Σπύρος Σιδέρης

Η χρονική σύμπτωση των κινήσεων μόνο απαρατήρητη δεν περνά από τις διεθνείς πρωτεύουσες, καθώς συμπίπτει με τη νέα συνάντηση Πούτιν–Σι Τζινπίνγκ και την προσπάθεια των δύο χωρών να εμφανιστούν ως το βασικό γεωπολιτικό αντίβαρο απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη δυτική επιρροή.

Το «γιγαντιαίο πλοίο» της νέας συμμαχίας Πεκίνου–Μόσχας

Το πολιτικό μήνυμα της επίσκεψης Πούτιν στην κινεζική πρωτεύουσα αποτυπώθηκε ξεκάθαρα και στη ρητορική των δύο πλευρών. Κινέζοι αξιωματούχοι έκαναν λόγο για μια νέα εποχή στρατηγικής συνεργασίας, χρησιμοποιώντας τη χαρακτηριστική φράση πως «το γιγαντιαίο πλοίο των σχέσεων Κίνας–Ρωσίας είναι έτοιμο να πλεύσει προς το μέλλον».

Η κινεζική πλευρά παρουσίασε τη σχέση των δύο χωρών ως μοντέλο «μόνιμης καλής γειτονίας, συνολικού στρατηγικού συντονισμού και αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας», επιχειρώντας παράλληλα να αναδείξει τον ρόλο της συνεργασίας με τη Μόσχα ως παράγοντα «παγκόσμιας σταθερότητας».

Το Πεκίνο υπογράμμισε ότι οι δύο δυνάμεις συντονίζονται στενά σε οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ, οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης, ενισχύοντας το αφήγημα ενός πολυπολικού κόσμου απέναντι στη δυτική κυριαρχία.

Ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα πριν από την επίσκεψή του, χαρακτήρισε τις επαφές κορυφής με τον Σι Τζινπίνγκ ως «αναπόσπαστο κομμάτι της κοινής προσπάθειας για την απελευθέρωση του απεριόριστου δυναμικού των διμερών σχέσεων».

Η ρωσική πυρηνική επίδειξη ισχύος

Την ίδια στιγμή, η Ρωσία άνοιγε και το στρατιωτικό σκέλος του μηνύματος. Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι στις ασκήσεις συμμετέχουν περισσότεροι από 64.000 στρατιωτικοί, στρατηγικές πυραυλικές δυνάμεις, αεροπορία μεγάλου βεληνεκούς και μονάδες των στόλων του Βορρά και του Ειρηνικού.

Σύμφωνα με τη Μόσχα, στόχος είναι η δοκιμή της επιχειρησιακής ετοιμότητας των πυρηνικών δυνάμεων σε συνθήκες απειλής, ενώ προβλέπονται εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων αλλά και πυραύλων κρουζ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε και η αναφορά στη Λευκορωσία, όπου συνεχίζεται η κοινή εκπαίδευση γύρω από τη χρήση ρωσικών πυρηνικών όπλων που έχουν ήδη αναπτυχθεί εκεί.

Η εικόνα αυτή ενισχύει ακόμη περισσότερο τη στρατηγική αποτροπής της Ρωσίας απέναντι στο ΝΑΤΟ, σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία εξακολουθεί να επηρεάζει δραματικά ολόκληρη την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Το Liaoning και το κινεζικό μήνυμα στον Ειρηνικό

Παράλληλα, το κινεζικό Πολεμικό Ναυτικό ανακοίνωσε ότι η δύναμη κρούσης του αεροπλανοφόρου Liaoning επιχειρεί στον δυτικό Ειρηνικό πραγματοποιώντας ασκήσεις αεροπορικής ισχύος ανοικτής θαλάσσης, πραγματικά πυρά, αποστολές υποστήριξης και επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης.

Επισήμως, το Πεκίνο υποστηρίζει ότι πρόκειται για μέρος του ετήσιου εκπαιδευτικού προγράμματος και ότι οι κινήσεις διεξάγονται «σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο». Ωστόσο, η συγκυρία προσδίδει πολύ μεγαλύτερη πολιτική και στρατηγική βαρύτητα στις κινεζικές κινήσεις, καθώς η Κίνα επιχειρεί να ενισχύσει σταθερά την ικανότητά της για προβολή ισχύος πέρα από τις άμεσες περιφερειακές της ζώνες.

Η παρουσία του Liaoning στον δυτικό Ειρηνικό θεωρείται ακόμη ένα μήνυμα τόσο προς τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και προς την Ταϊβάν, σε μια περίοδο όπου ο ανταγωνισμός στον Ινδο-Ειρηνικό εισέρχεται σε όλο και πιο επικίνδυνη φάση.

Ο Λάι Τσινγκ-τε και η πολιτική θύελλα στην Ταϊβάν

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό γεωπολιτικό σκηνικό, ο πρόεδρος της Ταϊβάν, Λάι Τσινγκ-τε, βρέθηκε αντιμέτωπος με μία από τις δυσκολότερες στιγμές της πολιτικής του πορείας. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της Ταϊβάν, ηγέτης της νήσου οδηγήθηκε σε διαδικασία πρότασης μομφής, ακόμη κι αν τελικά η πρόταση δεν πέρασε.

Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε μία ημέρα πριν από τη δεύτερη επέτειο της ανάληψης των καθηκόντων του και αποκάλυψε το βαθύ πολιτικό ρήγμα στο εσωτερικό της Ταϊβάν. Η αντιπολίτευση κατηγόρησε τον Λάι ότι ενισχύει τις κοινωνικές διαιρέσεις, αποσταθεροποιεί το πολιτικό σύστημα και ακολουθεί μια ακραία φιλοανεξαρτησιακή γραμμή που αυξάνει τις εντάσεις με το Πεκίνο.

Παρότι η πρόταση μομφής δεν συγκέντρωσε τις απαιτούμενες ψήφους, το αποτέλεσμα θεωρήθηκε πολιτικά ιδιαίτερα βαρύ για τον πρόεδρο της Ταϊβάν, καθώς συνοδεύεται από αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια και πτώση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς την κυβέρνησή του.

Οι πιέσεις από Ουάσινγκτον και Πεκίνο

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν και οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος φέρεται να ξεκαθάρισε ότι δεν επιθυμεί μια ανεξάρτητη Ταϊβάν, προκαλώντας πολιτικό σοκ στο νησί.

Οι πολιτικοί αντίπαλοι του Λάι τον κατηγόρησαν ότι αποφεύγει να τοποθετηθεί καθαρά στο ζήτημα της ανεξαρτησίας, ενώ το Πεκίνο επανέλαβε με αυστηρό τόνο ότι «υπάρχει μόνο μία Κίνα στον κόσμο».

Αναλυτές εκτιμούν ότι η κυβέρνηση της Ταϊβάν βρίσκεται πλέον ανάμεσα σε δύο τεράστιες πιέσεις: από τη μία τη στρατηγική και στρατιωτική πίεση της Κίνας και από την άλλη την αβεβαιότητα γύρω από τη στάση της Ουάσινγκτον σε μια πιθανή κρίση στα Στενά της Ταϊβάν.

Ο νέος παγκόσμιος συσχετισμός δυνάμεων

Καθώς οι Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ επιχειρούν να παρουσιάσουν μια εικόνα ολοένα στενότερου στρατηγικού άξονα, οι σχεδόν ταυτόχρονες στρατιωτικές κινήσεις Ρωσίας και Κίνας ενισχύουν την αίσθηση ότι ο πλανήτης εισέρχεται σε μια νέα περίοδο σκληρού γεωπολιτικού ανταγωνισμού, όπου η ισορροπία δυνάμεων επανακαθορίζεται μέρα με τη μέρα και όπου η Ταϊβάν μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε ένα από τα πιο επικίνδυνα σημεία ανάφλεξης του πλανήτη.

