Χρόνης Διαμαντόπουλος

Σήμερα, το πρόγραμμα #StolenMemory, που ξεκίνησε το 2016, επιχειρεί το «ακατόρθωτο»: να εντοπίσει τους απογόνους αυτών των ανθρώπων και να τους παραδώσει, δεκαετίες μετά, τα κλεμμένα κειμήλια των προγόνων τους.

Η διοίκηση των Αρχείων Arolsen έχει ανατεθεί σε Διεθνή Επιτροπή αποτελούμενη από εκπροσώπους 11 κρατών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ενώ η καθημερινή διαχείριση των Αρχείων εκτελείται μέσω ενός διορισμένου, από τη Διεθνή Επιτροπή, Διευθυντή. Την Ελλάδα εκπροσωπεί, με απόφαση του Υπουργού Εξωτερικών, ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, κ. Γ. Πολυδωράκης.

Στην Ελλάδα, η προσπάθεια αυτή απέκτησε μια ιδιαίτερη δυναμική μέσα από τη συνεργασία της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων και του Υπουργείου Εξωτερικών, κινητοποιώντας μαθητές και εκπαιδευτικούς που λειτούργησαν ως «ντετέκτιβ της ιστορίας».

Μέσα από την έρευνά τους, τέσσερις ιστορίες Ελλήνων κρατουμένων ήρθαν στο φως, μετατρέποντας την απρόσωπη ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου σε μια βαθιά ανθρώπινη αφήγηση.

Την περασμένη Πέμπτη σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά εκδήλωση που έγινε στο αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του υπουργείου Εξωτερικών, ήρθαν στο φως η ιστορίες τεσσάρων Ελλήνων που κατέληξαν στα ναζιστικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.

Ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, κ. Γ. Πολυδωράκης, μιλώντας στο πλαίσιο της εκδήλωσης δήλωσε: «Η Ελλάδα έγινε η πρώτη και μοναδική, έως τώρα, χώρα που κατάφερε να εντοπίσει το ΣΥΝΟΛΟ των οικογενειών των θυμάτων πολιτών της, προσωπικά αντικείμενα των οποίων φυλάσσονται στα Αρχεία Arolsen. 

Και είμαστε πολύ περήφανοι, που αυτό κατέστη δυνατό, μέσα σε ένα μικρό σχετικά διάστημα, σε μεγάλο βαθμό χάρη σε ένα πρόγραμμα (το πρόγραμμα ανάθεσης της έρευνας σε σχολεία) που καταρτίστηκε και οργανώθηκε κεντρικά από τα δύο Υπουργεία, και ήταν επομένως κρατική πρωτοβουλία. Είμαστε το μοναδικό κράτος που σκέφτηκε και πραγματοποίησε παρόμοια δράση, και μάλιστα με τόσο μεγάλη επιτυχία όσον αφορά τα αποτελέσματα, κάτι που αποτελεί πρότυπο και μοντέλο και για τα υπόλοιπα κράτη που προσωπικά αντικείμενα πολιτών τους βρίσκονται ακόμα στα Αρχεία Arolsen. Τόσο η ιδέα, όσο και η υλοποίηση και τα αποτελέσματά της πρωτοβουλίας προκαλέσει, έχουν προκαλέσει τον θαυμασμό και τα συγχαρητήρια τόσο των Αρχείων Arolsen, όσο και των εταίρων μας στη Διεθνή Επιτροπή, πόσω μάλλον τώρα που εντοπίστηκαν οι οικογένειες όλων των ελληνικής καταγωγής θυμάτων».

Στο libre μίλησαν, για τους τέσσερις Έλληνες κάποιοι απόγονοί τους καθώς και κάποιοι από τους δασκάλους που συντόνισαν τις έρευνες των μαθητών τους στην αναζήτηση των Δημήτρη Βαφειάδη, Ευάγγελου Κερασιώτη, Νικόλαου Φασουλιώτη και Γεώργιου Σαγματόπουλου.

Ας δούμε όμως την ιστορία του καθενός ξεχωριστά.

