Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι συγκρούσεις στη Χαλέπι άφησαν πίσω τους νεκρούς και τραυματίες, πριν αποκατασταθεί η ηρεμία έπειτα από παρέμβαση για κατάπαυση του πυρός. Το επεισόδιο σημειώθηκε σε εξαιρετικά ευαίσθητη συγκυρία, λίγες ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας εφαρμογής της συμφωνίας και παράλληλα με επαφές υψηλού επιπέδου στη Δαμασκό, στις οποίες συμμετείχαν αξιωματούχοι από την Τουρκία. Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι ο χρονισμός των επεισοδίων μόνο τυχαίος δεν ήταν, καθώς εξέπεμψε μήνυμα προς πολλαπλούς αποδέκτες, τόσο στο εσωτερικό της Συρίας όσο και στο ευρύτερο περιφερειακό περιβάλλον.

• Η συμφωνία του Μαρτίου προβλέπει, μεταξύ άλλων, την ενσωμάτωση των στρατιωτικών σχηματισμών των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων στις δομές του συριακού κράτους, τη διαχείριση των συνοριακών διαβάσεων, καθώς και τον έλεγχο κρίσιμων πόρων, όπως τα κοιτάσματα πετρελαίου και αερίου. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η εφαρμογή των προβλέψεων αυτών παραμένει περιορισμένη. Ειδικοί επισημαίνουν ότι υφίσταται βαθιά δυσπιστία μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, με τη μία να κατηγορεί την άλλη για καθυστερήσεις, επιλεκτική εφαρμογή ή σιωπηρή αναθεώρηση των συμφωνηθέντων.

Στο επίκεντρο της διαφωνίας βρίσκεται το ζήτημα της στρατιωτικής ενσωμάτωσης. Εκτιμάται ότι οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις επιδιώκουν συμμετοχή σε ένα αναδιαμορφωμένο στρατιωτικό σχήμα, διατηρώντας όμως ουσιαστικό βαθμό αυτονομίας στη διοίκηση και στον έλεγχο των περιοχών όπου κυριαρχούν. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση της Συρίας προβάλλει την ανάγκη πλήρους ενοποίησης υπό κεντρικό έλεγχο, θεωρώντας ότι κάθε άλλη λύση θα παγίωνε παράλληλες δομές εξουσίας και θα περιόριζε την κρατική κυριαρχία σε μια ήδη κατακερματισμένη επικράτεια.

Παράλληλα, το ζήτημα της πολιτικής και διοικητικής δομής των περιοχών της βορειοανατολικής Συρίας παραμένει ανοιχτό. Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η διαφωνία δεν αφορά μόνο το στρατιωτικό σκέλος, αλλά και το μέλλον των τοπικών διοικήσεων, της διαχείρισης φυσικών πόρων και της κατανομής εσόδων. Η πρόσβαση στα ενεργειακά κοιτάσματα θεωρείται κομβικής σημασίας για την οικονομική ανασυγκρότηση της χώρας, γεγονός που καθιστά το θέμα ακόμη πιο ευαίσθητο, καθώς συνδέεται με τη βιωσιμότητα του κράτους και τη χρηματοδότηση βασικών λειτουργιών.

• Στο περιφερειακό επίπεδο, η Τουρκία παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, θεωρώντας τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις κρίσιμο παράγοντα ασφάλειας στα νότια σύνορά της. Η παρουσία τουρκικής αντιπροσωπείας στη Δαμασκό, λίγο πριν από τα επεισόδια στη Χαλέπι, ερμηνεύεται ως ένδειξη προσπάθειας συντονισμού και άσκησης επιρροής στη διαδικασία εφαρμογής της συμφωνίας. Ταυτόχρονα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλοι διεθνείς παίκτες φέρονται να ασκούν πιέσεις ώστε να αποφευχθεί μια νέα φάση αποσταθεροποίησης, που θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα εύθραυστες ισορροπίες και να αναζωπυρώσει συγκρούσεις σε μέτωπα με υψηλή πυκνότητα πληθυσμού.

