Η Κίνα είναι μαζί με τη Ρωσία οι βασικοί σύμμαχοι του Ιράν. Πριν από τον πόλεμο στην Μέση Ανατολή απορροφούσε το 80% των ιρανικών πετρελαϊκών εξαγωγών και από την έναρξη της σύγκρουσης καταδικάζει αδιαλείπτως την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν.

Η επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο ήταν αρχικά προγραμματισμένη για τον Μάρτιο και μετατέθηκε για τις 14 και 15 Μαΐου έπειτα από την έναρξη της σύγκρουσης. Ο Τραμπ επέμενε τότε στην υπόσχεση ότι θα ήταν μία μικρής διάρκειας πολεμική επιχείρηση, τεσσάρων έως έξι εβδομάδων.

Αλλά, αντί θα φθάσει νικητής και τροπαιούχος, όπως το φανταζόταν, στην Κίνα, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποσταθεροποιημένος, έως και αποδυναμωμένος, σημειώνει το Γαλλικό Πρακτορείο. Η έκβαση της σύρραξης παραμένει αβέβαιη και η στρατηγική του αμερικανού προέδρου, που εναλλάσσει απειλές για Αποκάλυψη και υποσχέσεις για διπλωματική διευθέτηση, είναι τουλάχιστον δυσανάγνωστη.

«Η πραγματικότητα είναι ότι σήμερα το Ιράν αποτελεί εξαιρετικά σημαντικό θέμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι Κινέζοι το ξέρουν», σχολιάζει ο Edgard Kagan, του Center for Strategic and International Studies (CSIS).

Η δεύτερη σε μέγεθος παγκόσμια δύναμη θα μπορούσε κατά συνέπεια να εκμεταλλευθεί το κομφούζιο και να πουλήσει την επιρροή της επί της Τεχεράνης για να λάβει ανταλλάγματα ως προς το εμπόριο ή και την Ταϊβάν.

Αλλωστε, της επίσκεψης Τραμπ προηγήθηκε πριν από λίγες ημέρες η επίσκεψη στο Πεκίνο του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί.

«Το Πεκίνο μπορεί να ενεργοποιήσει πολλούς μοχλούς», σχολιάζει Patricia Kim, της Brookings Institution της Ουάσινγκτον. «Ο Τραμπ επιζητεί μια νίκη. Και δεν υπήρξαν και πολλές τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς συνεχίζεται ο πόλεμος στο Ιράν».

«Πολύ καλή σχέση»

Ο Τραμπ, που θέλει να εμφανίσει μία εικόνα ισχύος στη διεθνή σκηνή, θα είναι, κατά συνέπεια, ιδιαίτερα ευάλωτος στην επίδειξη μεγαλοπρέπειας που θα επιστρατεύσει η Κίνα κατά την επίσκεψή του, την πρώτη από το 2017.

Επαίρεται διαρκώς για την «πολύ καλή σχέση» του με τον Σι Τζινπίνγκ και επιμένει ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν την έχει επηρεάσει.

Για παράδειγμα, ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι η Κίνα βοήθησε το Ιράν να αποκαταστήσει τα αποθέματά του σε όπλα, αλλά χωρίς να το κάνει και μεγάλο θέμα.

Το πιο απτό αποτέλεσμα του ταξιδιού στην Κίνα θα μπορούσε να είναι η παράταση της εύθραυστης εμπορικής εκεχειρίας που συμφωνήθηκε ανάμεσα στους δύο ηγέτες κατά τη διάρκεια συνάντησης στην Νότια Κορέα τον περασμένο Οκτώβριο.

Το Πεκίνο δεν έχει την πρόθεση να παραχωρήσει πολύ έδαφος στον τομέα του εμπορίου και το έδειξε απορρίπτοντας τις κυρώσεις που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες κατά των εταιρειών που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο.

Η σινοαμερικανική συνάντηση κορυφής θα καταλήξει επίσης στην ανακοίνωση μεγάλων συμβολαίων, όπως συμβαίνει συνήθως σε αυτού του είδους τις επισκέψεις.

Ο ιστότοπος Semafor έγραψε ότι οι επικεφαλής των Apple, Exxon, Nvidia και Boeing προσκλήθηκαν από τον Λευκό Οίκο να συμμετάσχουν στην επίσκεψη του Τραμπ στην Κίνα και αναφέρθηκε επίσης στην πιθανότητα κινεζικής παραγγελίας για την Boeing.

Το Πεκίνο «θα προσπαθήσει να κερδίσει χρόνο και περιθώρια ελιγμών απέναντι στις ΗΠΑ», εξηγεί ο Τζόναθαν Τζιν, ειδικός για την Κίνα στην Brookings Institution.

Ορισμένοι αναλυτές περιμένουν επίσης ότι ο Σι Τζινπίνγκ θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει υποχωρήσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ ως προς την Ταϊβάν, ειδικότερα ως προς τις πωλήσεις αμερικανικών όπλων στην Ταϊπέι.

Οι Αμερικανοί πρόεδροι φρόντιζαν πάντα να ζυγίζουν τα λόγια τους στις δημόσιες δηλώσεις τους για την Ταϊβάν, την οποία οι ΗΠΑ δεν αναγνωρίζουν επισήμως, αλλά παραμένουν ο βασικός της σύμμαχος.

Από την πλευρά του Ντόναλντ Τραμπ, γνωστού για τις παρορμητικές, χοντροκομμένες δηλώσεις, δεδομένη είναι η συναλλακτική προσέγγιση της παροχής της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας σε ξένους εταίρους.

Σπύρος Σιδέρης

Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται εγκλωβισμένη σε έναν πόλεμο με αβέβαιη έκβαση, αυξανόμενο οικονομικό κόστος και σοβαρές επιπτώσεις στην εσωτερική πολιτική σκηνή των ΗΠΑ. Ο Ντόναλντ Τραμπ χρειάζεται αποκλιμάκωση, χαμηλότερες τιμές καυσίμων και μια εικόνα ελέγχου πριν επιστρέψει στην αμερικανική κοινή γνώμη. Αντίθετα, ο Σι Τζινπίνγκ υποδέχεται τον Αμερικανό πρόεδρο έχοντας καταφέρει να εμφανίσει την Κίνα ως δύναμη σταθερότητας, ψυχραιμίας και στρατηγικής υπομονής.

• Η βασική κινεζική επιτυχία δεν βρίσκεται σε κάποια θεαματική στρατιωτική κίνηση, αλλά στην προετοιμασία. Το Πεκίνο είχε ήδη κινηθεί από τα προηγούμενα χρόνια προς την ενεργειακή αυτάρκεια, τη διαφοροποίηση των προμηθευτών πετρελαίου και την ενίσχυση των αποθεμάτων του. Οι εισαγωγές από τη Ρωσία και τη Σαουδική Αραβία, σε συνδυασμό με την εσωτερική παραγωγή και τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές, επέτρεψαν στην Κίνα να απορροφήσει πιο αποτελεσματικά το πρώτο σοκ από την κρίση στη Μέση Ανατολή.

Την ίδια ώρα, η ίδια η σύγκρουση επιταχύνει μια παγκόσμια στροφή προς την πράσινη ενέργεια, έναν τομέα στον οποίο η Κίνα κυριαρχεί. Από τα φωτοβολταϊκά και τις μπαταρίες μέχρι τα ηλεκτρικά οχήματα και τις τεχνολογίες αποθήκευσης, το Πεκίνο βρίσκεται σε θέση να μετατρέψει την ενεργειακή ανασφάλεια της Δύσης σε οικονομικό πλεονέκτημα. Με απλά λόγια, όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλώνονται στη διαχείριση της κρίσης, η Κίνα εμφανίζεται να κερδίζει χρόνο, αγορές και πολιτικό κεφάλαιο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Πεκίνο κινείται χωρίς ρίσκο. Η Κίνα παραμένει μεγάλος εισαγωγέας ενέργειας και μια παρατεταμένη κρίση στο Ορμούζ θα μπορούσε να πλήξει την οικονομία της, ιδίως εάν η παγκόσμια ζήτηση υποχωρήσει λόγω ύφεσης. Επιπλέον, η στενή ενεργειακή σχέση της με το Ιράν δημιουργεί διπλωματικό δίλημμα: πρέπει να προστατεύσει τα συμφέροντά της χωρίς να εμφανιστεί ως άμεσος πολιτικός προστάτης της Τεχεράνης.

• Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη λόγω των αμερικανικών κυρώσεων σε κινεζικές εταιρείες και διυλιστήρια που συνδέονται με το ιρανικό πετρέλαιο. Το Πεκίνο αντιδρά απορρίπτοντας την αμερικανική λογική της εξωεδαφικής επιβολής κυρώσεων, όμως γνωρίζει ότι μια ανεξέλεγκτη αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον θα μπορούσε να πλήξει τις εξαγωγές, τις επενδύσεις και την πρόσβαση σε κρίσιμες αγορές.

Πέρα από την ενέργεια, η κρίση προσφέρει στην Κίνα ένα στρατηγικό μάθημα με άμεση σύνδεση με την Ταϊβάν. Το κλείσιμο ή η παρεμπόδιση ενός θαλάσσιου διαδρόμου, όπως το Στενό του Ορμούζ, δείχνει πώς ένας οικονομικός αποκλεισμός μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο πίεσης χωρίς πλήρη στρατιωτική εισβολή. Για το Πεκίνο, το παράδειγμα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς από το Στενό της Ταϊβάν διέρχεται τεράστιο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου εμπορευματοκιβωτίων.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, ο πόλεμος στο Ιράν αναδεικνύει τα όρια της αμερικανικής ισχύος. Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια στρατιωτική υπεροχή, αλλά δυσκολεύεται να μετατρέψει αυτή την υπεροχή σε πολιτικό αποτέλεσμα. Η εικόνα μιας υπερδύναμης που πολεμά χωρίς καθαρή νίκη ενισχύει την κινεζική αφήγηση περί αμερικανικής φθοράς και πολυπολικού κόσμου.

• Στο τραπέζι της συνόδου, ο Τραμπ αναμένεται να ζητήσει από τον Σι να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στην Τεχεράνη για αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή. Από την πλευρά του, ο Κινέζος πρόεδρος θα επιδιώξει ανταλλάγματα, κυρίως στο ζήτημα της Ταϊβάν, αλλά και στο πεδίο του εμπορίου, των τεχνολογικών περιορισμών και των κυρώσεων.

Πιθανό αποτέλεσμα της συνάντησης δεν θα είναι μια μεγάλη ιστορική συμφωνία, αλλά μια προσπάθεια διαχείρισης του ανταγωνισμού. Οι δύο πλευρές έχουν λόγους να αποφύγουν μια πλήρη ρήξη. Η Ουάσιγκτον χρειάζεται σταθερότητα στις αγορές και η Κίνα χρειάζεται ανοιχτές εμπορικές διαδρομές. Ένα πλαίσιο διαλόγου για το εμπόριο και τις επενδύσεις, εκτός των πιο ευαίσθητων τεχνολογικών τομέων, θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως ελάχιστο κοινό έδαφος.

Το πολιτικό συμπέρασμα, ωστόσο, είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Ο Ντόναλντ Τραμπ φτάνει στο Πεκίνο επιβαρυμένος από έναν πόλεμο που περιορίζει τις επιλογές του. Ο Σι Τζινπίνγκ τον υποδέχεται έχοντας αποφύγει την άμεση εμπλοκή, έχοντας ενισχύσει το προφίλ της Κίνας ως δύναμης σταθερότητας και έχοντας αποκτήσει μεγαλύτερο διαπραγματευτικό περιθώριο.

Η Κίνα δεν έχει κερδίσει οριστικά. Έχει όμως χάσει λιγότερα. Και στη σημερινή διεθνή συγκυρία, αυτό μπορεί να είναι αρκετό για να προσέλθει ο Σι στη σύνοδο με το πλεονέκτημα.

Σπύρος Σιδέρης

Με ορίζοντα τη λήξη της εκεχειρίας τον Νοέμβριο του 2026 και ενόψει νέων επαφών κορυφής μεταξύ του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ και του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, το Πεκίνο εμφανίζεται αποφασισμένο να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με ενισχυμένη διαπραγματευτική ισχύ.

Η στρατηγική ενίσχυση των εργαλείων πίεσης

Από τα τέλη του 2025 έως και την άνοιξη του 2026, η κινεζική ηγεσία προχώρησε σε σειρά μέτρων που εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική οικονομικής θωράκισης. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η αυστηροποίηση των κανόνων για τις σπάνιες γαίες, κρίσιμα υλικά που χρησιμοποιούνται σε βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας, από τα ηλεκτρικά οχήματα έως τα οπλικά συστήματα. Η Κίνα, η οποία ελέγχει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής, αξιοποιεί αυτό το πλεονέκτημα ως μοχλό πίεσης.

Παράλληλα, το Πεκίνο προχώρησε σε περιορισμούς στις εξαγωγές προηγμένων τεχνολογιών, όπως ο εξοπλισμός για την κατασκευή ηλιακών πάνελ, τομέας στον οποίο η χώρα κατέχει δεσπόζουσα θέση διεθνώς. Οι κινήσεις αυτές συνδέονται άμεσα με την προσπάθεια αποτροπής της μεταφοράς παραγωγικών δραστηριοτήτων εκτός Κίνας.

Νομική θωράκιση και έλεγχος των αλυσίδων εφοδιασμού

Ιδιαίτερη σημασία έχει η θέσπιση νέων κανονισμών από το κινεζικό Συμβούλιο της Επικρατείας, οι οποίοι επιτρέπουν την επιβολή αντιμέτρων κατά ξένων εταιρειών ή κυβερνήσεων που θεωρείται ότι πλήττουν τις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού. Οι κανόνες αυτοί δίνουν στις αρχές τη δυνατότητα να διερευνούν υποθέσεις, να επιβάλλουν κυρώσεις, ακόμη και να απαγορεύουν την είσοδο ή να κατάσχουν περιουσιακά στοιχεία ξένων φορέων.

Ταυτόχρονα, η Κίνα ενισχύει την τεχνολογική της αυτάρκεια, επιβάλλοντας τη χρήση εγχώριου εξοπλισμού σε ποσοστό τουλάχιστον 50% στις νέες επενδύσεις παραγωγής ημιαγωγών. Επιπλέον, απαγορεύει τη χρήση ξένων τσιπ τεχνητής νοημοσύνης σε κρατικά χρηματοδοτούμενα data centers και περιορίζει τη χρήση λογισμικού κυβερνοασφάλειας από αμερικανικές και ισραηλινές εταιρείες.

Από την εμπορική αντιπαράθεση στη γεωοικονομία

Σύμφωνα με αναλυτές, η κινεζική στρατηγική δεν περιορίζεται σε απλή ανταπόδοση των αμερικανικών μέτρων. Αντίθετα, αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου γεωοικονομικής ισχύος. Ο Τζο Μαζούρ της εταιρείας Trivium China επισημαίνει ότι το Πεκίνο επιδιώκει μια πιο μακροπρόθεσμη και σταθερή συμφωνία, ωστόσο κινείται με βάση τη λογική της προετοιμασίας για ενδεχόμενη σύγκρουση.

Η σημασία των σπάνιων γαιών αναδείχθηκε ήδη από το 2025, όταν οι κινεζικοί περιορισμοί προκάλεσαν ελλείψεις στις αμερικανικές αλυσίδες παραγωγής αυτοκινήτων, επιταχύνοντας τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών.

Αντίμετρα και νέοι κανόνες εμπλοκής

Τον Απρίλιο του 2026, ο πρωθυπουργός της Κίνας Λι Τσιανγκ υπέγραψε δύο κρίσιμους κανονισμούς που επεκτείνουν σημαντικά τις εξουσίες των αρχών. Οι κανονισμοί αυτοί στοχεύουν στην αντιμετώπιση της λεγόμενης εξωεδαφικής δικαιοδοσίας, δηλαδή των κυρώσεων που εφαρμόζονται πέραν των συνόρων του κράτους που τις επιβάλλει.

