Νίκος Γιαννόπουλος

Υποθέτουμε ότι η απάντηση είναι θετική και συνεχίζουμε: Στον 21ο αιώνα, η προσοχή έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πολύτιμα οικονομικά αγαθά. Αν παλαιότερα οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονταν για πρώτες ύλες, κεφάλαια ή εργατικό δυναμικό, σήμερα ανταγωνίζονται για κάτι πολύ πιο περιορισμένο: τον χρόνο και την προσοχή των ανθρώπων.

Η έννοια της «οικονομίας της προσοχής» περιγράφει ακριβώς αυτή τη συνθήκη, όπου η ανθρώπινη προσοχή αντιμετωπίζεται ως ένας σπάνιος πόρος που μπορεί να μετατραπεί σε κέρδος.

Πώς προκύπτουν όμως τα παραπάνω συμπεράσματα; Γιατί η προσοχή διαθέτει πλέον τεράστια αξία;

Το κλειδί είναι η λέξη “υπερπληροφόρηση”. Ο σύγχρονος άνθρωπος βομβαρδίζεται καθημερινά από τεράστιες ποσότητες πληροφοριών. Ειδήσεις, διαφημίσεις, βίντεο, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ηλεκτρονικά μηνύματα και ειδοποιήσεις ανταγωνίζονται αδιάκοπα για λίγα δευτερόλεπτα από το χρόνο μας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον υπερπληροφόρησης, η προσοχή γίνεται το πραγματικά σπάνιο αγαθό. Όπως είχε επισημάνει ήδη από τη δεκαετία του 1970 ο οικονομολόγος και νομπελίστας Herbert Simon, η αφθονία πληροφοριών δημιουργεί έλλειψη προσοχής. Το βλέπουμε πλέον στην καθημερινότητά μας. Την προσοχή μας κερδίζουν τα πιο “δυνατά” μηνύματα, τα πιο ιδιαίτερα video, το πιο viral περιεχόμενο στα social media. Η προσοχή μας αξίζει ίσως εκατοντάδες δις ευρώ ή δολάρια.

Αυτός ο καταραμένος ο αλγόριθμος!   

Οντως, θα αναρωτηθεί κάποιος;  Μα είναι πολύ λογικό, θα απαντήσουμε! Οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες του κόσμου, όπως η Google, η Meta, η TikTok και η Netflix, βασίζουν σημαντικό μέρος των εσόδων τους στην ικανότητά τους να κρατούν τους χρήστες όσο το δυνατόν περισσότερο στις πλατφόρμες τους. 

Όσο περισσότερη ώρα περνά ένας χρήστης σε μια εφαρμογή, τόσο περισσότερες διαφημίσεις μπορεί να δει, τόσο περισσότερα δεδομένα παράγει και τόσο μεγαλύτερη γίνεται η εμπορική του αξία. Το ένα φέρνει το άλλο. Ακόμα και ένα απλό ανώδυνο ποστ για τις διακοπές σου στο Instragram δημιουργεί προστιθέμενη αξία στην πλατφόρμα. Είναι, προσέξτε, σαν να δουλεύουμε τζάμπα ως content creators για τις πάσης φύσεως πλατφόρμες.

Για να κερδίσουν αυτή την πολύτιμη προσοχή, οι εταιρείες χρησιμοποιούν ολοένα και πιο εξελιγμένες τεχνικές. Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων αναλύουν τις προτιμήσεις, τις συνήθειες και τις αντιδράσεις κάθε χρήστη, προβάλλοντας περιεχόμενο που έχει τις περισσότερες πιθανότητες να τον κρατήσει συνδεδεμένο. 

Οι ειδοποιήσεις στα κινητά, τα ατελείωτα «scroll» (θέμα που είχαμε θίξει πρόσφατα εδώ στο Libre) , η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και τα εξατομικευμένα προτεινόμενα περιεχόμενα δεν είναι τυχαίες λειτουργίες· αποτελούν εργαλεία σχεδιασμένα για τη διατήρηση της προσοχής. O αλγόριθμος κάνει αυτή τη δουλειά. Φροντίζει να έχετε μπροστά σας σχεδόν κάθε δευτερόλεπτο περιεχόμενο που σας ενδιαφέρει έτσι ώστε να διατηρήσει την προσοχή σας! Τόσο απλό αλλά ταυτόχρονα και τόσο μεγαλοφυές από την πλευρά τους.

Την ίδια ώρα οι επιχειρήσεις ανά τον κόσμο επενδύουν τεράστια ποσά στη διαφήμιση και στο μάρκετινγκ επιρροής. Οι δημιουργοί περιεχομένου και οι λεγόμενοι influencers λειτουργούν ως ενδιάμεσοι μεταξύ εταιρειών και κοινού, αξιοποιώντας τη σχέση εμπιστοσύνης που έχουν αναπτύξει με τους ακολούθους τους.

Με αυτόν τον τρόπο, η προσοχή μετατρέπεται σε εμπορεύσιμο προϊόν που αγοράζεται, πωλείται και μετριέται με ακρίβεια.

Τάξεις (τεράστιου) μεγέθους

Kαι αφού φτάσαμε στο μέτρημα, ας δώσουμε και μερικούς αριθμούς: 

Η παγκόσμια ψηφιακή διαφημιστική δαπάνη ξεπερνά πλέον τα 700 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, με το μεγαλύτερο μέρος να κατευθύνεται σε πλατφόρμες που εμπορεύονται την προσοχή των χρηστών.

Η μέση τιμή ενός διαφημιστικού impression (μιας εμφάνισης διαφήμισης) μπορεί να είναι κλάσματα του λεπτού του ευρώ, όμως όταν πολλαπλασιάζεται επί δισεκατομμύρια προβολές μετατρέπεται σε τεράστια έσοδα.

Ένας μέσος χρήστης περνά καθημερινά περίπου 6–7 ώρες στο διαδίκτυο, εκ των οποίων πάνω από 2 ώρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό σημαίνει ότι οι πλατφόρμες ανταγωνίζονται για περισσότερες από 700 ώρες προσοχής ανά άτομο κάθε χρόνο μόνο στα social media.

Αν μια πλατφόρμα έχει 100 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες και καταφέρει να τους κρατήσει 10 επιπλέον λεπτά την ημέρα, κερδίζει:

• 100.000.000 × 10 λεπτά = 1 δισεκατομμύριο λεπτά προσοχής ημερησίως, δηλαδή περίπου 16,7 εκατομμύρια ώρες προσοχής κάθε μέρα. Αυτή η «δεξαμενή» χρόνου μπορεί στη συνέχεια να μετατραπεί σε διαφημιστικά έσοδα, συνδρομές ή συλλογή δεδομένων.

Κατάλαβες τώρα γιατί η προσοχή σου είναι χρυσάφι; Κατάλαβες ότι με τον τρόπο σου συμβάλλεις στην οικονομική γιγάντωση συγκεκριμένων εταιριών;

Η γνώση είναι όπλο. Και όταν συνειδητοποιήσουμε άπαντες ότι η προσοχή μας είναι ότι πιο πολύτιμο διαθέτουμε, μετά την υγεία και την αγάπη, τότε ίσως αποφασίσουμε να μην την σπαταλάμε σε πράγματα που δεν αξίζουν.

Προσοχή, λοιπόν!

Νίκος Γιαννόπουλος

Οι ενεργοί λογαριασμοί στο facebook έχουν ξεπεράσει τα 3 δις ενώ σε ανάλογα νούμερα κινούνται οι ενεργοί χρήστες στο WhatsApp και στο Instragram.To ραγδαίως ανελισσόμενο Tik Tok πλησιάζει τα 2 δις. νούμερο που πολύ σύντομα θα ξεπεράσει.

Το καλοκαίρι συμβαίνει αυτό που όλοι φανταζόμαστε. Ενισχύονται αυτές οι πλατφόρμες που βασίζονται σε βίντεο και φωτογραφίες. Γι’ αυτό το Tik Tok καταλαμβάνεται από 47 μέχρι 52 λεπτά ημερησίως ανά χρήστη και το Instagram από 29 μέχρι 34 λεπτά.

Την άτυπη μάχη του καλοκαιριού φαίνεται να την κερδίζει πάντως το Instragram αν μιλάμε για το σύνολο των χρηστών που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα.

Επειδή το καλοκαίρι αυξάνονται οι αναρτήσεις που παραπέμπουν σε διακοπές, ταξίδια, παραλίες, φεστιβάλ, συναυλίες κτλ, η εν λόγω πλατφόρμα ευνοείται περισσότερο λόγω των δυνατοτήτων που δίνει στο χρήση (Stories, Reels). 

Το TikTok απαντά από την πλευρά του με το μεγαλύτερο engagement ανά χρήστη, στοιχεία στο οποίο δίνουν παραδοσιακά όλες οι εταιρίες που θέλουν να διαφημιστούν μέσω social media (πρακτικά μιλάμε για τις μεγαλύτερες εταιρίες στον κόσμο).

Στην Ελλάδα

Παρόμοια μάχη για την κατάκτηση της καλοκαιρινής πρωτιάς δίνουν Tik-Tok και Instagram και στην Ελλάδα όπως αποδεικνύουν τα νούμερα που έχουμε στη διάθεσή μας.

Στη χώρα το Instagram έχει περίπου 4,6 εκατομμύρια χρήστες, δηλαδή έχει φτάσει στο 46% του πληθυσμού και χρησιμοποιείται από το 50% και πλέον του ενήλικου πληθυσμού.

Σχεδόν ίδιοι είναι και οι αριθμοί του TikTok του οποίου η αύξηση την περσινή χρονιά στη χώρα έφτασε στο 16%. Το Faceboοκ μπορεί να “γράφει” περισσότερα νούμερα συνολικά, όμως η δραστηριότητα εκεί δεν είναι τόσο συχνή αφού το μέσο προτιμάται πλέον από τις μεγαλύτερες ηλικίες.

Σε ότι αφορά αποκλειστικά την καλοκαιρινή χρήση το Instagram εξακολουθεί να θεωρείται η βασική πλατφόρμα προβολής στην Ελλάδα, ενώ το TikTok είναι συχνά η πλατφόρμα με τη μεγαλύτερη οργανική απήχηση και με τις μεγαλύτερες πιθανότητες να χαρίσει τα χαρακτηριστικά του viral σ’ ένα video.

Aν θέλουμε να υποστηρίξουμε ποιο είναι το πιο δυνατό στοιχείο για την κάθε πλατφόρμα κατά την καλύτερη εποχή του χρόνου μπορούμε να πούμε ότι το Ιnstagram θεωρείται το πιο σημαντικό μέσο για ταξίδια, διακοπές, επιχειρήσεις τουρισμού, influencers και lifestyle περιεχόμενο.

