Σπύρος Σιδέρης

Διπλωμάτες και αναλυτές εξετάζουν τη συμφωνία ως πιθανό προηγούμενο για τον αφοπλισμό άλλων οργανώσεων. Αναγνωρίζουν, ωστόσο, μια δύσκολη προϋπόθεση: για να παραδώσει μια ένοπλη δύναμη το οπλοστάσιό της, πρέπει να έχει πειστεί ότι δεν θα εξαφανιστεί πολιτικά την επόμενη ημέρα.

Η συμφωνία χωρίς «νικητή και ηττημένο»

Ο καθηγητής διεθνών συγκρούσεων στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Ντόχα Ιμπραχίμ Φρεϊχάτ θεωρεί ότι το βασικό μήνυμα της συριακής εμπειρίας είναι η εγκατάλειψη της λογικής του μηδενικού αθροίσματος. Αντί για τη στρατιωτική εξόντωση του αντιπάλου, προκρίθηκε μια πολιτική διευθέτηση που του επιτρέπει να ενταχθεί στους κρατικούς θεσμούς χωρίς να υποχρεωθεί σε άνευ όρων παράδοση.

Κατά τον ίδιο, η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε Λίβανο, Ιράκ και Υεμένη, με μία κρίσιμη προϋπόθεση: να περιοριστεί η παρέμβαση των εξωτερικών δυνάμεων και να δοθεί χώρος στην εσωτερική διαπραγμάτευση.

Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης Χόσνι Αμπίντι εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός. Υποστηρίζει ότι στη Συρία συνέπεσαν ιδιαίτερες συνθήκες. Υπήρχε μια νέα κρατική εξουσία που οικοδομούσε τους μηχανισμούς ασφαλείας της, ενώ οι SDF είχαν επιτελέσει τον ρόλο για τον οποίο τις στήριξε η Ουάσινγκτον: την πολεμική αναμέτρηση με το Ισλαμικό Κράτος. Με την αλλαγή των αμερικανικών προτεραιοτήτων, άνοιξε ο δρόμος για μια πολιτική διευθέτηση.

Λίβανος: Το εμπόδιο λέγεται Χεζμπολάχ

Στον Λίβανο, οι ισορροπίες είναι αντίστροφες. Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να περιέλθει το σύνολο του οπλισμού στον έλεγχο των νόμιμων δυνάμεων ασφαλείας. Η Χεζμπολάχ, όμως, απορρίπτει τον αφοπλισμό και θέτει ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συζήτηση την προηγούμενη αποχώρηση του Ισραήλ από τον νότο.

Το Ισραήλ δηλώνει από την πλευρά του ότι δεν θα αποχωρήσει εάν δεν αφοπλιστεί πρώτα η οργάνωση. Έτσι δημιουργείται ένας μηχανισμός αμοιβαίου βέτο: κάθε πλευρά απαιτεί να προηγηθεί η άλλη και το λιβανικό κράτος δεν διαθέτει την ισχύ για να επιβάλει τη δική του σειρά ενεργειών.

Ο Άνταμ Γουάινστιν, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος Μέσης Ανατολής στο Ινστιτούτο Κουίνσι, εντοπίζει σε αυτό το σημείο τη βασική διαφορά. Η Δαμασκός διαπραγματεύτηκε με τις SDF από θέση στρατιωτικής και πολιτικής υπεροχής. Στον Λίβανο, αντίθετα, η Χεζμπολάχ παραμένει ισχυρότερη από την κεντρική κυβέρνηση και διαθέτει ισχυρά ερείσματα στο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα.

Μια απόπειρα βίαιης επιβολής της συριακής λύσης θα μπορούσε, επομένως, να προκαλέσει εσωτερική σύγκρουση αντί να οδηγήσει στον αφοπλισμό.

Ιράκ: Η προθεσμία που διχάζει τις οργανώσεις

Η Βαγδάτη βρίσκεται πιο κοντά στη συριακή περίπτωση, χωρίς όμως να έχει εξασφαλίσει το αποτέλεσμα. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Αλί αλ Ζαΐντι επιδιώκει να θέσει υπό κρατικό έλεγχο τον οπλισμό των οργανώσεων, επιλέγοντας τον διάλογο αντί της στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Ορισμένες από αυτές παρέδωσαν θέσεις και οπλισμό ή εντάχθηκαν στις δομές των Μονάδων Λαϊκής Κινητοποίησης. Άλλες, με μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ και στενότερες σχέσεις με την Τεχεράνη, αρνούνται να εγκαταλείψουν αυτό που αποκαλούν «όπλα της αντίστασης».

Η προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου, η οποία συμπίπτει με την ολοκλήρωση της αποστολής του διεθνούς συνασπισμού, μετατρέπει το ζήτημα σε πολιτική δοκιμασία. Εάν η κυβέρνηση υποχωρήσει, όσες οργανώσεις αρνούνται να συμμορφωθούν θα έχουν κερδίσει χρόνο. Εάν επιχειρήσει να επιβάλει την απόφασή της, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με δυνάμεις που λειτουργούν ταυτόχρονα μέσα και έξω από το κράτος.

Στην Υεμένη λείπει ο ισχυρός διαπραγματευτής

Η Υεμένη αποτελεί ακόμη δυσκολότερη περίπτωση. Δεν υπάρχει ενιαία κεντρική εξουσία ικανή να προσφέρει στους Χούθι μια αξιόπιστη θέση σε έναν εθνικό στρατό ούτε συμφωνία μεταξύ των εξωτερικών δυνάμεων για τη μορφή του μελλοντικού κράτους.

Χωρίς ισχυρό πολιτικό κέντρο, σαφείς εγγυήσεις και συντονισμένη πίεση προς τους περιφερειακούς υποστηρικτές των αντιμαχόμενων πλευρών, η παράδοση του οπλισμού παραμένει περισσότερο σύνθημα παρά εφαρμόσιμο σχέδιο.

Το κλειδί βρίσκεται έξω από τα σύνορα

Το «μοντέλο SDF» δεν αποτελεί σχέδιο που μπορεί να αντιγραφεί αυτούσιο. Προϋποθέτει κυβέρνηση ισχυρότερη από την ένοπλη οργάνωση, πολιτικές εγγυήσεις για την επόμενη ημέρα και συμφωνία των ξένων δυνάμεων που στηρίζουν τις αντιμαχόμενες πλευρές.

Εάν λείψει έστω και ένας από αυτούς τους όρους, η διαδικασία μπορεί να περιοριστεί σε μια πολιτική διακήρυξη. Στη Μέση Ανατολή, άλλωστε, το δύσκολο δεν είναι μόνο να υπογραφεί μια συμφωνία, αλλά να πειστούν εκείνοι που κρατούν τα όπλα ότι μπορούν να διατηρήσουν την επιρροή τους χωρίς αυτά.

«Ανακοινώνουμε σήμερα το τέλος της αποστολής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων και δηλώνουμε, με κάθε υπευθυνότητα, τη διάλυσή τους ως ανεξάρτητης στρατιωτικής δύναμης», είπε ο κ. Άμπντι κατά τη διάρκεια ομιλίας που εκφώνησε σε δυο γλώσσες, πρώτα στα αραβικά, κατόπιν στα κουρδικά.

Προχώρησε στην ανακοίνωση αυτή στο προεδρικό παλάτι στη Δαμασκό, έπειτα από συνάντησή του με τον ισλαμιστή πρόεδρο, τον άλλοτε ηγέτη του συριακού βραχίονα της Αλ Κάιντα, που όμως στην πορεία των ετών διαβεβαίωσε πως έκοψε κάθε σχέση μαζί της, με παρόντες άλλους σύρους κούρδους στρατιωτικούς και πολιτικούς ηγέτες.