Με τη λήξη της προθεσμίας, διαμορφώνονται τρία βασικά σενάρια. Το πρώτο προβλέπει μερική εφαρμογή της συμφωνίας, με παρατάσεις και άτυπους συμβιβασμούς, ώστε να αποφευχθεί άμεση σύγκρουση και να κερδηθεί χρόνος για τεχνικές ρυθμίσεις. Το δεύτερο αφορά παράταση της αβεβαιότητας, με την κάθε πλευρά να διατηρεί τις θέσεις της και τη συμφωνία να παραμένει τυπικά σε ισχύ αλλά ουσιαστικά ανενεργή, κάτι που θα συντηρεί μια κατάσταση διαρκούς έντασης. Το τρίτο, και πιο δυσοίωνο, σενάριο αφορά την κατάρρευση της συμφωνίας, με επιστροφή σε συνθήκες κλιμάκωσης και ενδεχόμενη αναζωπύρωση στρατιωτικών επεισοδίων.

Ειδικοί προειδοποιούν ότι η αποτυχία εφαρμογής της συμφωνίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέο κύκλο αστάθειας, όχι μόνο στη βορειοανατολική Συρία αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα, μεταφέροντας την ένταση σε κομβικές πόλεις και διαδρόμους μεταφορών. Αντίθετα, μια ελεγχόμενη και σταδιακή υλοποίηση, έστω και με τροποποιήσεις, θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για μια ευρύτερη πολιτική διαδικασία, σε μια Συρία που προσπαθεί ακόμη να βγει από τα ερείπια πολυετούς πολέμου. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η συμφωνία του Μαρτίου θα λειτουργήσει ως γέφυρα επανένταξης ή ως ακόμη ένα χαμένο χαρτί στη μακρά συριακή κρίση.

Ο Σάραα, ο οποίος ηγήθηκε παλαιότερα του συριακού παρακλαδιού της Αλ Κάιντα και ανέτρεψε τον προκάτοχό του Μπασάρ αλ-Άσαντ, έναν στενό σύμμαχο της Ρωσίας, στα τέλη του περασμένου έτους, μιλούσε στην έναρξη των συνομιλιών του στο Κρεμλίνο με τον Πούτιν, κατά την πρώτη του επίσκεψη στη Ρωσία μετά την ανάληψη της εξουσίας.

«Υπάρχουν διμερείς σχέσεις και κοινά συμφέροντα που μας συνδέουν με τη Ρωσία, και σεβόμαστε όλες τις συμφωνίες που έχουν συναφθεί μαζί της. Εργαζόμαστε για τον επαναπροσδιορισμό της φύσης των σχέσεων με τη Ρωσία», δήλωσε ο Σάραα, μιλώντας στα αραβικά, προς τον Πούτιν.

Ο Πούτιν τόνισε ότι η Μόσχα είναι έτοιμη να προχωρήσει στις «πολλές ενδιαφέρουσες και χρήσιμες αρχές» που είχαν ήδη συζητηθεί για την ανανέωση των διμερών σχέσεων.

Πετρελαϊκά έργα και στρατιωτικές βάσεις

Ο Ρώσος αναπληρωτής πρωθυπουργός Αλεξάντερ Νόβακ δήλωσε στους δημοσιογράφους μετά τις συνομιλίες ότι η Μόσχα είναι πρόθυμη να συνεργαστεί σε πετρελαϊκά έργα στη Συρία και να συνδράμει στην αποκατάσταση της ενεργειακής, σιδηροδρομικής και άλλης υποδομής που καταστράφηκε κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.

«Ρωσικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στη Συρία εδώ και χρόνια σε πετρελαιοπηγές. Υπάρχουν πεδία που χρειάζονται ανάπτυξη, αυτά που έχουν παραμείνει ανενεργά και νέα πεδία. Είμαστε έτοιμοι να συμμετάσχουμε», δήλωσε ο Νόβακ.

