Σπύρος Σιδέρης

Ο Ζανγκ Γιουσιά κατείχε κομβική θέση στην Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή, το όργανο που στην πράξη ελέγχει τον κινεζικό στρατό και θεωρείται ακόμη ισχυρότερο από την ίδια την κυβέρνηση. Για χρόνια υπήρξε ο στενότερος στρατιωτικός συνεργάτης του Σι Τζινπίνγκ και βασικός αρχιτέκτονας της αναδιοργάνωσης των ενόπλων δυνάμεων. Το γεγονός ότι τέθηκε υπό έρευνα μαζί με στενό του συνεργάτη ερμηνεύεται όχι απλώς ως υπόθεση διαφθοράς, αλλά ως πολιτική εκκαθάριση με σαφή στόχο την απόλυτη εδραίωση της εξουσίας του Σι.

• Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται δυτικά μέσα, τους τελευταίους μήνες κυκλοφορούσαν έντονες φήμες στο Πεκίνο για αυξανόμενη ένταση ανάμεσα στον Σι και τον Ζανγκ. Ο τελευταίος φερόταν ως ένας από τους ελάχιστους στρατιωτικούς ηγέτες που δεν ανήκαν πλήρως στον στενό πυρήνα πιστών του προέδρου. Μάλιστα, σε ορισμένους αντιπολιτευόμενους κύκλους στο εξωτερικό είχε διατυπωθεί ακόμη και ο ισχυρισμός περί υποβόσκουσας στρατιωτικής συνωμοσίας, κάτι που όμως δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ. Η σημερινή εξέλιξη δείχνει μάλλον το αντίθετο: ότι ο Σι έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια να απομακρύνει συστηματικά κάθε δυνητικό αντίπαλο στο εσωτερικό του στρατού.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το πολιτικό υπόβαθρο των δύο ανδρών. Τόσο ο Σι Τζινπίνγκ όσο και ο Ζανγκ Γιουσιά ανήκουν στην κατηγορία των λεγόμενων «πριγκιπόπουλων», των απογόνων δηλαδή των ιστορικών στελεχών της επανάστασης. Ο πατέρας του Ζανγκ, στρατηγός Ζανγκ Τζονγκσούν, υπήρξε εξέχον στέλεχος του Κόκκινου Στρατού, ενώ ο πατέρας του Σι, Σι Τζονγκσούν, κατείχε επίσης κορυφαίες θέσεις στο καθεστώς του Μάο Τσετούνγκ. Οι δύο οικογένειες γνωρίζονταν εδώ και δεκαετίες, γεγονός που έκανε τη συμμαχία Σι – Ζανγκ να μοιάζει σχεδόν «φυσική». Η ρήξη τους, επομένως, αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό για το εσωτερικό της κινεζικής ελίτ.

Ένα από τα βασικά σημεία τριβής φέρεται να ήταν η πολιτική απέναντι στην Ταϊβάν. Ο Ζανγκ, με πραγματική εμπειρία μάχης από τον πόλεμο Κίνας – Βιετνάμ, εμφανιζόταν πιο επιφυλακτικός ως προς τη στρατιωτική ετοιμότητα της Κίνας για μια άμεση σύγκρουση.

Αντίθετα, ο Σι προωθεί όλο και πιο επιθετική ρητορική, θεωρώντας την Ταϊβάν κεντρικό στοιχείο της ιστορικής του παρακαταθήκης. Η διαφωνία αυτή, σύμφωνα με αναλυτές, δεν ήταν απλώς στρατηγική αλλά βαθιά πολιτική: αφορούσε το ποιος τελικά καθορίζει τη γραμμή ασφάλειας της χώρας.

• Η υπόθεση Ζανγκ συγκρίνεται ήδη με ιστορικές εκκαθαρίσεις, όπως εκείνη του Λιν Πιάο το 1971, όταν ο διάδοχος του Μάο κατηγορήθηκε για απόπειρα πραξικοπήματος και σκοτώθηκε στην προσπάθειά του να διαφύγει. Αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις παρόμοιου σεναρίου, η σύγκριση αποτυπώνει το μέγεθος του σεισμού στο εσωτερικό του κινεζικού καθεστώτος.

