεχθεί το σχέδιο Τραμπ ως βάση διαπραγμάτευσης, καθώς οι πιέσεις από την Ουάσινγκτον ήταν συνεχείς και εντεινόμενες. Η ουκρανική ηγεσία, έχοντας απέναντί της την προέλαση των ρωσικών δυνάμεων και μια εσωτερική πολιτική κρίση μετά το σκάνδαλο διαφθοράς που οδήγησε στην απομάκρυνση δύο υπουργών, επιδίωκε να αποφύγει μια ρήξη με τον βασικό της σύμμαχο.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Σεργκέι Κίσλιτσα, πρώτο αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών της Ουκρανίας, η τελική εκδοχή του σχεδίου «ελάχιστη σχέση» είχε με τις αρχικές προτάσεις Τραμπ. Ο αριθμός των σημείων μειώθηκε από 28 σε 19, ενώ τα «πιο πολιτικά εκρηκτικά ζητήματα» –όπως τα εδαφικά όρια και το πλαίσιο σχέσεων ΝΑΤΟ–Ρωσίας–ΗΠΑ– μεταφέρθηκαν σε επίπεδο αποφάσεων ηγετών.

Επιπλέον, η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται –σύμφωνα με τον Κίσλιτσα– έτοιμη να εγκαταλείψει τη ρήτρα περιορισμού του ουκρανικού στρατού στους 600.000 στρατιώτες, ενώ το ζήτημα της «γενικής αμνηστίας» για πιθανά εγκλήματα πολέμου αναμορφώθηκε ώστε «να ληφθούν υπόψη οι διαμαρτυρίες των θυμάτων».

Ο Λευκός Οίκος, πάντως, δεν επιβεβαιώνει επισήμως αυτές τις αλλαγές.

Η αναθεωρημένη φόρμουλα Ουάσινγκτον–Κιέβου και η ευρωπαϊκή επιφυλακτικότητα

Σε κοινή ανακοίνωση των ΗΠΑ και της Ουκρανίας επιβεβαιώθηκε ότι επεξεργάζεται πλέον ένα αναθεωρημένο πλαίσιο ειρήνης, μετά τις έντονες αντιδράσεις από Κίεβο και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι ευρωπαϊκές χώρες χαρακτήρισαν την αρχική πρόταση «μη αποδεκτή», ιδίως στα σημεία που ζητούσαν από την Ουκρανία παραχώρηση εδαφών, περιορισμό στρατού και απομάκρυνση από την προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ.

Η Ευρώπη επιδιώκει πλέον δική της γραμμή: σύμφωνα με έγγραφο που διέρρευσε, προτείνεται παύση των εχθροπραξιών στις σημερινές γραμμές επαφής, ενώ το ζήτημα των εδαφών μετατίθεται για μεταγενέστερη φάση. Προβλέπονται επίσης αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας, κατά το πρότυπο του ΝΑΤΟ, προς την Ουκρανία.

Παράλληλα, στη Μόσχα, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσακόφ απέρριψε την ευρωπαϊκή αντιπρόταση ως «μη εποικοδομητική», σημειώνοντας ότι η Ρωσία δεν έχει ακόμη ενημερωθεί για τυχόν νέες τροποποιήσεις του αμερικανικού σχεδίου.

Η πίεση του χρόνου, η στρατιωτική πραγματικότητα και ο κίνδυνος νέας κρίσης

Η Ουκρανία καλείται να απαντήσει στην αμερικανική πρόταση έως τις 27 Νοεμβρίου, ενώ η χώρα υφίσταται συνεχείς πιέσεις:
• Το Χάρκοβο επλήγη ξανά από επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, που στοίχισε τέσσερις ζωές.
• Η Μόσχα διέκοψε πτήσεις σε τρία αεροδρόμια λόγω ουκρανικών drones.
• Χιλιάδες κάτοικοι περιοχών κοντά στη ρωσική πρωτεύουσα έμειναν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα μετά από άλλη επίθεση με drones, σε μια σπάνια ουκρανική αντίδραση στα ρωσικά πλήγματα κατά κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.

Στο φόντο αυτό, ο Ζελένσκι δηλώνει ότι αναζητά «συμβιβασμούς που δεν αποδυναμώνουν την Ουκρανία», ενώ ο Τραμπ καλεί «να μη βιαστούμε να πανηγυρίσουμε». Η αβεβαιότητα παραμένει βαθιά και τα κενά του σχεδίου πολλαπλασιάζονται, καθώς κάθε πλευρά δίνει διαφορετική ερμηνεία στο τι ακριβώς συμφωνήθηκε στη Γενεύη.

Ειρήνη ή νέα αρχιτεκτονική σύγκρουσης;

Οι διαπραγματεύσεις της Γενεύης δεν αποτελούν απλώς μια τεχνική διαδικασία· είναι η πρώτη απόπειρα να τεθεί σε χαρτί ένα μεταπολεμικό ευρωπαϊκό ισοζύγιο ισχύος. Η σύγκρουση Ρωσίας–Ουκρανίας έχει ήδη μετατραπεί σε αναμέτρηση στρατηγικών αφηγήσεων ανάμεσα σε Ουάσινγκτον, Μόσχα και Βρυξέλλες, με το Κίεβο να προσπαθεί να παραμείνει ενεργός διαμορφωτής και όχι παθητικός αποδέκτης αποφάσεων.

