Σπύρος Σιδέρης

Οι επιλογές τους δεν υπαγορεύονται μόνο από στρατιωτικούς υπολογισμούς, αλλά και από την εκτίμηση ότι μια λανθασμένη κίνηση θα μπορούσε να μετατρέψει τη σημερινή κρίση σε γενικευμένη περιφερειακή σύγκρουση.

Η μεγάλη απουσία του Ισραήλ

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες συγκρούσεις, όταν το Ισραήλ συμμετείχε ενεργά στις επιχειρήσεις κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, αυτή τη φορά οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις παραμένουν εκτός των άμεσων επιχειρήσεων.

Ούτε ισραηλινά μαχητικά συμμετέχουν στις επιδρομές ούτε το Ιράν εκτοξεύει πυραύλους προς το Τελ Αβίβ, τη Χάιφα ή τη Μπερ Σεβά. Η εικόνα αυτή προκαλεί εύλογα ερωτήματα, καθώς οι στρατηγικοί στόχοι του Ισραήλ απέναντι στην Τεχεράνη δεν έχουν μεταβληθεί. Η ισραηλινή στρατιωτική ηγεσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τους βαλλιστικούς πυραύλους και την περιφερειακή επιρροή του Ιράν ως κορυφαίες απειλές, διατηρώντας υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας.

Το Στενό του Ορμούζ αλλάζει τις προτεραιότητες

Η βασική διαφορά της σημερινής κρίσης βρίσκεται στις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.

Οι αμερικανικές επιχειρήσεις επικεντρώνονται στον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, καθώς οποιαδήποτε διακοπή της θα είχε άμεσες συνέπειες στις διεθνείς αγορές και στην παγκόσμια οικονομία.

Για το Ισραήλ, αντίθετα, το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα δεν έχει την ίδια βαρύτητα. Τα βασικά του λιμάνια βρίσκονται στη Μεσόγειο, γεγονός που περιορίζει το άμεσο ενδιαφέρον του για τις επιχειρήσεις στον Περσικό Κόλπο.

Μια ισορροπία που εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές

Η συγκυρία δημιουργεί μια παράδοξη αλλά λειτουργική ισορροπία.

Το Ισραήλ βλέπει τον σημαντικότερο αντίπαλό του να δέχεται ισχυρή στρατιωτική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να εκτίθεται το ίδιο σε πυραυλικές επιθέσεις ή να αναλαμβάνει το κόστος μιας άμεσης εμπλοκής.

Από την άλλη, η Τεχεράνη αποφεύγει να ανοίξει νέο μέτωπο, γνωρίζοντας ότι μια επίθεση κατά του Ισραήλ θα άλλαζε αμέσως τον χαρακτήρα της σύγκρουσης. Η διεθνής προσοχή θα μεταφερόταν από την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, με πολύ μεγαλύτερο στρατιωτικό και πολιτικό κόστος.

Γιατί η Τεχεράνη αποφεύγει την πρόκληση

Η ιρανική ηγεσία φαίνεται να εκτιμά ότι η αναμέτρηση με μία μόνο υπερδύναμη είναι περισσότερο διαχειρίσιμη από μια ταυτόχρονη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Οι προηγούμενες επιχειρήσεις έδειξαν ότι το Ισραήλ διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να πλήττει στόχους βαθιά στο ιρανικό έδαφος, τόσο μέσω της αεροπορίας όσο και μέσω επιχειρήσεων πληροφοριών και στοχευμένων εξουδετερώσεων υψηλόβαθμων στελεχών.

Γι’ αυτό η Τεχεράνη επιδιώκει να κρατήσει το επίκεντρο της αντιπαράθεσης στον Περσικό Κόλπο, αυξάνοντας την πίεση στις ενεργειακές αγορές και στις θαλάσσιες μεταφορές, αντί να ανοίξει ένα δεύτερο, ιδιαίτερα επικίνδυνο μέτωπο.

Η εύθραυστη ισορροπία μπορεί να ανατραπεί

Η σημερινή εικόνα, πάντως, δεν αποκλείει μια απότομη αλλαγή.

Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να εμπλακεί άμεσα αν δεχθεί ιρανική επίθεση, αν κλιμακωθούν οι επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο ή αν υπάρξει κοινή αμερικανοϊσραηλινή απόφαση για διεύρυνση των στρατιωτικών στόχων με σκοπό την αποδυνάμωση ή ακόμη και την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος.

Παράλληλα, η εσωτερική πολιτική σκηνή στο Ισραήλ αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει επανειλημμένα αξιοποιήσει την ιρανική απειλή στην πολιτική του ατζέντα, γεγονός που σημαίνει ότι οι εσωτερικές εξελίξεις ενδέχεται να επηρεάσουν και τις στρατιωτικές αποφάσεις.

Μια ισορροπία που μπορεί να καταρρεύσει

Το σημερινό σκηνικό δεν αποτελεί προϊόν κάποιας συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, αλλά αποτέλεσμα μιας προσωρινής σύμπτωσης συμφερόντων.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει το βάρος των επιχειρήσεων στο Στενό του Ορμούζ, το Ισραήλ βλέπει τον βασικό αντίπαλό του να φθείρεται χωρίς να εμπλακεί άμεσα, ενώ η Τεχεράνη αποφεύγει ένα δεύτερο μέτωπο που θα αύξανε σημαντικά το κόστος της σύγκρουσης.

Η ισορροπία αυτή, όμως, παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Ένα λανθασμένο πλήγμα, μια πολιτική απόφαση ή μια απρόβλεπτη στρατιωτική εξέλιξη αρκούν για να αλλάξουν τους συσχετισμούς και να μετατρέψουν την κρίση στον Περσικό Κόλπο σε μια ευρύτερη σύγκρουση με επιπτώσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.