Από την πλευρά του το TikTok είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πλατφόρμα, με πολύ υψηλή απήχηση στις ηλικίες 18–34 και τις καλύτερες πιθανότητες για viral περιεχόμενο.

Αν είστε περίπου 40 ετών και άνδρας το Instagram είναι πιθανότατα η καλύτερη επιλογή. Συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό χρηστών ηλικίας 35–44 ετών και προσφέρει ισορροπία ανάμεσα σε ενημέρωση, ψυχαγωγία και κοινωνική δικτύωση. Μπορεί να ακολουθεί κανείς ενότητες για θέματα όπως ταξίδια, τεχνολογία, αθλητισμό, αυτοκίνητα, επιχειρήσεις και καθημερινό lifestyle, ενώ παράλληλα μπορεί να να διατηρεί επαφή με φίλους και γνωστούς.

Αν είστε περίπου 40 ετών και γυναίκα η πιο ισορροπημένη επιλογή είναι συνήθως το Instagram. Προσφέρει εύκολη πρόσβαση σε περιεχόμενο γύρω από lifestyle, υγεία, μόδα, ταξίδια και οικογενειακή καθημερινότητα, ενώ επιτρέπει και κοινωνική επαφή με φίλους και γνωστούς. 

Το Facebook παραμένει επίσης πολύ χρήσιμο σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, ειδικά για ομάδες ενδιαφέροντος και ενημέρωση. Το TikTok μπορεί να λειτουργήσει πιο ψυχαγωγικά, με γρήγορα βίντεο και ιδέες για καθημερινή έμπνευση, αλλά δεν είναι πάντα τόσο «ήρεμο» ή οργανωμένο.

Με βραχεία κεφαλή στις μεγαλύτερες ηλικίες κερδίζει το Instagram γιατί είναι πιο κατάλληλο για mainstream χρήση με μέτρο. To TikTok για πολύ συγκεκριμένους λόγους κερδίζει τους μικρότερους που έχουν συνηθίσει μία πιο “βαριά” και “γρήγορη” χρήση των social. 

Η AoMRC, ο κεντρικός συντονιστικός φορέας των ιατρικών κολεγίων και σχολών της Βρετανίας, παρουσίασε τις επιπτώσεις που έχουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στα παιδιά στο πλαίσιο της ανοικτής διαβούλευσης που έχει ξεκινήσει η βρετανική κυβέρνηση με στόχο την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.

«Κατατάσσεται μαζί με το κάπνισμα και τη χρήση ζώνης ασφαλείας στα αυτοκίνητα» στις δραστηριότητες τις οποίες όλοι οι γιατροί θεωρούν επικίνδυνες, τονίζει η AoMRC.

« Λίγα είναι τα ζητήματα στα οποία έχουν συμφωνήσει οι γιατροί τόσο έντονα τα τελευταία χρόνια όσο οι επιπτώσεις που έχει αυτή τη στιγμή στην υγεία των παιδιών και των νέων η απεριόριστη έκθεση στην τεχνολογία και τις συσκευές», προσθέτει.

Περισσότεροι από τους μισούς από τους 132 γιατρούς που ρωτήθηκαν, απάντησαν ότι βλέπουν τουλάχιστον μία περίπτωση σωματικής ή ψυχολογικής βλάβης που συνδέεται με την τεχνολογία και τις ηλεκτρονικές συσκευές κάθε εβδομάδα, ενώ πάνω από το ένα τρίτο απάντησε ότι βλέπει τέτοια περιστατικά πολλές φορές την εβδομάδα.

Οι βλάβες αυτές ποικίλουν από σωματικά τραύματα, τα οποία για παράδειγμα προκαλούνται από τη μίμηση πράξεων ακραίας πορνογραφίας, έως επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, όπως ψυχικά τραύματα σε παιδιά και νέους που είδαν βίαιες σκηνές στο διαδίκτυο.

Η κυβέρνηση της Βρετανίας έχει ξεκινήσει διαβούλευση για τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών στα social media, περιλαμβανομένης μιας ενδεχόμενης απαγόρευσης της χρήσης τους από παιδιά κάτω των 16 ετών, αλλά και την επιβολή χρονικών ορίων στη χρήση κάποιων εφαρμογών.

Πέρυσι η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που απαγόρευσε τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τα παιδιά κάτω των 16 ετών, με ευρωπαϊκές χώρες να εξετάζουν αντίστοιχα μέτρα.

Η νομοθεσία της Βρετανίας περί ασφάλειας του διαδικτύου απαιτεί από τις εταιρείες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης να λαμβάνουν μέτρα για να προστατεύουν τα παιδιά από παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο, αλλά η κυβέρνηση έχει δεσμευθεί να κάνει περισσότερα.

«Το ερώτημα δεν είναι αν θα δράσουμε. Θα δράσουμε, είτε αυτό πρόκειται για απαγόρευση της χρήσης των social media για τα παιδιά κάτω των 16 ετών είτε για περιορισμούς σε βασικά χαρακτηριστικά και λειτουργίες» των εφαρμογών, υπογράμμισε η Λιζ Κένταλ, υφυπουργός Τεχνολογίας μιλώντας στο BBC News.

Η κυβέρνηση Στάρμερ αύξησε τον λεπτομερή έλεγχο στις εταιρείες των social media με το αιτιολογικό ότι τα παιδιά εκτίθενται σε κίνδυνο στο διαδίκτυο χωρίς ξεκάθαρη λογοδοσία και έχει δεσμευτεί να λάβει μέτρα για να περιορίσει τις επιπτώσεις τέτοιων εφαρμογών στον ύπνο, στην οικογενειακή ζωή και στις σχολικές εργασίες.

“Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαμορφώνουν τον τρόπο που τα παιδιά βλέπουν τον εαυτό τους, τις φιλίες τους και τον κόσμο που τα περιβάλλει. Όταν αυτό περιλαμβάνει πραγματικούς κινδύνους, το να αποστρέφουμε το βλέμμα μας δεν συνιστά επιλογή. Θα λάβω όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να παιδιά να είναι ασφαλή στο διαδίκτυο. Σήμερα το θέμα είναι να διασφαλίσουμε ότι οι εταιρείες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα βγουν μπροστά και θα αναλάβουν την ευθύνη τους“, δήλωσε ο πρωθυπουργός ενόψει της συνάντησης.

Η κυβέρνηση αναγνώρισε κάποια μέτρα προστασίας που ήδη ελήφθησαν από ορισμένες εταιρείες social ⁠media–όπως η απενεργοποίηση της αυτόματης αναπαραγωγής (autoplay) στο YouTube για παιδιά και ο μεγαλύτερος έλεγχος που δόθηκε στους γονείς για τον χρόνο παραμονής των παιδιών στις οθόνες, ανάμεσά τους και χρονικοί περιορισμοί–αλλά ο Στάρμερ θέλει να προχωρήσει περαιτέρω.

Η Βρετανία θα βρίσκεται σε διαβουλεύσεις μέχρι τον επόμενο μήνα για το αν θα πρέπει να περιορίσει την πρόσβαση των παιδιών στα social media, περιλαμβανομένης της πιθανής απαγόρευσης για παιδιά κάτω των 16 ετών, χρονικούς περιορισμούς, όρια στον χρόνο της εφαρμογής και περιορισμούς σε αυτό που χαρακτηρίζει εθιστικά χαρακτηριστικά στον σχεδιασμό των social media.

Τον περασμένο χρόνο η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που απαγόρευσε τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών και πλέον άλλες ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν τη λήψη παρόμοιων μέτρων.

Οι μισοί από τους ερωτηθέντες δήλωσαν ότι η ελάχιστη ηλικία θα πρέπει να είναι τα 16 έτη, ενώ ένας στους τέσσερις δήλωσε ότι η ηλικία θα πρέπει να είναι μεταξύ 13 και 15 ετών. 
Μόνο το 4% δήλωσε ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν ηλικιακοί περιορισμοί για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ενώ το 22% δήλωσε ότι οι περιορισμοί θα πρέπει να αφεθούν στην κρίση των γονέων.

Η δημοσκόπηση έρχεται καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προχωρούν με μέτρα για να εμποδίσουν τα παιδιά να έχουν πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ηγέτες όπως ο Ισπανός Πέδρο Σάντσεθ και ο Γάλλος Εμανουέλ Μακρόν είναι ένθερμοι υποστηρικτές των απαγορεύσεων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με τον Σάντσεθ να δηλώνει τον Φεβρουάριο ότι θέλει να προστατεύσει τους ανηλίκους από την «ψηφιακή Άγρια Δύση».

«Ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κυριάκος Μητσοτάκης, ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα την απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 15 ετών, η οποία θα τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2027. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο επιβολής ενός κανόνα περιορισμού ηλικίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε ολόκληρη την Ένωση» σημειώνει το Politico.

Ωστόσο, οι επικριτές των απαγορεύσεων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης υποστηρίζουν ότι είναι αναποτελεσματικές στην προστασία των παιδιών από τις διαδικτυακές βλάβες και στην πραγματικότητα παραβιάζουν τα δικαιώματα των παιδιών. Τέτοια μέτρα είναι «επικίνδυνα και κοινωνικά απαράδεκτα», έγραψαν 371 ειδικοί σε θέματα ασφάλειας και απορρήτου σε ανοιχτή επιστολή στις αρχές Μαρτίου.

Η έρευνα European Pulse, που διεξήχθη από την Cluster17 για το Politico και την beBartlet, διεξήγαγε έρευνα σε 6.698 Ευρωπαίους σε όλη την Ισπανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία και το Βέλγιο από τις 13 Μαρτίου έως τις 21 Μαρτίου.

Μιλώντας στο infokids.gr, έθεσε στο επίκεντρο την ψυχική υγεία των ανηλίκων, επισημαίνοντας ότι η παρέμβαση δεν αποσκοπεί στον αποκλεισμό από την τεχνολογία, αλλά στον περιορισμό συμπεριφορών που –όπως είπε– ενισχύονται από τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών.

Απαντώντας στο γιατί η πρωτοβουλία ανακοινώνεται τώρα, ενώ η πλήρης εφαρμογή της μετατίθεται χρονικά, ο πρωθυπουργός εξήγησε ότι η συζήτηση πρέπει να ανοίξει άμεσα, ώστε να υπάρξει προετοιμασία σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στον ρόλο των γονέων, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Οι γονείς είναι απελπισμένοι, σου λένε “τι να κάνω; Δεν μπορώ να πάρω το κινητό από παιδί”».