Το Κρεμλίνο είχε αναφέρει πριν τις συνομιλίες ότι θα εξεταστεί η τύχη των δύο κύριων ρωσικών στρατιωτικών βάσεων στη Συρία: της αεροπορικής βάσης Χμεϊμίμ στην επαρχία Λατάκια και της ναυτικής βάσης στην Ταρτούς.

Η Ρωσία διαθέτει επίσης στρατιωτική παρουσία στο αεροδρόμιο Qamishli, στα βορειοανατολικά, κοντά στα σύνορα με Τουρκία και Ιράκ.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε τη Δευτέρα ότι η Μόσχα πιστεύει πως η Δαμασκός επιθυμεί να παραμείνουν οι βάσεις, ενώ μίλησε για τη χρήση τους ως κόμβων υλικοτεχνικής υποστήριξης για την παροχή βοήθειας στην Αφρική.

Σύμφωνα με συριακές πηγές, οι αξιωματούχοι της χώρας αναζητούν εγγυήσεις ότι η Ρωσία δεν θα βοηθήσει στον επανεξοπλισμό των υπολειμμάτων των δυνάμεων του Άσαντ. Ο Σάραα ελπίζει επίσης ότι η Ρωσία θα μπορούσε να συνδράμει στην ανοικοδόμηση του συριακού στρατού.

Δύο συριακές πηγές δήλωσαν στο Reuters ότι ο Σάραα θα ζητήσει επίσημα από τη Μόσχα να παραδώσει τον Άσαντ για να δικαστεί για φερόμενα εγκλήματα κατά των Σύρων πολιτών.

Σπύρος Σιδέρης

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, ο Ερντογάν εξέφρασε την υποστήριξή του στην προσπάθεια της Δαμασκού να τερματίσει την ανεξαρτησία των SDF και να τις ενσωματώσει στις κρατικές δομές, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία θεωρεί τις SDF απειλή για την εθνική της ασφάλεια λόγω των δεσμών τους με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK).

Ο αλ-Σαράα, από την πλευρά του, τόνισε τη σημασία της διατήρησης της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας και της ενότητας του κράτους, απορρίπτοντας κάθε μορφή αυτονομίας ή ομοσπονδιοποίησης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε διαμελισμό της χώρας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Δαμασκός και οι SDF υπέγραψαν συμφωνία τον Μάρτιο του 2025, η οποία προβλέπει την ενσωμάτωση των στρατιωτικών και πολιτικών δομών των SDF στις κρατικές δομές της Συρίας, την παράδοση των πετρελαιοπηγών, των διαβάσεων και των κέντρων κράτησης του ISIS στη Δαμασκό, καθώς και την αναγνώριση των δικαιωμάτων των Κούρδων εντός του ενιαίου συριακού κράτους.

• Η συμφωνία αυτή θεωρείται σημαντικό βήμα προς την αποκατάσταση της κυριαρχίας της Δαμασκού στις βόρειες και ανατολικές περιοχές της χώρας και την ενίσχυση της σταθερότητας.

Παράλληλα, η συριακή κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα αναλάβει τον έλεγχο του καταυλισμού αλ-Χολ, ο οποίος φιλοξενεί χιλιάδες κρατούμενους του ISIS και τις οικογένειές τους. Η επίσκεψη αντιπροσωπείας της συριακής κυβέρνησης στον καταυλισμό σηματοδοτεί την έναρξη της διαδικασίας μεταφοράς της διαχείρισης του καταυλισμού από τις SDF στη Δαμασκό, με στόχο την επανένταξη των εκτοπισμένων Σύρων στις τοπικές κοινωνίες και την αντιμετώπιση του προβλήματος των ξένων μαχητών του ISIS.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιδιώκει την εξάλειψη της απειλής που θεωρεί ότι συνιστούν οι SDF στα νότια σύνορά της και έχει εκφράσει την υποστήριξή της στην προσπάθεια της Δαμασκού να ενσωματώσει τις SDF στις κρατικές δομές.

• Ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να συνεργαστεί με τη Συρία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την αποκατάσταση της σταθερότητας στην περιοχή.

Η συμφωνία μεταξύ της Δαμασκού και των SDF έχει προκαλέσει αντιδράσεις από ορισμένες κουρδικές ομάδες, οι οποίες εκφράζουν ανησυχία για την απώλεια της αυτονομίας τους και την ενδεχόμενη καταστολή των δικαιωμάτων τους από τη συριακή κυβέρνηση. Ωστόσο, ο αλ-Σαράα έχει διαβεβαιώσει ότι τα δικαιώματα των Κούρδων θα είναι εγγυημένα εντός του ενιαίου συριακού κράτους και ότι η ενσωμάτωση των SDF στις κρατικές δομές θα συμβάλει στην ενίσχυση της ενότητας και της σταθερότητας της χώρας.

Η διεθνής κοινότητα έχει χαιρετίσει τη συμφωνία μεταξύ της Δαμασκού και των SDF ως σημαντικό βήμα προς την επίλυση της συριακής κρίσης και την αποκατάσταση της σταθερότητας στη χώρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία και άλλες χώρες έχουν εκφράσει την υποστήριξή τους στην προσπάθεια της Δαμασκού να ενσωματώσει τις SDF στις κρατικές δομές και να αποκαταστήσει την κυριαρχία της στις βόρειες και ανατολικές περιοχές της χώρας.

Ωστόσο, η υλοποίηση της συμφωνίας αντιμετωπίζει προκλήσεις, καθώς απαιτείται η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων πλευρών και η αντιμετώπιση των ανησυχιών των κουρδικών ομάδων.

Η επιτυχία της συμφωνίας εξαρτάται από την ικανότητα της συριακής κυβέρνησης να διασφαλίσει τα δικαιώματα των Κούρδων και να ενσωματώσει τις SDF στις κρατικές δομές με τρόπο που να ενισχύει την ενότητα και τη σταθερότητα της χώρας.

Η συνάντηση μεταξύ του αλ-Σαράα και του Ερντογάν και η συμφωνία μεταξύ της Δαμασκού και των SDF αποτελούν σημαντικά βήματα προς την επίλυση της συριακής κρίσης και την αποκατάσταση της σταθερότητας στη χώρα. Η επιτυχία αυτών των προσπαθειών εξαρτάται από τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων πλευρών και τη δέσμευσή τους για την ενίσχυση της ενότητας και της σταθερότητας της Συρίας.

Σπύρος Σιδέρης

Το αξιοσημείωτο σε αυτή τη φόρμουλα είναι ότι είναι «μερική», δεδομένων των φιλοδοξιών που εγείρει, είτε σε σχέση με τους Σύρους πρόσφυγες είτε με τη χάραξη των θαλάσσιων συνόρων μεταξύ της Συρίας και των γειτόνων της.

Σε αντίθεση με τους προέδρους του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν, της Κύπρου Νίκο Χριστοδουλίδη και της Ελλάδας Κυριάκο Μητσοτάκη που βρέθηκαν στο Μέγαρο των Ηλυσίων, ο πρόεδρος της Συρίας Άχμαντ αλ Σαράα επικοινώνησε «εξ αποστάσεως». Ο Μακρόν δήλωσε ότι δεν αποκλείεται να προσκληθεί ο Αλ Σαράα να επισκεφθεί το Παρίσι και θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί τις επόμενες εβδομάδες, αλλά έθεσε ως προαπαιτούμενο την εκπλήρωση ορισμένων προϋποθέσεων και δεδομένων που σχετίζονται με την εξέλιξη της κατάστασης στην ίδια τη Συρία.