Το αεροσκάφος στο οποίο επέβαινε ο Πούτιν προσγειώθηκε στο διεθνές αεροδρόμιο του Πεκίνου λίγο μετά τις 23:15 το βράδυ (18:15 ώρα Ελλάδας), όπου τον περίμεναν στρατιωτικοί αξιωματούχοι για να τον υποδεχτούν.

Η άφιξή του στο Πεκίνο πραγματοποιήθηκε μέσα σε θερμό κλίμα, με ιδιαίτερες τιμές και επίσημη υποδοχή από τις κινεζικές αρχές.

Κατά την άφιξη του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κίνα, στο αεροδρόμιο τον υποδέχθηκε ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Γουάνγκ Γι, με τους δύο άνδρες να ανταλλάσσουν θερμή χειραψία. Στρατιωτικό άγημα στάθηκε σε θέση προσοχής, ενώ νεαροί κρατούσαν και ανέμιζαν ρωσικές και κινεζικές σημαίες για να καλωσορίσουν τον Ρώσο πρόεδρο.

Ηλικιών 73 και 72 ετών αντίστοιχα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ θα συζητήσουν τρόπους για να «ενισχύσουν» τη διμερή στρατηγική σύμπραξη και «θα ανταλλάξουν απόψεις για τα μεγάλα διεθνή και περιφερειακά ζητήματα», σύμφωνα με τη ρωσική προεδρία.

Οι δύο πρόεδροι θα ανταλλάξουν απόψεις για τις διμερείς σχέσεις, τη συνεργασία σε διάφορους τομείς και διεθνή και περιφερειακά ζητήματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας.

Μόλις που είχε προλάβει ο Τραμπ να ολοκληρώσει την Παρασκευή την επίσκεψή του, την πρώτη Αμερικανού προέδρου στην Κίνα εδώ και εννέα χρόνια, και επισημοποιήθηκε η έλευση στη χώρα του επικεφαλής του Κρεμλίνου.

Η εφημερίδα, επικαλούμενη πηγές που γνωρίζουν την αμερικανική αποτίμηση της πρόσφατης συνόδου κορυφής στο Πεκίνο, αναφέρει ότι το θέμα τέθηκε κατά τη διάρκεια εκτενών συνομιλιών μεταξύ των δύο ηγετών για τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις.

Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι τα σχόλια του Σι αποτέλεσαν μία από τις πιο άμεσες τοποθετήσεις του Κινέζου Προέδρου σχετικά με τον Ρώσο ηγέτη και τον πόλεμο από την έναρξη της σύγκρουσης.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Τραμπ πρότεινε επίσης κατά τη διάρκεια των συνομιλιών να υπάρξει συντονισμός ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και τη Ρωσία απέναντι στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, υποστηρίζοντας ότι οι τρεις χώρες έχουν κοινά συμφέροντα απέναντι στον θεσμό. Ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να σχολιάσει τις πληροφορίες, ενώ η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον δεν απάντησε σε σχετικά αιτήματα.

Οι δηλώσεις του Σι αποκτούν ιδιαίτερη σημασία καθώς ο Πούτιν ετοιμάζεται να επισκεφθεί εκ νέου το Πεκίνο για διήμερη σύνοδο κορυφής με τον Κινέζο Πρόεδρο. Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια περίοδο που η στρατηγική συνεργασία Κίνας και Ρωσίας παραμένει στενή, τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και 25 χρόνια μετά τη συνθήκη φιλίας που είχαν υπογράψει οι δύο χώρες.

Παράλληλα, ο πόλεμος φαίνεται να έχει οδηγηθεί σε παρατεταμένο αδιέξοδο. Οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν εντείνει τις επιθέσεις με drones σε ρωσικούς στόχους, ακόμη και κοντά στη Μόσχα, μετά τα μεγάλης κλίμακας ρωσικά πλήγματα στο Κίεβο την προηγούμενη εβδομάδα. Ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τις επιθέσεις «απολύτως δικαιολογημένες».

Η Ουάσινγκτον εξακολουθεί επίσης να εκφράζει ανησυχίες για τη στήριξη που παρέχει η Κίνα στη Ρωσία μέσω προϊόντων διπλής χρήσης, τα οποία θεωρεί ότι συμβάλλουν στη διατήρηση της ρωσικής πολεμικής μηχανής. Παρότι το Πεκίνο απορρίπτει τις κατηγορίες, δυτικοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η κινεζική οικονομική και τεχνολογική υποστήριξη παραμένει κρίσιμη για τη Μόσχα καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται χωρίς ορατό τέλος.

Σπύρος Σιδέρης

Στη Μόσχα μιλούν ήδη για «πολύ σοβαρές προσδοκίες» από τη συνάντηση, ενώ το κινεζικό ΥΠΕΞ προαναγγέλλει ακόμη βαθύτερη συνεργασία ανάμεσα στις δύο χώρες. Και όσο οι κάμερες θα καταγράφουν χαμόγελα και χειραψίες, στο παρασκήνιο όλοι γνωρίζουν ότι αυτό που πραγματικά συζητείται είναι η επόμενη μέρα της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος.

Η νέα συνάντηση των δύο ηγετών πραγματοποιείται σε ένα εξαιρετικά φορτισμένο διεθνές περιβάλλον. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζει να δηλητηριάζει τις σχέσεις Ρωσίας–Δύσης, οι αμερικανοκινεζικές σχέσεις παραμένουν σε τροχιά έντασης παρά την επίσκεψη Τραμπ στο Πεκίνο και η μάχη για οικονομική και τεχνολογική κυριαρχία εξελίσσεται πλέον σε ανοιχτό γεωπολιτικό πόλεμο.

Στρατηγική σημασία

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η σχέση Κίνας και Ρωσίας αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία. Το Πεκίνο βλέπει στη Μόσχα έναν κρίσιμο εταίρο απέναντι στην πίεση των ΗΠΑ, ενώ ο Πούτιν γνωρίζει ότι η κινεζική στήριξη αποτελεί βασικό παράγοντα για την αντοχή της ρωσικής οικονομίας απέναντι στις δυτικές κυρώσεις.

• Δεν είναι τυχαίο ότι το Κρεμλίνο στέλνει στο Πεκίνο μια τεράστια αποστολή με υπουργούς, αναπληρωτές πρωθυπουργούς και κορυφαίους επιχειρηματικούς παράγοντες. Το μήνυμα είναι σαφές: οι δύο χώρες δεν θέλουν απλώς να διατηρήσουν τις σχέσεις τους, αλλά να τις μετατρέψουν σε ακόμη πιο ισχυρό γεωπολιτικό και οικονομικό άξονα.

Επισήμως, οι δύο πλευρές επιμένουν ότι η συνεργασία τους «δεν στρέφεται εναντίον τρίτων χωρών». Ωστόσο, ελάχιστοι στη Δύση πιστεύουν ότι αυτή η επαναλαμβανόμενη επίδειξη ενότητας είναι άσχετη με τη σύγκρουση που βρίσκεται σε εξέλιξη ανάμεσα στις ΗΠΑ και τους δύο μεγάλους αντιπάλους της.