Δημήτρης Βαφειάδης: Το Ρολόι και το Προφητικό Δαχτυλίδι

Η έρευνα των μαθητών του 2ου ΓΕΛ Κορωπίου ξεκίνησε με ελάχιστα στοιχεία: ένα όνομα, ένα έτος γέννησης (1919) και την ένδειξη «άγαμος». Ο Δημήτριος Βαφειάδης, με καταγωγή από τους Τοξότες Ξάνθης, ήταν ένας από τους 1.200 Έλληνες του στρατοπέδου Neuengamme. Είχε συλληφθεί για τη δράση του στην Αντίσταση και μεταφέρθηκε στη Γερμανία τον Ιούνιο του 1944, μετά από ένα δεκαήμερο ταξίδι σε άθλιες συνθήκες.

Όπως λέει η εκπαιδευτικός Άννα Πολίτου, από το 2^ο ΓΕΛ Κορωπίου, «Αναζητήσαμε την περιοχή όπου γεννήθηκε ή κατοικούσε. Επικοινωνήσαμε με Δημοτολόγια, με Στρατολογικά Γραφεία, με ΓΑΚ , με το στρατόπεδο Neuengamme καθώς και με τα Αρχεία Arolsen .

Ουσιαστικά συνέβαλαν στην επιτυχή έκβαση της αναζήτησής μας τα έγγραφα του ΕΕΣ. Επισκεφθήκαμε τα γραφεία της Δ/νσης Αναζητήσεων του ΕΕΣ, είδαμε την επιστολή αναζήτησης του Δ. Βαφειάδη από την αδελφή του το 1956. Κατόπιν μια τηλεφωνική καταχώρηση μας οδήγησε στη λύση. Επικοινωνήσαμε με το γιο της αδελφής του, ο οποίος έχει το μικρό όνομα του κρατούμενου, και κατόπιν ζήσαμε συγκινητικές στιγμές».

Στο στρατόπεδο, ο Βαφειάδης έζησε τη φρίκη ενός «βιομηχανικού τόπου θανάτου», δουλεύοντας γυμνός και πεινασμένος στο παγωμένο χώμα. Τα αντικείμενα που του αφαιρέθηκαν ήταν ένας μικρός θησαυρός μνήμης: ένα ρολόι τσέπης, μια αλυσίδα, ένα πορτοφόλι με την Ακρόπολη και ένα δαχτυλίδι με νεκροκεφαλή. Το τελευταίο αποδείχθηκε τραγικά προφητικό, καθώς ο Δημήτρης άφησε την τελευταία του πνοή στις 18 Μαΐου 1945 – μόλις λίγες ημέρες μετά την απελευθέρωση, εξαντλημένος από τις κακουχίες.

Οι μαθητές, αφού αναζήτησαν στοιχεία σε δημοτολόγια και στον Ερυθρό Σταυρό, κατάφεραν να εντοπίσουν τον ανιψιό του, ο οποίος φέρει το όνομά του. Για την οικογένεια, η επιστροφή αυτών των αντικειμένων μετά από 80 χρόνια χαρακτηρίστηκε ως ένα «δώρο ψυχής», μια δικαίωση για τον άνθρωπο που χάθηκε στα κάτεργα του Αμβούργου.

Ο Δημήτρης Βαχαρέλης, ανιψιός του Βαφειάδη μιλώντας για το θείο του λέει στο libre: «Η ιστορία του ξεκινάει από τα 19 του μόλις χρόνια, όπου αποφάσισε μαζί με άλλους συναγωνιστές του, όπως τον φίλο του Κυριακόπουλο Ευλάμπιο, να κάνουν αντίσταση κατά του Ναζισμού και αυτός ήταν και ο λόγος που συνελήφθη. Μετά την σύλληψη του οδηγήθηκε μαζί με άλλους αντιστασιακούς σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Αμβούργο όπου και πέθανε ύστερα από σκληρή δουλειά χρόνων στα κάτεργα. Την ίδια αιτία θανάτου ανέφερε ο Ερυθρός Σταυρός σε αίτημα που έκανε η αδερφή του, Σπάρτη Βαχαρέλη».

Ευάγγελος Κερασιώτης: Η Καρδιά που «Λύγισε» Μετά την Επιστροφή

Μια άλλη ομάδα, από το Εσπερινό ΕΠΑΛ Ευόσμου, ανέλαβε να ξετυλίξει το νήμα της ζωής του Ευάγγελου Κερασιώτη. Γεννημένος το 1925, ο Κερασιώτης βρέθηκε από το Χαϊδάρι στο Neuengamme και στη συνέχεια στο παράρτημα Salzgitter-Drütte, όπου κατασκευάζονταν πολεμοφόδια.