Οι επιχειρήσεις βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. Όπως σημειώνει ο πρόεδρος του Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου στην Κίνα, Μάικλ Χαρτ, οι ξένες εταιρείες κινδυνεύουν να βρεθούν στο στόχαστρο ερευνών εάν μειώσουν την εξάρτησή τους από την κινεζική αγορά.

Η πίεση της Ουάσινγκτον και η τεχνολογική αντιπαράθεση

Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να ασκούν πίεση μέσω εμπορικών ερευνών, περιορισμών στις εξαγωγές τεχνολογίας και κατηγοριών για αθέμιτες πρακτικές. Οι αμερικανικοί περιορισμοί στην εξαγωγή εξοπλισμού παραγωγής ημιαγωγών έχουν ήδη επιβραδύνει την κινεζική πρόοδο στα προηγμένα τσιπ.

Ο αναλυτής Τσιμ Λι από την Economist Intelligence Unit υπογραμμίζει ότι η Κίνα εξακολουθεί να μην έχει πρόσβαση στα πλέον προηγμένα μηχανήματα παραγωγής ημιαγωγών, γεγονός που αποτελεί κρίσιμο σημείο τρωτότητας.

Ενέργεια, Ιράν και νέες γεωπολιτικές πιέσεις

Η γεωπολιτική διάσταση της αντιπαράθεσης εντείνεται περαιτέρω από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Η απειλή κυρώσεων από τον Αμερικανό υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ προς χώρες που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο –με την Κίνα να απορροφά μεγάλο μέρος των εξαγωγών– ωθεί το Πεκίνο να ενισχύσει τα νομικά και οικονομικά αντίμετρά του.

Κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης τονίζουν ότι οι νέοι κανονισμοί αποτελούν αναγκαία εξέλιξη, καθώς οι διεθνείς τριβές δεν περιορίζονται πλέον στο εμπόριο, αλλά επεκτείνονται σε όλους τους τομείς.

Το μέλλον των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού

Η αυξανόμενη χρήση εξαγωγικών περιορισμών και εργαλείων οικονομικής πίεσης ενδέχεται να έχει ευρύτερες επιπτώσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνείς οργανισμοί εκφράζουν ανησυχία ότι τέτοιες πρακτικές μπορεί να οδηγήσουν σε διάσπαση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και σε αύξηση του κόστους για επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Την ίδια στιγμή, η Κίνα διερευνά νέους τομείς πίεσης, όπως οι τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, επιδιώκοντας να διατηρήσει στρατηγικά πλεονεκτήματα σε κρίσιμους βιομηχανικούς κλάδους.

Η κινεζική στρατηγική αποτυπώνει μια σαφή μετατόπιση από την απλή εμπορική αντιπαράθεση σε μια ευρύτερη γεωοικονομική σύγκρουση. Με την εκεχειρία να λειτουργεί περισσότερο ως περίοδος ανασύνταξης παρά ως πραγματική αποκλιμάκωση, το Πεκίνο επενδύει σε εργαλεία που θα του επιτρέψουν να ανταποκριθεί σε κάθε πιθανό σενάριο. Σε έναν κόσμο όπου το εμπόριο, η τεχνολογία και η ενέργεια διασταυρώνονται με την πολιτική ισχύ, η φράση «αν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο» αποκτά πλέον κυριολεκτική εφαρμογή στη διεθνή οικονομική σκηνή.

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν σε συνάντησή του με τον πρίγκιπα διάδοχο του Αμπού Ντάμπι, Χάλεντ μπιν Μοχάμεντ μπιν Ζάγεντ αλ Ναχιάν, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Ο Σι τόνισε ότι η αρχή του διεθνούς δικαίου δεν πρέπει να εφαρμόζεται επιλεκτικά:
«Δεν θα πρέπει να το χρησιμοποιούμε όταν μας συμφέρει και να το απορρίπτουμε όταν δεν μας ταιριάζει. Δεν μπορούμε να αφήσουμε τον κόσμο να επιστρέψει στον νόμο της ζούγκλας», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα υπογράμμισε ότι η κυριαρχία, η ασφάλεια και η εδαφική ακεραιότητα των χωρών της Μέσης Ανατολής και της περιοχής του Κόλπου πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστές.

Στο πλαίσιο των διπλωματικών επαφών, η Κίνα υποδέχεται σειρά ξένων ηγετών που επηρεάζονται από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, μεταξύ των οποίων τον πρίγκιπα διάδοχο του Αμπού Ντάμπι, τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ και τον πρόεδρο του Βιετνάμ Το Λαμ.

Αν και δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα ως βασικό θέμα των συζητήσεων, αποδίδεται σημαντικός ρόλος στη κινεζική διπλωματία για την πρόσφατη κατάπαυση του πυρός και τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Πακιστάν μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, οι οποίες δεν κατέληξαν σε συμφωνία.

Τέλος, ο Σι επανέλαβε ενώπιον του Αλ Ναχιάν τη θέση της Κίνας υπέρ της ειρηνικής επίλυσης και της επανεκκίνησης των διαπραγματεύσεων, τονίζοντας ότι η χώρα του θα συνεχίσει να έχει εποικοδομητικό ρόλο στις εξελίξεις, όπως μετέδωσαν τα κινεζικά κρατικά μέσα.

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ανέφερε επίσης ότι ο ίδιος και η πρώτη κυρία Μελάνια Τραμπ θα υποδεχθούν αργότερα μέσα στο έτος τον Σι Τζινπίνγκ και τη σύζυγό του, Πενγκ Λιγιουάν, στην Ουάσιγκτον, στο πλαίσιο ανταποδοτικής επίσκεψης.

Σύμφωνα με την ανάρτηση, οι αρμόδιοι εκπρόσωποι των δύο πλευρών βρίσκονται στο στάδιο ολοκλήρωσης των προετοιμασιών για τις συναντήσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται σημαντικές για τις διμερείς σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ σημείωσε ότι αναμένει με ενδιαφέρον τη συνάντηση με τον Κινέζο πρόεδρο, επισημαίνοντας τη σημασία των επικείμενων επαφών. «Ανυπομονώ πολύ να περάσω χρόνο με τον Πρόεδρο Σι σε αυτό που, είμαι βέβαιος, θα είναι ένα μνημειώδες γεγονός».

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τον Ουσακόφ, Ρωσία και Κίνα τάσσονται υπέρ «ισότιμης και αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας στη βάση του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη του ΟΗΕ». Η διατύπωση αυτή δεν είναι ουδέτερη. Στη ρωσική διπλωματική γλώσσα, τέτοιες προτάσεις λειτουργούν συχνά ως έμμεσος τρόπος απόρριψης πρωτοβουλιών που κρίνονται μονομερείς ή υπονομευτικές για τους υφιστάμενους θεσμούς. Το γεγονός ότι ο Ουσακόφ δεν διευκρίνισε αν Μόσχα και Πεκίνο θα αποδεχθούν ή θα απορρίψουν την πρόσκληση, ερμηνεύεται ως συνειδητή ασάφεια: ένα διπλωματικό «όχι» χωρίς να ειπωθεί ρητά, ένα σήμα «κρατάμε απόσταση» χωρίς να καεί επίσημα το κανάλι.

• Στους διαδρόμους της ρωσικής διπλωματίας, το «Συμβούλιο Ειρήνης» περιγράφεται ως προσπάθεια των ΗΠΑ να δημιουργήσουν έναν παράλληλο μηχανισμό παγκόσμιας διακυβέρνησης, στον οποίο ο Τραμπ θα διατηρεί αποκλειστικό δικαίωμα βέτο. Αυτό θεωρείται από τη Μόσχα ευθεία προσβολή της αρχής της συλλογικής ασφάλειας, πάνω στην οποία στηρίζεται το σύστημα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου Ρωσία και Κίνα διαθέτουν θεσμικά κατοχυρωμένο βέτο. Με άλλα λόγια, η ρωσική ανάγνωση είναι θεσμική αλλά και ψυχολογική: «μας ζητούν να μπούμε σε ένα σχήμα όπου χάνουμε το κλειδί του δωματίου και το κρατά μόνο η Ουάσινγκτον».