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Η επίσκεψη πραγματοποιείται την ώρα που Κίνα και Ρωσία συμπληρώνουν 30 χρόνια στρατηγικής συνεργασίας και 25 χρόνια από τη συμφωνία καλής γειτονίας και φιλικής συνεργασίας. Για το Πεκίνο και τη Μόσχα, οι επέτειοι αυτές λειτουργούν ως ιδανικό φόντο για να σταλεί ένα σαφές μήνυμα πολιτικής συνέχειας και ανθεκτικότητας της σχέσης τους.

• Πίσω από τις επίσημες δηλώσεις περί «σταθερότητας» και «πολυπολικότητας», αυτό που πραγματικά προκαλεί ανησυχία στις δυτικές πρωτεύουσες είναι η σταδιακή μετατροπή της σχέσης Πεκίνου–Μόσχας σε έναν μηχανισμό αμοιβαίας πολιτικής και οικονομικής επιβίωσης.

Επεκτείνονται οι τομείς συνεργασίας

Η συνεργασία πλέον δεν περιορίζεται στην ενέργεια και στις πρώτες ύλες. Οι δύο πλευρές επεκτείνονται σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η ψηφιακή οικονομία, οι νέες τεχνολογίες, οι υποδομές και το διασυνοριακό ηλεκτρονικό εμπόριο. Το Πεκίνο βλέπει στη Ρωσία μια τεράστια αγορά και έναν κρίσιμο γεωπολιτικό εταίρο, ενώ η Μόσχα επιχειρεί να μειώσει όσο γίνεται την εξάρτησή της από τη Δύση.

Την ίδια ώρα, η μεγάλη εμπορική έκθεση Κίνας–Ρωσίας στο Χαρμπίν λειτουργεί ως βιτρίνα αυτής της ολοένα βαθύτερης σχέσης. Εκατοντάδες ρωσικές επιχειρήσεις συμμετέχουν ήδη, παρουσιάζοντας από ενεργειακό εξοπλισμό μέχρι ψηφιακές τεχνολογίες και προϊόντα υψηλής τεχνολογίας. Σύμφωνα με κινεζικές πηγές, ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπάρχει πλέον και για κινεζικά προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης, “έξυπνες” συσκευές και αυτοκινητοβιομηχανία.

Τι συζητείται στο παρασκήνιο

Στο παρασκήνιο, ωστόσο, η πραγματική συζήτηση αφορά το πώς οι δύο χώρες μπορούν να θωρακιστούν απέναντι σε ένα ολοένα πιο εχθρικό διεθνές περιβάλλον. Η Ρωσία χρειάζεται αγορές, επενδύσεις και τεχνολογία. Η Κίνα χρειάζεται ενεργειακή ασφάλεια, γεωπολιτική στήριξη και έναν σταθερό στρατηγικό εταίρο απέναντι στις πιέσεις της Ουάσιγκτον.

Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη νέα συνάντηση Πούτιν–Σι τόσο κρίσιμη.

Οι δύο ηγέτες έχουν οικοδομήσει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερα στενή προσωπική σχέση, με αλλεπάλληλες συναντήσεις και δημόσιες επιδείξεις πολιτικής εμπιστοσύνης. Σε μια περίοδο όπου η διεθνής σκηνή μοιάζει όλο και πιο ασταθής, το Πεκίνο και η Μόσχα επιχειρούν να εμφανιστούν ως οι δύο δυνάμεις που μπορούν να προσφέρουν «σταθερότητα» απέναντι στο χάος.

• Πίσω όμως από τις επίσημες διατυπώσεις περί «παγκόσμιας ειρήνης» και «πολυμερούς συνεργασίας», αρκετοί αναλυτές βλέπουν μια πολύ πιο σκληρή πραγματικότητα: τη σταδιακή διαμόρφωση ενός μπλοκ ισχύος που αμφισβητεί ανοιχτά τη δυτική κυριαρχία.

Και ίσως αυτός να είναι ο πραγματικός λόγος που η νέα εικόνα Πούτιν και Σι δίπλα δίπλα στο Πεκίνο προκαλεί τόσο έντονη νευρικότητα σε Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες. Γιατί πίσω από τα χαμόγελα, τα πρωτόκολλα και τις δηλώσεις περί συνεργασίας, πολλοί βλέπουν να διαμορφώνεται η επόμενη μεγάλη γεωπολιτική σύγκρουση του πλανήτη.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, ο Τραμπ «γοητεύτηκε» από την εντυπωσιακή υποδοχή που του επιφύλαξε ο Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο. Πίσω όμως από την εθιμοτυπία και τη λάμψη, η ουσία των κινεζικών μηνυμάτων ήταν εντελώς διαφορετική.

«Ο Σι επιχειρεί να επανατοποθετήσει την Κίνα στη διεθνή σκηνή», δήλωσε χαρακτηριστικά σύμβουλος του Τραμπ. «Το μήνυμά του πλέον είναι: Δεν είμαστε μια αναδυόμενη δύναμη. Είμαστε ίσοι με σας. Και η Ταϊβάν μού ανήκει. Αυτό το ταξίδι κατέστησε σαφές ότι το ζήτημα της Ταϊβάν θα τεθεί επιτακτικά στο τραπέζι των εξελίξεων τα επόμενα πέντε χρόνια».

Η μεγαλύτερη ανησυχία της Ουάσιγκτον εστιάζεται στην οικονομική ετοιμότητα των ΗΠΑ απέναντι σε ένα τέτοιο σενάριο. Οπως επισημαίνουν αναλυτές, η αλυσίδα εφοδιασμού των ημιαγωγών (chips) απέχει ακόμα πολύ από το να χαρακτηριστεί αυτόνομη. Για τον επιχειρηματικό κόσμο και τη συνολική οικονομία των ΗΠΑ, η εξάρτηση από τους ημιαγωγούς της Ταϊβάν παραμένει το πιο κρίσιμο και επείγον ζήτημα.

Παρά τις γεωπολιτικές ανησυχίες, η στρατηγική του Τραμπ στο μέτωπο της οικονομικής διπλωματίας αποσπά θετικά σχόλια από την επιχειρηματική κοινότητα. Πολλοί διευθύνοντες σύμβουλοι εξήραν τις πιέσεις που ασκεί η Ουάσιγκτον στο Ιράν και τη Βενεζουέλα για το άνοιγμα των αγορών, ενώ αρκετοί εξέφρασαν την αισιοδοξία τους ότι, χάρη στους χειρισμούς του Αμερικανού προέδρου, οι εταιρείες τους θα εξασφαλίσουν τελικά άδειες δραστηριοποίησης στην κινεζική αγορά.

Βεβαίως, το υποτιθέμενο G2 δεν προοριζόταν να αντικαταστήσει τη μεγαλύτερη και πιο θεσμοθετημένη ομάδα των G20 μεγάλων οικονομιών, αλλά να την ενισχύσει. Στο πλαίσιο της ευρύτερης αντίδρασης της G20 στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, οι ΗΠΑ θέσπισαν ένα αρχικό πακέτο δημοσιονομικών μέτρων τόνωσης της οικονομίας ύψους 787 δισ. δολαρίων, ενώ η Κίνα υιοθέτησε δικό της πακέτο τόνωσης ύψους 586 δισ. δολαρίων. Η συνεργασία αυτή συνέβαλε στην αποτροπή μιας ακόμη μεγαλύτερης παγκόσμιας οικονομικής καταστροφής.

Η σύνοδος αυτής της εβδομάδας μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ  προμηνύει, ωστόσο, ένα διαφορετικό G2. Σήμερα, Παρασκευή 15 Μαΐου, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι δύο χώρες κατέληξαν σε «φανταστικές εμπορικές συμφωνίες». Όσοι όμως περίμεναν να μάθουν λεπτομέρειες για δασμούς, σπάνιες γαίες ή το Ιράν, έμειναν απογοητευμένοι.