Παράλληλα, προανήγγειλε ότι το επόμενο πεδίο παρέμβασης θα αφορά το gaming και τον διαδικτυακό τζόγο, λέγοντας ότι «Είναι το επόμενο κεφάλαιο το οποίο θα μας απασχολήσει», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων μέτρων.

Ο ίδιος υπογράμμισε ότι «τα επιστημονικά δεδομένα δεν επιδέχονται αμφισβήτησης», επισημαίνοντας ότι συγκλίνουν με την καθημερινή εμπειρία των οικογενειών, καθώς τα παιδιά περνούν ολοένα και περισσότερο χρόνο μπροστά στην οθόνη, κυρίως σε εφαρμογές με «εθιστικά χαρακτηριστικά».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο φαινόμενο του infinite scrolling, εξηγώντας ότι πρόκειται για μηχανισμό σχεδιασμένο ώστε να διατηρεί τον χρήστη στην πλατφόρμα, καθώς «με αυτόν τον τρόπο οι πλατφόρμες βγάζουν λεφτά». Όπως πρόσθεσε, υπάρχουν ήδη και δικαστικές αποφάσεις στο εξωτερικό που αναγνωρίζουν την εθιστική φύση τέτοιων πρακτικών και αποδίδουν ευθύνες στις εταιρείες.

Στο πλαίσιο της παρέμβασης, παρουσίασε δύο βασικά εργαλεία που τίθενται στη διάθεση των οικογενειών. Το πρώτο αφορά την ίδια την απαγόρευση, δίνοντας στους γονείς τη δυνατότητα να επικαλούνται έναν καθολικό κανόνα: «παιδί μου αυτό είναι πια παράνομο». Το δεύτερο σχετίζεται με την επιβεβαίωση ηλικίας μέσω ψηφιακών εργαλείων, όπως η ψηφιακή ταυτότητα και το Kids Wallet, ώστε από την 1η Ιανουαρίου 2027 οι πλατφόρμες να υποχρεώνονται να ελέγχουν την ηλικία των χρηστών. «Όπως πια σήμερα ο περιπτεράς είναι υποχρεωμένος να επιβεβαιώνει την ηλικία του παιδιού […] το ίδιο πρέπει να κάνουν και οι πλατφόρμες», ανέφερε.

Ο πρωθυπουργός αναγνώρισε ότι η εθνική παρέμβαση δεν επαρκεί από μόνη της και απαιτείται ευρωπαϊκή στήριξη, δεδομένου ότι το πλαίσιο ρυθμίζεται από το Digital Services Act. Όπως γνωστοποίησε, έχει ήδη ενημερώσει σχετικά την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η Ελλάδα «πάλι θα προχωρήσει μόνη της», ακόμη και με περιορισμένες δυνατότητες επιβολής.

Αναφερόμενος στις ενστάσεις ότι μια τέτοια ρύθμιση μπορεί να οδηγήσει τους ανηλίκους σε ανεξέλεγκτες ψηφιακές διαδρομές, έκανε λόγο για «εύλογο προβληματισμό», σημειώνοντας ωστόσο ότι «η μεγάλη πλειοψηφία θα συμμορφωθεί». Όπως είπε, το ζητούμενο είναι να αλλάξει η κουλτούρα χρήσης και να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση μέσα στην οικογένεια.

Τέλος, επιχείρησε να διαχωρίσει την τεχνολογία ως εργαλείο από την παθητική χρήση της, τονίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν είναι «τεχνοφοβική» και ότι οι ψηφιακές δεξιότητες παραμένουν κρίσιμες. «Ο στόχος δεν είναι να κοπεί η πρόσβαση στην τεχνολογία, αλλά “να κόψω την πρόσβαση σε ένα υλικό το οποίο είναι αδιάφορο, αλλά μας κρατάει εκεί κολλημένους να κοιτάμε και να σκρολάρουμε”», ανέφερε.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο των γονέων, υπογραμμίζοντας ότι η εύκολη λύση της οθόνης δεν αποτελεί απάντηση: «Βλέπουμε παιδιά πολύ μικρότερα. Πάνε οικογένειες και τρώνε σε εστιατόριο και βάζουν το iPad μπροστά στο παιδί […] Μα, αυτός είναι ο τρόπος να μεγαλώσουμε τα παιδιά; Είναι ευκολία. Το να είσαι γονιός είναι δύσκολο και τη σημερινή εποχή είναι ακόμα πιο δύσκολο».

Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη:

Ελένη Δασκαλάκη: Κύριε Πρωθυπουργέ, σας ευχαριστούμε πάρα πολύ που επιλέξατε το infokids γι΄ αυτή τη συνέντευξη και νομίζω έχουμε να πούμε πολύ ενδιαφέροντα πράγματα σήμερα.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Εγώ σας ευχαριστώ.

Ελένη Δασκαλάκη: Να είστε καλά.

Θα προσπαθήσω από την πρώτη ερώτηση να βγάλω είδηση. Πείτε μας, σας παρακαλώ πάρα πολύ, τι είναι αυτό το «6-7» τελικά;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Το «6-7»;

Ελένη Δασκαλάκη: Ναι, αυτό το «6-7».

Κυριάκος Μητσοτάκης: Κοιτάξτε, όταν σχεδιάζουμε ένα βίντεο το οποίο κυρίως απευθύνεται σε νέα παιδιά, προσπαθούμε -μου τα έχουν μάθει κι εμένα τώρα οι νέοι άνθρωποι που με συμβουλεύουν- να έχουμε ένα hook, να κάνουμε κάτι, να ξεκινήσουμε με κάτι το οποίο θα προκαλέσει το ενδιαφέρον, ώστε να το δουν τα νέα παιδιά.

Για το «6-7» μου είχε πρωτομιλήσει η μικρή μου κόρη, η οποία είναι 22. Η μεγάλη μου κόρη που είναι 29 αγνοούσε τι είναι το «6-7», οπότε όταν μου το είπαν σαν ιδέα να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον, είπα, πολύ ωραία, θα το κάνουμε.

Και νομίζω ότι εκ του αποτελέσματος, αν κρίνω τουλάχιστον από την αναπαραγωγή που είχε το χθεσινό βίντεο, μάλλον καλά κάναμε και χρησιμοποιήσαμε αυτή την ιδέα.

Γιατί ο σκοπός μας πάντα, όταν χρησιμοποιούμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι να επικοινωνήσουμε με όσο το δυνατόν περισσότερους ενδιαφερόμενους γι΄ αυτό που θα πούμε. Κι εδώ οι ενδιαφερόμενοι είναι οι νέοι που τους αφορά και φυσικά οι γονείς που τους αφορά εξίσου. Νομίζω ότι το μήνυμα πέρασε.

Ελένη Δασκαλάκη: Το μήνυμα πέρασε. Εμένα μου έκανε για άλλη μια φορά εντύπωση ένα hook, όπως λέτε, το οποίο δεν ξέρουμε στην πραγματικότητα τι σημαίνει. Έχει γίνει viral, κάτι που δείχνει πόσο μεγάλη είναι η δύναμη των social media.

Είμαστε λοιπόν σε μία σωστή κατεύθυνση, και εμείς εθνικά και πανευρωπαϊκά και παγκόσμια φαντάζομαι, μιλώντας για την απαγόρευση των νέων, των παιδιών κάτω των 15 ετών στα social media.

Η χθεσινή σας εξαγγελία είχε και πάρα πολλά views, προκάλεσε και πάρα πολλές συζητήσεις, και στα media και στις παρέες και στα σπίτια μας. Νομίζω ότι αυτός ήταν και ο στόχος σας. Πιστεύετε, όμως, ότι θα είναι εύκολη διαδικασία;

Έχετε ζητήσει από τους γονείς «να γίνετε σύμμαχοι σε αυτή την προσπάθεια». Τους δίνετε ένα εργαλείο. Είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο. Είναι όμως εύκολο; Οι γονείς, οι περισσότεροι, είναι και είμαστε αγκιστρωμένοι στα κινητά μας. Πώς εγώ που είμαι όλη τη μέρα έτσι θα πω στα παιδιά μου εσύ να μην το κάνεις αυτό;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Κοιτάξτε, καταρχάς πρέπει να εξηγήσουμε με απλά λόγια γιατί προχωράμε σε αυτή την πρωτοβουλία.

Νομίζω ότι τα επιστημονικά δεδομένα δεν επιδέχονται αμφισβήτησης και, θα έλεγα, έρχονται και τέμνονται με την εμπειρία των ίδιων των γονέων, αλλά και των παιδιών, τα οποία περνάνε πια πάρα πολύ χρόνο στο κινητό, κυρίως σε εφαρμογές οι οποίες έχουν εθιστικά χαρακτηριστικά ως προς τον σχεδιασμό τους.

Ελένη Δασκαλάκη: Ισχύει.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Αυτό το οποίο αποκαλούμε, δηλαδή, infinite scrolling. Είναι σχεδιασμένο από τις ίδιες τις πλατφόρμες για να περνάμε όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο μπροστά στο κινητό, γιατί με αυτόν τον τρόπο οι πλατφόρμες βγάζουν λεφτά.

Αυτό είναι το μοντέλο τους, δεν το έχουν κρύψει, εξάλλου. Και μάλιστα υπάρχει και μια πολύ ενδιαφέρουσα απόφαση πια, αμερικανικού δικαστηρίου, το οποίο επιδικάζει χρηματικά πρόστιμα στις πλατφόρμες, ακριβώς επειδή αξιολόγησε το δικαστήριο ότι ο σχεδιασμός τους είναι από τη φύση του εθιστικός, άρα οι εταιρείες αυτές έχουν μια υποχρέωση να μεριμνούν για την ψυχική υγεία ειδικά των πιο ευάλωτων πολιτών που είναι οι νέοι μας.

Το βλέπουμε, εξάλλου. Διάσπαση προσοχής, κακή συγκέντρωση, cyberbullying, για τα κορίτσια αίσθηση κατωτερότητας σε σχέση με εικόνες τέλειας ομορφιάς, που πολλές φορές είναι και προϊόν τεχνητής νοημοσύνης.

Άρα, γνωρίζουμε καλά ότι αυτές οι συμπεριφορές έχουν πια επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των παιδιών. Και δεν μπορούμε να περιμένουμε άλλο, δεν μπορούμε να περιμένουμε 5-10 χρόνια, να χάσουμε ουσιαστικά μια ολόκληρη γενιά, η οποία θα μεγαλώσει με σημαντικά ψυχικά προβλήματα, πριν κάνουμε κάτι γι’ αυτό.