Αντίστοιχα, σε κινεζικές αναλύσεις –ιδίως σε μέσα και κύκλους που κινούνται κοντά στη γλώσσα του υπουργείου Εξωτερικών και σε πανεπιστημιακά ινστιτούτα διεθνών σχέσεων– η πρωτοβουλία εμφανίζεται ως «νεο-ηγεμονικό εργαλείο». Η βασική κριτική του Πεκίνου δεν εστιάζει τόσο στο πρόσωπο του Τραμπ, όσο στη λογική της μονοκεντρικής εξουσίας: ένα διεθνές σχήμα όπου ο «τελικός κριτής» είναι ένας παίκτης. Για την Κίνα, κάθε δομή που δεν στηρίζεται στην πολυμέρεια και στη συναίνεση αντιμετωπίζεται ως εκ προοιμίου ύποπτη, όχι επειδή το Πεκίνο απορρίπτει την «ειρήνη», αλλά επειδή απορρίπτει τον ορισμό της ειρήνης ως προϊόν μονομερούς απόφασης.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το βαθύτερο νόημα της δήλωσης Ουσακόφ: η επίκληση του Χάρτη του ΟΗΕ λειτουργεί ως έμμεση υπενθύμιση ότι μόνο ο ΟΗΕ διαθέτει τη «σφραγίδα» της διεθνούς νομιμοποίησης ως πλαίσιο παγκόσμιας διακυβέρνησης. Οτιδήποτε άλλο, ακόμη κι αν φέρει τον τίτλο της «ειρήνης», μπορεί να ιδωθεί ως εργαλείο γεωπολιτικής αναδιάταξης με όρους ισχύος και όχι δικαίου. Και αυτό είναι το κόκκινο πανί: η μετάβαση από μια τάξη κανόνων σε μια τάξη «διαχειριστή».

Στη ρωσική στρατηγική σκέψη, τέτοιες πρωτοβουλίες εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια των ΗΠΑ να υποβαθμίσουν θεσμικά τον ΟΗΕ, ακριβώς επειδή εκεί δεν ελέγχουν πλήρως τις αποφάσεις. Το ότι στο νέο όργανο το δικαίωμα βέτο θα ανήκει αποκλειστικά στον Αμερικανό πρόεδρο παρουσιάζεται ως ομολογία αποτυχίας να επιβληθεί η αμερικανική γραμμή μέσω των υπαρχόντων μηχανισμών. Με αυτή την ανάγνωση, το «Συμβούλιο» δεν είναι καινοτομία· είναι παράκαμψη.

• Από την κινεζική πλευρά, η στάση είναι πιο μακροπρόθεσμη και «συστημική». Το Πεκίνο βλέπει τέτοιες ιδέες ως απειλή για τον στόχο της σταδιακής οικοδόμησης ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος, όπου οι μεγάλες δυνάμεις συνυπάρχουν χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς μονομερείς «διευθυντές» της παγκόσμιας τάξης. Η Κίνα, που επενδύει σταθερά στη γλώσσα του πολυμερούς και της «μη ανάμειξης», δεν θέλει να νομιμοποιήσει ένα μοντέλο όπου η «παγκόσμια ειρήνη» μετατρέπεται σε προεδρικό προνόμιο.

Έτσι, το ότι Ρωσία και Κίνα δήλωσαν πως «έλαβαν υπόψη» την πρόσκληση, χωρίς να δώσουν καθαρή απάντηση, δεν αποτελεί ένδειξη αμφιταλάντευσης. Αντιθέτως, είναι μια κλασική μορφή στρατηγικής αναμονής: κρατούν την πόρτα μισάνοιχτη για να μην χρεωθούν τη ρήξη, αλλά αφήνουν τον χρόνο να δοκιμάσει την αντοχή της αμερικανικής ιδέας και –κυρίως– να δουν ποιοι τρίτοι θα μπουν πρώτοι στο νέο σχήμα. Στη διπλωματία, η καθυστέρηση είναι συχνά εργαλείο ισχύος.

Η δήλωση Ουσακόφ, λοιπόν, λειτουργεί σε τρία επίπεδα: πρώτον, ως μήνυμα προς τις ΗΠΑ ότι οποιαδήποτε νέα δομή αγνοεί τον ΟΗΕ δύσκολα θα αποκτήσει νομιμοποίηση χωρίς τη συμμετοχή των μόνιμων μελών με βέτο. Δεύτερον, ως σήμα εσωτερικής σύμπλευσης Μόσχας–Πεκίνου, σε μια περίοδο που η στρατηγική τους συνεργασία βαθαίνει και θέλει να εμφανίζεται «συνεκτική» απέναντι στις δυτικές πρωτοβουλίες. Και τρίτον, ως ιδεολογική τοποθέτηση υπέρ ενός κόσμου όπου η «ειρήνη» δεν ορίζεται από έναν ηγέτη, αλλά από συλλογικούς κανόνες και θεσμούς που –έστω προβληματικοί– αποτελούν το κοινά αποδεκτό πεδίο παιχνιδιού.

Με απλά λόγια, πίσω από τη φαινομενικά ουδέτερη φράση του Ουσακόφ κρύβεται ένα ξεκάθαρο μήνυμα: το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ δεν αντιμετωπίζεται από Ρωσία και Κίνα ως πρωτοβουλία ειρήνης, αλλά ως προσπάθεια ανακατασκευής της παγκόσμιας τάξης με αμερικανικούς όρους. Και σε αυτό το σχέδιο, τουλάχιστον προς το παρόν, Μόσχα και Πεκίνο δεν δείχνουν διάθεση να γίνουν συμμέτοχοι· δείχνουν διάθεση να το αφήσουν να φθαρεί μόνο του, επαναφέροντας στο τραπέζι το δικό τους σταθερό επιχείρημα: ΟΗΕ, Χάρτης, διεθνές δίκαιο, πολυμέρεια.

Σπύρος Σιδέρης

Κατά τη διάρκεια της τριήμερης επίσκεψής του, ο Στάρμερ είχε εκτενή συνάντηση διάρκειας 80 λεπτών με τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, ενώ ακολούθησε και κοινό γεύμα εργασίας.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι συζήτησαν τόσο για θέματα εμπορίου και επενδύσεων, όσο και για πιο «ανθρώπινες» πτυχές, όπως το ποδόσφαιρο και τον Σαίξπηρ, επιχειρώντας να καλλιεργήσει ένα κλίμα προσωπικής οικειότητας και πολιτικής εμπιστοσύνης. Στόχος του Λονδίνου είναι η οικοδόμηση μιας «συνολικής στρατηγικής εταιρικής σχέσης» με το Πεκίνο, σε μια συγκυρία όπου η Κίνα παραμένει η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο και, αν συνυπολογιστεί το Χονγκ Κονγκ, ο τρίτος σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Βρετανίας.

• Ο Στάρμερ συνοδευόταν από μια εντυπωσιακή επιχειρηματική αποστολή περίπου 50 κορυφαίων στελεχών από τους τομείς των φαρμάκων, της αυτοκινητοβιομηχανίας και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, επιβεβαιώνοντας ότι ο βασικός πυλώνας της επίσκεψης είναι η οικονομική διπλωματία. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο επενδυτικό σχέδιο της φαρμακευτικής εταιρείας AstraZeneca, η οποία σχεδιάζει να ενισχύσει δραστικά την παρουσία της στην Κίνα και να αναπτύξει νέες ερευνητικές μονάδες, παρουσιάζοντας το παράδειγμα ως συνεργασία «win-win» για τα δύο κράτη.

Στο πρακτικό επίπεδο, οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν συγκεκριμένα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των οικονομικών ροών. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η μείωση δασμών στις εξαγωγές βρετανικού ουίσκι προς την Κίνα από 10% σε 5%, καθώς και η κατάργηση βίζας για σύντομες διαμονές Βρετανών πολιτών έως 30 ημέρες, ένα καθεστώς που ήδη ισχύει για περίπου 50 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία και η Αυστραλία. Το Λονδίνο παρουσιάζει αυτές τις κινήσεις ως χειροπιαστά δείγματα «προόδου» και απόδειξη ότι η συνεργασία με την Κίνα μπορεί να αποφέρει άμεσα οικονομικά οφέλη.