• Αξίζει να σημειωθεί ότι η επικοινωνία με τον Αλ-Σαράα πραγματοποιήθηκε σε τρία στάδια: Διμερώς με τον Μακρόν, τριμερώς με τους προέδρους της Γαλλίας και του Λιβάνου και πενταμερώς με τους τέσσερις προέδρους. Τα συμπεράσματά της ήταν η γέννηση ενός «οδικού χάρτη» που συμπεριλήφθηκε υπό τον τίτλο «Πενταμερής της Ανατολικής Μεσογείου».

Η μεγαλύτερη απουσία στο Παρίσι ήταν αναμφίβολα η Τουρκία, η οποία ασχολείται με την οριοθέτηση των συνόρων όχι μόνο με τη Συρία, αλλά και, κυρίως, με την Κύπρο και την Ελλάδα. Ενώ οι σχέσεις μεταξύ Άγκυρας, Αθήνας και Λευκωσίας έχουν σε μεγάλο βαθμό ηρεμήσει μετά από μια περίοδο έντασης που παραλίγο να οδηγήσει σε ένοπλη σύγκρουση τα τελευταία χρόνια, η Κύπρος και η Ελλάδα φοβούνται μια συμφωνία για την οριοθέτηση των συνόρων μεταξύ Συρίας και Τουρκίας που θα ήταν επιζήμια για τα συμφέροντα και τα δικαιώματά τους, δεδομένης της στενής σχέσης μεταξύ του νέου συριακού καθεστώτος και της Τουρκίας.

Πολλοί παρατηρητές συγκρίνουν τις δύο αυτές χώρες με την κατάσταση μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβύης, η οποία κατέληξε σε μια συμφωνία οριοθέτησης των θαλάσσιων συνόρων που εξόργισε την Αίγυπτο, την Κύπρο και την Ελλάδα.

• Δεν είναι μυστικό ότι η Γαλλία τάχθηκε στο πλευρό της Ελλάδας στο αποκορύφωμα της κλιμάκωσης της κρίσης με την Τουρκία, έστειλε ναυτικά σκάφη για να υποστηρίξει το ελληνικό ναυτικό και σύναψε στρατηγική συμφωνία με την Αθήνα. Τα παραπάνω δείχνουν το κρυφό χαρτί της συνάντησης στο Παρίσι και την επιθυμία των τριών ευρωπαϊκών χωρών να «συμβαδίσουν» με τις νέες συριακές αρχές, ώστε να μην υλοποιηθεί το σενάριο που φοβούνται.

Ο «οδικός χάρτης» χωρίζεται σε πέντε κεφάλαια: Άρση των κυρώσεων, οικονομικές δεσμεύσεις, το προσφυγικό ζήτημα, οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων και, τέλος, συριακή κυριαρχία.

Οι τρεις ευρωπαϊκές χώρες υποστήριξαν την άρση των κυρώσεων κατά της Συρίας, «σύμφωνα με τα συμπεράσματα που ενέκρινε το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 20 Μαρτίου», σημειώνοντας την αναστολή ορισμένων τομεακών κυρώσεων της ΕΕ για τις μεταφορές και την ενέργεια τον Φεβρουάριο.

Το πιο σημαντικό είναι ότι «συμφώνησαν να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους στο πλαίσιο της ΕΕ για να επιτύχουν την άρση άλλων κυρώσεων και να ενθαρρύνουν άλλους διεθνείς εταίρους να πράξουν το ίδιο».

• Ωστόσο, σε αυτόν και σε άλλους τομείς, θέλησε να διατηρήσει ένα χαρτί πίεσης προς τη Δαμασκό αναφέροντας ότι «θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την κατάσταση στη Συρία». Η ΕΕ έχει τονίσει στο παρελθόν το ενδεχόμενο να ανατρέψει την άρση των κυρώσεων, εάν η κατάσταση στη Συρία δεν κινηθεί προς τη σωστή κατεύθυνση.