Ό,τι κι αν συμφωνήθηκε παρασκηνιακά, η συνεργασία ΗΠΑ–Κίνας δεν συνεπάγεται πλέον αυτόματα θετικές συνέπειες για τον υπόλοιπο κόσμο. Αντίθετα, το G2 του 2026 μοιάζει περισσότερο με μια ιδιωτική συνεννόηση ανάμεσα σε δύο μεγάλες δυνάμεις, η οποία επιβάλλει κρυφά κόστη σε όσους μένουν εκτός.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη σηματοδοτήσει μια σαφή αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται τα οικονομικά τους συμφέροντα: όχι πλέον στη βάση κοινών φιλελεύθερων αξιών, αλλά στη λογική των σφαιρών επιρροής μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Το κρίσιμο ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ΗΠΑ και Κίνα μπορούν να συνεργαστούν, αλλά τι είδους παγκόσμια τάξη θα προκύψει από αυτή τη συνεργασία.

Δύση και Ανατολή

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το Δυτικό Μπλοκ (με επικεφαλής τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τα κράτη της Δυτικής Ευρώπης) ενώθηκε γύρω από μια κοινή δέσμευση για μια κεϋνσιανή παγκόσμια τάξη (στο πλαίσιο του συστήματος σταθερών ισοτιμιών του Μπρέττον Γουντς), η οποία αποσκοπούσε στην προώθηση του ελεύθερου εμπορίου αγαθών, διατηρώντας παράλληλα την εθνική οικονομική αυτονομία.

Αντίθετα, το Ανατολικό Μπλοκ υπό την ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης οργάνωνε το εμπόριο μέσω του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας (Comecon), ανταλλάσσοντας πολλά αγαθά μεταξύ των χωρών μέσω προγραμματισμένων συμφωνιών ανταλλαγής, αντί για μετρητά.

Η ειρωνεία σήμερα είναι ότι η ατζέντα Τραμπ–Σι θυμίζει περισσότερο την προσέγγιση του παλαιού Ανατολικού Μπλοκ. Υπό αυτό το πρίσμα, το πιο ξεκάθαρο ένδειγμα ότι ένα νέο G2 λειτουργεί εκτός του πλαισίου των G20 ή της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες δεν είναι απλώς το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο βρίσκονται σε διάλογο. Είναι το εύρος των θεμάτων που φαίνεται να συζητούνε: δασμοί, παραγγελίες αεροσκαφών, πρόσβαση σε σπάνιες γαίες, περιορισμοί σε μικροτσίπ, η Ταϊβάν και το Ιράν.

Σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις, είναι εύλογο οι δύο χώρες να επιδιώκουν πολιτικό συντονισμό. Ωστόσο, συνολικά υποδηλώνουν τη διαμόρφωση μιας νέας παγκόσμιας τάξης, στην οποία δύο υπερδυνάμεις καθορίζουν όλο και περισσότερο τους όρους σύμφωνα με τα δικά τους συμφέροντα.

Μικροτσίπ και σπάνιες γαίες

Οι σπάνιες γαίες και τα προηγμένα μικροτσίπ αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το Πεκίνο επιδιώκει πρόσβαση στους προηγμένους ημιαγωγούς που είναι απαραίτητοι για την κυριαρχία στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης. Η Ουάσιγκτον, από την άλλη, χρειάζεται σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά, των οποίων η σημασία έχει αυξηθεί λόγω της έντασης με το Ιράν και της πίεσης στα αμερικανικά αποθέματα πυραύλων, drones και συστημάτων αεράμυνας.

Αν αυτά αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, η σύνοδος κορυφής δεν θα αφορά την οικονομική απελευθέρωση. Θα αφορά το αν οι στρατηγικές τεχνολογίες θα παραμείνουν ζητήματα εθνικής ασφάλειας ή θα μετατραπούν σε διαπραγματευτικά ατού σε μια διμερή συμφωνία.

Η παρουσία των επιχειρηματικών κολοσσών

Οι επιχειρηματίες που συνόδευσαν τον Τραμπ ενίσχυσαν αυτή την εικόνα. Η παρουσία στελεχών όπως ο Γιένσεν Χουάνγκ της NVIDIA, ο Τιμ Κουκ της Apple και ο Ίλον Μασκ των Tesla και SpaceX έδωσε στη σύνοδο χαρακτήρα εμπορικής διαπραγμάτευσης. Οι αναφορές για συμφωνίες σχετικά με παραγγελίες αεροσκαφών, αγορές αγροτικών προϊόντων, επενδυτικά φόρουμ και εταιρική πρόσβαση στην αγορά μπορεί να παρουσιαστούν ως σημάδια οικονομικής εξομάλυνσης.

Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο αν οι αμερικανικές εταιρείες θα αποκτήσουν καλύτερη πρόσβαση στην κινεζική αγορά, αλλά αν αυτές οι εμπορικές νίκες θα συμβάλουν στη σταθεροποίηση μιας γεωπολιτικής συμφωνίας, το κόστος της οποίας θα επιβαρύνει άλλους.

Οποιαδήποτε συμφωνία για τους δασμούς πιθανότατα θα έχει τις μεγαλύτερες επιπτώσεις στις αγορές. Ίσως όμως η ίδια η συμφωνία να είναι λιγότερο σημαντική από την εικόνα που δημιουργεί, επιτρέποντας στον Τραμπ να παρουσιάσει μια επιχειρηματική επιτυχία. Αυτό μπορεί να καθησυχάσει προσωρινά τις αγορές, ωστόσο ταυτόχρονα αναδεικνύει τον κίνδυνο μιας σταδιακής απομάκρυνσης από τη φιλελεύθερη, πολυμερή διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες.

Προειδοποίηση για την Ταϊβάν, σιωπή για το Ιράν

Το ζήτημα της Ταϊβάν κυριάρχησε στη σύνοδο. Την Πέμπτη, ο Σι απηύθυνε ασυνήθιστα άμεση προειδοποίηση προς τον Τραμπ, λέγοντας ότι αν το θέμα δεν αντιμετωπιστεί σωστά, οι δύο χώρες θα μπορούσαν να οδηγηθούν σε «συγκρούσεις ή ακόμη και πολέμους». Σε ευρύτερο επίπεδο, ο κίνδυνος δεν είναι απαραίτητα μια επίσημη αμερικανική υποχώρηση στο θέμα της Ταϊβάν. Είναι ότι η Ταϊβάν και άλλοι περιφερειακοί παράγοντες ενδέχεται να επωμιστούν το κόστος μιας ιδιωτικής συμφωνίας μεταξύ υπερδυνάμεων. Αν η Ταϊβάν μετατραπεί σε μεταβλητή μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης, τότε οι συνέπειες της συνεργασίας ΗΠΑ–Κίνας θα βαρύνουν όσους δεν βρίσκονται στο τραπέζι των συνομιλιών.

Στην περίπτωση του Ιράν, αν ο Τραμπ ασκεί πίεση στον Σι ώστε να αξιοποιήσει την επιρροή του στην Τεχεράνη, δεν του ζητά απλώς διπλωματική βοήθεια. Αντιμετωπίζει το Πεκίνο ως συνδιαχειριστή μιας παγκόσμιας τάξης που προσφέρει σταθερότητα για ορισμένους- τις ΗΠΑ και την Κίνα- αλλά αποκλεισμό για άλλους.