Ωστόσο, η πολιτική διάσταση της επίσκεψης προκαλεί έντονες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό της Βρετανίας όσο και στις ΗΠΑ. Πολλοί Βρετανοί και Αμερικανοί πολιτικοί κατηγορούν την Κίνα για βιομηχανική κατασκοπεία, για συστηματικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για αυταρχικές πρακτικές, ιδιαίτερα μετά τα γεγονότα στο Χονγκ Κονγκ το 2019, που οδήγησαν σε σοβαρή επιδείνωση των σινοβρετανικών σχέσεων. Επιπλέον, οι κατηγορίες περί κινεζικής κατασκοπείας στο βρετανικό έδαφος και η στάση του Πεκίνου απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία, με την έμμεση στήριξη προς τη Ρωσία, έχουν δημιουργήσει κλίμα βαθιάς δυσπιστίας.

• Ο ίδιος ο Στάρμερ, ωστόσο, επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στον ρεαλισμό και την κριτική. Στη συνάντησή του με τον Σι Τζινπίνγκ τόνισε ότι «η Κίνα είναι κεντρικός παίκτης στη διεθνή σκηνή» και ότι είναι απαραίτητο να υπάρξει μια πιο ώριμη σχέση, η οποία θα επιτρέπει τόσο τη συνεργασία όσο και έναν «ουσιαστικό διάλογο για τα σημεία διαφωνίας». Από την πλευρά του, ο Σι αναγνώρισε ότι οι σχέσεις των δύο χωρών πέρασαν από «διακυμάνσεις» που δεν ωφέλησαν κανέναν και δήλωσε έτοιμος να αναπτύξει μια μακροπρόθεσμη εταιρική σχέση, υπογραμμίζοντας τον ρόλο Κίνας και Βρετανίας ως μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και ως μεγάλων οικονομικών δυνάμεων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η έμμεση πολιτική στόχευση της επίσκεψης: πολλοί αναλυτές τη βλέπουν ως σαφές μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ. Σε μια εποχή όπου η αμερικανική πολιτική χαρακτηρίζεται από απροβλεψιμότητα, εμπορικό προστατευτισμό και απειλές για νέους δασμούς, αρκετοί δυτικοί ηγέτες επιλέγουν να «ασφαλίσουν» εναλλακτικά κανάλια συνεργασίας με το Πεκίνο. Στο ίδιο μοτίβο κινήθηκαν πρόσφατα ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Άντονι Αλμπανίζι, ο Λι Τζε Μιούνγκ, ο Πέτρι Όρπο, αλλά και ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνι, ο οποίος υπέγραψε εμπορική συμφωνία με την Κίνα προκαλώντας την οργή του Τραμπ.

• Ο Στάρμερ φρόντισε πάντως να διαβεβαιώσει ότι η «ειδική σχέση» της Βρετανίας με τις ΗΠΑ παραμένει ακλόνητη, ιδίως στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και των μυστικών υπηρεσιών. Την ίδια στιγμή όμως παραδέχθηκε ότι «δεν έχει νόημα» για το Λονδίνο να αγνοεί την Κίνα, όσο κι αν αυτό προκαλεί εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις. Η εμπειρία της βρετανικής εμπλοκής στον εμπορικό πόλεμο του Τραμπ, παρά τις παραδοσιακές συμμαχίες, έχει ενισχύσει την αίσθηση ότι το Λονδίνο οφείλει να κινηθεί με μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.

Τελικά, η επίσκεψη Στάρμερ στο Πεκίνο δεν είναι ούτε καθαρά οικονομική ούτε αποκλειστικά πολιτική. Αποτελεί μια κίνηση γεωοικονομικής αναπροσαρμογής, μέσα σε έναν κόσμο όπου οι παλιές βεβαιότητες υποχωρούν και οι μεσαίες δυνάμεις, όπως η Βρετανία, αναζητούν νέο ρόλο ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο. Το αν αυτή η στροφή θα αποδώσει πραγματικά οφέλη ή θα προκαλέσει νέες εντάσεις στο εσωτερικό του δυτικού στρατοπέδου, παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της επόμενης περιόδου.

Σπύρος Σιδέρης

Ο αναλυτής Γεδεών Ράχμαν, στο βιβλίο του «Οι ισχυροί άνδρες – Πώς η λατρεία του ηγέτη απειλεί τη δημοκρατία στον κόσμο», περιγράφει αυτή τη στροφή ως μια νέα φάση, όπου ο άνδρας–ηγέτης παρουσιάζεται ως ενσάρκωση της εθνικής βούλησης.

Το ερώτημα δεν είναι αν οι άνθρωποι αυτοί υπάρχουν – αλλά αν το διεθνές σύστημα, όπως το γνωρίσαμε μετά το 1989, μπορεί να επιβιώσει από την παρουσία τους.

Από την κρίση του 2008 στην κόπωση της παγκοσμιοποίησης

Η άνοδος των ισχυρών ηγετών δεν είναι ατύχημα της ιστορίας. Όπως επισημαίνει ο Ράχμαν, συνδέεται άμεσα με την οικονομική κρίση του 2008 και τη διάρρηξη της εμπιστοσύνης στις πολιτικές και οικονομικές ελίτ που διαχειρίστηκαν την παγκοσμιοποίηση. Οι μεσαίες τάξεις στη Δύση είδαν μέσα σε λίγους μήνες τις αποταμιεύσεις και τις βεβαιότητές τους να καταρρέουν, ανακαλύπτοντας ότι οι «αγορές», που παρουσιάζονταν ως εγγύηση ευημερίας, μπορούν να γίνουν και μηχανισμός διάλυσης.

Την ίδια στιγμή, η μαζική μετανάστευση, η πολιτισμική ανασφάλεια, η διάχυση της κουλτούρας της κατανάλωσης και – κυρίως – η έκρηξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δημιούργησαν ένα νέο πεδίο πολιτικής επικοινωνίας.

Ο ηγέτης δεν χρειάζεται πια τα κόμματα, τα παραδοσιακά ΜΜΕ ή τις θεσμικές διαδρομές: μπορεί να απευθύνεται απευθείας στο κοινό, να διαμορφώνει κοινότητες οπαδών, να κατασκευάζει «εναλλακτικές αλήθειες» και να επιτίθεται σε κάθε μηχανισμό λογοδοσίας ως μέρος μιας «διεφθαρμένης ελίτ».

Σε αυτό το έδαφος, η νοσταλγία για «ισχυρό κράτος», η κρίση εκπροσώπησης και η κοινωνική ανασφάλεια συμπυκνώθηκαν γύρω από πρόσωπα που υποσχέθηκαν να «καθαρίσουν το σύστημα», να «ξανακάνουν τη χώρα μεγάλη» και να τιμωρήσουν τους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς.

Βλαντίμιρ Πούτιν: η επιστροφή της αυτοκρατορικής Ρωσίας

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπήρξε ίσως το πρώτο εμβληματικό παράδειγμα του ισχυρού ηγέτη στον 21ο αιώνα. Αναλαμβάνοντας την εξουσία στο τέλος της χαοτικής δεκαετίας του ’90, αξιοποίησε το αίσθημα ταπείνωσης μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Το περίφημο σχόλιό του ότι η κατάρρευση της ΕΣΣΔ ήταν η «μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα» συμπύκνωσε αυτό το τραύμα.

Ο Πούτιν αναδιάρθρωσε τη ρωσική κρατική μηχανή συνδυάζοντας την κλασική σοβιετική γραφειοκρατία με μια σύγχρονη κρατική ασφάλεια. Υπέταξε τους ολιγάρχες στο Κρεμλίνο, επανέφερε την κεντρική εξουσία, συνέδεσε την εθνική ταυτότητα με την πίστη στο κράτος και παρουσίασε τον εαυτό του ως προστάτη της «ιστορικής Ρωσίας».