Η de facto συριακή κυβέρνηση και οι Κούρδοι διαπραγματεύονταν για μήνες την εφαρμογή συμφωνίας που υπογράφτηκε τον Ιανουάριο και προέβλεπε πλήρη ενσωμάτωση των κουρδικών θεσμών στον νέο κρατικό μηχανισμό.

Αφότου κατέλαβε την εξουσία το 2024, ο νέος de facto πρόεδρος, που ανέτρεψε τον Μπασάρ αλ Άσαντ, τονίζει πως έχει σκοπό να «ενώσει» ξανά τη χώρα που κατατεμάχισε ο μακρόχρονος εμφύλιος πόλεμος και να διαλύσει όλες τις ένοπλες οργανώσεις.

Εν μέσω του χάους του εμφυλίου πολέμου (2011-2024), οι Κούρδοι κατέλαβαν τον έλεγχο εκτενών τομέων της βόρειας και της βορειοανατολικής Συρίας κι εγκαθίδρυσαν αυτόνομες αρχές.

Ενσωμάτωση στον συριακό στρατό

Σύμφωνα με τη συριακή επίσημη τηλεόραση, η ανακοίνωση του κ. Άμπντι προβλέπει επίσης τη διάλυση της αυτόνομης διοίκησης και όλων των στρατιωτικών και πολιτικών δομών που αναφέρονταν σε αυτήν, την πλήρη ενσωμάτωσή τους στον συριακό κρατικό μηχανισμό.

Ο κ. Άμπντι θύμισε πως η διάλυση της οργάνωσης ακολουθεί «τη συμφωνία που κλείστηκε με τον πρόεδρο Σάρα και την ολοκλήρωση της ενσωμάτωσής των δυνάμεών μας (…) στον συριακό στρατό».

«Απόλυτα ιστορική» χαρακτήρισε την εξέλιξη ο αμερικανός πρεσβευτής στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στη Συρία, ο Τομ Μπαράκ, βλέποντας «αληθινή ενσωμάτωση» που «ενισχύει την εθνική κυριαρχία» της χώρας.

Η εξέλιξη ακολουθεί την ανακοίνωση των ΗΠΑ την προηγουμένη ότι αφαιρούν τη Συρία από τη μαύρη λίστα των κρατών που κατηγορούν για υποστήριξη της «τρομοκρατίας», κίνηση-κλειδί για την ανοικοδόμηση και την ανάκαμψη της οικονομίας της.

Οι ΣΔΔ, που ιδρύθηκαν το 2015, με πρωτοβουλία της Ουάσινγκτον, αποτελούσαν τον στρατιωτικό βραχίονα της αυτόνομης κουρδικής διοίκησης στη Συρία και διαδραμάτισαν καίριο ρόλο στην συντριβή του ΙΚ, με υποστήριξη του διεθνούς αντιτζιχαντιστικού συνασπισμού υπό τις ΗΠΑ.

Στο απόγειό τους, μετρούσαν κατά ορισμένες εκτιμήσεις μέχρι και 100.000 μαχητές, κυρίως Κούρδους και Άραβες, ενώ έλεγχαν πελώριους τομείς στο βόρειο και στο βορειοανατολικό τμήμα της χώρας, περιοχές πλούσιες σε πετρέλαιο.

Καθοριστικός ο ρόλος των Κούρδων κατά του ΙΚ

«Από την ίδρυση των ΣΔΔ, οι μαχητές μας ανέλαβαν μεγάλη ευθύνη σε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους» στην ιστορία της Συρίας, είπε ο επικεφαλής τους.

«Απελευθέρωσαν πολλές πόλεις και κοινότητες, πρώτα από το μπααθικό καθεστώς, έπειτα από την τρομοκρατία του Ντάες», πρόσθεσε, αναφερόμενος κατά σειρά στην κυβέρνηση του ανατραπέντος προέδρου Άσαντ, του κληρονόμου του κόμματος Μπάαθ στη Συρία, και στο ΙΚ, χρησιμοποιώντας όρο στα αραβικά για την τζιχαντιστική οργάνωση.

Η διάλυση των ΣΔΔ, που για καιρό χαρακτηρίζονταν η καλύτερα εκπαιδευμένη κι οργανωμένη παράταξη πιθανόν σε όλη τη χώρα, σηματοδοτεί, σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, τέλος εποχής για τους Κούρδους στη χώρα.

Η μειονότητα ονειρευόταν για δεκαετίες και διεκδικούσε πλέον με τα όπλα αφού ξέσπασε ο εμφύλιος μεγαλύτερη αυτονομία, ως την πτώση του πρώην προέδρου Άσαντ — εξέλιξη που οδήγησε την Ουάσιγκτον να αλλάξει στάση, να ταχθεί υπέρ των νέων de facto αρχών στη Δαμασκό, που διάκεινται ευνοϊκά έναντι των ΗΠΑ.

Υπολείμματα του ΙΚ, παρότι η τζιχαντιστική οργάνωση ηττήθηκε το 2019 στη Συρία, όταν το «χαλιφάτο» της κατέρρευσε κι απώλεσε τα εδάφη που κατείχε, παραμένουν ενεργά στη χώρα.

«Οι περιστάσεις άλλαξαν σήμερα κι η χώρα έχει μπει σε νέα φάση», είπε ο κ. Άμπντι, μιλώντας για «ειρήνη» και «συμμετοχή».

Ωστόσο επισήμανε πως «το δικαίωμα στην εκπαίδευση στην κουρδική γλώσσα είναι ανάμεσα στα πιο σημαντικά δικαιώματα που διεκδικεί ο κουρδικός λαός εδώ και δεκαετίες» και υπενθύμισε πως ο de facto πρόεδρος Σάρα έχει εκφράσει επανειλημμένα τη δέσμευσή του στην υπεράσπισή του.

Σύμφωνα με αναλυτές, οι Κούρδοι υπολογίζεται πως αριθμούν 2 εκατομμύρια στη Συρία, όπου το σύνολο του πληθυσμού ανέρχεται σε 20 εκατομμύρια κατοίκους.

Ο Σύρος de facto πρόεδρος υπέγραψε τον Ιανουάριο εκτελεστικό διάταγμα με το οποίο αναγνώρισε δικαιώματα στους Κούρδους και την κουρδική ως εθνική γλώσσα, για πρώτη φορά από την ανεξαρτησία της Συρίας το 1946.

Σπύρος Σιδέρης

Η τοποθέτηση Μπερχβεντάν, ωστόσο, συμπίπτει με τις δηλώσεις Σύρων αξιωματούχων και με την εφαρμογή της συμφωνίας στο πεδίο. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα τερματιστεί η κουρδική στρατιωτική αυτονομία, αλλά ποιο αντάλλαγμα θα εξασφαλίσουν οι Κούρδοι πριν παραδώσουν τον έλεγχο της περιοχής.

Οι 10.000 μαχητές και οι τέσσερις ταξιαρχίες

Σύμφωνα με το αραβικό δίκτυο Αλ Μοντόν, περίπου 10.000 μαχητές έχουν ήδη ενταχθεί στον συριακό στρατό. Ο Μπερχβεντάν διευκρίνισε παράλληλα ότι οι Κούρδοι δεν διεκδικούν ανεξάρτητο κράτος.