Η Ελλάδα, λοιπόν, είναι από τις πρώτες χώρες ευρωπαϊκά που προχωράει σε αυτή την κατεύθυνση. Υπάρχει μεγάλη δυναμική. Υπάρχει μεγάλη αποδοχή στην κοινωνία, μιλάω με πάρα πολλούς γονείς.

Ελένη Δασκαλάκη: Υπάρχει, είναι αλήθεια.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Οι γονείς είναι απελπισμένοι, σου λένε «τι να κάνω; Δεν μπορώ να πάρω το κινητό από παιδί». Τώρα, λοιπόν, τους δίνουμε δύο όπλα, το πρώτο είναι «παιδί μου αυτό είναι πια παράνομο».

Ελένη Δασκαλάκη: Ναι, σωστά. Αυτό θα λειτουργήσει.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Άρα, αν είναι παράνομο για εσένα, είναι παράνομο και για τον φίλο σου ή για τη φίλη σου.

Και το δεύτερο, που είναι η ίδια η εφαρμογή πια, από 1/1/2027, όπου οι πλατφόρμες θα είναι υποχρεωμένες να διασταυρώνουν την ηλικία των χρηστών.

Εμείς επειδή έχουμε ψηφιακή πια ταυτότητα, το λέω με πολύ απλά λόγια, είναι πολύ εύκολο αυτό να το κάνουμε. Όπως πια σήμερα ο περιπτεράς είναι υποχρεωμένος να επιβεβαιώνει την ηλικία του παιδιού, αν είναι κάτω ή πάνω από 18, για να του πουλήσει καπνικά προϊόντα ή να του πουλήσει αλκοόλ, το ίδιο πρέπει να κάνουν και οι πλατφόρμες. Και τους δίνουμε και το εργαλείο.

Ελένη Δασκαλάκη: Δίνετε το εργαλείο και στις πλατφόρμες και στους γονείς. Εγώ έχω μια ανησυχία, εάν οι γονείς θα μπορούν να αξιοποιήσουν αυτό το εργαλείο που τους δίνετε ή αν βρισκόμαστε σε ένα κομβικό σημείο που θα ήταν ίσως πιο εύκολο να γίνουν σύμμαχοί μας σε αυτή την προσπάθεια, εάν έχουν περισσότερη ενημέρωση, αν έχουν εκπαίδευση με κάποιον τρόπο.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ήδη πρέπει να πω ότι αν μπουν στην πλατφόρμα parco.gov.gr θα δουν εργαλεία με τα οποία και σήμερα που μιλάμε μπορούν να παρέμβουν και να βάλουν ρυθμίσεις και απαγορεύσεις σε εφαρμογές που αφορούν στο τηλέφωνο του παιδιού τους.

Ελένη Δασκαλάκη: Αυτό με το Kids Wallet, λέτε.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Με το Kids Wallet, ακριβώς. Mπορούν να το κάνουν αυτό αυτή τη στιγμή, αλλά δεν αρκεί αυτό. Εμείς αυτό το οποίο λέμε, «είσαι 14 ετών, θέλεις να γραφτείς σε μια από τις πλατφόρμες, η πλατφόρμα θα σε “κόβει”, δεν θα μπορεί να σου ανοίξει λογαριασμό. Ή αν έχεις λογαριασμό, θα σου κόψει τον λογαριασμό».

Για να γίνει, όμως, αυτό στην πλήρη του έκταση, χρειαζόμαστε και τη βοήθεια της Ευρώπης. Χρειαζόμαστε αυτό με κάποιον τρόπο να γίνει ευρωπαϊκή νομοθεσία, διότι σήμερα η Ελλάδα δεν έχει τρόπο να επιβάλει κύρωση στην πλατφόρμα, διότι η νομοθεσία αυτή είναι ευρωπαϊκή, είναι το Digital Services Act, η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.

Αλλά μπορώ να σας πω ότι η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία έστειλα επιστολή χθες, ενημερώνοντάς την για την πρωτοβουλία μας αυτή, είναι ακριβώς σε αυτή την κατεύθυνση και πιστεύω ότι πολύ σύντομα θα αποκτήσει και ευρωπαϊκό νομοθετικό περίβλημα αυτή η πρωτοβουλία.

Και πιστεύω τελικά ότι και οι Ηνωμένες Πολιτείες, γιατί τα ίδια προβλήματα έχουν οι γονείς όχι μόνο στην Ευρώπη, και στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα αναγκαστούν να πουν στις πλατφόρμες «στοπ, δεν θα βγάλετε λεφτά από τα παιδιά μας».

Υπάρχουν πολλές χρήσεις της τεχνολογίας οι οποίες είναι εξαιρετικά χρήσιμες, εκπαιδευτικά βίντεο, εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης ενδεχομένως, τα οποία μπορούν να είναι πραγματικά χρήσιμα για τα παιδιά μας, αλλά «όχι» στο infinite scrolling και «όχι» σε συμπεριφορές οι οποίες στην κυριολεξία, περίπου μας «καίνε» το μυαλό.

Ελένη Δασκαλάκη: Μας το «καίνε» στην πραγματικότητα.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Μα να σας πω κάτι; Αυτό ισχύει και για εμάς τους ίδιους.

Ελένη Δασκαλάκη: Φυσικά.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Αν υπάρχει εθισμός, δεν υπάρχει μόνο στα νέα παιδιά, αλλά στο κάτω-κάτω εμείς είμαστε ενήλικοι, υπάρχουν και όρια στο τι μπορεί το κράτος να κάνει για τους ενήλικους. Αλλά για τα παιδιά, και από το Σύνταγμα, έχουμε μία ειδική ευθύνη να τα προστατεύσουμε.

Ελένη Δασκαλάκη: Ισχύει. Είπατε τώρα για τον εθισμό, φυσικά μιλάμε για τον ψηφιακό εθισμό. Γι’ αυτό ακριβώς είναι που συζητάω ότι πρέπει οι γονείς να ενημερωθούν. Γιατί τα τεχνικά σημεία μάς τα έχετε δώσει με πάρα πολύ μεγάλη ευκολία και είναι εύχρηστα πλέον για όλους μας.

Ο ψηφιακός εθισμός είναι ένα πάρα πολύ μεγάλο κεφάλαιο και νομίζω ότι πάρα πολλοί γονείς δεν είναι ενημερωμένοι. Τι είναι ο ψηφιακός εθισμός; Πώς μπορώ να τον αναγνωρίσω στο παιδί μου; Ποια είναι τα συμπτώματα, δηλαδή. Μήπως έχω και εγώ ψηφιακό εθισμό; Και τι λόγια να πω, με ποιον τρόπο να βοηθήσω το παιδί μου να απεμπλακεί από αυτό το infinite scrolling και το infinitive στη ζωή του.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Η συμβουλή που θα έδινα… Kαι υπήρχε λόγος που το κάναμε, που αναλάβαμε αυτή την πρωτοβουλία τώρα. Για να συζητηθεί. Αυτά τα θέματα συζητούνται συνήθως στο πασχαλινό τραπέζι.

Ελένη Δασκαλάκη: Ισχύει.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Για να ξεκινούν οι γονείς να κάνουν μία κουβέντα. Να πουν στο 13χρονο παιδί τους: «Από του χρόνου αυτό θα απαγορεύεται. Δεν αρχίζουμε από τώρα να σκεφτόμαστε λίγο πώς μπορούμε να περιορίσουμε τη χρήση;».

Να δώσουμε στα παιδιά μας άλλες διεξόδους. Για εμένα η καλύτερη διέξοδος για τα παιδιά είναι ο αθλητισμός, η ενασχόληση με τις τέχνες, με ένα όργανο, οι παρέες, το να βγαίνουμε έξω και να μην είμαστε κλειδωμένοι μέσα στο σπίτι.

Ελένη Δασκαλάκη: Αυτό. Νομίζω το είπε και ο κ. Γεωργιάδης χθες.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι, και το βλέπουμε όλοι. Βλέπουμε τα παιδιά τώρα, 12-13 χρονών παιδιά, κολλημένα μπροστά σε μία οθόνη, να επικοινωνούν δίπλα-δίπλα. Αντί να μιλάνε, να στέλνουν μηνύματα.

Ελένη Δασκαλάκη: Είναι πολύ λυπηρό.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Να πω και κάτι ακόμα, γιατί το κράτος δεν μπορεί να τα ρυθμίσει όλα. Βλέπουμε παιδιά πολύ μικρότερα. Πάνε οικογένειες και τρώνε σε εστιατόριο και βάζουν το iPad μπροστά στο παιδί για να μην κλαίει ή γιατί αυτή είναι η εύκολη λύση.

Μα, αυτός είναι ο τρόπος να μεγαλώσουμε τα παιδιά; Είναι ευκολία. Το να είσαι γονιός είναι δύσκολο και τη σημερινή εποχή είναι ακόμα πιο δύσκολο.

Οπότε εμείς δίνουμε ένα πρώτο εργαλείο, αλλά θέλουμε τους γονείς συμμάχους και κυρίως τους δίνουμε τη δυνατότητα να πουν στο παιδί: «ισχύει για όλους».

Γιατί ποιο είναι το πρόβλημα; Αυτό που έχουμε πει, η πίεση από τους άλλους. «Εγώ δεν έχω τηλέφωνο, γιατί έχει ο φίλος μου ή η φίλη μου;». «Τώρα, παιδιά, απαγορεύεται για όλους. Αν απαγορεύεται για όλους, θα βρούμε κάτι άλλο να κάνουμε στον χρόνο που περνούσες μπροστά στο κινητό».

Οπότε, νομίζω ότι προσφέρουμε μία υπηρεσία στους γονείς, με αυτόν τον τρόπο. Κάνουμε τη ζωή τους και τις συζητήσεις που θα κάνουν με τα παιδιά και τους εφήβους πολύ πιο εύκολα.

Ελένη Δασκαλάκη: Το κάνετε και δίνετε τώρα και την αφορμή για να συζητηθεί και απαντήσατε στο «γιατί αποφασίσατε να κάνετε τώρα τις εξαγγελίες», ενώ το μέτρο θα ισχύσει σε αρκετούς μήνες και δεν έχει βγει η ρύθμιση ακόμα.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Υπάρχει κι ένας λόγος ακόμα.