Μιλώντας στο libre ο Ιστορικός και Νομικός Άγγελος Χοτζίδης, εκπαιδευτικός στο Εσπερινό ΕΠΑΛ Ευόσμου Θεσσαλονίκης, λέει: «Ο Ευάγγελος Κερασιώτης είχε γεννηθεί στις 25 Μαρτίου 1925 και τον Ιούνιο του 1944 μεταφέρθηκε από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Νόιενγκαμε κοντά στο Αμβούργο. Αυτές ήταν οι βασικές πληροφορίες που είχαν οι μαθήτριες και οι μαθητές του Εσπερινού ΕΠΑΛ Ευόσμου Θεσσαλονίκης». Και όπως εξηγεί στη συνέχεια «τα παιδιά συνέλλεξαν στοιχεία από τα Δημοτολόγια Καβάλας, Νίκαιας, Αθηνών, Καματερού, το Στρατολογικό Γραφείο Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, την Υπηρεσία Αναζητήσεων του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και τα Αρχεία Arolsen.

Έτσι, κατάφεραν να εντοπίσουν την πορεία του ιδίου και της οικογένειάς του: Το 1920 στις Σέρρες είχε γεννηθεί ο αδελφός του Κυριάκος και δύο χρόνια αργότερα στην Καβάλα ο άλλος αδελφός του Ιωάννης. Τη δεκαετία του 1930 η οικογένεια μετακινήθηκε στη Νίκαια, όπου κατά την περίοδο της ιταλικής και γερμανικής κατοχής είχε αναπτυχθεί ένα δυναμικό αντιστασιακό κίνημα».

Ο Ευάγγελος  Κερασιώτης επέζησε από τον βομβαρδισμό του τρένου μεταφοράς κρατουμένων στην πόλη Celle τον Απρίλιο του 1945, όπου εκατοντάδες άλλοι σκοτώθηκαν. Κατάφερε να επιστρέψει στην Αθήνα τον Αύγουστο του ίδιου έτους και μάλιστα διορίστηκε στην Αστυνομία Πόλεων. Ωστόσο, το σώμα του είχε υποστεί ανεπανόρθωτες βλάβες. Πέθανε το 1949, σε ηλικία μόλις 24 ετών, από καρδιακό νόσημα που προκλήθηκε από τις κακουχίες των στρατοπέδων.

Οι μαθητές εντόπισαν τη νύφη του, την κυρία Καίτη Κερασώτη, στην οποία παραδόθηκε το ρολόι χειρός που τα SS του είχαν πάρει το 1944.

Νικόλαος Φασουλιώτης: Ο «Γλεντζές» Παγωτατζής με τα Κρυμμένα Μυστικά

Η ιστορία του Νικόλαου Φασουλιώτη, που ερεύνησε το 1ου ΓΕΛ Υμηττού, ξεκινά από τη Φασούλα της Λεμεσού. Εθελοντής στον βρετανικό στρατό, ο Φασουλιώτης συνελήφθη στην Ελλάδα το 1941 και κατέληξε επίσης στο Neuengamme. Αν και επέζησε και επέστρεψε στην Κύπρο, όπου έζησε μέχρι το 2000, δεν μίλησε ποτέ για τη φρίκη που έζησε.

«Είμαι κόρη του Νικόλαου Φασουλιώτη, ενός από τα έξι παιδιά που απέκτησε στην Κύπρο. Τρία δεν ζούνε πια. Όταν με πήραν τηλέφωνο από το σχολείο για να μου μιλήσουν για το πρόγραμμα, ξαφνιάστηκα, ανατρίχιασα, μου ήρθε να κλάψω από χαρά. Δεν έφευγε από το μυαλό μου για μέρες. Και ακόμα δεν μπορώ να το πιστέψω», είπε στο libre η Κωνσταντία Τσιοπτσή, κόρη του Φασουλιώτη και συνεχίζει: «Ο πατέρας μου ήταν καλός οικογενειάρχης, φιλόξενος, δουλευταράς και γλεντζές, του άρεσαν τα πειράγματα. Φρόντιζε την οικογένειά μας. Δεν μίλησε ποτέ για τον πόλεμο. Από τη μαμά μου μάθαμε ότι ήταν εθελοντής στον πόλεμο και ότι είχε παντρευτεί. Το χωριό μας, η Φασούλα, τον τίμησε για την προσφορά του στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν το περίμενα ποτέ. Είναι μια τόσο μεγάλη συγκίνηση, έπειτα από 80 χρόνια. Χάρηκα πολύ για το σχολείο και αξίζουν συγχαρητήρια τέτοιες πρωτοβουλίες. Πολλά μπράβο στα παιδιά, στην κ. Μπενέκου και την κ. Μαλανδράκη για ό,τι έκαναν για εμάς». Η κ. Τσιοπτσή παρέλαβε μια γυναικεία καρφίτσα και μια ταυτότητα χειρός με την επιγραφή: «Ενθύμιον γονέων, Ερμιόνης και Αθανασίου, 1926».