Ο Σιπάν Χάμο, πρώην κορυφαίο στέλεχος των SDF και σημερινός υφυπουργός Άμυνας της Συρίας για την ανατολική περιφέρεια, έχει δηλώσει ότι τέσσερις ταξιαρχίες υπάγονται πλέον στο υπουργείο Άμυνας. Η μετάβαση έχει επομένως αρχίσει πριν από την επίσημη κατάργηση των παλαιών δομών.

Ποιος θα ελέγχει τα όπλα

Οι μαχητές δεν θα αποστρατευθούν μαζικά. Θα ενταχθούν σε νέες μονάδες, θα καταγραφεί ο οπλισμός τους και θα υπαχθούν στη διοίκηση του συριακού στρατού. Η πραγματική δοκιμασία αφορά την αλυσίδα εντολών.

Η Δαμασκός αποκλείει τη λειτουργία κουρδικών σχηματισμών ως αυτόνομου στρατού. Οι δυνάμεις εσωτερικής ασφάλειας, γνωστές ως Ασαΐς, αναμένεται να περάσουν στο υπουργείο Εσωτερικών. Αδιευκρίνιστο παραμένει το καθεστώς των Μονάδων Προστασίας Γυναικών (YPJ).

Ιδιαίτερα ευαίσθητη είναι η τύχη των μη Σύρων μαχητών που συνδέονται με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK). Η αποχώρησή τους από τη Συρία αποτελεί βασική απαίτηση της Άγκυρας και όρο της συμφωνίας με την κεντρική κυβέρνηση.

Η επιστροφή της συριακής σημαίας στο Κομπάνι

Η επιλογή του Κομπάνι για την προαναγγελία έχει ισχυρό συμβολισμό. Στην πόλη αυτή οι κουρδικές δυνάμεις απέκτησαν διεθνή αναγνώριση πολεμώντας το Ισλαμικό Κράτος. Εκεί εδραιώθηκε και η στρατιωτική συνεργασία τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η παρουσία της συριακής σημαίας στο κέντρο της πόλης αποτυπώνει την αλλαγή. Οι κουρδικές διεκδικήσεις μεταφέρονται πλέον από τα στρατιωτικά επιτελεία στα υπουργεία, στη συνταγματική διαδικασία και στους μηχανισμούς πολιτικής εκπροσώπησης.

Για τους κατοίκους της περιοχής, όμως, η αυτοδιοίκηση δεν ήταν μόνο ένας διοικητικός μηχανισμός. Λειτούργησε ως προστασία απέναντι σε ένα κράτος που επί δεκαετίες περιόριζε την κουρδική γλώσσα, την ιθαγένεια και την πολιτική συμμετοχή.

Το τουρκικό βέτο

Οι εξελίξεις στη Συρία συμπίπτουν με την έγκριση του τουρκικού νόμου για την «Ενίσχυση της Εθνικής Αλληλεγγύης και της Κοινωνικής Ενσωμάτωσης». Η νομοθεσία προβλέπει αναστολή διώξεων και ποινών για μέλη του PKK που εγκαταλείπουν την ένοπλη δράση, αλλά η πλήρης εφαρμογή της εξαρτάται από την επίσημη πιστοποίηση του αφοπλισμού.

Το Reuters χαρακτηρίζει τη ρύθμιση καθοριστικό βήμα για τον τερματισμό μιας σύγκρουσης τεσσάρων δεκαετιών. Η αναφορά σε «συνδεδεμένες οργανώσεις» επιτρέπει στην Τουρκία να συμπεριλάβει στην ίδια διαδικασία το τέλος των YPG στη Συρία.

Βαρύτητα έχει και η αναφορά του Μπερχβεντάν στην πρωτοβουλία των Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Η δημόσια αναγνώριση του ρόλου τους από διοικητή προερχόμενο από τις YPG ενισχύει την εκτίμηση ότι οι επαφές με την Άγκυρα έχουν προχωρήσει πέρα από τη στρατιωτική διευθέτηση.

Τι φοβούνται οι Κούρδοι

Ο πρόεδρος της Συρίας Άχμεντ αλ Σαράα έχει αναγνωρίσει, με το διάταγμα 13/2026, τους Κούρδους ως συστατικό μέρος του συριακού έθνους. Η κουρδική γλώσσα απέκτησε θεσμική θέση, το Νεβρόζ καθιερώθηκε ως εθνική εορτή και άνοιξε ο δρόμος για την αποκατάσταση της ιθαγένειας χιλιάδων ανιθαγενών.

Οι ρυθμίσεις αυτές δεν θεωρούνται επαρκείς από όλους. Στελέχη της κουρδικής διοίκησης φοβούνται ότι η στρατιωτική ισχύς θα παραδοθεί πριν κατοχυρωθούν οι πολιτικές εγγυήσεις. Ο Μαζλούμ Αμπντί και η Ιλχάμ Αχμέντ καλούνται τώρα να διατηρήσουν την επιρροή τους χωρίς ανεξάρτητο στρατό και παράλληλη διοίκηση.

Ο κίνδυνος του Ισλαμικού Κράτους

Οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζουν την ενσωμάτωση, ζητούν όμως να συνεχιστούν οι επιχειρήσεις κατά του Ισλαμικού Κράτους. Φυλακές, στρατόπεδα κρατουμένων και δίκτυα πληροφοριών αλλάζουν διαχειριστή. Οποιοδήποτε κενό μπορεί να επιτρέψει στην τζιχαντιστική οργάνωση να ανασυνταχθεί.

Η Δαμασκός ανακτά πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, σύνορα και δημόσιες υπηρεσίες. Η Άγκυρα περιορίζει τη δομή που θεωρεί συριακή προέκταση του PKK. Οι Κούρδοι εγκαταλείπουν τη στρατιωτική αυτονομία που απέκτησαν μετά το 2012. Το αν θα διατηρήσουν τα πολιτικά τους κεκτημένα θα κριθεί μετά την υποστολή των σημαιών και την παράδοση των όπλων.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με ανακοίνωση της συριακής προεδρίας, ο Αχμέντ αλ-Σαράα διαβεβαίωσε τον Ντόναλντ Τραμπ για την «πλήρη προσήλωση» της Συρίας στην ενότητα της επικράτειας και την εθνική κυριαρχία της. Η συνομιλία επικεντρώθηκε στις εξελίξεις της μεταβατικής περιόδου, στην ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας και της κοινωνικής συνοχής, καθώς και στη διατήρηση των κρατικών θεσμών, οι οποίοι, όπως τονίστηκε, αποτελούν βασικό πυλώνα για την αποτροπή νέων αποσταθεροποιητικών σεναρίων.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη συντονισμού των διεθνών προσπαθειών για την αποτροπή της ανασυγκρότησης τρομοκρατικών οργανώσεων, με πρώτο στη λίστα το Ισλαμικό Κράτος (ISIS). Ο Σύρος πρόεδρος επεσήμανε ότι η επιστροφή τέτοιων σχηματισμών θα μπορούσε να ακυρώσει κάθε προσπάθεια πολιτικής μετάβασης, υπογραμμίζοντας πως μόνο μέσα από διπλωματία, πολυμερή συνεργασία και ενεργό εμπλοκή των διεθνών δρώντων μπορεί να διασφαλιστεί ένα βιώσιμο μέλλον.

• Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τη συνομιλία «εξαιρετική», εκφράζοντας τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών στην οικοδόμηση μιας «ενωμένης και ισχυρής Συρίας». Παράλληλα, επανέλαβε τη δέσμευση της Ουάσιγκτον να συμβάλει στην ανοικοδόμηση της χώρας, σε μια περίοδο όπου οι ανάγκες σε υποδομές, κοινωνικές υπηρεσίες και βασικά αγαθά παραμένουν τεράστιες.