Το κάνουμε τώρα για να ξεκινήσει η συζήτηση, γιατί χρειαζόμαστε εθνική νομοθεσία, γιατί χρειαζόμαστε έξι μήνες για να συζητήσουμε την ευρωπαϊκή διάσταση, γιατί πρέπει να επικοινωνήσουμε με τις πλατφόρμες, να τους δώσουμε χρόνο, να τους πούμε: «κοιτάξτε, από 1η Ιανουαρίου δεν μπορείτε να έχετε λογαριασμούς σε παιδιά κάτω των 15, απαγορεύεται στην Ελλάδα». Και αυτές πρέπει να προετοιμαστούν.

Όλα αυτά ήταν αποτέλεσμα πολύ συστηματικής δουλειάς. Δεν ρίχνουμε μία μπαλοθιά στον αέρα και λέμε «σκεφτόμαστε να το κάνουμε αυτό». Πρέπει να είμαστε έτοιμοι να το εφαρμόσουμε.

Αλλά ο βασικός λόγος που επιλέξαμε αυτόν τον χρόνο, ήταν ακριβώς γιατί θέλω να συζητηθεί το θέμα στο πασχαλινό τραπέζι. Δίνω μια ευκαιρία στους γονείς να κάνουν με τα παιδιά και τους εφήβους αυτή τη συζήτηση.

Ελένη Δασκαλάκη: Ανοίγουμε τη συζήτηση. Συζητάμε ούτως ή άλλως και έχει ήδη ανοίξει η συζήτηση από χθες, με πάρα πολύ μεγάλη ένταση.

Ένας φόβος που είδαμε εμείς, από τα μηνύματα που μας έστελναν οι γονείς και τον συμμεριζόμαστε ως γονείς οι περισσότεροι, είναι ότι όταν απαγορεύσουμε στα παιδιά να μπαίνουν στις πλατφόρμες, οι οποίες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ελέγχονται, μπορεί τα παιδιά να βρουν τρόπους να παρακάμψουν αυτή την απαγόρευση, γίνονται πάρα πολύ εφευρετικά όταν είναι να μας παρακούσουν, και να βρεθούν σε πλατφόρμες οι οποίες είναι μη ελέγξιμες.

Ή για να φτάσω σε ένα ακραίο μήνυμα που λάβαμε εμείς στο Infokids, ότι τώρα τα παιδιά θα μπουν στο dark web και θα ψάχνουν εκεί τρόπους να επικοινωνήσουν. Τι θα λέγατε σε αυτό;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Αυτό που λέτε είναι ένας εύλογος προβληματισμός. Με απασχολεί και εμένα. Αλλά από την άλλη, όταν βλέπουμε το πρόβλημα, είναι σαν να μου λέτε ότι απαγορεύουμε το κάπνισμα και τα παιδιά θα βρουν να κάνουν ναρκωτικά.

Ελένη Δασκαλάκη: Ναι.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι, αυτό που λέτε είναι ένας κίνδυνος. Κανένας νόμος τέτοιος δεν έχει 100% εφαρμογή. Είναι βέβαιον ότι σε έναν βαθμό θα παρακαμφθεί, η μεγάλη πλειοψηφία όμως θα συμμορφωθεί. Και το ζήτημα εδώ είναι να κοιτάξουμε να αλλάξουμε και λίγο τις συμπεριφορές και να μιλήσουμε στα ίδια τα παιδιά.

Ελένη Δασκαλάκη: Ακριβώς.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Το ερώτημα είναι: τα παιδιά είναι πιο ευτυχισμένα όταν είναι για πέντε ώρες -να μην χρησιμοποιήσω ονόματα- ή τα ίδια τα παιδιά αισθάνονται ότι τελικά αυτή η συμπεριφορά τούς κάνει να μην αισθάνονται τόσο καλά με τον εαυτό τους; Αυτό είναι το ερώτημα το οποίο πρέπει να απαντήσουμε, αυτές είναι οι κουβέντες που πρέπει να κάνουμε με τα παιδιά μας.

Από εκεί και πέρα, προφανώς, αυτή είναι μια συζήτηση η οποία συνεχίζεται. Δεν νομίζω ότι θα σταματήσουμε στις πλατφόρμες. Να αναφέρω δύο παραδείγματα: υπάρχουν παιχνίδια, online games -δεν θέλω να αναφέρω ονόματα-, τα οποία ενδεχομένως μπορεί να είναι πολύ προβληματικά. Είναι το επόμενο θέμα το οποίο πρέπει να δούμε.

Ο τζόγος, τυπικά απαγορεύεται κάτω των 21, αλλά παραβιάζεται. Αντίστοιχες εφαρμογές θα υπάρχουν και στον διαδικτυακό τζόγο, γιατί πια μπορούμε στον νόμιμο τζόγο. Θα μου πείτε υπάρχει και παράνομος, ναι. Αλλά το μεγαλύτερο κομμάτι είναι νόμιμος. Άρα, πια νομίζω ότι έχουμε τα τεχνολογικά εργαλεία να βάλουμε ένα πλαίσιο προστασίας των παιδιών και των εφήβων.

Και επαναλαμβάνω, εμείς δεν είμαστε ένα πατερναλιστικό κράτος, το οποίο μπορεί να λύσει όλα τα ζητήματα ή τις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ γονέων και παιδιών. Αλλά κάνουμε κάτι το οποίο είναι σημαντικό: ανοίγουμε τώρα τη συζήτηση. Έχουμε ένα πλαίσιο το οποίο μπορεί να εφαρμοστεί, αλλά κυρίως δίνουμε τη δυνατότητα στους γονείς να κάνουν αυτή τη συζήτηση με τα παιδιά, όχι από μια θέση αδυναμίας.

Διότι όταν έρχεται το παιδί και σου λέει «μα όλοι έχουν και εδώ δεν έχω», είναι πάρα πολύ δύσκολο να πεις στο παιδί ότι «εγώ ως γονιός κάνω το σωστό, ξέρω τι είναι καλύτερο για εσένα», όταν όλα τα άλλα παιδιά κάνουν αυτό και το παιδί θα βρεθεί αποκομμένο.

Διότι αν το παιδί δεν είναι σε μια εφαρμογή επικοινωνίας και όλοι οι άλλοι επικοινωνούν, και τονίζω ότι αυτό δεν αφορά τόσο τον τρόπο επικοινωνίας, αυτόν θέλουμε να τον διαφυλάξουμε, αφορά τις εθιστικές συμπεριφορές των πλατφορμών που θέλουν να είμαστε κολλημένοι εκεί και να σκρολάρουμε ατελείωτα μέχρι να σβήσει ο ήλιος. Αυτό πάμε να αντιμετωπίσουμε.

Ελένη Δασκαλάκη: Συμφωνώ, δίνετε ένα πολύ ισχυρό επιχείρημα στους γονείς. Και είναι πάρα πολύ θετικές, δηλαδή είναι πολλές οι αντιδράσεις, η μεγάλη πλειοψηφία, από ό,τι βλέπουμε εμείς και με ένα μικρό ρεπορτάζ που προλάβαμε να κάνουμε, είναι θετικές.

Υπάρχει βέβαια πάντα και ένας αντίλογος, ο οποίος κάποιες φορές είναι πιο έντονος, κάποιες φορές λιγότερο. Ακούσαμε χθες, κάπου διάβασα, να σας το διαβάσω: «δεν προστατεύεις έναν ανήλικο βγάζοντάς τον εκτός ψηφιακού κόσμου. Τον αφήνεις απροετοίμαστο για έναν κόσμο στον οποίο θα μπει έτσι και αλλιώς, απλώς χωρίς δεξιότητες».

Είναι και αυτή μια σκέψη. Εσείς τι απαντάτε σε αυτό;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν συμφωνώ σε αυτό. Καταρχάς, οι ψηφιακές δεξιότητες αποκτώνται, διδάσκονται και πρέπει να διδάσκονται περισσότερο. Και η υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας, η υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Επαναλαμβάνω, δεν είμαστε τεχνοφοβικοί. Η τεχνολογία μπορεί να δώσει τεράστιες ευκαιρίες και να ανοίξει έναν καινούργιο κόσμο για τα παιδιά μας. Αυτή την ισορροπία πρέπει να βρούμε. Πώς θα αξιοποιήσουμε την τεχνολογία με έναν τέτοιο τρόπο που θα ενισχύσει και θα βελτιώσει τις δεξιότητες των παιδιών μας.

Και το αμέσως επόμενο κεφάλαιο το οποίο θα μας προβληματίσει είναι η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη. Θέλουμε η τεχνητή νοημοσύνη και οι εφαρμογές αυτές να γράφουν τις εργασίες των παιδιών μας ή πρέπει τα παιδιά τα ίδια να τις γράφουν; Είναι μια πραγματικότητα, μην κοροϊδευόμαστε, συμβαίνει ήδη σήμερα που μιλάμε.

Ελένη Δασκαλάκη: Είναι μια πραγματικότητα, συμβαίνει ήδη κατά κόρον.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Άρα, πώς θα χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο; Πώς η τεχνητή νοημοσύνη -και μπορεί να το κάνει- δεν θα προσφέρει την έτοιμη λύση στο παιδί, αλλά μέσα από μία διαλογική σκέψη θα το βοηθάει να επεξεργάζεται και να βρίσκει το ίδιο τη λύση στο πρόβλημα.

Αυτές είναι οι συζητήσεις που πρέπει να κάνουμε και να κάνουμε και με τις εταιρείες. Νομίζω ότι η Ελλάδα είναι πολύ μπροστά από άλλες ευρωπαϊκές χώρες στο πώς αντιμετωπίζει τα θέματα αυτά και νομίζω ότι οι ρυθμιστικές μας προοπτικές μπορεί να αποτελέσουν και οδηγό.

Ούτε πρόκειται να έρθουμε σε ανοιχτή σύγκρουση με τις εταιρείες τεχνολογιών, τους μεγάλους κολοσσούς, αλλά θα βάλουμε τα όριά μας και θα κοιτάξουμε να δουλέψουμε από κοινού και να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτή είναι μία ρυθμιστική μάχη την οποία θέλουμε να τη δώσουμε, γιατί αφορά τα παιδιά μας.

Ελένη Δασκαλάκη: Αφορά τα παιδιά μας. Νομίζω, έχετε προσεγγίσει εδώ και πάρα πολλούς μήνες τις πλατφόρμες -ο κ. Παπαστεργίου μας το είχε πει σε μία συζήτηση-, πολύ πριν από την υπόλοιπη Ευρώπη. Είμαστε πολύ μπροστά. Ποια ήταν η αντίδρασή τους;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταλαβαίνουν ότι υπάρχει πρόβλημα. Από την άλλη, γι’ αυτό υπάρχει το κράτος, γιατί δεν μπορούμε… Δεν πιστεύω στην αυτορρύθμιση της αγοράς. Αν αυτορρυθμιζόταν η αγορά, θα το είχε ήδη αντιμετωπίσει. Μερικές φορές το κράτος πρέπει να παρεμβαίνει με ρυθμιστικό ρόλο.