Αυτό το G2 μπορεί να υπονομεύσει το παγκόσμιο δημόσιο συμφέρον. Παράλληλα, θα δοκιμάσει το κατά πόσο μεσαίες δυνάμεις όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορέσουν να διατηρήσουν μια θέση στο τραπέζι των αποφάσεων ή αν, όπως προειδοποίησε ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, κινδυνεύουν να συμπεριληφθούν «στο μενού».

Σπύρος Σιδέρης

Στο επίκεντρο της συνόδου βρέθηκε η προσπάθεια διαμόρφωσης ενός νέου πλαισίου συνύπαρξης ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις. Ο Σι Τζινπίνγκ μίλησε για μια «νέα φόρμουλα σχέσεων» με τις Ηνωμένες Πολιτείες, βασισμένη στη συνεργασία αλλά και σε έναν «ελεγχόμενο ανταγωνισμό». Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει ένα μοντέλο «στρατηγικής σταθερότητας», όπου οι διαφορές δεν θα εξαφανίζονται, αλλά θα παραμένουν υπό έλεγχο ώστε να αποφεύγεται η επικίνδυνη κλιμάκωση.

• Η προσέγγιση αυτή δεν είναι τυχαία. Η κινεζική εξωτερική πολιτική στηρίζεται διαχρονικά στη λογική της «στρατηγικής υπομονής», δηλαδή της σταδιακής ενίσχυσης της επιρροής της χώρας χωρίς βεβιασμένες κινήσεις που θα μπορούσαν να διαταράξουν την οικονομική της πορεία. Το Πεκίνο γνωρίζει ότι η κινεζική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις: επιβράδυνση της ανάπτυξης, ασθενή εσωτερική κατανάλωση, αποπληθωριστικές πιέσεις και υπερπαραγωγή στη βιομηχανία.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κινεζική ηγεσία θεωρεί ότι η σταθερότητα στις σχέσεις με την Ουάσιγκτον αποτελεί βασική προϋπόθεση για την προστασία των στρατηγικών της συμφερόντων. Γι’ αυτό και η σύνοδος απέφυγε συνειδητά τα πλέον εκρηκτικά ζητήματα, δίνοντας έμφαση κυρίως στις οικονομικές συμφωνίες και στην αποκλιμάκωση της επιθετικής ρητορικής.

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις που ακολούθησαν, οι δύο πλευρές άνοιξαν τον δρόμο για μεγάλες εμπορικές συμφωνίες που περιλαμβάνουν αγορές αμερικανικού πετρελαίου, γεωργικών προϊόντων και αεροσκαφών από την Κίνα. Παράλληλα, εξετάζεται η παράταση της εμπορικής «εκεχειρίας» και η μερική χαλάρωση περιορισμών που σχετίζονται με τις εξαγωγές τεχνολογίας και προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης.

• Πίσω όμως από το κλίμα συνεννόησης παραμένει η βαθιά στρατηγική δυσπιστία. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Πεκίνο δεν επιδιώκει πραγματική συμφιλίωση με την Ουάσιγκτον, αλλά κυρίως αγορά χρόνου. Η κινεζική ηγεσία θεωρεί πιθανό ότι ο ανταγωνισμός θα οξυνθεί ξανά είτε μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές είτε μετά την αποχώρηση του Τραμπ από την προεδρία. Υπό αυτό το πρίσμα, ο βασικός στόχος της Κίνας είναι να διατηρήσει ένα ήρεμο διεθνές περιβάλλον μέχρι να ενισχύσει περαιτέρω τη γεωπολιτική και οικονομική της ισχύ.

Η σημασία της συνόδου δεν περιορίζεται όμως μόνο στις αμερικανοκινεζικές σχέσεις. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις ισορροπίες ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις, καθώς από αυτές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η σταθερότητα του παγκόσμιου συστήματος. Χώρες της Ασίας, της Μέσης Ανατολής αλλά και της Ευρώπης επιθυμούν μια σχέση ΗΠΑ–Κίνας αρκετά λειτουργική ώστε να αποφεύγονται συγκρούσεις και οικονομικοί κραδασμοί, αλλά όχι τόσο στενή ώστε να δημιουργηθεί μια άτυπη «G2», όπου οι κρίσιμες παγκόσμιες αποφάσεις θα λαμβάνονται αποκλειστικά στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο ρόλος της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αξιοποιήσει την οικονομική επιρροή του Πεκίνου απέναντι στο Ιράν, ειδικά σε ό,τι αφορά την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, η Κίνα αποφεύγει παραδοσιακά τις άμεσες παρεμβάσεις και επιμένει στη ρητορική περί σεβασμού της εθνικής κυριαρχίας και μη ανάμιξης στις εσωτερικές υποθέσεις κρατών.

• Η στάση αυτή εξηγεί γιατί το Πεκίνο επιδιώκει να εμφανίζεται ως δύναμη ισορροπίας και όχι ως επιθετικός γεωπολιτικός παίκτης. Παρότι διατηρεί στενές σχέσεις με τη Ρωσία, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα, η Κίνα δεν φαίνεται διατεθειμένη να συμμετάσχει σε έναν επίσημο αντιδυτικό άξονα. Για το Πεκίνο, η σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας παραμένει πολύ σημαντικότερη από μια ανοιχτή γεωπολιτική σύγκρουση.

Την ίδια στιγμή, η επικείμενη επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κίνα υπογραμμίζει ότι το Πεκίνο συνεχίζει να ενισχύει τις στρατηγικές του συνεργασίες χωρίς να εγκαταλείπει τη δική του αυτόνομη στρατηγική γραμμή. Η Κίνα επιδιώκει να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με όλες τις μεγάλες δυνάμεις, αποφεύγοντας δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ευελιξία της.

Τελικά, η σύνοδος Τραμπ–Σι αποκάλυψε ότι η σημερινή διεθνής πραγματικότητα δεν χαρακτηρίζεται ούτε από πλήρη συνεργασία ούτε από έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο, αλλά από έναν εύθραυστο και διαρκώς διαπραγματευόμενο ανταγωνισμό. Οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου γνωρίζουν ότι μια ανοιχτή σύγκρουση θα είχε τεράστιο οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος για όλους. Γι’ αυτό και, τουλάχιστον προς το παρόν, επιλέγουν τη στρατηγική της ελεγχόμενης έντασης, της αμοιβαίας εξάρτησης και της προσεκτικής ισορροπίας — μια ισορροπία που πιθανότατα θα καθορίσει τη διεθνή τάξη της επόμενης δεκαετίας.

Ωστόσο, πίσω από τις θερμές δηλώσεις και την εικόνα επαναπροσέγγισης, η πραγματικότητα παραμένει πολύ πιο σύνθετη. Η μετοχή της Boeing υποχώρησε, καθώς οι αγορές περίμεναν πολύ μεγαλύτερη παραγγελία, ενώ την ίδια στιγμή η αμερικανική κυβέρνηση συνέχισε να στέλνει σκληρά μηνύματα προς το Πεκίνο για το Ιράν, την τεχνητή νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια, την Ταϊβάν και την κινεζική επιρροή στις ΗΠΑ.

Το αποτέλεσμα είναι μια συνάντηση με δύο παράλληλες αναγνώσεις: στην επιφάνεια, συμφωνίες και φιλοφρονήσεις· στο παρασκήνιο, βαθιά καχυποψία και γεωπολιτικός ανταγωνισμός.

Η ανακοίνωση Τραμπ για τα 200 Boeing

Σε απόσπασμα συνέντευξης που παραχώρησε στο Fox News μετά τη συνάντησή του με τον Σι Τζινπίνγκ, ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Κινέζος πρόεδρος αποδέχθηκε την αγορά 200 αεροσκαφών της Boeing.