Η αμερικανική κινητικότητα δεν περιορίζεται στο επίπεδο των δηλώσεων. Οι ΗΠΑ καταβάλλουν εντατικές διπλωματικές προσπάθειες για την επίτευξη μιας μόνιμης εκεχειρίας και ενός πολιτικού διακανονισμού μεταξύ της κυβέρνησης στη Δαμασκό και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF / κουρδικές δυνάμεις), οι οποίες υπήρξαν επί χρόνια ο βασικός στρατιωτικός εταίρος της Ουάσιγκτον στον αγώνα κατά του ISIS. Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Αχμέντ αλ-Σαράα παρουσιάζεται πλέον ως «προνομιακός συνομιλητής» των ΗΠΑ, γεγονός που σηματοδοτεί μια σημαντική μεταβολή στις ισορροπίες.

Την ίδια στιγμή, η Ρωσία προχωρά σε κινήσεις που αποτυπώνουν μια πιο επιφυλακτική στάση απέναντι στις εξελίξεις. Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε ότι ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα έχει επίσημη συνάντηση με τον Σύρο ομόλογό του, ο οποίος πραγματοποιεί επίσκεψη εργασίας στη Μόσχα. Σύμφωνα με τη ρωσική πλευρά, οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν τόσο στις διμερείς σχέσεις όσο και στην ευρύτερη κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

• Ωστόσο, σχεδόν ταυτόχρονα με αυτή τη διπλωματική πρωτοβουλία, η Μόσχα προχώρησε σε μερική αποχώρηση στρατιωτικών δυνάμεων από το αεροδρόμιο της Καμισλί στη βορειοανατολική Συρία. Ρωσικές μονάδες και βαρύς εξοπλισμός μεταφέρθηκαν αεροπορικώς προς τη βάση Χμεϊμίμ στη Λαττάκεια, που αποτελεί το βασικό στρατιωτικό προπύργιο της Ρωσίας στη χώρα. Η Καμισλί είχε μετατραπεί σε ρωσική βάση από το 2019, σε μια περιοχή με έντονο κουρδικό στοιχείο και στρατηγική σημασία.

Η αποχώρηση αυτή έρχεται μετά από εβδομάδες έντασης μεταξύ του συριακού στρατού και των κουρδικών δυνάμεων, οι οποίες αναγκάστηκαν να αποσυρθούν από εκτεταμένες περιοχές στις επαρχίες Ντέιρ εζ-Ζορ και Ράκα, επιστρέφοντας κυρίως στο προπύργιό τους στη Χασάκα. Οι εξελίξεις αυτές καταδεικνύουν ότι το πεδίο παραμένει ρευστό και ότι η στρατιωτική ισορροπία δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί πλήρως.

• Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η νέα συριακή ηγεσία υιοθετεί πλέον μια σαφώς πιο συμφιλιωτική στάση απέναντι στη Μόσχα, παρά το γεγονός ότι η Ρωσία υπήρξε ο βασικός στρατιωτικός και διπλωματικός στυλοβάτης του καθεστώτος του ανατραπέντος προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ. Η μετατόπιση αυτή δείχνει πως η Δαμασκός επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε διαφορετικά κέντρα ισχύος, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει τόσο τις δυτικές όσο και τις ρωσικές διασυνδέσεις.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας Συρίας σε φάση επαναπροσδιορισμού. Η ρητορική περί ενότητας, κυριαρχίας και διπλωματικής επίλυσης συγκρούσεων συνδυάζεται με πραγματικές κινήσεις στο πεδίο, τόσο στρατιωτικές όσο και πολιτικές. Αν αυτές οι πρωτοβουλίες θα οδηγήσουν σε μια μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση ή απλώς σε μια προσωρινή ανακωχή συμφερόντων, παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Το βέβαιο είναι ότι η χώρα εισέρχεται σε μια νέα, εξαιρετικά κρίσιμη φάση, όπου οι διεθνείς ισορροπίες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το μέλλον της.

Σπύρος Σιδέρης

Το νέο μήνυμα της Ουάσιγκτον προς τους Κούρδους

Για μεγάλο μέρος της τελευταίας δεκαετίας, οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις αποτέλεσαν τον πιο αξιόπιστο συνεργάτη των ΗΠΑ στο έδαφος στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους, ειδικά από την περίοδο της πολιορκίας του Κομπάνι το 2014 και μετά. Η αμερικανική αεροπορική ισχύς, σε συνδυασμό με τις κουρδικές και συμμαχικές δυνάμεις, συνέβαλε στην αναχαίτιση και τελικά στην ήττα του τζιχαντιστικού μορφώματος σε κρίσιμες φάσεις. Όμως, όπως υπενθυμίζουν αναλυτές, αυτός ο δεσμός ήταν πρωτίστως τακτικός και όχι στρατηγικός: ένας «συνεταιρισμός σκοπιμότητας» που εξυπηρετούσε κοινά συμφέροντα.

Σήμερα, η ρητορική που έρχεται από την Ουάσιγκτον δείχνει πως το κεντρικό επιχείρημα της συνεργασίας –η άμεση ανάγκη εξάρθρωσης του Ισλαμικού Κράτους– έχει αποδυναμωθεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι η απειλή εξαφανίστηκε, αλλά ότι οι ΗΠΑ εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να διατηρούν μια ανοιχτή και κοστοβόρα δέσμευση στη Συρία, ειδικά όταν διασταυρώνονται άλλα συμφέροντα, όπως οι σχέσεις με την Τουρκία, η ενεργειακή ασφάλεια και οι οικονομικές προτεραιότητες.

Ο ρόλος του Άχμαντ αλ-Σαράα και η «επιστροφή» της Δαμασκού

Η στροφή αυτή δεν προέκυψε σε κενό αέρος. Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 και την άνοδο του Άχμαντ αλ-Σαράα στην εξουσία, η Δαμασκός επιχείρησε να παρουσιαστεί ως ο κεντρικός θεσμικός πυλώνας σταθερότητας: ως η «μόνη» αρχή που μπορεί να εγγυηθεί ενιαία κρατική δομή, έλεγχο της ασφάλειας και ένα πλαίσιο δικαιωμάτων για όλες τις κοινότητες – συμπεριλαμβανομένων των Κούρδων.

Οι επαφές του Τραμπ με τον αλ-Σαράα –που κορυφώθηκαν με την ιστορική επίσκεψη του Σύρου προέδρου στον Λευκό Οίκο– εντάσσονται σε αυτή την προσπάθεια. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η νέα συριακή ηγεσία «διάβασε» τη μετατόπιση των αμερικανικών προτεραιοτήτων και κινήθηκε ώστε να ευθυγραμμίσει την εικόνα της με αυτό που η Ουάσιγκτον θέλει να ακούσει: κεντρικό κράτος, σταθερότητα, έλεγχος όπλων, συνεργασία κατά της τρομοκρατίας.

Ιστορικό βάθος: γιατί οι ΗΠΑ δεν “επένδυσαν” ποτέ σε κουρδική ανεξαρτησία

Η σχέση των ΗΠΑ με τους Κούρδους δεν είναι «αιώνια συμμαχία», αλλά μια ακολουθία περιόδων προσέγγισης και αποστασιοποίησης, ανάλογα με τον γεωπολιτικό στόχο. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρότι υπήρξε διεθνώς συζήτηση για αυτοδιάθεση, η Ουάσιγκτον δεν στήριξε ποτέ συγκροτημένα ένα ανεξάρτητο Κουρδιστάν. Στον Ψυχρό Πόλεμο, οι κουρδικές υποθέσεις συχνά «κουμπώνονταν» πάνω στον ανταγωνισμό με τη σοβιετική επιρροή, ιδιαίτερα στο Ιράκ.