Ελένη Δασκαλάκη: Θα το δεχθούν, δηλαδή.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Αναγκαστικά.

Ελένη Δασκαλάκη: Αναγκαστικά. Ειδικά αν καταφέρουμε και μπει μέσα στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Όπως το δέχθηκαν στην Αυστραλία. Αναγκαστικά. Και θα γίνει ο κανόνας τελικά, να μου το θυμηθείτε.

Ελένη Δασκαλάκη: Το εύχομαι, να σας πω την αλήθεια. Μιας και αναφέρατε την Αυστραλία, εκεί το παράδειγμα δεν φαίνεται, οι ρυθμιστικές αυτές αλλαγές δεν φαίνεται να έχουν αποδώσει πάρα πολλούς καρπούς. Αντίθετα, η Ευρώπη μάλλον το χειρίζεται καλύτερα.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Είναι νωρίς ακόμα. Εκατομμύρια λογαριασμοί αποσυνδέθηκαν. Οπότε είναι πολύ νωρίς να το δούμε αυτό ακόμα. Δεν θα το ξέρουμε σύντομα. Δεν θα ξέρουμε σύντομα την επίπτωση, αλλά ξέρω μετά βεβαιότητος ότι…

Ελένη Δασκαλάκη: Πότε λέτε θα μπορούμε να έχουμε μια εικόνα;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ξέρω μετά βεβαιότητος ότι είναι πολύ καλύτερα για ένα παιδί να αθλείται από το να είναι σε μία εφαρμογή στο κινητό και να του βγάζει σαχλαμάρες, συγγνώμη που θα το πω, «ψηφιακά σκουπίδια». Επειδή αυτά εκείνη τη στιγμή προσελκύουν το ενδιαφέρον. Γιατί μην ξεχνάμε ότι μιλάμε σε παιδιά και σε εφήβους, των οποίων ο εγκέφαλος δεν είναι πλήρως ανεπτυγμένος. Ο προμετωπιαίος λοβός, που είναι κρίσιμο σημείο του εγκεφάλου για την αξιολόγηση και την κρίση, δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως.

Άρα, ερχόμαστε και ουσιαστικά εκμεταλλευόμαστε παιδιά τα οποία δεν έχουν αναπτυχθεί πλήρως.

Το ίδιο συνέβαινε και με το κάπνισμα. Γιατί απαγορεύσαμε κάποια στιγμή το κάπνισμα; Στη δική μας τη γενιά δεν ήταν τόσο θέμα, τώρα είναι. Είναι κοινός τόπος. Γιατί απαγορεύουμε το αλκοόλ από μια ηλικία και κάτω;

Ελένη Δασκαλάκη: Και αυτό το μέτρο, νομίζω, έχει γίνει κοινώς αποδεκτό.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Βεβαίως.

Ελένη Δασκαλάκη: Δηλαδή, με πολύ μεγάλη αποδοχή από την κοινωνία. Και το ίδιο θα γίνει και όταν φτάσετε στο gaming και τον ψηφιακό τζόγο. Αυτό είναι κάτι που έπεται σύντομα;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Είναι το επόμενο κεφάλαιο το οποίο θα μας απασχολήσει.

Ελένη Δασκαλάκη: Μπορεί άμεσα;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Μπορεί και σύντομα, βεβαίως.

Ελένη Δασκαλάκη: Μάλιστα, πάρα πολύ σημαντικό, γιατί ειδικά το gaming είναι μεγάλη πληγή για τα παιδιά και νομίζω υπάρχει μεγάλη επίδραση στην ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη, μέσα από την επιρροή του.

Να επιστρέψουμε λίγο στις άλλες χώρες που το έχουν εφαρμόσει και θέλω να ρωτήσω, με αφορμή το ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο, είπατε, θα βγει το καλοκαίρι: εμείς παίρνουμε παραδείγματα, διαβάζουμε αυτή τη στιγμή;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι, βεβαίως. Ας πούμε, με τη Γαλλία είμαστε σε ανοιχτή συνεννόηση, γιατί αυτά είναι σύνθετα νομικά ζητήματα, γιατί δεν πρέπει να συγκρουστούμε με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έχω μιλήσει πολλές φορές και με τον Πρόεδρο Macron, ο οποίος το πιστεύει πολύ, είμαστε από τις πρώτες χώρες που βγαίνουμε μπροστά, οπότε φροντίζουμε και η νομοθεσία μας να ακολουθεί μία παρεμφερή λογική, έτσι ώστε να μην σκοντάψει σε ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Ελένη Δασκαλάκη: Αν, όμως, αυτό το αίτημα που κάνατε στην κα von den Leyen για να υπάρξει ένας κοινός δρόμος στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με αυτό το ζήτημα, δεν ευοδωθεί;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Πάλι θα προχωρήσουμε μόνοι μας, αλλά με λιγότερες δυνατότητες να επιβάλουμε κυρώσεις. Αλλά θα προχωρήσουμε, βεβαίως. Είμαι σίγουρος ότι και η Ευρώπη θα πάει σε αυτή την κατεύθυνση.

Ελένη Δασκαλάκη: Μα, νομίζω ότι και η ίδια η κα von der Leyen είναι πολύ ευαισθητοποιημένη.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Και η ίδια, είναι και μητέρα, έχει επτά παιδιά, είναι γιαγιά, είναι πολύ ευαισθητοποιημένη.

Ελένη Δασκαλάκη: Ναι, είναι ευαισθητοποιημένη, πιστεύω ότι θα πάει καλά. Να κλείσουμε μιλώντας, είπαμε για το Πάσχα, για το πασχαλινό τραπέζι, ήταν η τέλεια αφορμή που κάνατε την εξαγγελία. Αν βρεθείτε σε κάποιο τραπέζι με οικογένειες, με φίλους, με παιδιά σε αυτές τις ηλικίες και σας πουν, «κ. Πρωθυπουργέ, τι μας κάνατε τώρα, πώς θα το κόψουμε αυτό;», τι θα τους απαντήσετε;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Κοιτάξτε, δεν είναι εύκολο να πεις σε ένα παιδί 13-14 ετών ότι «είναι για το καλό σου». Δεν θα το ακούσει.

Θα προσπαθήσω να του εξηγήσω με απλά παραδείγματα, θα του ζητήσω να μου δείξει τι βλέπει εκείνη τη στιγμή και θα του πω «πραγματικά τώρα, να σου δείξω άλλα πράγματα που μπορείς να δεις, που είναι πολύ πιο ενδιαφέροντα».

Αυτό θα έκανα. Αυτό θα επιχειρούσα να κάνω, γιατί, τονίζω, δεν πάμε να κόψουμε την πρόσβαση στην τεχνολογία, ανοίγει έναν ολόκληρο κόσμο, αλλά θέλω να κόψω την πρόσβαση σε ένα υλικό το οποίο είναι αδιάφορο, αλλά μας κρατάει εκεί κολλημένους να κοιτάμε και να σκρολάρουμε.

Ελένη Δασκαλάκη: Ναι, σήμερα απευθυνόμαστε σε ένα πάρα πολύ μεγάλο κοινό γονέων. Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να τους στείλετε μέσα από αυτή τη συνέντευξη;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ότι σας ακούσαμε και κάνουμε κάτι γι΄ αυτό. Θα πάμε μαζί και θα κάνουμε το καλύτερο για τα παιδιά μας.

Ελένη Δασκαλάκη: Ωραία, σας ευχαριστώ πάρα πολύ.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Εγώ σας ευχαριστώ και καλή Ανάσταση, καλό Πάσχα.

Ελένη Δασκαλάκη: Καλή Ανάσταση, καλό Πάσχα, κ. Πρωθυπουργέ.

Ξεκαθάρισε ότι οι απαγορεύσεις ισχύουν για το Facebook, το Instagram, το Snapchat και το TikTok. «Οι πλατφόρμες θα πρέπει να προετοιμαστούν. Με όση βεβαιότητα μπορεί να έχουν από τα στοιχεία που συλλέγουν, πρέπει να αναγνωρίσουν ότι αυτός ο λογαριασμός ανήκει σε ένα παιδί κάτω των 15 ετών. Θα πρέπει, από την 1η Ιανουαρίου του 2027, όπου θα εφαρμοστεί το μέτρο, να ζητήσουν επιβεβαίωση του λογαριασμού του χρήστη με όποιο μηχανισμό εκείνες κρίνουν».

Την ίδια ώρα, προανήγγειλε «υψηλά πρόστιμα για όσες πλατφόρμες δεν συμμορφωθούν», ενώ γνωστοποίησε ότι «η κύρωση θα επιβάλλεται στις έδρες τους».

Ο κ. Παπαστεργίου ανέφερε ότι η κυβέρνηση προτρέπει τις πλατφόρμες να χρησιμοποιήσουν το Kids Wallet για την επιβεβαίωση της ηλικίας. Σχολίασε, ωστόσο, ότι λόγω της κοινής ευρωπαϊκής αγοράς «κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί να υποχρεώσει την πλατφόρμα να χρησιμοποιήσει έναν τέτοιον μηχανισμό, αλλά μπορούμε να πούμε ότι εμείς έχουμε ήδη φτιάξει έναν ασφαλή μηχανισμό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την επιβεβαίωση της ηλικίας».

Σχετικά με τις πλατφόρμες που δεν συμμορφώνονται με την ελληνική νομοθεσία, ανέφερε ότι «πρακτικά μπορεί να γίνει μια καταγγελία στην Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), τον υπεύθυνο εθνικό φορέα για τη λειτουργία της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Έπειτα, η ΕΕΤΤ ειδοποιεί τον αντίστοιχο φορέα της Ιρλανδίας, όπου οι περισσότερες πλατφόρμες έχουν έδρα, και παράλληλα ειδοποιείται και η Ευρωπαϊκή Ένωση».

Στη συνέχεια, ο κ. Παπαστεργίου απέδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της ενημέρωσης των γονέων. «Εάν την ώρα που ζητηθεί από την πλατφόρμα η επιβεβαίωση της ηλικίας, το παιδί πάρει το κινητό του γονιού του και δώσει τα στοιχεία του, τότε προφανώς το παιδί θα συνεχίσει να έχει λογαριασμούς. Για αυτόν τον λόγο θέλουμε να ενημερώσουμε γονείς και μαθητές από Σεπτέμβριο».