Η Ελένη Μπενέκου, Εκπαιδευτικός του 1ου ΓΕΛ Υμηττού, αναφερόμενη στην εμπειρία που είχε με τους μαθητές και τους συναδέλφους της περιγράφει: «Αρχικά διερευνήσαμε το ενδεχόμενο της μικρασιατικής καταγωγής. Απευθυνθήκαμε στον Ερυθρό Σταυρό, σε υπηρεσίες, δημόσιους φορείς και ιδιώτες, χωρίς όμως κανένα αντίκρισμα. Στη συνέχεια, προσανατολιστήκαμε στην εκδοχή της κυπριακής καταγωγής. Ο Κύπριος ιστορικός Πέτρος Παπαπολυβίου, με εξειδίκευση σε τέτοια θέματα, μας υπέδειξε ότι ο Νικόλαος Φασουλιώτης ή Νικόλαος Κωνσταντίνου από τη Φασούλα της Λεμεσού, κατατάχθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1940 στο Κυπριακό Σύνταγμα του Βρετανικού στρατού, στον 1003 Λόχο Σκαπανέων, και μετέβη στην Ελλάδα. Μαθαίνουμε ότι κηρύσσεται αγνοούμενος στις 28 Απριλίου 1941. Συλλαμβάνεται ως πολιτικός κρατούμενος. Μεταφέρεται αρχικά στο Χαϊδάρι και μετέπειτα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Neuengamme, στο Αμβούργο της Γερμανίας». Και εξηγεί: «Η προσέγγιση των συγγενών επιτεύχθηκε μέσω αναζήτησης σε ομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της Κύπρου με τη βοήθεια του Ανδρέα Μιχαηλίδη».

Γεώργιος Σαγματόπουλος: Η Επιστροφή της Οικογενειακής Μνήμης

Η τέταρτη ιστορία αφορά τον Γεώργιο Σαγματόπουλο. Για την απόγονό του, Παναγιώτα Γαλάνη, η επικοινωνία με τους ερευνητές του προγράμματος ήταν μια στιγμή βαθιάς συγκίνησης. Μιλώντας στο libre είπε μεταξύ άλλων: «Από την πρώτη στιγμή ενθουσιάστηκα, γιατί επρόκειτο για ένα προσωπικό αντικείμενο ενός προγόνου μου, του αδελφού της γιαγιάς μου.

Η σκέψη που με συγκίνησε περισσότερο ήταν η γιαγιά μου, ο άνθρωπος που με μεγάλωσε. Μέσα από εμένα θα βρίσκεται και εκείνη σε αυτή τη σημαντική στιγμή, παραλαμβάνοντας συμβολικά ένα αντικείμενο που ανήκε στον αδελφό της. Ξέρω πόσο μεγάλη χαρά θα της δώσει και αυτό κάνει τη δική μου συγκίνηση ακόμη μεγαλύτερη.

Είναι πολύ δύσκολο να περιγράψω με λίγες λέξεις όσα νιώθω. Δεν πρόκειται μόνο για την επιστροφή ενός αντικειμένου. Είναι η επιστροφή μιας μνήμης, ενός κομματιού της οικογενειακής μας ιστορίας, ενός ανθρώπου που δεν ξεχάστηκε».

Και όπως λέει η ίδια: «Το Stolen Memories είναι ένα πολύτιμο δώρο όχι μόνο για εμάς που παραλαμβάνουμε αυτά τα αντικείμενα, αλλά για όλους. Ιδιαίτερα για τα νέα παιδιά, ώστε να γνωρίζουν την ιστορία μας και να μη ξεχνούν ποτέ το παρελθόν μας ως Έλληνες».

Φωτογραφίες των αντικειμένων που αποδόθηκαν σε Έλληνες συγγενείς θυμάτων των γερμανικών στρατοπέδων συγκέντρωσης στο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας #StolenMemory

Η εκδήλωση σηματοδοτεί την ολοκλήρωση μιας ιδιαίτερα σημαντικής ερευνητικής προσπάθειας που υλοποιήθηκε κατά τα σχολικά έτη 2024-2025 και 2025-2026 με τη συμμετοχή μαθητικών ομάδων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.