Οι πολεμικές παρεμβάσεις – η Γεωργία το 2008, η Κριμαία το 2014, η Συρία το 2015 και η εισβολή στην Ουκρανία από το 2022 – δεν ήταν απλώς κινήσεις ισχύος. Ήταν κρίσιμο εργαλείο εσωτερικής νομιμοποίησης: ο Πούτιν εμφανίστηκε ως ο ηγέτης που αποκαθιστά το χαμένο μεγαλείο, απέναντι σε έναν δυτικό κόσμο που παρουσιάζεται ως ηθικά και πολιτισμικά παρακμασμένος.

Σι Τζινπίνγκ: το κράτος–κόμμα σε ένα πρόσωπο

Στην Κίνα, ο Σι Τζινπίνγκ υιοθέτησε έναν διαφορετικό δρόμο, αλλά με παρόμοιο αποτέλεσμα: τη συμπύκνωση της εξουσίας στο πρόσωπο του ηγέτη. Αντί για το πιο συλλογικό μοντέλο ηγεσίας που ακολούθησε ο Μάο Τσε Τουνγκ, ο Σι ανέλαβε από το 2012 να συγχωνεύσει κόμμα και κράτος.

Η κατάργηση του συνταγματικού περιορισμού των προεδρικών θητειών το 2018 άνοιξε τον δρόμο για παραμονή του στην εξουσία επ’ αόριστον. Η ιδεολογία της εποχής αναδιατυπώθηκε ως «Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ», που διδάσκεται πλέον σε πανεπιστήμια, σχολεία και επιχειρήσεις μέσω εφαρμογών στα κινητά.

Ο Σι αξιοποίησε την μερική αμερικανική αναδίπλωση της τελευταίας εικοσαετίας για να προωθήσει μια εικόνα αποτελεσματικού αυταρχισμού: ανάπτυξη, υποδομές, σταθερότητα. Μέσα από την Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», την ενίσχυση των BRICS και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, προβάλλει την Κίνα ως εναλλακτικό κέντρο παγκόσμιας τάξης – απέναντι σε έναν Δυτικό κόσμο που κατηγορείται για υποκρισία και διπλά μέτρα και σταθμά.

Ντόναλντ Τραμπ: Ο «ισχυρός άνδρας» μέσα στη δημοκρατία

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Ντόναλντ Τραμπ απέδειξε ότι το μοντέλο του ισχυρού άνδρα δεν περιορίζεται σε αυταρχικά ή ημι-αυταρχικά καθεστώτα. Προερχόμενος εκτός παραδοσιακού κομματικού μηχανισμού, κατέκτησε τον Λευκό Οίκο το 2017 ως εκπρόσωπος του «ξεχασμένου Αμερικανού».

Η λαϊκίστικη του ρητορική πάτησε σε τρεις κρίσιμες γραμμές ρήξης:

• την αίσθηση απώλειας διεθνούς κύρους απέναντι στην Κίνα και την Ευρώπη,
• την κοινωνική και φυλετική ανασφάλεια των λευκών χαμηλότερων στρωμάτων,
• την κόπωση από την παγκοσμιοποίηση, που διέλυσε παραδοσιακές βιομηχανίες και κοινότητες.

Με σύνθημα «America First», επιτέθηκε στα ΜΜΕ, στο δικαστικό σύστημα, στους μετανάστες, στο «βαθύ κράτος», ενώ αμφισβήτησε ευθέως την εγκυρότητα των εκλογών του 2020. Η επιστροφή του στον Λευκό Οίκο μετά τις εκλογές του 2024, παρουσιάστηκε από τους οπαδούς του ως θρίαμβος του «λαού» απέναντι σε ένα «διεφθαρμένο κατεστημένο».

Στο εξωτερικό, ο Τραμπ εμπέδωσε την εικόνα του ηγέτη που δεν δεσμεύεται από κανόνες: εμπορικοί πόλεμοι, επαναδιαπραγμάτευση συμφωνιών, μονομερείς κινήσεις. Ταυτόχρονα, δίκτυο προσώπων όπως ο Τομ Μπαράκ και ο Στιβ Γουίτκοφ εμφανίζονται πιο ορατά σε ορισμένα μέτωπα (Γάζα, Λίβανος, Ουκρανία) από τον ίδιο τον ΟΗΕ, υπογραμμίζοντας τη μετατόπιση από την πολυμερή διπλωματία στην προσωποποιημένη διαπραγμάτευση.

Ναρέντρα Μόντι: εθνικισμός και κοινωνική ιεραρχία στην Ινδία

Ο Ναρέντρα Μόντι ενσαρκώνει στην Ινδία την εκδοχή του ισχυρού ηγέτη με θρησκευτικο–εθνικιστικό πρόσημο. Προερχόμενος από το κόμμα Μπαρατίγια Τζανάτα και με βαθιούς δεσμούς με την οργάνωση RSS, επένδυσε στην αφήγηση ότι οι Ινδουιστές υπήρξαν επί αιώνες θύματα ξένης κυριαρχίας – μουσουλμάνων, Βρετανών, «κοσμικών» ελίτ.

Η προσωπική του διαδρομή – παιδί φτωχής οικογένειας, «πωλητής τσαγιού», χωρίς οικογένεια σήμερα – προβλήθηκε ως απόδειξη αυτοθυσίας και εντιμότητας, σε αντίθεση με τη δυναστεία Γκάντι – Νεχρού.

Στην πράξη, ο Μόντι αναδιαμορφώνει τη σχέση θρησκείας και κράτους:

• αφαίρεσε το ειδικό καθεστώς της Τζαμού και Κασμίρ,
• τροποποίησε τον νόμο για την ιθαγένεια ευνοώντας μη μουσουλμανικές μειονότητες,
• άσκησε πίεση σε οργανώσεις όπως της Διεθνούς Αμνηστίας, που τελικά έκλεισε τα γραφεία της στην Ινδία.

Ο συνδυασμός ανάπτυξης, ισχυρής ηγεσίας και θρησκευτικού εθνικισμού δημιούργησε ένα σύστημα όπου η πλειονότητα ορίζεται ως «πραγματικό έθνος», ενώ οι μειονότητες ζουν υπό αυξανόμενη ανασφάλεια.

Μπενιαμίν Νετανιάχου: ο μακροβιότερος «ισχυρός άνδρας» του Ισραήλ

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι ίσως ο πιο κλασικός εκπρόσωπος του ισχυρού ηγέτη στη Μέση Ανατολή. Με αλλεπάλληλες θητείες από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, κατάφερε να ταυτίσει την ισραηλινή ασφάλεια με τη δική του πολιτική επιβίωση.

Αντί να ξεπεράσει τις εσωτερικές διαιρέσεις, τις αξιοποίησε:

• δεξιά vs αριστεράς,
• θρησκευόμενοι vs κοσμικών,
• Ασκεναζίμ vs Σεφαρδίμ.

Το αφήγημα είναι σταθερό: εκείνος ως μοναδικός εγγυητής της ασφάλειας, οι αντίπαλοι ως υπαρξιακή απειλή. Ταυτόχρονα, η προσπάθειά του να περιορίσει τις εξουσίες του Ανώτατου Δικαστηρίου, η ένταξη ακραίων θρησκευτικών και εθνικιστικών κομμάτων στον κυβερνητικό πυρήνα και η διαρκής σύγκρουση με τα ΜΜΕ έχουν διαβρώσει τον ήδη εύθραυστο χαρακτήρα της ισραηλινής δημοκρατίας.

Τι ενώνει τους «ισχυρούς» – και τι τους απειλεί

Παρά τις τεράστιες διαφορές τους, οι Πούτιν, Σι, Τραμπ, Μόντι και Νετανιάχου μοιράζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά:

• Προσωποποίηση της εξουσίας: ο ηγέτης παρουσιάζεται όχι ως διαχειριστής, αλλά ως ενσάρκωση του έθνους. Οι θεσμοί γίνονται προεκτάσεις της βούλησής του.
• Πολιτική της ταυτότητας: η κρίση, η ανασφάλεια και οι οικονομικές δυσκολίες μεταφράζονται σε όρους εθνοτικού ή θρησκευτικού ανήκειν.
• Εργαλειοποίηση των κρίσεων εξωτερικής πολιτικής: από την Ουκρανία και την Ταϊβάν μέχρι τη Γάζα και το Κασμίρ, το εξωτερικό μέτωπο συχνά λειτουργεί ως εργαλείο εσωτερικής συσπείρωσης.
• Υπονόμευση θεσμών στο όνομα της λαϊκής βούλησης: αλλαγές συνταγμάτων, περιορισμός δικαστικής εποπτείας, έλεγχος των ΜΜΕ, εργαλειοποίηση εκλογικών κανόνων – όλα γίνονται «για να εφαρμοστεί η πραγματική βούληση του λαού».