Ταυτόχρονα, η υπόθεση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της διαφθοράς, που ο Σι Τζινπίνγκ έχει μετατρέψει σε βασικό εργαλείο πολιτικού ελέγχου. Από το 2023 έχουν απομακρυνθεί ή διωχθεί κορυφαίοι αξιωματούχοι, όπως οι πρώην υπουργοί Άμυνας Λι Σανγκφού και Γουέι Φενγκχέ, ενώ δεκάδες ανώτατοι αξιωματικοί των Πυραυλικών Δυνάμεων ερευνήθηκαν για σοβαρές παρατυπίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις έγιναν λόγοι ακόμη και για τεχνικές αστοχίες στα πυρηνικά οπλοστάσια, όπως σκουριά σε σιλό διηπειρωτικών πυραύλων.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι ο Σι δεν περιορίζεται σε μια εκστρατεία ηθικής κάθαρσης, αλλά προχωρά σε μια ευρεία αναδιάρθρωση της στρατιωτικής ελίτ, εξαλείφοντας σταδιακά όλες τις παλαιές ισορροπίες.

Μέσα στον τελευταίο χρόνο, τρία από τα πέντε βασικά μέλη της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής έχουν τεθεί εκτός, ενώ πρόσφατα ανακοινώθηκε και η έρευνα κατά του στρατηγού Λιου Τζενλί. Πλέον, εκτός από τον ίδιο τον Σι, μοναδική σταθερά στο ανώτατο όργανο παραμένει ο στρατηγός Ζανγκ Σενγκμίν, υπεύθυνος για την εσωτερική πειθαρχία.

• Για πολλούς ειδικούς, πρόκειται για τη μεγαλύτερη μετατόπιση ισχύος στο κινεζικό σύστημα μετά το 1989. Ο Σι Τζινπίνγκ αναδεικνύεται σε ηγέτη χωρίς πραγματικούς εσωτερικούς αντιπάλους, σε βαθμό που συγκρίνεται πλέον ανοιχτά με τον ίδιο τον Μάο. Το τίμημα όμως είναι ότι η συλλογική ηγεσία, που επί δεκαετίες λειτουργούσε ως μηχανισμός σταθερότητας, έχει ουσιαστικά καταργηθεί.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν αφορά μόνο το μέλλον του Ζανγκ Γιουσιά, αλλά το πώς αυτή η συγκέντρωση εξουσίας θα επηρεάσει τη διεθνή συμπεριφορά της Κίνας. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης έντασης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και αβεβαιότητας γύρω από την Ταϊβάν, η απουσία εσωτερικών φρένων μπορεί να καταστήσει το Πεκίνο πιο απρόβλεπτο – και ίσως πιο επικίνδυνο.

Σπύρος Σιδέρης

Η σημερινή φάση της διεθνούς αντιπαράθεσης έχει τις ρίζες της στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, όπως αυτή οικοδομήθηκε από τη Δύση τις προηγούμενες δεκαετίες. Το άνοιγμα αγορών, τεχνολογιών και επενδύσεων οδήγησε σταδιακά στην απώλεια ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων για τις δυτικές οικονομίες, ενώ επέτρεψε σε χώρες εκτός Δύσης – και κυρίως στην Κίνα – να επιταχύνουν τη βιομηχανική, τεχνολογική και επιστημονική τους άνοδο.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ αντιστάθμιζαν αυτή τη μετατόπιση ισχύος μέσω του ελέγχου των παγκόσμιων νομισμάτων – δολάριο, ευρώ, στερλίνα – διατηρώντας υψηλό επίπεδο ζωής μέσω της νομισματικής επέκτασης.

Ωστόσο, στα μέσα της δεκαετίας του 2020, τα όρια αυτής της πολιτικής έγιναν εμφανή. Η μαζική εκτύπωση χρήματος οδήγησε σε εκρηκτική αύξηση δημόσιου χρέους, πληθωριστικές πιέσεις και σοβαρούς κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της Δύσης, την ώρα που η Κίνα συνέχιζε να ενισχύει τη βιομηχανική της υπεροχή. Η απάντηση ήρθε με την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος εγκαινίασε έναν παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο, επιδιώκοντας την επιστροφή της παραγωγής στις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη και εις βάρος παραδοσιακών συμμάχων.