Η πιο καθοριστική στιγμή ήρθε μετά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, όταν η ζώνη απαγόρευσης πτήσεων στο βόρειο Ιράκ λειτούργησε ως ασπίδα που επέτρεψε τη συγκρότηση κουρδικών θεσμών και, τελικά, της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν.

Αργότερα, το 2003, οι Πεσμεργκά είχαν σημαντικό ρόλο στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, ενώ οι Κούρδοι απέκτησαν ισχυρό θεσμικό αποτύπωμα στο ιρακινό κράτος. Αλλά ακόμη κι εκεί, το αμερικανικό «ταβάνι» παρέμεινε: υποστήριξη σε δικαιώματα και αυτονομία, όχι σε πλήρη απόσχιση.

Η νέα αμερικανική στρατηγική: οικονομία, ενέργεια, «λιγότερες δεσμεύσεις»

Αναλυτές συνδέουν άμεσα την τρέχουσα στάση των ΗΠΑ με μια νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Τραμπ που δίνει προτεραιότητα στα «χειροπιαστά» συμφέροντα: οικονομία, ενεργειακή ασφάλεια, επιχειρηματικές ευκαιρίες και σταθερότητα, αντί για ιδεολογικές ατζέντες δημοκρατίας ή ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η ενίσχυση των κεντρικών κρατών –Τουρκία, Συρία, Ιράκ– ως συνομιλητών θεωρείται πιο «αποτελεσματική» από τη μακροχρόνια στήριξη μη κρατικών εταίρων.

Αυτό, μοιραία, μειώνει το περιθώριο στήριξης προς τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις. Και δημιουργεί ένα δίλημμα: οι Κούρδοι καλούνται είτε να ενταχθούν σε ένα νέο εθνικό συμβόλαιο με τη Δαμασκό, είτε να αναζητήσουν άλλους προστάτες – κάτι που, όπως προειδοποιούν αναλυτές, μπορεί να αυξήσει την αστάθεια.

Το “κενό ασφαλείας” και ο κίνδυνος επανεμφάνισης απειλών

Μια βεβιασμένη αποδυνάμωση της αμερικανικής παρουσίας μπορεί να έχει κόστος: αποδυναμώνει έναν αποδεδειγμένο τοπικό εταίρο κατά του Ισλαμικού Κράτους, σπρώχνει τους Κούρδους σε αναζήτηση εναλλακτικών στηριγμάτων και αφήνει άλυτες πολιτικές ρυθμίσεις στη βορειοανατολική Συρία. Με απλά λόγια, το «ποιος κρατά την τάξη» σε μια περιοχή με φυλετικές, εθνοτικές και πολιτικές εντάσεις δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια – είναι ο πυρήνας της σταθερότητας.

Το “σχέδιο Δαμασκού”: δικαιώματα Κούρδων, αλλά ενιαίο κράτος

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται σε μια κίνηση της νέας συριακής ηγεσίας: σε διάταγμα του 2026, αναγνωρίζει τους Κούρδους ως «αναπόσπαστο μέρος» του συριακού λαού και κατοχυρώνει την πολιτισμική και γλωσσική τους ταυτότητα ως στοιχείο της πολυδιάστατης συριακής εθνικής ταυτότητας.

Η Δαμασκός επιχειρεί έτσι να διαχωρίσει πολιτικά τους Κούρδους πολίτες από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις ως ένοπλο σχηματισμό με πολιτικούς στόχους, αποδυναμώνοντας την κατηγορία ότι «στοχεύει τους Κούρδους ως κοινότητα».

Τι μέλλει γενέσθαι

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο όπου η αμερικανική προστασία προς τις κουρδικές δομές στη Συρία δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη. Το μέλλον των Κούρδων της βορειοανατολικής Συρίας θα εξαρτηθεί από τρεις παράγοντες: πόσο γρήγορα και με ποιους όρους θα επιδιωχθεί ενσωμάτωση στο συριακό κράτος, αν θα υπάρξουν αξιόπιστες εγγυήσεις ασφάλειας και δικαιωμάτων, και αν το κενό που δημιουργεί η αμερικανική αναδίπλωση θα οδηγήσει σε νέα αναταραχή ή σε μια δύσκολη αλλά λειτουργική πολιτική λύση. Σε κάθε περίπτωση, η εποχή που οι Κούρδοι μπορούσαν να υπολογίζουν σε μια σταθερή αμερικανική ομπρέλα φαίνεται να περνά σε μια πιο αβέβαιη, ρεαλιστική φάση – με τη Δαμασκό, την Άγκυρα και την Ουάσιγκτον να επαναχαράσσουν τα όρια του παιχνιδιού.

Σπύρος Σιδέρης

Η πρόσφατη ανάκτηση των πεδίων αλ-Ομάρ, αλ-Τανκ, αλ-Τζάφρα και αλ-Αζμπέ, καθώς και του Κονίκο –του μεγαλύτερου πεδίου φυσικού αερίου της χώρας– επαναφέρει στο προσκήνιο το πραγματικό διακύβευμα της σύγκρουσης: τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων. Παράλληλα, η συριακή κρατική εταιρεία πετρελαίου ανακοίνωσε ότι παρέλαβε τα πεδία αλ-Ρασάφα και Σαφιάν, με στόχο την επαναλειτουργία τους και την ένταξή τους στον εθνικό σχεδιασμό παραγωγής.

Οι αρμόδιοι κρατικοί θεσμοί έχουν ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία ανάληψης των ζωτικών ενεργειακών υποδομών, όπως πεδία εξόρυξης και σταθμοί άντλησης, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχεια της παραγωγής. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η επιστροφή των ενεργειακών πόρων στο θεσμικό πλαίσιο του κράτους αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη νομισματική σταθερότητα και την αποκατάσταση της δημοσιονομικής διαχείρισης.

• Η κυβέρνηση της Δαμασκού έχει θέσει ως στόχο την αύξηση της παραγωγής πετρελαίου στις 100.000 βαρέλια ημερησίως, από περίπου 30.000 βαρέλια το 2023, σε μια προσπάθεια σταδιακής απεξάρτησης από τις εισαγωγές. Τα επιβεβαιωμένα αποθέματα πετρελαίου της Συρίας εκτιμώνται σε περίπου 2,5 δισ. βαρέλια, γεγονός που την κατατάσσει στην 32η θέση παγκοσμίως. Στον τομέα του φυσικού αερίου, ο στόχος είναι η αύξηση της παραγωγής στα 15 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως έως το 2026.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις από τον χώρο της ενεργειακής ανάλυσης, η ανάκτηση των μεγαλύτερων πετρελαϊκών πεδίων επαναφέρει το βασικό κανάλι εισροής σκληρού νομίσματος στην οικονομία. Το πετρέλαιο εξακολουθούσε να αποτελεί το κυριότερο εξαγώγιμο προϊόν της χώρας, παρά το γεγονός ότι σημαντικές ποσότητες σπαταλούνταν ή διοχετεύονταν παράνομα εκτός κρατικού ελέγχου. Το υπουργείο Πετρελαίου έχει καταρτίσει σχέδιο συντήρησης και αποκατάστασης των πεδίων, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη ενεργειακές συμφωνίες με χώρες της περιοχής και της Μέσης Ανατολής.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στα σχέδια για την ανάπτυξη πετροχημικής βιομηχανίας. Υπάρχουν ώριμες μελέτες για την κατασκευή μονάδας κοντά στο Ντέιρ εζ-Ζορ, καθώς και για τη δημιουργία διυλιστηρίου, σχέδια που είχαν «παγώσει» πριν από το 2011. Παράλληλα, εξετάζεται η ίδρυση νέας ενεργειακής εγκατάστασης ανατολικά της Χομς, με στόχο τη διαφοροποίηση της παραγωγικής βάσης.

• Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν τεράστιες. Η πεδιάδα της Τζαζίρα θεωρείται η βασική δεξαμενή πετρελαίου και αερίου της Συρίας και η απώλεια του ελέγχου αυτών των πόρων στέρησε από τις SDF το κύριο οικονομικό τους στήριγμα, μεταφέροντας πλέον το πλεονέκτημα στο συριακό κράτος. Το πεδίο αλ-Ομάρ, που πριν από το 2011 παρήγαγε περίπου 80.000 βαρέλια ημερησίως, εκτιμάται ότι τα τελευταία χρόνια υπολειτουργούσε γύρω στις 20.000 βαρέλια, πριν περάσει εκ νέου υπό κρατικό έλεγχο.

Ανάλογη είναι η εικόνα και σε άλλα πεδία: το αλ-Τανκ παρήγαγε περίπου 40.000 βαρέλια ημερησίως πριν από τον πόλεμο, ενώ σήμερα η παραγωγή του περιορίζεται σε μόλις 1.000 βαρέλια. Το Κονίκο, που το 2011 παρήγαγε 13 εκατομμύρια κυβικά μέτρα αερίου ημερησίως, παραμένει ανενεργό, ενώ μικρότερα πεδία όπως το αλ-Τίμ και το αλ-Ουάρντ λειτουργούν σε κλάσμα της παλαιότερης δυναμικότητάς τους.

• Ο πόλεμος κατέστρεψε έναν από τους δύο βασικούς πυλώνες της συριακής οικονομίας, μαζί με τη γεωργία. Πριν από το 2011, η Συρία παρήγαγε 380.000–400.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, καλύπτοντας πλήρως τις εγχώριες ανάγκες και εξάγοντας μέρος της παραγωγής. Η κορύφωση ήρθε το 1996, με περισσότερα από 580.000 βαρέλια ημερησίως, ενώ οι συνολικές απώλειες στον τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου υπολογίζονται σε πάνω από 115 δισ. δολάρια.

Σήμερα, το ενεργειακό διακύβευμα στην Ανατολική Συρία δεν περιορίζεται στην αύξηση της παραγωγής. Συνδέεται άμεσα με τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση, την ενεργειακή ασφάλεια και τη δυνατότητα της χώρας να σταθεί οικονομικά χωρίς εξωτερικές εξαρτήσεις. Η ανάκτηση των κοιτασμάτων πετρελαίου και αερίου αποτελεί το πρώτο βήμα· η πραγματική πρόκληση θα είναι η προσέλκυση επενδύσεων, η αποκατάσταση των υποδομών και η μετατροπή του ενεργειακού πλούτου σε μοχλό οικονομικής σταθεροποίησης.

Σπύρος Σιδέρης

Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε ανοιχτά τη στήριξή του στις επιχειρήσεις της Δαμασκού κατά των SDF, σημειώνοντας παράλληλα ότι η Ουάσιγκτον «προσπαθεί να προστατεύσει τους Κούρδους», αλλά μέσα σε ένα διαφορετικό πλέον πλαίσιο.

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν μετά από επαφές με τον Σύρο πρόεδρο Αχμάντ αλ-Σαράα, τον οποίο ο Τραμπ χαρακτήρισε «ισχυρό και αποφασιστικό ηγέτη», υπογραμμίζοντας ότι εργάζεται για τη σταθεροποίηση της χώρας και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων όλων των κοινοτήτων στο πλαίσιο του συριακού κράτους.

• Η ρητορική του Τραμπ δεν περιορίστηκε σε γενικόλογες τοποθετήσεις. Αντίθετα, περιείχε σαφή μηνύματα προς πολλές κατευθύνσεις. Από τη μία, αναγνώρισε τη συμβολή των Κούρδων στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους, εκφράζοντας προσωπικό θαυμασμό για τη μαχητικότητά τους. Από την άλλη, όμως, υπογράμμισε ότι οι SDF έλαβαν «τεράστια χρηματικά ποσά, πετρέλαιο και άλλα ανταλλάγματα», αφήνοντας να εννοηθεί πως η συνεργασία τους με τις ΗΠΑ υπαγορεύτηκε πρωτίστως από ίδια συμφέροντα και όχι από μια σταθερή στρατηγική σύμπλευση.

Στο παρασκήνιο αυτών των δηλώσεων βρίσκεται μια σημαντική εξέλιξη: το προκαταρκτικό πλαίσιο συμφωνίας ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και τις SDF για το μέλλον της επαρχίας Χασάκα. Σύμφωνα με ανακοινώσεις της συριακής προεδρίας, οι δύο πλευρές κατέληξαν σε κοινή κατανόηση για την έναρξη μιας διαδικασίας σταδιακής ενσωμάτωσης των κουρδικών δυνάμεων και των διοικητικών τους δομών στο συριακό κράτος. Οι SDF έλαβαν προθεσμία τεσσάρων ημερών για εσωτερικές διαβουλεύσεις, με στόχο τη σύνταξη ενός λεπτομερούς σχεδίου εφαρμογής.

Το σχέδιο προβλέπει ότι, σε περίπτωση συμφωνίας, ο συριακός στρατός δεν θα εισέλθει στα κέντρα των πόλεων Χασάκα και Καμισλί, αλλά θα παραμείνει περιμετρικά, ενώ η παρουσία ενόπλων δυνάμεων στις κουρδικές κοινότητες θα περιοριστεί σε τοπικές δυνάμεις ασφαλείας από κατοίκους της περιοχής. Παράλληλα, εξετάζεται η πλήρης ενσωμάτωση των στρατιωτικών και αστυνομικών δομών των SDF στα υπουργεία Άμυνας και Εσωτερικών της Συρίας, καθώς και η απορρόφηση των πολιτικών τους θεσμών στον κρατικό μηχανισμό.

• Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η πρόβλεψη για πολιτική εκπροσώπηση. Ο επικεφαλής των SDF, Μαζλούμ Αμπντί, αναμένεται να προτείνει πρόσωπα για τη θέση του υφυπουργού Άμυνας, για το αξίωμα του κυβερνήτη της Χασάκα, καθώς και για συμμετοχή στο συριακό κοινοβούλιο. Παράλληλα, η Δαμασκός δεσμεύεται για την εφαρμογή του Διατάγματος 13, που αφορά τα γλωσσικά, πολιτιστικά και πολιτικά δικαιώματα των Κούρδων, στο πλαίσιο μιας ενιαίας, πολυεθνοτικής Συρίας.

Τη νέα αυτή πραγματικότητα επιβεβαίωσε και ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, ο οποίος δήλωσε ότι η Δαμασκός είναι πλέον «έτοιμη και ικανή» να αναλάβει τις ευθύνες ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της φύλαξης των κέντρων κράτησης τζιχαντιστών. Ο Μπάρακ ξεκαθάρισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν συμφέρον σε μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στη Συρία, τονίζοντας πως η πλήρης ενσωμάτωση των Κούρδων στο συριακό κράτος αποτελεί τον μόνο ρεαλιστικό δρόμο για τη σταθερότητα και την αποτροπή αναβίωσης του Ισλαμικού Κράτους.