«Ένα από τα πράγματα που εκείνος αποδέχθηκε είναι να αγοράσει 200 αεροσκάφη. Boeing. 200 μεγάλα», είπε ο Αμερικανός πρόεδρος.

Όταν ρωτήθηκε αν πρόκειται για οριστική δέσμευση, απάντησε: «Πιστεύω πως είναι μια δέσμευση», χωρίς ωστόσο να δώσει λεπτομέρειες για τα μοντέλα, την αξία, το χρονοδιάγραμμα ή τις κινεζικές εταιρείες που θα παραλάβουν τα αεροσκάφη.

Η απουσία συγκεκριμένων στοιχείων είναι κρίσιμη. Στην αεροπορική βιομηχανία, υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε πολιτική δήλωση, προσύμφωνο, μνημόνιο κατανόησης και δεσμευτική παραγγελία. Μέχρι να υπάρξουν ανακοινώσεις από την Boeing ή από κινεζικές αεροπορικές εταιρείες, η δήλωση Τραμπ παραμένει πολιτικά σημαντική αλλά εμπορικά ατελής.

Γιατί έπεσε η μετοχή της Boeing

Η ανακοίνωση για 200 αεροσκάφη θα μπορούσε υπό άλλες συνθήκες να θεωρηθεί εντυπωσιακή. Όμως η Wall Street αντέδρασε αρνητικά, επειδή οι προσδοκίες είχαν ανέβει πολύ ψηλότερα.

Αμερικανικά μέσα μετέδιδαν εδώ και μήνες ότι το Πεκίνο θα μπορούσε να προχωρήσει σε παραγγελία-ρεκόρ περίπου 500 Boeing 737 MAX και ακόμη περίπου 100 μεγάλων αεροσκαφών, όπως τα 787 Dreamliner και 777. Σε αυτό το πλαίσιο, τα «200 μεγάλα» αεροσκάφη που ανέφερε ο Τραμπ εμφανίστηκαν ως αποτέλεσμα χαμηλότερο από το αναμενόμενο.

Η μετοχή της Boeing κατέγραψε πτώση άνω του 5% μετά τη δημοσιοποίηση του αποσπάσματος της συνέντευξης, προτού περιορίσει μέρος των απωλειών της. Γύρω στις 19:55 ώρα Ελλάδας, η πτώση διαμορφωνόταν κοντά στο 4%.

Με άλλα λόγια, η αγορά δεν τιμώρησε μια μικρή συμφωνία. Τιμώρησε μια συμφωνία που φάνηκε μικρότερη από τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί.

Η Boeing ως σύμβολο της εμπορικής προσέγγισης

Η παρουσία του Κέλι Όρτμπεργκ, επικεφαλής της Boeing, στην αμερικανική επιχειρηματική αποστολή που συνόδευσε τον Τραμπ στην Κίνα, έδειχνε εξαρχής ότι η αεροπορική βιομηχανία θα είχε κεντρικό ρόλο στις συζητήσεις.

Νωρίτερα, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ είχε δηλώσει στο CNBC ότι αναμένει «μεγάλες παραγγελίες» για την Boeing. Η δήλωση αυτή είχε ενισχύσει τις προσδοκίες ότι η συνάντηση Τραμπ – Σι θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια θεαματική εμπορική ανακοίνωση.

Για τον Τραμπ, μια μεγάλη κινεζική παραγγελία Boeing προσφέρει ισχυρό πολιτικό υλικό: αμερικανική βιομηχανία, εξαγωγές, θέσεις εργασίας και διαπραγματευτική επιτυχία απέναντι στο Πεκίνο. Για τον Σι, αντίστοιχα, μια τέτοια κίνηση επιτρέπει στην Κίνα να δείξει διάθεση αποκλιμάκωσης χωρίς να κάνει εμφανείς στρατηγικές παραχωρήσεις.

Όμως η Boeing είναι μόνο η βιτρίνα. Η πραγματική σχέση ΗΠΑ – Κίνας κρίνεται σε πολύ σκληρότερα πεδία.

Η εντολή του Λευκού Οίκου: «Μην προκαλείτε την Κίνα»

Σύμφωνα με το δεύτερο κείμενο που έχεις συγκεντρώσει, ο Λευκός Οίκος είχε στείλει μήνυμα σε ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους μήνες πριν από την άφιξη του Τραμπ στο Πεκίνο: να αποφύγουν περιττές αντιπαραθέσεις με την Κίνα, μικρές ή μεγάλες, οι οποίες θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την προσπάθεια του προέδρου για προσέγγιση.

Η οδηγία αυτή είναι αποκαλυπτική. Δείχνει ότι ο Τραμπ ήθελε να εμφανιστεί στο Πεκίνο ως ηγέτης που μπορεί να κλείσει συμφωνίες με τον μεγαλύτερο οικονομικό, στρατιωτικό και τεχνολογικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ.

Όμως η πραγματικότητα δεν ακολούθησε τη γραμμή του Λευκού Οίκου. Τις εβδομάδες πριν από τη συνάντηση, η αμερικανική κυβέρνηση προχώρησε σε σειρά κινήσεων που έδειχναν ακριβώς το αντίθετο: κυρώσεις, κατηγορίες για τεχνολογική κλοπή, κυβερνοαπειλές, διώξεις για κινεζική επιρροή και μέτρα για κινεζικές εταιρείες που φέρονται να συνδέονται με το Ιράν.

Οι κυρώσεις για το Ιράν και το μήνυμα προς το Πεκίνο

Ένα από τα πιο ευαίσθητα πεδία ήταν το Ιράν. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε κινεζικές εταιρείες που, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, παρείχαν δεδομένα στόχευσης στην Τεχεράνη, επιτρέποντας επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, υπήρξαν ενέργειες κατά μεσαίου μεγέθους κινεζικών εισαγωγέων πετρελαίου, οι οποίοι φέρονται να αγόραζαν μυστικά ιρανικό πετρέλαιο. Η Ουάσιγκτον θέλει να πιέσει το Πεκίνο να περιορίσει τους οικονομικούς διαύλους που στηρίζουν την Τεχεράνη, ειδικά σε μια περίοδο όπου η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.

Αυτό δημιουργεί μια εμφανή αντίφαση. Από τη μία, ο Τραμπ μιλά για καλή σχέση με τον Σι και για νέες εμπορικές συμφωνίες. Από την άλλη, η ίδια του η κυβέρνηση επιβάλλει μέτρα σε κινεζικές εταιρείες για μια υπόθεση που αγγίζει την ασφάλεια των αμερικανικών δυνάμεων.

Η Ταϊβάν παραμένει η μεγάλη κόκκινη γραμμή

Το μεγαλύτερο στρατηγικό αγκάθι παραμένει η Ταϊβάν. Η κυβέρνηση Τραμπ, σύμφωνα με το κείμενο, έχει σχεδιάσει πακέτο στρατιωτικής βοήθειας ύψους 13 δισ. δολαρίων προς την Ταϊβάν, αλλά η τελική έγκριση καθυστέρησε μέχρι την επιστροφή του Αμερικανού προέδρου από την Κίνα.

Η καθυστέρηση αυτή δεν είναι τυχαία. Έδωσε στον Σι Τζινπίνγκ χρόνο να εκφράσει τις αντιρρήσεις του και επέτρεψε στον Τραμπ να αποφύγει μια άμεση έκρηξη στη συνάντηση του Πεκίνου.

Παρά ταύτα, ο Σι προειδοποίησε τον Τραμπ ότι μπορεί να υπάρξουν «συγκρούσεις» ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις εξαιτίας της Ταϊβάν. Η προειδοποίηση αυτή δείχνει ότι, όσα Boeing κι αν αγοράσει η Κίνα, το ζήτημα της Ταϊβάν εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να τινάξει στον αέρα οποιαδήποτε περίοδο αποκλιμάκωσης.