Η ψηφιακή επανάσταση ενισχύει αυτή την τάση: επιτρέπει στους ηγέτες να παρακάμπτουν τα φίλτρα της δημοσιογραφίας, να συντηρούν στρατιές διαδικτυακών υποστηρικτών, να διασπείρουν θεωρίες συνωμοσίας και να μετατρέπουν κάθε διαφωνία σε υπαρξιακή σύγκρουση.

Ωστόσο, η ίδια αυτή δύναμη κρύβει και το αδύναμο σημείο τους. Καθώς η εξουσία συγκεντρώνεται γύρω από ένα πρόσωπο και η θεσμική ισορροπία καταστρέφεται, τα συστήματα γίνονται εύθραυστα:

• τι συμβαίνει όταν ο ηγέτης κάνει λάθος στρατηγικό υπολογισμό,
• όταν χάνει τη δημοφιλία του,
• ή όταν απλώς αποχωρήσει από τη σκηνή;

Η Ρωσία είναι παγιδευμένη σε έναν μακρύ πόλεμο φθοράς, οι ΗΠΑ βιώνουν πρωτοφανή πόλωση και θεσμική κρίση, η Ινδία δοκιμάζει τα όρια της πολυθρησκευτικής της ισορροπίας, το Ισραήλ βυθίζεται σε υπαρξιακό διχασμό.

Το βέβαιο είναι ότι η εποχή μετά τη βεβαιότητα της φιλελεύθερης «νίκης» δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί. Οι ισχυροί ηγέτες μοιάζουν σήμερα κυρίαρχοι – αλλά είναι ταυτόχρονα και σύμπτωμα βαθύτερων κρίσεων. Το αν ο κόσμος θα επιστρέψει σε ένα πιο θεσμικό μοντέλο διακυβέρνησης ή θα συνεχίσει να γυρίζει γύρω από πρόσωπα και όχι κανόνες, θα κριθεί στα επόμενα μέτωπα – από την Ουκρανία και τη Γάζα μέχρι την επόμενη μεγάλη οικονομική κρίση.

Ο Τραμπ, πάντως, διέψευσε κατηγορηματικά τις φήμες, απαντώντας μονολεκτικά «όχι» σε ερώτηση δημοσιογράφων για το αν έχει λάβει απόφαση στρατιωτικής δράσης κατά της Βενεζουέλας. Η διάψευση ήρθε την ώρα που οι ΗΠΑ είχαν ήδη πραγματοποιήσει σειρά επιχειρήσεων στον Ειρηνικό Ωκεανό, εναντίον πλοίων που – σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους – μετέφεραν ναρκωτικά, με αποτέλεσμα τον θάνατο 61 ατόμων.

Παράλληλα, δορυφορικές εικόνες έδειχναν αύξηση της ναυτικής παρουσίας των ΗΠΑ στα ανοιχτά της Νότιας Αμερικής, γεγονός που ενίσχυσε τις εκτιμήσεις περί επικείμενης στρατιωτικής ενέργειας.

Αμερικανικά μέσα: Επίκειται επίθεση – Ο χρόνος του Μαδούρο τελειώνει

Δημοσίευμα της Miami Herald, επικαλούμενο πηγές με γνώση των επιχειρησιακών σχεδίων, ανέφερε ότι η κυβέρνηση Τραμπ είχε ήδη καταρτίσει σχέδιο για πλήγματα σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο εσωτερικό της Βενεζουέλας, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά του καρτέλ ναρκωτικών “Soles”.

Το ρεπορτάζ, που επιβεβαίωνε και η Wall Street Journal, έκανε λόγο για επιθέσεις που θα στόχευαν στην αποκεφάλιση της ηγεσίας του καρτέλ, το οποίο οι ΗΠΑ θεωρούν ότι διοικείται από τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο και υψηλόβαθμα στελέχη του καθεστώτος του.

Πηγές της εφημερίδας ανέφεραν ότι οι επιχειρήσεις «θα μπορούσαν να ξεκινήσουν εντός ημερών ή και ωρών», με στόχο να πληγούν στρατιωτικές βάσεις και αποθήκες οπλισμού.

«Ο χρόνος του Μαδούρο τελειώνει», σχολίασε πηγή με γνώση των εξελίξεων, υπονοώντας ότι ο Βενεζουελάνος πρόεδρος βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, ενώ «αρκετοί στρατηγοί του είναι πλέον έτοιμοι να τον συλλάβουν και να τον παραδώσουν».

Ο Μαδούρο ζητά στρατιωτική βοήθεια από Πούτιν, Σι και Ιράν

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, η Washington Post αποκάλυψε εσωτερικά έγγραφα της αμερικανικής κυβέρνησης, σύμφωνα με τα οποία ο Νικολάς Μαδούρο έχει απευθυνθεί με επείγουσες επιστολές στους προέδρους Βλαντίμιρ Πούτιν, Σι Τζινπίνγκ και στην ηγεσία του Ιράν, ζητώντας άμεση στρατιωτική συνδρομή.

Στην επιστολή προς τον Ρώσο πρόεδρο, ο Μαδούρο ζητά αναβάθμιση των αμυντικών ραντάρ, επισκευή μαχητικών αεροσκαφών και πιθανώς προμήθεια πυραύλων. Παράλληλα, σε επιστολή προς τον Σι Τζινπίνγκ, ζητά διευρυμένη στρατιωτική συνεργασία και επιτάχυνση της παραγωγής κινεζικών συστημάτων εντοπισμού, με στόχο την ενίσχυση της αεράμυνας και της επιτήρησης της χώρας.

Σύμφωνα με τα ίδια έγγραφα, ο υπουργός Μεταφορών Ραμόν Σελεστίνο Βελάσκεθ συντόνισε πρόσφατα αποστολή ιρανικών drones και στρατιωτικού εξοπλισμού προς τη Βενεζουέλα, επιδιώκοντας «παρεμβολείς GPS» και μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης εμβέλειας.

Η Μόσχα παραμένει το κύριο στήριγμα του Καράκας

Την Κυριακή, ρωσικό μεταγωγικό αεροσκάφος Ilyushin Il-76 – το οποίο βρίσκεται στη λίστα κυρώσεων των ΗΠΑ από το 2023 για εμπλοκή σε εμπόριο όπλων και μεταφορά μισθοφόρων – προσγειώθηκε στο Καράκας, έχοντας πραγματοποιήσει πτήση μέσω Αφρικής για να αποφύγει τον δυτικό εναέριο χώρο, σύμφωνα με το Flightradar24.

Λίγες ώρες νωρίτερα, η Μόσχα είχε επικυρώσει νέα συνθήκη στρατηγικής συνεργασίας με τη Βενεζουέλα, ενώ το Κρεμλίνο αρνήθηκε να σχολιάσει την επιστολή του Μαδούρο.

Η Ρωσία παραμένει ο βασικός στρατιωτικός και οικονομικός σύμμαχος του Καράκας, με κοινά έργα σε εξέλιξη, όπως το εργοστάσιο παραγωγής Καλάσνικοφ στην πολιτεία Αράγκουα και συμβόλαια εκμετάλλευσης κοιτασμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων.

Παρά τη στήριξή της, εκτιμάται ότι οι δυνατότητες της Ρωσίας για στρατιωτική εμπλοκή είναι πλέον περιορισμένες, λόγω των πολεμικών της δεσμεύσεων στην Ουκρανία. Ωστόσο, ειδικοί θεωρούν ότι η ένταση μεταξύ Ουάσιγκτον και Καράκας ενδέχεται να λειτουργήσει αντιπερισπαστικά υπέρ της Μόσχας, αποσπώντας την προσοχή των ΗΠΑ από την Ευρώπη και τη συνεχιζόμενη κρίση ασφαλείας στην ήπειρο.