Οι μαθητές και οι μαθήτριες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα κατάφεραν να εντοπίσουν συγγενείς Ελλήνων κρατουμένων ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, περισσότερα από ογδόντα χρόνια μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Χάρη στην έρευνά τους κατέστη δυνατή η επιστροφή προσωπικών αντικειμένων που φυλάσσονταν επί δεκαετίες στα Αρχεία Arolsen της Γερμανίας.

Τα Αρχεία Arolsen αποτελούν το μεγαλύτερο διεθνές κέντρο τεκμηρίωσης για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων και διατηρούν περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα που αφορούν στρατόπεδα συγκέντρωσης, καταναγκαστική εργασία και μεταπολεμικές αναζητήσεις αγνοουμένων.

Η εκστρατεία #StolenMemory, η οποία υλοποιείται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, έχει ως στόχο τον εντοπισμό των οικογενειών θυμάτων του ναζισμού και την επιστροφή προσωπικών αντικειμένων που αφαιρέθηκαν από κρατουμένους κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού τους.

Σύμφωνα με τους διοργανωτές, η φετινή τελετή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς με τον εντοπισμό των τεσσάρων τελευταίων οικογενειών ολοκληρώνεται η προσπάθεια αναζήτησης όλων των Ελλήνων κρατουμένων των οποίων προσωπικά αντικείμενα φυλάσσονταν στα Αρχεία Arolsen.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης θα παρουσιαστούν επίσης τα αποτελέσματα του εκπαιδευτικού προγράμματος και η συμβολή των μαθητικών ομάδων στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Η τελετή θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 25 Ιουνίου 2026, στις 11:00, στο Αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του Υπουργείου Εξωτερικών.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Για να γίνει όμως γνωστή η ιστορία του Γεωργίου Χανά, έπρεπε να ενωθούν πολλές και διαφορετικές πρωτοβουλίες ανθρώπων.  

Κυρίαρχος ήταν ο ρόλος των αρχείων Arolsen, μιας υπηρεσίας που κατέχει και διαχειρίζεται το Αρχείο των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, και των αναζητήσεων που έγιναν μεταπολεμικά για τον εντοπισμό θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Τα αρχεία Arolsεn εδρεύουν στην πόλη Bad Arolsen της Γερμανίας. Τα θύματα των Ναζί και οι οικογένειές τους λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τον εγκλεισμό στα στρατόπεδα, την υποχρεωτική εργασία, αλλά και τη μεταπολεμική βοήθεια των Συμμάχων. Διαθέτουν πάνω από 30 εκατομμύρια έγγραφα που αποτελούν τη βάση για έρευνα και εκπαίδευση των νεότερων γενεών.

Η διοίκηση των Αρχείων Arolsen έχει ανατεθεί σε Διεθνή Επιτροπή αποτελούμενη από εκπροσώπους 11 κρατών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ενώ η καθημερινή διαχείριση των Αρχείων εκτελείται μέσω ενός διορισμένου, από τη Διεθνή Επιτροπή, Διευθυντή. Την Ελλάδα εκπροσωπεί, με απόφαση του Υπουργού Εξωτερικών, ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, κ. Γ. Πολυδωράκης.

Μία από τις σημαντικότερες δραστηριότητες των Αρχείων Arolsen, είναι η εκστρατεία #StolenMemory, η οποία έχει ως στόχο την ανεύρεση οικογενειών θυμάτων του Ολοκαυτώματος, προσωπικά αντικείμενα των οποίων βρέθηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας μετά τη λήξη του Πολέμου.

Η εκστρατεία ξεκίνησε το 2018, μέσω περιοδεύουσας έκθεσης στην οποία παρουσιάζονται σε φωτογραφίες τα αντικείμενα αυτά που βρίσκονται στην κατοχή των Αρχείων Arolsen, αλλά και μέσω ειδικής ιστοσελίδας, και είχε αρκετά μεγάλη επιτυχία έως τώρα, αφού ανευρέθηκαν πολλοί συγγενείς ανθρώπων που πέθαναν στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και τους αποδόθηκαν διάφορα  αντικείμενα που φυλάσσονταν στο χώρο.