Τεχνητή νοημοσύνη και κατηγορίες για κινεζική κλοπή τεχνολογίας

Ένα ακόμη μέτωπο αφορά την τεχνητή νοημοσύνη. Ο Λευκός Οίκος έχει κατηγορήσει την Κίνα ότι κλέβει ή αντιγράφει μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης από αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες, χρησιμοποιώντας την τεχνική του λεγόμενου «distillation», δηλαδή την εκπαίδευση μικρότερων μοντέλων πάνω σε μεγαλύτερα και ακριβότερα συστήματα.

Στα τέλη Απριλίου, ο Μάικλ Κράτσιος, σύμβουλος του προέδρου για την επιστήμη και την τεχνολογία, κατηγόρησε κινεζικές οντότητες ότι εκμεταλλεύονται αμερικανική τεχνογνωσία και καινοτομία για να αναπτύξουν δικά τους προηγμένα συστήματα AI.

Αυτό το πεδίο έχει τεράστια σημασία. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Κίνας δεν αφορά πλέον μόνο δασμούς, εμπορικά ελλείμματα ή αεροσκάφη. Αφορά την κυριαρχία στις τεχνολογίες που θα καθορίσουν την οικονομική και στρατιωτική ισχύ τις επόμενες δεκαετίες.

Κυβερνοασφάλεια: Το αόρατο μέτωπο

Το δεύτερο κείμενο αναφέρεται επίσης σε προειδοποιήσεις αμερικανικών και συμμαχικών υπηρεσιών για κινεζικές κυβερνοαπειλές. Οι ΗΠΑ, μαζί με υπηρεσίες από τη Βρετανία, την Ιαπωνία και άλλες χώρες, έχουν προειδοποιήσει για εξελισσόμενες τακτικές Κινέζων κρατικά υποστηριζόμενων χάκερ.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσε η αναφορά ότι Κινέζοι χάκερ φέρονται να βρέθηκαν ξανά μέσα σε ευαίσθητη εσωτερική βάση δεδομένων του FBI, η οποία περιέχει πληροφορίες για στόχους παρακολούθησης.

Αυτό το είδος δραστηριότητας είναι δύσκολο να ενταχθεί σε ένα αφήγημα «νέας φιλίας». Ακόμη κι αν οι ηγέτες ανταλλάσσουν θερμές δηλώσεις, οι υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών των δύο χωρών εξακολουθούν να λειτουργούν σε περιβάλλον βαθιάς αντιπαλότητας.

Κινεζική επιρροή στις ΗΠΑ και η υπόθεση της δημάρχου στην Καλιφόρνια

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η υπόθεση της Άιλιν Γουάνγκ, δημάρχου της Αρκέιντια στην Καλιφόρνια, η οποία κατηγορήθηκε από ομοσπονδιακούς εισαγγελείς ότι εργαζόταν παράνομα για το Πεκίνο.

Η χρονική στιγμή των κατηγοριών, λίγες ημέρες πριν από τη σύνοδο Τραμπ – Σι, μπορεί να ήταν συμπτωματική. Όμως πολιτικά ήταν δύσκολο να περάσει απαρατήρητη. Η υπόθεση ενίσχυσε το αφήγημα των «γερακιών» της Ουάσιγκτον ότι η Κίνα δεν είναι απλώς εμπορικός ανταγωνιστής, αλλά επιχειρεί να επηρεάσει θεσμούς, υποδομές και πολιτικές διαδικασίες μέσα στις ΗΠΑ.

Ο Τραμπ μιλά για φιλία, τα «γεράκια» μιλούν για απειλή

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι η απόσταση ανάμεσα στον τόνο του ίδιου του Τραμπ και στις κινήσεις πολλών αξιωματούχων της κυβέρνησής του.

Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε συμφιλιωτικός. Είπε στον Σι ότι είναι «σπουδαίος ηγέτης» και ότι είναι «τιμή» του να είναι φίλος του. Η δημόσια εικόνα ήταν αυτή μιας προσπάθειας επαναπροσέγγισης.

Όμως οι σκληροπυρηνικοί αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ φαίνεται να κινούνται σε άλλη λογική: να υπενθυμίσουν, ακόμη και στον ίδιο τον πρόεδρο, ότι η Κίνα παραμένει η μεγαλύτερη γεωπολιτική απειλή για τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με την ανάλυση που παρέθεσες, ειδικοί θεωρούν ότι η πρόσφατη έκρηξη μέτρων κατά της Κίνας μπορεί να είχε και εσωτερικό αποδέκτη: τον ίδιο τον Τραμπ. Να τον αναγκάσει δηλαδή να δει στοιχεία για κινεζικές ενέργειες που υπονομεύουν τις ΗΠΑ ή τους συμμάχους τους, ακόμη κι αν ο ίδιος προτιμά να δίνει έμφαση στην προσωπική σχέση του με τον Σι.

Η νέα στρατηγική πραγματικότητα

Η αμερικανική στρατηγική απέναντι στην Κίνα εμφανίζεται σήμερα διπλή. Από τη μία, ο Τραμπ θέλει συμφωνίες, αγορές, εξαγωγές και μια εικόνα προσωπικής διπλωματικής επιτυχίας. Από την άλλη, το κράτος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ βλέπει την Κίνα ως μακροπρόθεσμο αντίπαλο σε στρατιωτικό, τεχνολογικό και γεωπολιτικό επίπεδο.

Αυτό εξηγεί γιατί οι ίδιες ημέρες που παράγουν συζητήσεις για Boeing και εμπορικές παραγγελίες παράγουν ταυτόχρονα κυρώσεις, κατηγορίες για κυβερνοεπιθέσεις, ανησυχίες για AI και προειδοποιήσεις για την Ταϊβάν.

Η σχέση ΗΠΑ – Κίνας δεν χωρά σε απλές κατηγορίες. Δεν είναι ούτε καθαρή προσέγγιση ούτε ανοιχτή σύγκρουση. Είναι ένας ανταγωνισμός που διαχειρίζεται προσωρινές συμφωνίες χωρίς να αναιρεί τη στρατηγική καχυποψία.

Τι σημαίνει η συνάντηση Τραμπ – Σι

Η συνάντηση στο Πεκίνο έδωσε στον Τραμπ την ευκαιρία να παρουσιάσει εμπορικά αποτελέσματα: Boeing, ενέργεια, πιθανές αγορές αμερικανικών προϊόντων. Έδωσε επίσης στον Σι την ευκαιρία να εμφανιστεί ως ισότιμος συνομιλητής της Ουάσιγκτον και να θέσει τις κινεζικές κόκκινες γραμμές, κυρίως για την Ταϊβάν.

Όμως δεν έλυσε τα βαθύτερα προβλήματα. Η μετοχή της Boeing υπενθύμισε ότι οι αγορές ζητούν συγκεκριμένες συμφωνίες, όχι μόνο πολιτικές δηλώσεις. Οι κυρώσεις και οι κατηγορίες κατά κινεζικών εταιρειών υπενθύμισαν ότι η αμερικανική κρατική μηχανή εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Κίνα ως αντίπαλο. Και η προειδοποίηση Σι για την Ταϊβάν έδειξε ότι ο κίνδυνος σύγκρουσης δεν έχει εξαφανιστεί.