• Οι εξελίξεις αυτές, ωστόσο, προκαλούν έντονο προβληματισμό στους κόλπους των κουρδικών κοινοτήτων, καθώς πολλοί φοβούνται ότι το τέλος του αυτόνομου ρόλου των SDF θα σημάνει απώλεια διαπραγματευτικής ισχύος και περιορισμό των κεκτημένων τους. Την ίδια στιγμή, η αμερικανική στροφή αποκαλύπτει μια ευρύτερη αλλαγή στρατηγικής: από την τακτική των επιμέρους συμμαχιών προς μια πραγματιστική αποδοχή της κυριαρχίας της Δαμασκού σε ολόκληρη τη χώρα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η στήριξη του Τραμπ στον συριακό στρατό δεν αποτελεί απλώς μια συγκυριακή δήλωση, αλλά ένδειξη ότι μια ολόκληρη εποχή στη Συρία κλείνει. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η μετάβαση αυτή θα οδηγήσει σε μια βιώσιμη πολιτική λύση ή αν θα ανοίξει έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας, σε μια χώρα που εδώ και πάνω από μια δεκαετία βρίσκεται στο επίκεντρο των πιο σύνθετων γεωπολιτικών συγκρούσεων της εποχής μας.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες της συμφωνίας, προβλέπεται η ένταξη των πολιτικών δομών των SDF στο κυβερνητικό σύστημα, καθώς και η απορρόφηση των ένοπλων μονάδων στα υπουργεία Άμυνας και Εσωτερικών της Συρίας. Παράλληλα, ο συριακός στρατός δεσμεύεται να μην εισέλθει, κατά τη διάρκεια της προθεσμίας, στα αστικά κέντρα της Χασάκα και της Καμισλί, ούτε στα κουρδικά χωριά της περιοχής. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην ενεργοποίηση του Προεδρικού Διατάγματος 13, το οποίο αναγνωρίζει –σύμφωνα με τη Δαμασκό– για πρώτη φορά στη σύγχρονη περίοδο πολιτιστικά και γλωσσικά δικαιώματα στους Κούρδους πολίτες.

• Την ίδια στιγμή, ο Αμερικανός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ δήλωσε ότι ο «ιστορικός ρόλος» των SDF στην καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί, υπογραμμίζοντας ότι πλέον η συριακή κυβέρνηση θεωρείται βασικός συνομιλητής στο ζήτημα της ασφάλειας. Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη αλλαγής στάσης της Ουάσιγκτον, η οποία μέχρι πρότινος στήριζε στρατιωτικά και πολιτικά τις κουρδικές δυνάμεις.

Από την πλευρά του συριακού στρατού, ανώτατος αξιωματικός διαβεβαίωσε ότι η εκεχειρία θα τηρηθεί πλήρως, εφόσον οι SDF δεν προχωρήσουν σε επιθέσεις. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι «η οργάνωση δεν διαθέτει πλέον την ικανότητα να ανασυνταχθεί μέσα σε τέσσερις ημέρες» και ότι, σε περίπτωση αθέτησης, «η στρατιωτική λύση παραμένει στο τραπέζι».

Οι SDF, από την πλευρά της, εμφανίζεται βαθιά καχύποπτη. Στρατιωτική πηγή της οργάνωσης δήλωσε ότι η κυβέρνηση έχει παραβιάσει στο παρελθόν αντίστοιχες συμφωνίες, από τη μάχη του Σέιχ Μακσούντ και μετά, και ότι οι κουρδικές δυνάμεις έχουν αναδιπλωθεί σε «κουρδικές ζώνες» για αυτοάμυνα. Τόνισε μάλιστα ότι οι SDF θα σεβαστούν τη συμφωνία μόνο εφόσον το πράξει και ο συριακός στρατός.

• Στον πυρήνα της πολιτικής συζήτησης, ειδικοί και αναλυτές επισημαίνουν ότι το νέο πλαίσιο μπορεί, θεωρητικά, να αποτελέσει μια τελευταία ευκαιρία για τη θεσμική ενσωμάτωση των SDF στις κρατικές δομές. Ωστόσο, εκφράζεται έντονος σκεπτικισμός για το κατά πόσο η οργάνωση μπορεί να δεσμευτεί στην πράξη, με δεδομένες τις εσωτερικές ισορροπίες και τους εξωτερικούς δεσμούς της. Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρεται συχνά ο ρόλος του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), το οποίο –όπως υποστηρίζεται από ορισμένους κύκλους– επηρεάζει τον στρατηγικό προσανατολισμό της κουρδικής διοίκησης και δυσχεραίνει μια πλήρη προσαρμογή στη λογική ενός ενιαίου κράτους.

Παράλληλα, διπλωματικές πηγές και παρατηρητές εκτιμούν ότι η τετραήμερη προθεσμία αξιοποιείται και ως εργαλείο πίεσης: είτε για να επιταχυνθεί μια συμφωνία «επί του πεδίου» είτε για να αποσαφηνιστεί ότι δεν θα υπάρξει απεριόριστος χρόνος για ελιγμούς. Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται λόγος για αναζήτηση διεθνούς στήριξης από την πλευρά των SDF, ακόμη και σε επίπεδο πολιτικών επαφών, αν και από αμερικανικής πλευράς διαμηνύεται ότι οι επιλογές αυτές είναι περιορισμένες και ότι η Δαμασκός αντιμετωπίζεται πλέον ως κεντρικός εταίρος στο σκέλος της ασφάλειας.

Ταυτόχρονα, η συριακή κυβέρνηση επιχειρεί να αποδομήσει το βασικό αφήγημα των SDF περί «κουρδικής καταπίεσης», επικαλούμενη τόσο το Προεδρικό Διάταγμα 13 όσο και την απουσία καταγεγραμμένων παραβιάσεων από τον στρατό στην τρέχουσα φάση. Η επιστροφή εκτοπισμένων Κούρδων και η ένταξη Κούρδων στελεχών σε κρατικές δομές παρουσιάζονται ως απόδειξη ότι η Δαμασκός προωθεί μια ελεγχόμενη πολιτική ενσωμάτωσης και όχι μια πολιτική καταστολής.

• Στο παρασκήνιο, πηγές αναφέρουν ότι ο Σύρος πρόεδρος Άχμεντ αλ-Σάραα πρότεινε την είσοδο των συριακών δυνάμεων ασφαλείας στη Χασάκα, πρόταση που απορρίφθηκε. Την ίδια ώρα, ο ηγέτης των SDF, Μαζλούμ Άμπντι, φέρεται να κάλεσε τους «νέους της Συρίας και της διασποράς» να ενταχθούν σε αυτό που χαρακτήρισε «αντίσταση», κίνηση που ορισμένοι παρατηρητές ερμηνεύουν ως προσπάθεια στρατιωτικής αναβάθμισης και ενίσχυσης της εσωτερικής συσπείρωσης.