Μεταξύ των αντικειμένων που φυλάσσονται στα Αρχεία Arolsen, περιλαμβάνονται και αντικείμενα οκτώ Ελλήνων, που κρατούντο στο στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας Neuengamme, κοντά στο Αμβούργο.

Το 2024 ανεξάρτητος ερευνητής κατάφερε να εντοπίσει την εγγονή του κρατούμενου στο συγκεκριμένο στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας πολιτικού κρατούμενου Βασιλείου Κοντογεωργίου και της αποδόθηκε το ρολόι του παππού της σε μία πολύ συγκινητική τελετή που διοργανώθηκε στην Πρεσβεία της Ελλάδας στο Βερολίνο.

Στη συνέχεια, και στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας της Διεθνούς Επιτροπής για τα Αρχεία Arolsen (Ιούνιος 2024- Ιούνιος 2025), η Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών και η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού εκπόνησαν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Έτσι, τον περασμένο Ιανουάριο ανατέθηκε σε μαθητές και μαθήτριες σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από ολόκληρη τη χώρα, η αναζήτηση, κυρίως μέσω της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, των υπόλοιπων επτά οικογενειών Ελλήνων ιδιοκτητών αντικειμένων που βρέθηκαν στα Αρχεία Arolsen, βασιζόμενοι στα ελάχιστα βιογραφικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα για τους ανθρώπους αυτούς.

Τα πρώτα αποτελέσματα ήρθαν όταν τον περασμένο Ιούνιο ανακοινώθηκε ότι ομάδα δεκαπέντε μαθητών και μαθητριών από το Γενικό Λύκειο Ασπροπύργου εντόπισαν την οικογένεια του Θεοφύλακτου (Θεόφιλου) Σιμεωνίδη, από το Κιλκίς, του οποίου φυλάσσονταν στα Αρχεία Arolsen ένα ρολόι τσέπης και μία καδένα. Τα αντικείμενα αποδόθηκαν στους συγγενείς του στις 17 Ιουνίου σε μια τελετή που έγινε στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στη Θεσσαλονίκη.

Την ίδια περίοδο ανακοινώθηκε ότι ομάδα μαθητών και μαθητριών του Εσπερινού Επαγγελματικού Λυκείου Ευόσμου Θεσσαλονίκης εντόπισαν την οικογένεια του Γεωργίου Χανά, ο οποίος ήταν εργάτης και διέμενε, έως τη σύλληψή του τον Απρίλιο 1944, στην Κοκκινιά. Μεταφέρθηκε και εκείνος στο Neuengamme και πέθανε τον Νοέμβριο 1944. Το προσωπικό αντικείμενο του Γ. Χάνα που φυλάσσονταν  μέχρι πριν από λίγες ημέρες στα Αρχεία Arolsen είναι ένα δαχτυλίδι.

Αυτό που πήρε στην εκδήλωση που έγινε την περασμένη Παρασκευή εκ μέρους της οικογένειας η εγγονή της αδερφής του Ρένια Κοντογιώργη.

Κι έχει ιδιαίτερη αξία η διήγηση που κάνει η ίδια για τον αδερφό της γιαγιάς της και πως βρέθηκε στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.

«Ο Γεώργιος Χανάς είναι αδελφός της γιαγιάς μου Μαρίας, το μικρότερο από εφτά παιδιά του Ιωάννη και της Θεοδώρας Χανά.

Γεννήθηκαν στην Ισαυρία Σελεύκεια της Κιλικίας, στη Νότιο Μικρά Ασία. Με την Συνθήκη της Λωζάνης αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τον τόπο τους και φορτώνουν τους κόπους τους σε καράβι για την Κύπρο. Από εκεί φτάνουν στον Πειραιά στα 1923. Οι περιπέτειες στέγασης γνωστές! Καταλήγουν να στοιβαχτούν σε παραπήγματα από αμίαντο, στα Γερμανικά της Κοκκινιάς.

Το μικρότερο από τα παιδιά, ο Γεώργιος Χανάς γεννημένος στα 1915, είναι ανήλικο και οι αδελφές του Μαρία και Ελένη άγαμες. Μαζί  λοιπόν με τη μάνα τους Θεοδώρα, μπαίνουν σε προσφυγικό Αδραμυτίου και Ικονίου 240! Αυτό αργότερα, χωρίζεται στα δύο με πλάκα αμιάντου διότι το μισό πλέον στεγάζει την Μαρία που εν τω μεταξύ κάνει οικογένεια. Στο άλλο μισό η μάνα Θεοδώρα, η Ελένη ακόμη ανύπαντρη, και ο μικρότερος όλων, ο Γεώργιος Χανάς.