Το συμπέρασμα

Η ανακοίνωση Τραμπ για 200 αεροσκάφη Boeing είναι σημαντική, αλλά δεν αρκεί για να αλλάξει τη μεγάλη εικόνα. Η πτώση της μετοχής της Boeing έδειξε ότι οι επενδυτές περίμεναν περισσότερα, ενώ η απουσία λεπτομερειών αφήνει ανοιχτό το ερώτημα αν πρόκειται για δεσμευτική συμφωνία ή για πολιτική υπόσχεση.

Την ίδια στιγμή, οι σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας παραμένουν γεμάτες αντιφάσεις. Ο Τραμπ μιλά για φιλία με τον Σι και για εμπορικές συμφωνίες, αλλά η κυβέρνησή του επιβάλλει κυρώσεις, προειδοποιεί για κινεζικές κυβερνοαπειλές, κατηγορεί το Πεκίνο για κλοπή τεχνολογίας και ετοιμάζει πακέτο στρατιωτικής βοήθειας προς την Ταϊβάν.

Η συνάντηση στο Πεκίνο μπορεί να προσέφερε μια εικόνα αποκλιμάκωσης. Δεν άλλαξε, όμως, τη βασική πραγματικότητα: ΗΠΑ και Κίνα παραμένουν εγκλωβισμένες σε έναν μακροχρόνιο ανταγωνισμό, όπου κάθε εμπορική συμφωνία μπορεί να λειτουργεί ως γέφυρα, αλλά κάθε ζήτημα ασφάλειας μπορεί να τη γκρεμίσει.

Αντιθέτως, ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δεν ανέφερε ευθέως την Ταϊβάν σε δήλωσή του προς τα μέσα ενημέρωσης, ενώ σημείωσε ότι οι ηγέτες συζήτησαν τη διατήρηση του Στενού του Ορμούζ ανοιχτού, καθώς και την αγορά αμερικανικών γεωργικών προϊόντων από την Κίνα και τον τερματισμό της ροής προδρόμων φαιντανύλης.

Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ ανησυχούσαν ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να καταλήξει να αποκηρύξει την υποστήριξη των ΗΠΑ προς την Ταϊβάν, ίσως ακόμη και ακούσια, στη σύνοδο κορυφής του με τον Σι. Η πολιτική των ΗΠΑ για την Ταϊβάν εδώ και καιρό αναγνωρίζει την Ταϊβάν ως ξεχωριστή από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, η οποία διεκδικεί το νησί ως έδαφός της. Η βιομηχανία ημιαγωγών του νησιού είναι κρίσιμη για τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να δημιουργήσει μια ασφαλή αλυσίδα εφοδιασμού για τον τεχνολογικό τομέα των ΗΠΑ.

«Εάν γίνει γνωστή διαχείριση, η διμερής σχέση θα απολαύσει συνολική σταθερότητα. Διαφορετικά, οι δύο χώρες θα έχουν συγκρούσεις, θέτοντας ολόκληρη τη σχέση σε μεγάλο κίνδυνο», προειδοποίησε η κινεζική δήλωση για την Ταϊβάν, η οποία είναι ένα αυτόνομο νησί.

Πέρα από την Ταϊβάν, τα σχόλια του Πεκίνου υπογράμμισαν την ευαίσθητη πρακτική ισορροπίας του απέναντι στο Ιράν, στο οποίο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στα τέλη Φεβρουαρίου, προκαλώντας το κλείσιμο μιας κρίσιμης θαλάσσιας οδού από την Τεχεράνη που έχει στραγγαλίσει τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η Κίνα παραμένει μια από τις οικονομικές ζωτικές γραμμές της Τεχεράνης και ένας σημαντικός αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, αλλά βασίζεται επίσης σε μεγάλο βαθμό σε σταθερές ροές ενέργειας μέσω του Στενού του Ορμούζ και έχει επιδιώξει να αποφύγει μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση που θα μπορούσε να διαταράξει το παγκόσμιο εμπόριο και να απειλήσει τα δικά της οικονομικά συμφέροντα.

Ο αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, ο οποίος χαρακτήρισε τη συνάντηση Τραμπ-Σι στη Μεγάλη Αίθουσα στο Πεκίνο «καλή», δήλωσε ότι ο Σι «κατέστησε σαφή την αντίθεση της Κίνας στην στρατιωτικοποίηση του Στενού και σε κάθε προσπάθεια χρέωσης διοδίων για τη χρήση του», «εξέφρασε ενδιαφέρον για την αγορά περισσότερου αμερικανικού πετρελαίου για να μειώσει την εξάρτηση της Κίνας από το Στενό στο μέλλον» και «συμφώνησε ότι το Ιράν δεν μπορεί ποτέ να έχει πυρηνικά όπλα».

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, η οποία διήρκεσε περισσότερο από δύο ώρες, οι ηγέτες συζήτησαν επίσης την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας, την επέκταση της πρόσβασης των αμερικανικών επιχειρήσεων στην αγορά της Κίνας και τις κινεζικές επενδύσεις σε αμερικανικές βιομηχανίες, σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η ένταση ξέσπασε όταν πράκτορες του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προσπάθησαν να μπουν σε χώρο συνάντησης, με τις κινεζικές αρχές να επιχειρούν να τους εμποδίσουν. Η κατάσταση κλιμακώθηκε γρήγορα, με φωνές και σπρωξίματα, μπροστά σε διπλωμάτες και μέλη των δύο αποστολών στο Πεκίνο. 

Το σοβαρότερο περιστατικό σημειώθηκε, όταν καθυστέρησε για περίπου μισή ώρα η είσοδος των Αμερικανών δημοσιογράφων έπειτα από διαφωνία σχετικά με το αν πράκτορας των Μυστικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ μπορούσε να εισέλθει οπλοφορώντας.

«Τι χρειάζεται για να φύγουμε από εδώ;» ακούγεται να λέει Αμερικανός αξιωματούχος προς τους Κινέζους ομολόγους του σε βίντεο που δημοσίευσε το Reuters.

Άλλος Αμερικανός εκπρόσωπος φέρεται να είπε: «Αν ερχόσασταν με τον Σι και σας λέγαμε ότι δεν μπορείτε να φύγετε μαζί του, τότε θα καταλαβαίνατε το πρόβλημα».

Οι τόνοι ανέβηκαν ακόμη περισσότερο όταν μέλη της αμερικανικής αποστολής επαναλάμβαναν στους Κινέζους ότι πρέπει να παραμείνουν μαζί με τον πρόεδρο και τη συνοδεία του, όπως προβλέπει το πρωτόκολλο ασφαλείας.

Τελικά επετεύχθη συμβιβασμός και η αμερικανική αποστολή κατάφερε να επιστρέψει στην προεδρική αυτοκινητοπομπή.

Δεν ήταν, πάντως, το μοναδικό επεισόδιο της ημέρας. Νωρίτερα, πριν από τη διμερή συνάντηση, σημειώθηκε νέα αντιπαράθεση όταν Αμερικανός αξιωματούχος ζήτησε από Κινέζους υπεύθυνους να επιτρέψουν την είσοδο του δημοσιογραφικού επιτελείου του Λευκού Οίκου στην αίθουσα πριν από την έναρξη των συνομιλιών.

Ακολούθησαν φωνές και εμφανή δυσαρέσκεια και από τις δύο πλευρές.

Οι σκηνές αυτές ξύπνησαν μνήμες από την επίσκεψη Τραμπ στο Πεκίνο το 2018, όταν είχε προκληθεί ένταση γύρω από το λεγόμενο «πυρηνικό βαλιτσάκι» – τον χαρτοφύλακα που συνοδεύει πάντα τον Αμερικανό πρόεδρο και περιέχει τους κωδικούς πυρηνικής επίθεσης.