Σπύρος Σιδέρης

Το διακύβευμα δεν είναι απλώς η διμερής σταθερότητα· είναι ο καθορισμός των ορίων του νέου Ψυχρού Πολέμου.

Το Ουκρανικό στο επίκεντρο

Ο Τραμπ έχει ήδη προαναγγείλει ότι θα καλέσει τον Σι Τζινπίνγκ να περιορίσει τις εισαγωγές ρωσικών ενεργειακών προϊόντων, εντείνοντας την πίεση προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία.

Κατά τον ίδιο, η Ινδία έχει ήδη μειώσει τις αγορές ρωσικού πετρελαίου, ενώ το Πεκίνο έχει «παγώσει» μέρος των συμφωνιών του — ισχυρισμοί που αμφισβητούνται από ορισμένες πηγές, αλλά εξυπηρετούν το αμερικανικό αφήγημα προληπτικής πίεσης πριν από τη συνάντηση.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη κι αν η Κίνα μείωνε προσωρινά τις αγορές ρωσικής ενέργειας, αυτό πιθανότατα θα συνέβαινε για τεχνικούς ή εμπορικούς λόγους — αναπροσαρμογές ροών, αλλαγές διαμεσολαβητών — και όχι ως πολιτική παραχώρηση στον Λευκό Οίκο.

Δύο αντικρουόμενες θεωρήσεις για το Πεκίνο

Η συζήτηση για τον ρόλο της Κίνας στον πόλεμο παραμένει διχασμένη.

• Η πρώτη σχολή υποστηρίζει ότι, λόγω της οικονομικής εξάρτησης της Ρωσίας, το Πεκίνο μπορεί να ασκήσει πραγματική επιρροή στον Πούτιν, ωθώντας τον σε συμβιβασμό.
• Η δεύτερη, πιο ρεαλιστική για πολλούς, θεωρεί ότι η Κίνα επωφελείται από τη συνέχιση της σύγκρουσης, καθώς η απομάκρυνση της Ρωσίας από τη Δύση την εγκλωβίζει περισσότερο στη σφαίρα επιρροής του Πεκίνου — ως ενεργειακό, τεχνολογικό και στρατηγικό εταίρο.

Η αλήθεια, όπως επισημαίνουν διπλωματικοί κύκλοι, βρίσκεται κάπου στη μέση. Ο Σι δεν επιθυμεί ούτε μια ολοκληρωτική ήττα της Μόσχας, που θα παρέδιδε τη Ρωσία στη Δύση, ούτε μια σύγκρουση χωρίς τέλος, η οποία παγώνει τις σχέσεις της Κίνας με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, υπονομεύοντας τον Δρόμο του Μεταξιού και τα παγκόσμια δίκτυα εμπορίου.

Το δομικό δίλημμα του Σι

Από οικονομική άποψη, το Πεκίνο έχει περισσότερα να χάσει παρά να κερδίσει από μια παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση: οι δυτικές αγορές εξακολουθούν να αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των κινεζικών εξαγωγών, ενώ οι κυρώσεις εις βάρος της Ρωσίας επιβαρύνουν και τις σινορωσικές εμπορικές σχέσεις, με κινεζικές εταιρείες να αποφεύγουν ρίσκα δευτερογενών κυρώσεων.

Από γεωπολιτική άποψη, όμως, ο Σι χρειάζεται τη Ρωσία ως στρατηγικό μετόπισθεν. Σε ένα σενάριο κλιμάκωσης με τις ΗΠΑ γύρω από την Ταϊβάν, η Κίνα χρειάζεται ασφάλεια ανεφοδιασμού σε ενέργεια και πρώτες ύλες. Η χερσαία γειτνίαση με τη Ρωσία και οι τεράστιοι φυσικοί πόροι της προσφέρουν στρατηγικό βάθος, ικανό να αμβλύνει μια πιθανή ναυτική πίεση των ΗΠΑ στον Ειρηνικό. Δύσκολα, λοιπόν, ο Σι θα «αντάλλασσε» αυτή τη δομική στήριξη με τακτικές υποσχέσεις από τον Τραμπ περιορισμένου ορίζοντα.

Το ρίσκο της εικόνας υποταγής

Υπάρχει και ο συμβολικός παράγοντας. Αν η Κίνα εμφανιστεί να συμμορφώνεται με αμερικανικές υποδείξεις, θα πλήξει το αφήγημα της πολυπολικής αυτονομίας που προβάλλει σε Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική. Θα δημιουργούσε επίσης επικίνδυνο προηγούμενο: αν το Πεκίνο δεχθεί περιορισμούς στις αγορές ρωσικής ενέργειας, αύριο θα μπορούσαν να ζητηθούν ανάλογοι περιορισμοί για κινεζικές εξαγωγές.

Ως εκ τούτου, ειδικοί εκτιμούν ότι ο Σι θα επιδιώξει να διατηρήσει τη στρατηγική αυτονομία, αποφεύγοντας τόσο την ανοικτή ρήξη όσο και τη δημόσια συμμόρφωση.

Τι μπορεί να ακολουθήσει

Ακόμη κι αν η συνάντηση στη Σεούλ καταλήξει σε «παύση πυρός» ρητορικού επιπέδου, τα ρεαλιστικά ενδεχόμενα είναι τέσσερα:

1. Σκληρή στάση Τραμπ: νέες τεχνολογικές/εμπορικές κυρώσεις στην Κίνα, με αναμενόμενο περαιτέρω σφιχταγκάλιασμα Μόσχας–Πεκίνου.
2. Συνέχιση του status quo: χωρίς ουσιαστική πρόοδο, αλλά με ανοικτούς διαύλους.
3. Αμερικανική αναδίπλωση: εστίαση στην εσωτερική οικονομία, χαμήλωμα τόνων στο Ουκρανικό.
4. Πίεση προς το Κίεβο: ο Τραμπ στρέφεται στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για συμβιβασμό βάσει όρων που, σύμφωνα με τον Κιρίλ Ντμίτριεφ, περιλαμβάνουν εγγυήσεις ασφαλείας, ουδετερότητα και παραχώρηση εδαφών με ρωσόφωνο πληθυσμό στη Μόσχα.

Η κινεζική εναλλακτική οδός

Αν το αποτέλεσμα δεν ικανοποιήσει το Πεκίνο, δεν αποκλείεται να επαναφέρει την «ειρηνευτική πρόταση» του 2023 για κατάπαυση του πυρός στη γραμμή του μετώπου — μια ουδέτερη λύση που διασώζει βασικά συμφέροντα όλων, ενισχύοντας το προφίλ του Σι ως διεθνούς διαμεσολαβητή. Παράλληλα, η Κίνα μπορεί να επιδιώξει δίαυλο με το Κίεβο, προσφέροντας εγγυήσεις ασφάλειας και κεφάλαια ανοικοδόμησης σε μια Ευρώπη με περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο. Το σενάριο παραμένει μακρινό, αντανακλά όμως την πολυεπίπεδη στρατηγική του Πεκίνου να ελέγχει όσο το δυνατόν περισσότερα τετράγωνα στη σκακιέρα.

Η συνάντηση Τραμπ–Σι δεν είναι ένα ακόμη διπλωματικό τετ-α-τετ. Είναι δοκιμασία για τη νέα αρχιτεκτονική ισχύος. Ο Τραμπ θα επιδιώξει να εμφανιστεί ως ειρηνοποιός που περιορίζει τη Μόσχα μέσω Πεκίνου. Ο Σι θα επιχειρήσει να παγιώσει την εικόνα της Κίνας ως αυτόνομου παγκόσμιου πόλου. Το πιθανότερο αποτέλεσμα; Ένα προσεκτικά ισορροπημένο ανακοινωθέν περί «συνεννόησης και συνεργασίας», που θα αποκρύπτει τη βαθύτερη πραγματικότητα: ο κόσμος έχει εισέλθει σε εποχή διπολικής αντιπαλότητας, όπου καμία υπερδύναμη δεν μπορεί να επιβληθεί χωρίς τη συναίνεση —ή την ανοχή— της άλλης.