Σοβαρός, υπεύθυνος, υποστηρικτικός, εργατικός με ευγενική φυσιογνωμία υπηρετεί στον Ελληνικό στρατό και συμμετέχει στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, στο Αλβανικό μέτωπο. Με την εισβολή των Γερμανών επιστρέφει στην Ικονίου 240. Θα μένει πλέον σε 2 δωμάτια με την μητέρα του και κοινόχρηστη κουζίνα διότι και η Ελένη παντρεύτηκε, δεν έχει όμως παιδιά.

Δεν δραστηριοποιήθηκε στην Αντίσταση κατά των Γερμανών, σεβόμενος την συγκατοίκηση με τις οικογένειες που είχαν  οι αδελφές του. Η Μαρία είχε ήδη αποκτήσει την μητέρα μου Θεοδώρα κι ένα μικρότερο αγόρι!

Η μικρότερη αδελφή Ελένη και ο σύζυγός της ήταν όμως ενεργοί στην Αντίσταση! Και μεταξύ των γειτόνων υπήρχαν καλοθελητές να δώσουν πληροφορίες στους ταγματασφαλίτες.

Έτσι λοιπόν μια νύχτα του Απριλίου 1944, με κλωτσιά στην πόρτα χυμούν οπλισμένοι ναζί και κουκουλοφόροι στην Ικονίου 240. Όμως δεν βρίσκουν αυτόν που τους υπέδειξαν. Σωριάζουν  την Θεοδώρα από την Ισαυρία Σελεύκεια με τα 7 παιδιά, περνούν από πάνω της και ξεσκίζοντας το λεπτοδουλεμένο από τα χεράκια της παραπέτο (ακόμη το έχω φυλαγμένο), σύρουν τον Γεώργιο από τον ύπνο στο καμιόνι για Χαϊδάρι. Φορούσε τα νυχτικά κι ένα δαχτυλίδι!

Σ’ ένα μήνα σχεδόν τον μετακινούν στα τρένα για την Γερμανία.  Δεν τον ξαναείδε κανείς. Τον αναζητούν η αδελφή του Ελένη και αργότερα η μητέρα μου, η αγαπημένη του από όλα του τα ανήψια, μέσω Ερυθρού Σταυρού! Πολλά χρόνια μετά, θα φτάσει η αυθάδης πληροφορία ότι κατέληξε από δυσεντερία σε στρατόπεδο! Τελεία! Λες και ρώτησε κανείς για την τύχη κάποιου ξεχασμένου αντικειμένου που έλαχε να θυμόμαστε ακόμη!

Τον Ιούνιο του 2025 φτάνουν σ’ εμένα ανέλπιστα, οι πληροφορίες από τον ιστορικό κ Άγγελο Χοτζίδη. Καθηγητής σε εσπερινό ΕΠΑΛ, στον Εύοσμο Θεσσαλονίκης, έχει συντονίσει την εργασία – έρευνα μαθητών του, για τον Γεώργιο Χανά στα πλαίσια του προγράμματος Stolen Memory…. Μένω άφωνη! Εμβρόντητη! Ξαναξετυλίγω το κουβάρι και βγάζω εισιτήριο για Αμβούργο. Το ίδιο και η κόρη μου Θεοδώρα Ελένη, μόνιμη κάτοικος Πράγας! Θα συναντηθούμε εκεί! Στο στρατόπεδο Neuengamme, στο κοιμητήριο Ohlsdorf, στο Hammerbrook του Αμβούργου! Στα τρία σημεία της παγερής ηττημένης Γερμανίας που γνώρισε ο θείος Γιώργος, που εμείς δεν τον γνωρίσαμε! Ήταν 29 ετών, όταν βουτηγμένος στα συντρίμμια του βομβαρδισμένου Αμβούργου και με ανύπαρκτες πλέον τις στοιχειώδεις υποδομές του, στάλθηκε σε βέβαιο θάνατο με εξοντωτική εργασία μαζί με πλήθος αθώων, να ανασυγκροτήσουν την ντροπή μιας χώρας με αρνητικό πρόσημο για πάντα, κατ’ εμέ!