Η πιο σκληρή σύγκρουση, ωστόσο, εκδηλώθηκε απέναντι στην Κίνα. Παρά την προσωρινή εμπορική ανακωχή, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κατάφεραν να περιορίσουν τη διεθνή ισχύ του Πεκίνου. Αντιθέτως, η Κίνα κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ εμπορικού πλεονάσματος, ενώ απέδειξε ότι διαθέτει ισχυρά δομικά όπλα πίεσης, όπως ο έλεγχος των σπάνιων γαιών, κρίσιμων για την παγκόσμια τεχνολογία. Παράλληλα, η αναγκαστική άρση περιορισμών στις εξαγωγές προηγμένων μικροτσίπ προς την Κίνα αποκάλυψε τα όρια της αμερικανικής στρατηγικής.

Σε αυτό το πλαίσιο, η θαλάσσια εξάρτηση της Κίνας αναδεικνύεται σε κρίσιμο «ευάλωτο σημείο». Το ενδεχόμενο μιας αμερικανικής ναυτικής απομόνωσης του Πεκίνου συζητείται πλέον ανοιχτά σε στρατηγικούς κύκλους, ενώ οι ΗΠΑ έχουν ήδη δοκιμάσει παρόμοια εργαλεία μέσω της θαλάσσιας πίεσης στη Βενεζουέλα και της κατάσχεσης πλοίων με κινεζικά φορτία. Για την Κίνα, ένα τέτοιο σενάριο θα ισοδυναμούσε με κήρυξη πολέμου, γεγονός που εξηγεί τη ραγδαία αύξηση των στρατηγικών αποθεμάτων ενέργειας.

Ακριβώς εδώ εντάσσεται η Ουκρανία. Από τις αρχές του 21ου αιώνα, η ένταση μεταξύ Μόσχας και Κιέβου χρησιμοποιήθηκε από την Ουάσιγκτον ως εργαλείο για την αποτροπή μιας στρατηγικής σύγκλισης Ευρώπης – Ρωσίας, που θα μπορούσε να ανταγωνιστεί τόσο τις ΗΠΑ όσο και την Κίνα. Σήμερα, μετά την πλήρη ρήξη Ρωσίας – Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτός ο στόχος έχει σε μεγάλο βαθμό επιτευχθεί. Έτσι, για τον Τραμπ, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται προς την αναμέτρηση με την Κίνα.

Σε αυτή τη στρατηγική, η Ρωσία αποκτά κρίσιμο ρόλο. Η Μόσχα μπορεί να λειτουργήσει ως οικονομικός και ενεργειακός πνεύμονας της Κίνας σε περίπτωση θαλάσσιας απομόνωσης, ενώ μια ενδεχόμενη στρατιωτική σύμπραξη Ρωσίας – Κίνας θα δημιουργούσε έναν πυρηνικό συσχετισμό ισχύος εξαιρετικά επικίνδυνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Γι’ αυτό και βασικός στόχος του Τραμπ δεν είναι να μετατρέψει τη Ρωσία σε σύμμαχο, αλλά να την αποσυνδέσει στρατηγικά από το Πεκίνο, οδηγώντας τη σε μια στάση ευμενούς ουδετερότητας.

Αυτή η λογική εξηγεί και τη στροφή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η προηγούμενη στρατηγική περί «στρατηγικής ήττας της Ρωσίας» εγκαταλείπεται σταδιακά, καθώς αποδείχθηκε μη ρεαλιστική μετά την αποτυχία του ουκρανικού σχεδιασμού για αντεπίθεση και την κατάρρευση των σεναρίων εσωτερικής αποσταθεροποίησης της Μόσχας. Ο Τραμπ επιδιώκει πλέον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ακόμη και με επώδυνους συμβιβασμούς, ώστε να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα ισορροπία στις σχέσεις ΗΠΑ – Ρωσίας.