Ρούλα Σκουρογιάννη

Κεντρικός πυλώνας του νομοσχεδίου είναι η καθιέρωση των 15 ετών ως το αυστηρό όριο για την πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, μια κίνηση που τοποθετεί την Ελλάδα στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας.

Γιατί η παρέμβαση κρίθηκε επιτακτική «εδώ και τώρα»

Η απόφαση αυτή δεν ήρθε στο κενό. Αποτελεί μέρος μιας συγκροτημένης στρατηγικής που ξεκίνησε από την ομιλία του Πρωθυπουργού στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2024. Η καθημερινότητα των παιδιών έχει μεταφερθεί πλέον σε τέτοιο βαθμό στο ψηφιακό περιβάλλον, ώστε οι κίνδυνοι να μην είναι πλέον θεωρητικοί, αλλά μετρήσιμοι και συχνά επικίνδυνοι.

Η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει πια ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στην «ατομική ευθύνη» των γονέων ή στην αυτορρύθμιση των κολοσσών της τεχνολογίας.

Με την Αυστραλία, τη Γαλλία και την Ισπανία να έχουν ήδη ανοίξει τον δρόμο, η Ελλάδα παρεμβαίνει για να δώσει στους γονείς πραγματικά εργαλεία εποπτείας, ώστε να μην νιώθουν ανήμποροι απέναντι σε τεχνολογίες που εξελίσσονται ταχύτερα από τις δυνατότητες ελέγχου τους.

Ψηφιακός εθισμός: Ο νέος «αόρατος» κίνδυνος για τη δημόσια υγεία

Η επιστημονική τεκμηρίωση πίσω από το νομοσχέδιο είναι αποκαλυπτική. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η υπέρμετρη χρήση των social media ενεργοποιεί στον εγκέφαλο τα ίδια «κυκλώματα ανταμοιβής» με εκείνα των εξαρτησιογόνων ουσιών.

Δεν πρόκειται απλώς για μια «κακή συνήθεια», αλλά για έναν παράγοντα που παρεμβαίνει στην ωρίμανση του εγκεφάλου, επηρεάζει την αυτορρύθμιση και αντικαθιστά ζωτικές δραστηριότητες όπως ο ύπνος και η άσκηση.

Πρόσφατες έρευνες ενισχύουν αυτή την ανησυχία:

• Μελέτες δείχνουν ότι η χρήση smartphone πριν τα 12 έτη συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και παχυσαρκίας.
• Στον ΟΟΣΑ, 1 στους 4 εφήβους έχει υποστεί δυσφορία από διαρροή προσωπικών δεδομένων, ενώ το 17% των παιδιών έχει πέσει θύμα cyberbullying.
• Το 23% των 15χρονων εμφανίζει έντονα στερητικά συμπτώματα (νευρικότητα και ανασφάλεια) όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.

Όπως τόνισε ο Υπουργός Υγείας, οι μονάδες ψυχικής υγείας καταγράφουν κατακόρυφη αύξηση περιστατικών ψηφιακού εθισμού, καθιστώντας αναγκαία τη λήψη προληπτικών μέτρων πριν ο εθισμός αυτός γίνει μη αναστρέψιμος τρόπος ζωής.

Πώς θα εφαρμοστεί το μέτρο στην πράξη

Το νέο πλαίσιο αφορά πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok — υπηρεσίες δηλαδή όπου οι χρήστες αλληλεπιδρούν και δημοσιεύουν περιεχόμενο. Η εφαρμογή του θα γίνει σταδιακά, με πλήρη ενεργοποίηση από την 1η Ιανουαρίου 2027, ώστε να υπάρξει ο απαραίτητος χρόνος προσαρμογής.

Οι βασικοί άξονες εφαρμογής περιλαμβάνουν:

1. Υποχρεωτική Επαλήθευση Ηλικίας (Age Verification): Οι πλατφόρμες υποχρεούνται να χρησιμοποιούν αξιόπιστες και αναλογικές μεθόδους (όπως το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet) για να διασφαλίζουν την ηλικία των χρηστών.
2. Καθολική Επανεπαλήθευση (Re-verification): Κατά την έναρξη ισχύος, όλοι οι υφιστάμενοι λογαριασμοί στην Ελλάδα θα περάσουν από έλεγχο, ώστε να αποκλειστούν όσοι ανήκουν σε παιδιά κάτω των 15 ετών.
3. Ευρωπαϊκή Εποπτεία: Μέσω του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), η Ελλάδα θα μπορεί να καταγγέλλει παραβάσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει τη δύναμη να επιβάλλει πρόστιμα έως και 6% του παγκόσμιου τζίρου των εταιρειών.

Η ελληνική «διπλωματία της τεχνολογίας» στην Ε.Ε.

Ο Πρωθυπουργός έχει ήδη αποστείλει επιστολή στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, ζητώντας την εμβάθυνση του κανονιστικού πλαισίου σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Οι ελληνικές προτάσεις περιλαμβάνουν την καθιέρωση μιας ενιαίας «Ψηφιακής Ηλικίας Ενηλικίωσης» στα 15 έτη για όλη την Ευρώπη, την υποχρεωτική επανεπαλήθευση ηλικίας ανά εξάμηνο και τη δημιουργία ενός ταχύτερου μηχανισμού επιβολής κυρώσεων.

Ο ρόλος-κλειδί των γονέων

Παρά την αυστηρότητα των ρυθμίσεων, η πολιτεία ξεκαθαρίζει ότι ο νόμος δεν αποτελεί «ψηφιακή αστυνομία» που θα αντικαταστήσει την οικογένεια.

Αντιθέτως, λειτουργεί ως σύμμαχος του γονέα. Η καθημερινή εφαρμογή εξαρτάται από τη γονική εποπτεία: οι γονείς καλούνται να χρησιμοποιούν τα ψηφιακά εργαλεία προστασίας και να συζητούν με τα παιδιά τους για τους κινδύνους.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε, «όταν ανοίγει ένα κινητό, κλείνει μια παρέα». Το μήνυμα της ελληνικής πολιτείας προς τις εταιρείες τεχνολογίας είναι πλέον σαφές και ηχηρό: η ψυχική υγεία των παιδιών μας δεν είναι αναλώσιμη και το επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην εκμετάλλευση της ανηλικότητας τελειώνει εδώ.

Τα πρακτορεία Reuters, Bloomberg και Agence France-Presse, που τροφοδοτούν με ειδήσεις χιλιάδες ΜΜΕ παγκοσμίως, μετέφεραν τις δηλώσεις του πρωθυπουργού, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πρώτες χώρες που προωθούν νομοθετικά μέτρα για την προστασία παιδιών και εφήβων. Παράλληλα, ανέδειξαν την πρόθεση της ελληνικής κυβέρνησης να επιδιώξει κοινές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες προς την ίδια κατεύθυνση.

Η είδηση καλύφθηκε εκτενώς και από διεθνή μέσα με ευρύ κοινό, όπως τα βρετανικά δίκτυα BBC και Sky News, καθώς και από εξειδικευμένα μέσα για τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, όπως το Politico και το Euractiv. Ανταποκρίσεις δημοσίευσαν επίσης οι μεγάλες αμερικανικές εφημερίδες The New York Times και The Wall Street Journal, ενώ το θέμα απασχόλησε και την αγγλόφωνη ινδική εφημερίδα The Times of India.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα επιχειρήματα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, σύμφωνα με τα οποία οι αλγόριθμοι των social media ενισχύουν εθιστικές συμπεριφορές, ενώ παράλληλα εκθέτουν τα παιδιά σε πιέσεις και μη ρεαλιστικές συγκρίσεις που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχική τους υγεία.

Σύμφωνα με το Reuters και το Sky News, πρόσφατη δημοσκόπηση καταγράφει ότι το 80% των Ελλήνων στηρίζει την απαγόρευση για τους κάτω των 15 ετών. Την ίδια ώρα, οι The New York Times σημειώνουν ότι η σχετική νομοθετική πρωτοβουλία δεν αναμένεται να συναντήσει σημαντικές αντιδράσεις όταν εισαχθεί προς ψήφιση στη Βουλή το προσεχές καλοκαίρι.

Παράλληλα, Politico και BBC εστιάζουν στην επιστολή του πρωθυπουργού προς την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην οποία επισημαίνεται ότι οι μεμονωμένες εθνικές πρωτοβουλίες δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση ενός τόσο σύνθετου ζητήματος. Στο ίδιο πλαίσιο, παρουσιάζονται και οι προτάσεις της ελληνικής πλευράς, όπως η επέκταση της ευρωπαϊκής εφαρμογής επιβεβαίωσης ηλικίας, η καθιέρωση ψηφιακής ενηλικίωσης στα 15 έτη, η τακτική επαλήθευση ηλικίας των χρηστών και η δημιουργία μηχανισμού ελέγχου και επιβολής κυρώσεων σε επίπεδο ΕΕ.

Τέλος, το AFP, οι New York Times και οι Times of India επισημαίνουν ότι ο πρωθυπουργός επέλεξε να απευθυνθεί άμεσα στους νέους, με την αμερικανική εφημερίδα να σημειώνει πως ξεκίνησε την ανάρτησή του με τη φράση «6-7», μια έκφραση ιδιαίτερα δημοφιλή στη νεότερη γενιά.

Συνολικά, τα διεθνή δημοσιεύματα καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι όλο και περισσότερες χώρες, κυρίως στην Ευρώπη, εξετάζουν την επιβολή περιορισμών στη χρήση κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους.

Ενδεικτικοί τίτλοι στα διεθνή ΜΜΕ

Reuters: Greece to ban social media for under-15s from 2027, calls on EU action / Η Ελλάδα θα απαγορεύσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε (παιδιά) κάτω των 15 από το 2027, ζητά ενέργειες από την ΕΕ

Bloomberg: Greece to Impose Social Media Ban for Children Under 15 / Η Ελλάδα θα επιβάλλει απαγόρευση στη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15

BBC: Greece to ban social media for under-15s from next year / Η Ελλάδα θα απαγορεύσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για (παιδιά) κάτω των 15 από το επόμενο έτος

Sky News: Greece to ban under-15s from social media from next year / Η Ελλάδα θα απαγορεύσει σε (παιδιά) κάτω των 15 την πρόσβαση στα social media από την επόμενη χρονιά

Politico: Greece proposes law to keep kids off social media / Η Ελλάδα προτείνει νόμο για να κρατήσει τα παιδιά μακριά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

NYT: Greece Plans to Block Social Media for Children Under 15 / Η Ελλάδα σχεδιάζει να βάλει «φραγή» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών

WSJ: Greece to Ban Social Media for Under 15s / Η Ελλάδα θα απαγορεύσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για (παιδιά) κάτω των 15 ετών

Την απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027 ανακοίνωσε νωρίτερα την Μεγάλη Τετάρτη ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Όπως είπε στο βίντεο που ανάρτησε στα social media ξεκινώντας με τη viral κίνηση «6-7», η ρύθμιση θα έρθει μέσα στο καλοκαίρι του 2026 και «η Ελλάδα θα ανήκει στις πρώτες χώρες που θα λάβει αυτή την πρωτοβουλία»

Σύμφωνα με την εξειδίκευση των μέτρων, η απαγόρευση αφορά τις πλατφόρμες Instagram, Tiktok, Facebook και Snapchat, ενώ το νομοσχέδιο δεν περιλαμβάνει τις πλατφόρμες ανταλλαγής μηνυμάτων.