Κρίσιμο σημείο, όπως τονίζουν ειδικοί στην ασφάλεια, είναι ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης γύρω από τις δομές κράτησης μελών του Ισλαμικού Κράτους. Σε αυτό το σενάριο, η κατάρρευση της εκεχειρίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταχεία κλιμάκωση, με τη Δαμασκό να επικαλείται την ανάγκη «ασφάλισης των περιοχών και προστασίας των συνόρων» ως βασικό επιχείρημα για ευρύτερη επέμβαση.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν η εκεχειρία των τεσσάρων ημερών θα αντέξει. Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν οι SDF θα αποδεχθούν έναν ρόλο σε ένα ενιαίο συριακό κράτος ή αν θα οδηγηθούν σε νέα σύγκρουση, με μειωμένα περιθώρια διεθνούς στήριξης και ολοένα περιορισμένες πιθανότητες επιβίωσης. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η μπάλα βρίσκεται ξεκάθαρα στο γήπεδο της κουρδικής οργάνωσης – και ο χρόνος δεν λειτουργεί πλέον υπέρ της.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με συγκλίνουσες πληροφορίες από αραβικές και διεθνείς πηγές, η συνάντηση στη Δαμασκό κατέρρευσε όταν ο Μαζλούμ Άμπντι υπαναχώρησε από δεσμεύσεις που αφορούσαν την ενότητα της συριακής επικράτειας και τη θεσμική ενσωμάτωση των κουρδικών δυνάμεων στο κρατικό πλαίσιο. Η συριακή ηγεσία απέρριψε κατηγορηματικά αιτήματα για διατήρηση ειδικού καθεστώτος στη Χασάκα, θέτοντας σαφές τελεσίγραφο: είτε πολιτική λύση με όρους κρατικής κυριαρχίας είτε επίλυση διά της ισχύος. Η άρνηση χορήγησης περαιτέρω χρόνου διαβούλευσης σηματοδότησε το τέλος της διαπραγμάτευσης και την είσοδο σε μια νέα, σαφώς πιο σκληρή φάση.

• Η αντίδραση των SDF υπήρξε άμεση και δραματική. Με επίσημη ανακοίνωση, η ηγεσία τους κήρυξε «γενικό συναγερμό» και γενική επιστράτευση, καλώντας άνδρες και γυναίκες από τις κουρδικές περιοχές της βόρειας και ανατολικής Συρίας, αλλά και από την ευρωπαϊκή διασπορά, να συσπειρωθούν απέναντι σε αυτό που χαρακτήρισαν ως υπαρξιακή απειλή. Στον λόγο τους κυριαρχεί η ρητορική της αντίστασης, με σαφείς αναφορές στην εμπειρία του Κομπάνι το 2014 και στην ανάγκη αποτροπής μιας νέας ήττας αντίστοιχης με εκείνη που επεδίωξε το Ισλαμικό Κράτος.

Την ίδια στιγμή, το στρατιωτικό σκηνικό στη Ράκα μεταβάλλεται ραγδαία. Ο συριακός στρατός πέρασε από τη διαπραγμάτευση σε ανοιχτή στρατιωτική προετοιμασία, με πυρά πυροβολικού να πλήττουν περιοχές γύρω από τη φυλακή Αλ-Άκταν και τη βάση της 17ης Μεραρχίας. Τα σημεία αυτά θεωρούνται στρατηγικής σημασίας, καθώς αποτελούν τα τελευταία προπύργια εκτός πλήρους ελέγχου του κράτους στον άξονα Ράκα–Χασάκα. Η φυλακή Αλ-Άκταν, πρώην βιομηχανική εγκατάσταση του συριακού οργανισμού βάμβακος, έχει μετατραπεί σε κομβικό στρατιωτικό στόχο, ενώ η περιοχή γύρω από τη 17η Μεραρχία φέρει βαρύ συμβολισμό για την εδραίωση της κρατικής εξουσίας.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το μέτωπο των φυλακών στη βορειοανατολική Συρία, με επίκεντρο τη φυλακή Αλ-Σαντάντι νότια της Χασάκα. Οι πληροφορίες για διαφυγές κρατουμένων που συνδέονται με το Ισλαμικό Κράτος οδήγησαν σε άμεση κινητοποίηση του συριακού στρατού και του υπουργείου Εσωτερικών. Η Δαμασκός κατηγορεί ανοιχτά τις SDF για έλλειψη συνεργασίας και «εργαλειοποίηση της ασφάλειας», προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε αμέλεια στο συγκεκριμένο ζήτημα συνιστά σοβαρό έγκλημα με διεθνείς προεκτάσεις.

• Μέσα σε αυτό το τεταμένο περιβάλλον, ιδιαίτερη βαρύτητα απέκτησε η τηλεφωνική επικοινωνία του Άχμαντ αλ Σαράα με τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη διατήρησης της ενότητας και της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας, καθώς και στη συνέχιση της συνεργασίας κατά του Ισλαμικού Κράτους. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η σημασία της προστασίας των δικαιωμάτων του κουρδικού πληθυσμού εντός του συριακού κράτους, σε μια προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ κρατικής κυριαρχίας και πολιτικής ενσωμάτωσης.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση, διά της επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλας, κάλεσε σε πλήρη αποκλιμάκωση και σεβασμό της εκεχειρίας, επισημαίνοντας ότι μόνο μια συμπεριληπτική πολιτική μετάβαση μπορεί να αποτρέψει την επιστροφή της χώρας σε νέο κύκλο αποσταθεροποίησης. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές εκκλήσεις μοιάζουν να υποχωρούν μπροστά στη δυναμική του πεδίου.

Η χρονική σύμπτωση της αποτυχίας της συνάντησης Άμπντι–αλ Σαράα, της γενικής επιστράτευσης των SDF και της στρατιωτικής κινητοποίησης στη Ράκα αναδεικνύει το εύθραυστο τρίγωνο πολιτικής, ασφάλειας και διεθνών παρεμβάσεων που διαμορφώνει τη νέα πραγματικότητα στη Συρία.

Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί δεν είναι αν η κρίση κλιμακώνεται, αλλά αν υπάρχει ακόμη χώρος για αναγκαστικό συμβιβασμό ή αν η χώρα οδηγείται σε μια νέα, παρατεταμένη φάση σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.

Μιλώντας μετά από συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στην Άγκυρα, ο Ερντογάν πρόσθεσε ότι η Τουρκία παρακολουθεί στενά «σενάρια που επιχειρούν να γραφτούν στους δρόμους», αναφερόμενος στη σοβαρότερη εσωτερική αναταραχή που έχει γνωρίσει το Ιράν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.

Παράλληλα, ο Ερντογάν είπε ότι η συμφωνία που επετεύχθη μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και των κουρδικών δυνάμεων, έπειτα από ημέρες συγκρούσεων, πρέπει να εφαρμοστεί άμεσα, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους ενσωμάτωσης των Κούρδων μαχητών στις ένοπλες δυνάμεις της Συρία.

Μιλώντας μετά από συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, ο Ερντογάν τόνισε ότι η Τουρκία δεν θα επιτρέψει καμία απόπειρα υπονόμευσης των προσπαθειών για ειρήνη και σταθερότητα στη Συρία, σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως είπε, οι Σύροι «διψούν για ειρήνη» έπειτα από χρόνια πολέμου. Πρόσθεσε μάλιστα ότι η «περίοδος της τρομοκρατίας» στην περιοχή έχει πλέον λήξει.

Ο Τούρκος πρόεδρος επαίνεσε τη συριακή κυβέρνηση για την «ιδιαίτερα μεθοδική επιχείρηση» στη βορειοανατολική Συρία και υπογράμμισε ότι η τουρκική κυβέρνηση θα συνεχίσει να εργάζεται για μια Τουρκία και μια περιοχή «χωρίς τρομοκρατία», αναφερόμενος στην ειρηνευτική διαδικασία που αφορά το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK), το οποίο η Άγκυρα θεωρεί ότι συνδέεται με τις κουρδικές δυνάμεις στη Συρία.