Θα παραδώσω όλα τα ενθύμια που ευλαβικά φυλάω, στις επόμενες γενιές που έχουν να διδάσκονται πολλά από την ιστορία του προπάππου Γεωργίου Χανά, που δεν πρόλαβε να κάνει οικογένεια, όμως η μνήμη πλέον θα είναι αιώνια, χωρίς κανείς να του την ξανακλέψει!»

Στην τελετή της περασμένης Παρασκευής ανακοινώθηκε η ανεύρεση μίας ακόμα οικογένειας, την οποία πρόσφατα εντόπισαν μαθητές και μαθήτριες του Γυμνασίου Νεοχωρίου Άρτας, ενώ για άλλους τέσσερις Έλληνες η έρευνα συνεχίζεται.

Μιλώντας στο libre ο Γ.  Πολυδωράκης, Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, περιέγραψε τον ρόλο των αρχείων Arolsen.

Όπως λέει αποτελούν «το μεγαλύτερο Αρχείο στον κόσμο για τα θύματα των ναζιστικών εγκλημάτων, με αρχειακό υλικό από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας. Η εκστρατεία #StolenMemory που τα Αρχεία έχουν ξεκινήσει εδώ και περίπου εννέα χρόνια, και που τα αποτελέσματά της ως τώρα στην Ελλάδα παρουσιάζουμε στην τελετή στο Μουσείο της Ακρόπολης, έχει διπλό στόχο: πρωτίστως φυσικά την παράδοση προσωπικών αντικειμένων κρατουμένων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας στις οικογένειές τους, αφού αυτές ανευρεθούν ύστερα από σχετική έρευνα που διενεργούν τα ίδια τα Αρχεία αλλά και εθελοντές σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά και μέσω της δημοσιοποίησης της διαδικασίας και των αποτελεσμάτων της εκστρατείας, τη διαπαιδαγώγηση των πολιτών σχετικά με τις ναζιστικές θηριωδίες, τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και την υπενθύμιση ότι οι κρατούμενοι και οι νεκροί των ναζιστικών στρατοπέδων δεν ήταν αριθμοί και λέξεις σε βιβλία Ιστορίας, αλλά αληθινοί, καθημερινοί άνθρωποι που έπεσαν θύματα μίας βαρβαρότητας που δεν πρέπει ποτέ να επαναληφθεί.

Στην Ελλάδα, η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, σε συνεργασία με την Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών που εκπροσωπεί τη χώρα μας στη Διεθνή Επιτροπή των Αρχείων Arolsen, κατήρτισαν πρόγραμμα μέσω του οποίου ανατέθηκε σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από όλη τη χώρα να αναζητήσουν τις οικογένειες επτά Ελλήνων θυμάτων των ναζιστικών στρατοπέδων, προσωπικά αντικείμενα των οποίων βρέθηκαν στα Αρχεία Arolsen. Η ανταπόκριση των μαθητών και των μαθητριών και τα αποτελέσματα της εργασίας τους είναι συγκινητικά. Στο διάστημα από τον Φεβρουάριο 2025 που ξεκίνησαν τα σχολεία την έρευνα ήδη εντοπίστηκαν τρεις οικογένειες και την Παρασκευή, στην τελετή στο Μουσείο της Ακρόπολης, πραγματοποιήθηκε η παράδοση του προσωπικού αντικειμένου του Γεωργίου Χανά, από την Κοκκινιά της Αττικής, στην οικογένειά του, ακριβώς 81 χρόνια μετά από τον θάνατό του. Την οικογένεια κατόρθωσαν να εντοπίσουν  οι μαθητές και οι μαθήτριες του Εσπερινού Επαγγελματικού Λυκείου Ευόσμου Θεσσαλονίκης υπό την καθοδήγηση του Καθηγητή του κ. Άγγελου Χοτζίδη. Η δράση αυτή, πέρα από την προφανή σημασία της για την οικογένεια του Χανά, που μέσα από την έρευνα όχι μόνο παραλαμβάνει το δαχτυλίδι του, αλλά έμαθε για πρώτη φορά την ημερομηνία θανάτου του και πού έχει ταφεί, έχει και τεράστια παιδευτική αξία για τους μαθητές και της μαθήτριες, που ήρθαν σε επαφή με τα ιστορικά τεκμήρια εκείνης της περιόδου και ανασυνέθεσαν την ιστορία τόσο του συγκεκριμένου ανθρώπου, αλλά και μιας ολόκληρης εποχής».