Αν το τελικό κείμενο του σχεδίου προχωρήσει, θα αποτελέσει σημείο καμπής. Αν όχι, η αποτυχία της Γενεύης μπορεί να αποδειχθεί προοίμιο μιας νέας φάσης του πολέμου – όχι απαραίτητα στρατιωτικά πιο έντονης, αλλά πολιτικά πολύ πιο επικίνδυνης.

Ο Τραμπ χαρακτήρισε τη συμφωνία «πολύ περιεκτική» και δήλωσε ότι θα καθορίζει κανόνες και κανονισμούς για την περιοχή. Αναφορικά με την επιστροφή των ισραηλινών σορών ομήρων από τη Γάζα, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι «το θέμα βρίσκεται σε εξέλιξη», προσθέτοντας πως οι προσπάθειες για τον εντοπισμό των πτωμάτων συνεχίζονται.

Στο περιθώριο της συνόδου, πραγματοποιήθηκε συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, με τον Ντόναλντ Τραμπ, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος εξήρε τη συμβολή τόσο του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν όσο και του Αιγύπτιου Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι. «Όταν το ΝΑΤΟ έχει πρόβλημα με τον Ερντογάν καλεί εμένα. Σε ευχαριστώ για την φιλία σου», είπε ο Τραμπ, εκφράζοντας παράλληλα τον σεβασμό του για την ιστορία και τη σημασία της Αιγύπτου.

Η τελετή ολοκληρώθηκε με τους ηγέτες να δείχνουν τις υπογραφές της συμφωνίας, την οποία ο Τραμπ περιέγραψε ως «τη μεγαλύτερη συμφωνία που έχει γίνει ποτέ».

Σημαντικές Επιφυλάξεις για το Αμερικανικό Σχέδιο

Όπως αναφέρει το The Times (27 Απριλίου), σε κάθε μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρεί κρίσιμη την πλήρη διασφάλιση της ουκρανικής κυριαρχίας, χωρίς αποδοχή εδαφικών παραχωρήσεων.

Το δημοσίευμα επισημαίνει ότι η Μεγάλη Βρετανία θεωρεί απαραίτητο οποιαδήποτε συμφωνία να συνοδεύεται από:

• Απόλυτη απόρριψη αναγνώρισης εδαφικών κερδών: Το Λονδίνο υποστηρίζει ότι η Ουκρανία πρέπει να διαπραγματευτεί από τη βάση των συνόρων του 1991.
• Σταδιακή και ελεγχόμενη άρση κυρώσεων: Η βρετανική κυβέρνηση επιμένει ότι οι κυρώσεις πρέπει να παραμείνουν σε ισχύ μέχρι να επιβεβαιωθεί ουσιαστική συμμόρφωση της Ρωσίας.
• Στερεές εγγυήσεις ασφάλειας: Το Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζει τη δημιουργία μιας διεθνούς δύναμης υποστήριξης της ουκρανικής άμυνας, έξω από τη νατοϊκή δομή αλλά με ουσιαστικές δεσμεύσεις.
• Χρηματοδότηση ανοικοδόμησης από παγωμένα ρωσικά κεφάλαια: Το Λονδίνο υποστηρίζει ανοιχτά τη δέσμευση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων υπέρ της Ουκρανίας.

Γαλλία και Γερμανία αναζητούν ενδιάμεση λύση

Η Γαλλία και η Γερμανία επιδιώκουν να προσαρμόσουν το αμερικανικό σχέδιο με στόχο τη διατήρηση της ενότητας των συμμάχων, προτείνοντας τροποποιήσεις που δεν ακυρώνουν το βασικό πλαίσιο αλλά το ενισχύουν όσον αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας και τις οικονομικές ρήτρες.

Κρίνεται το μέλλον της Δυτικής συνοχής

Η προσεχής εβδομάδα θεωρείται κρίσιμη. Καθώς οι συζητήσεις συνεχίζονται σε διπλωματικό επίπεδο, οι διαφορές μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου, των Ευρωπαίων εταίρων και των Ηνωμένων Πολιτειών αναδεικνύονται κρίσιμες για το μέλλον της δυτικής στρατηγικής απέναντι στη Ρωσία. Βρετανοί διπλωμάτες έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι μια υπερβολικά επιεικής συμφωνία με τη Ρωσία θα μπορούσε να κλονίσει τη συνοχή της Δύσης, όπως αναφέρει το Politico Europe. Η επόμενη περίοδος διαβουλεύσεων θα κρίνει αν η Δύση μπορεί να διατηρήσει την ενότητα της ή αν θα εμφανιστούν διαφορετικές γραμμές προσέγγισης στη διαχείριση της ουκρανικής κρίσης.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει Ευρωπαίος διπλωμάτης: «Το διακύβευμα υπερβαίνει την Ουκρανία — αφορά το μέλλον της παγκόσμιας τάξης».