«Δεν κόβουμε το Ίντερνετ, δημιουργούμε ένα πλαίσιο προστασίας για τα παιδιά. Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη, επειδή έπρεπε να βάζουμε μέσα και τους Ευρωπαίους. Το Νομοσχέδιο είναι πολύ απλό. Περιλαμβάνει όλα τα παιδιά που έχουν γεννηθεί από 1/1/2012.», εξήγησε ο κ. Παπαστεργίου.

«Δε θα λειτουργεί όπως η Αυστραλία που μεταθέτει στις πλατφόρμες την ευθύνη, αλλά τους προτείνουμε να χρησιμοποιήσουμε τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, όπως το Kids Wallet. Είμαστε οι πρώτοι που το χρησιμοποιούμε και προτείνουμε να γίνει υποχρεωτικό. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι αξιόπιστοι», συμπλήρωσε ο υπουργός.

Ξεκινώντας τις  ανακοινώσεις, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος ανέφερε πως πρόκειται για μια ακόμα ρύθμιση στην προστασία της ανηλικότητας όπως το «stop bullying» και την αντιμετώπιση των χούλιγκαν, ενώ το παρομοίασε με τις ζώνες ασφαλείας στα αυτοκίνητα. Τόνισε μάλιστα ότι η Ελλάδα έχει σχηματίσει μια συμμαχία προθύμων για το θέμα της προστασίας των ανηλίκων στα social media με μέλη όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Κύπρος, η Δανία και η Γαλλία. «Ρώτησα τον 15χρονο γιο μου και μου είπε ότι είναι υπέρ. Επειδή όταν κλείνει ένα κινητό, ανοίγει μια παρέα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Το ανακοινώνουμε τώρα, ώστε να στείλουμε ένα μήνυμα: το επιχειρηματικό μοντέλο των εταιρειών που θεωρεί αναλώσιμα τα παιδιά μας και τη Δημοκρατία, τελειώνει εδώ», είπε σε άλλο σημείο ο κ. Σκέρτσος.

Τι είπε ο Άδωνις Γεωργιάδης για τις επιπτώσεις στην υγεία

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Αδωνις Γεωργιάδης που ανέφερε ότι «και οι δυο γιοί μου είναι φανατικά υπέρ, κάτι που με εξέπληξε. Δεν πλήττεται η ελευθερία του λόγου, αλλά προσαρμοζόμαστε στις τεχνολογικές εξελίξεις» και πρόσθεσε: «Εδώ μιλάμε για εθισμό. Στους ανηλίκους ο εθισμός μπορεί να οδηγήσει σε παχυσαρκία, οπτική κόπωση, ενώ στην ψυχική υγεία μπορεί να οδηγήσει μέχρι και σε τάσεις αυτοκτονίας. Ταυτόχρονα ενισχύει και τη ρητορική μίσους».

Ο κ. Γεωργιάδης αναφέρθηκε στα συμπτώματα και τις συνέπειες της χρήσης των social media σε μικρές ηλικίες, τόσο στη σωματική και ψυχική υγεία όσο και στο επίπεδο της κοινωνικής συμπεριφοράς, παρουσιάζοντας συγκεκριμένα στοιχεία για την έκταση του φαινομένου.

Έκθεση και εξάρτηση από μικρή ηλικία

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η χρήση του διαδικτύου και των social media σε ανηλίκους συνοδεύεται από αυξημένους κινδύνους. Ενδεικτικά, 1 στους 4 εφήβους δηλώνει ότι ένιωσε δυσφορία όταν προσωπικές του πληροφορίες κοινοποιήθηκαν χωρίς συναίνεση, ενώ το 17% των παιδιών ηλικίας 11-15 ετών έχει υπάρξει θύμα διαδικτυακής παρενόχλησης.

Παράλληλα, το 23% των 15χρονων αναφέρει ότι αισθάνεται νευρικότητα ή ανασφάλεια χωρίς πρόσβαση στο κινητό του, ενώ το 20% παραμελεί σημαντικές δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των social media.

Επιδημιολογικά δεδομένα και συμπεριφορές υψηλού κινδύνου

Τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο έχει ήδη λάβει σημαντικές διαστάσεις. Το 36% των νέων δηλώνει ότι βρίσκεται σε συνεχή διαδικτυακή επαφή με φίλους, ενώ περισσότεροι από 1 στους 10 εφήβους εμφανίζουν σημάδια προβληματικής συμπεριφοράς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Στο πεδίο του gaming, το 34% των εφήβων παίζει καθημερινά ψηφιακά παιχνίδια, με πάνω από 1 στους 5 να αφιερώνει περισσότερες από τέσσερις ώρες ημερησίως.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία για επικίνδυνες συμπεριφορές: περίπου το 25-30% των εφήβων εμπλέκεται σε περιστατικά cyberbullying είτε ως θύμα είτε ως δράστης, ενώ το 14,7% έχει συμμετάσχει σε ανταλλαγή σεξουαλικού περιεχομένου μέσω διαδικτύου (sexting). Παράλληλα, το 34,7% δηλώνει ότι έχει αλληλεπιδράσει με αγνώστους στο διαδίκτυο.

Διαφορές ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια

Τα στοιχεία δείχνουν διαφοροποίηση και ως προς το φύλο. Τα κορίτσια εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά προβληματικής χρήσης social media (13% έναντι 9% στα αγόρια), ενώ στα αγόρια καταγράφεται υψηλότερο ποσοστό προβληματικού gaming (16% έναντι 7% στα κορίτσια).

Οι επιπτώσεις στη σωματική υγεία

Η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών μέσων συνδέεται με συγκεκριμένες επιπτώσεις στη σωματική υγεία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η καθιστική ζωή και η παχυσαρκία, η οπτική κόπωση και τα οφθαλμικά προβλήματα, καθώς και οι διαταραχές ύπνου και η κόπωση.

Οι συνέπειες στην ψυχική υγεία

Στο επίπεδο της ψυχικής υγείας, καταγράφονται διαταραχές προσοχής, συγκέντρωσης και μνήμης, καθώς και δυσκολίες στον σχεδιασμό και την οργάνωση. Επιπλέον, αναφέρονται χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση και ανηδονία, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού.

Στα φαινόμενα που σχετίζονται με τη χρήση των social media περιλαμβάνονται επίσης το FoMO (fear of missing out), το λεγόμενο «σύνδρομο Münchhausen online» και ο ηλεκτρονικός τζόγος.

Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις και αλλαγές στη συμπεριφορά

Οι επιπτώσεις επεκτείνονται και στο κοινωνικό επίπεδο, με δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και μείωση της δια ζώσης κοινωνικής επαφής. Καταγράφεται επίσης μείωση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης (phubbing, hikikomori), καθώς και ενίσχυση της κοινωνικής σύγκρισης και της χαμηλής αυτοεκτίμησης.

Παράλληλα, επισημαίνεται η έκθεση ανηλίκων σε ακατάλληλο περιεχόμενο, όπως sexting και grooming, καθώς και η ενίσχυση φαινομένων διαδικτυακού εκφοβισμού και ρητορικής μίσους.

Επαλήθευση ηλικίας και εργαλεία ελέγχου

Σε ό,τι αφορά την επαλήθευση ηλικίας, υπογραμμίστηκε ότι τα εργαλεία αυτά είναι συμβατά με το άρθρο 28 της DSA, που αφορά την προστασία των ανηλίκων.

Οι μηχανισμοί επαλήθευσης, όπως αναφέρθηκε, λειτουργούν ως ενδεικτικά εργαλεία και δεν επιβάλλονται ως αποκλειστική τεχνολογική λύση, διασφαλίζοντας την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας.

Επιπλέον, πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια, όπως:

– η χρήση αξιόπιστων και ακριβών τεχνικών επαλήθευσης

– η αποτελεσματική λειτουργία σε πραγματικές συνθήκες

– η δυσκολία παράκαμψης

– η προσβασιμότητα για όλους τους χρήστες

– η μη παραβίαση των δικαιωμάτων των χρηστών

-η αποφυγή χρήσης προσωπικών δεδομένων που δεν είναι απολύτως απαραίτητα

Αναφέρθηκε επίσης η προοπτική διασύνδεσης των μηχανισμών αυτών με το ευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι (EUDI Wallet).

Εποπτεία και κυρώσεις

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο πλαίσιο εποπτείας και επιβολής κυρώσεων, με τις πλατφόρμες να φέρουν την ευθύνη για την εφαρμογή της επαλήθευσης ηλικίας και τον περιορισμό της πρόσβασης σε χρήστες κάτω των 15 ετών.

Το ισχύον πλαίσιο της DSA ενεργοποιείται για την εποπτεία και την επιβολή κανόνων, με έμφαση στη διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδιαίτερα για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες.

Ως αρμόδιες εθνικές αρχές στην Ελλάδα αναφέρθηκαν: η ΕΕΤΤ, ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών, το ΕΣΡ, για ζητήματα που σχετίζονται με το άρθρο 28 της DSA, η ΑΠΔΠΧ, επίσης για την εποπτεία εφαρμογής του άρθρου 28.

Σε περιπτώσεις καταγγελιών, προβλέπεται διαδικασία διαβίβασης της υπόθεσης στη χώρα εγκατάστασης της πλατφόρμας, όπως για παράδειγμα η Ιρλανδία για μεγάλες εταιρείες, με ταυτόχρονη ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ενδεχόμενη επιβολή κυρώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σκιαγραφούν ένα πλαίσιο που συνδυάζει την πρόληψη, τον έλεγχο και την εποπτεία, με στόχο την αντιμετώπιση των κινδύνων που σχετίζονται με τη χρήση των social media από ανηλίκους.