Ωστόσο, τα εμπόδια είναι πολλαπλά. Ο Πούτιν, αντιλαμβανόμενος τη γεωπολιτική συγκυρία, ανεβάζει το τίμημα των διαπραγματεύσεων, ενώ στο εσωτερικό των ΗΠΑ ισχυρά κέντρα – από το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα έως το ενεργειακό λόμπι – προωθούν τη συνέχιση της σύγκρουσης. Ταυτόχρονα, οι εσωτερικές αντιφάσεις της αμερικανικής ελίτ καθιστούν τη χάραξη ενιαίας στρατηγικής εξαιρετικά δύσκολη.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει παγιδευμένος ανάμεσα στη στρατηγική ανάγκη του Τραμπ να στραφεί ολοκληρωτικά κατά της Κίνας και στους κινδύνους μιας ανεξέλεγκτης γεωπολιτικής κλιμάκωσης. Το μόνο βέβαιο είναι ότι όσο η σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας βαθαίνει, η Ουκρανία θα συνεχίσει να λειτουργεί όχι ως το τέλος, αλλά ως παράγωγο μιας παγκόσμιας αναμέτρησης που μόλις έχει αρχίσει.

Ο Γάλλος πρόεδρος, το αεροσκάφος του οποίου προσγειώθηκε λίγο μετά στις 17:00 τοπική ώρα στο Πεκίνο, θα συναντηθεί αύριο Πέμπτη με τον Κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ στο Μεγάλο Μέγαρο του Λαού. Οι δύο ηγέτες θα συναντηθούν και πάλι την Παρασκευή στην Τσενγκντού, στην επαρχία Σιτσουάν (νοτιοδυτικά), για μια πιο ανεπίσημη συνάντηση.

Τον Εμανουέλ Μακρόν, που συνοδεύεται από τη σύζυγό του Μπριζίτ, υποδέχθηκε ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Ουάνγκ Γι.

«Ευχαριστώ πάρα πολύ για την παρουσία σας απόψε και για όλη την εργασία που θα κάνουμε μαζί», δήλωσε ο Κινέζος οικοδεσπότης του.

Ένα ιδιωτικό πρόγραμμα τον περιμένει ακολούθως στην πρωτεύουσα, με επίσκεψη στον “κήπο του αυτοκράτορα Τσιανλόνγκ” που έχει μόλις ανακαινιστεί, στην Απαγορευμένη Πόλη, την οποία θα ακολουθήσει δείπνο.

Ο Εμανουέλ Μακρόν συνοδεύεται από έξι υπουργούς (Εξωτερικών, Οικονομίας, Γεωργίας, Περιβάλλοντος, Ανώτατης Εκπαίδευσης, Πολιτισμού) και 35 επικεφαλής μεγάλων ομίλων (Aibus, EDF, Danone) ή πιο οικογενειακών επιχειρήσεων, από είδη πολυτελείας μέχρι αγροδιατροφικά προϊόντα.

«Θέλουμε, και αυτό θα είναι το αντικείμενο της στρατηγικής συνομιλίας με τον πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, η Ευρώπη να τύχει σεβασμού ως μεγάλος εταίρος της Κίνας», επέμεινε το Ελιζέ πριν από την επίσκεψη.

Πρώτο θέμα: ο πόλεμος στην Ουκρανία και η ασφάλεια της Γηραιάς Ηπείρου, καθώς ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν επανέλαβε χθες τους όρους του, κυρίως στο εδαφικό, για μια συμφωνία ειρήνης.

Ο Εμανουέλ Μακρόν θα καλέσει γι΄άλλη μια φορά τον Σι Τζινπίνγκ να ασκήσει την «επιρροή» του στη Ρωσία, στρατηγικό εταίρο της Κίνας, προκειμένου να την «πείσει» να δεχθεί κατάπαυση του πυρός.

Αν και καλεί τακτικά σε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, η Κίνα δεν έχει καταδικάσει ποτέ τη Ρωσία για την εισβολή στην Ουκρανία και αντιτίθεται στις κυρώσεις σε βάρος της.

Εξακολουθεί να προμηθεύεται από αυτήν υδρογονάνθρακες ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφώνησε σήμερα να απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικού αερίου το φθινόπωρο του 2027 προκειμένου να στερήσει τη Μόσχα από ένα έσοδο που χρηματοδοτεί τον πόλεμο στην Ουκρανία.