Σε συνέχεια της διάσκεψης των Βρυξελλών που πραγματοποιήθηκε στις 17 Μαρτίου, οι τρεις Ευρωπαίοι εξέφρασαν τη «δέσμευσή τους να αυξήσουν την οικονομική βοήθεια για την ανοικοδόμηση της Συρίας», στο πλαίσιο της συνέχειας της διάσκεψης των Βρυξελλών.

Ωστόσο, έσπευσαν να επισημάνουν ότι η δέσμευση αυτή «βασίζεται στην αποτελεσματική εφαρμογή από τις συριακές μεταβατικές αρχές μιας σειράς ειδικών μέτρων», το πρώτο από τα οποία είναι η διαδικασία «πολιτικής μετάβασης», δηλαδή «ο σχηματισμός μιας κυβέρνησης χωρίς αποκλεισμούς που θα σέβεται και θα εκπροσωπεί όλες τις συνιστώσες της συριακής κοινωνίας, ανεξάρτητα από την καταγωγή ή τις θρησκευτικές πεποιθήσεις τους».

• Σε επίπεδο ασφάλειας, οι τέσσερις χώρες καλούν τη Δαμασκό να «συντονίσει αποτελεσματικά τις δυνάμεις των συριακών αρχών με τους υφιστάμενους διεθνείς αντιτρομοκρατικούς μηχανισμούς, ιδίως με τον συνασπισμό κατά του ISIS (Operation Inherent Resolve)», ενώ χαιρετίζουν τη συμφωνία του περασμένου μήνα μεταξύ της Δαμασκού και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), οι οποίες αργότερα απέρριψαν τη νέα κυβέρνηση λόγω της υποεκπροσώπησής τους.

Τέλος, οι Ευρωπαίοι κάλεσαν τη Δαμασκό να παράσχει «αποτελεσματική προστασία σε όλους τους πολίτες της Συρίας, ανεξάρτητα από την καταγωγή και τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις, καθώς και αποτελεσματική και ουσιαστική λογοδοσία για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά αμάχων, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της πρόσφατης βίας στη δυτική ακτή της Συρίας». Υπογράμμισαν επίσης τη σημασία της «πλήρους μεταβατικής δικαιοσύνης, η οποία είναι απαραίτητη για τη διαδικασία συμφιλίωσης».

• Με άλλα λόγια, οι Ευρωπαίοι αρνούνται να δώσουν «λευκή επιταγή» στις νέες αρχές, κρατώντας τις συριακές εξελίξεις στο μικροσκόπιο και θεωρώντας το «οικονομικό χαρτί ως κρίσιμο» για να ωθήσουν τη Δαμασκό στον δρόμο που επιθυμούν, δεδομένης της οικονομικής δυσπραγίας που υφίσταται η χώρα λόγω των συνεχιζόμενων κυρώσεων που της έχουν επιβληθεί εδώ και χρόνια.

Η βοήθεια δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη διευθέτηση του φακέλου των Σύριων προσφύγων στις γειτονικές χώρες. Το ζήτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα και την Κύπρο, οι οποίες φοβούνται τη συνέχιση της συριακής μετανάστευσης στα εδάφη τους.

Στην Κύπρο, για παράδειγμα, οι Σύριοι αποτελούν το 3% του πληθυσμού του νησιού. Ο οδικός χάρτης προτείνει «μια περιφερειακή προσέγγιση που θα φέρει σε επαφή τους αρμόδιους διεθνείς δωρητές και τις χώρες που φιλοξενούν Σύριους πρόσφυγες και εσωτερικά εκτοπισμένους, καθώς και εξειδικευμένα ιδρύματα και αναπτυξιακές τράπεζες, ενσωματώνοντας την ανθρωπιστική βοήθεια, την ανοικοδόμηση, την αποκατάσταση των μέσων διαβίωσης και την οικονομική ανάπτυξη, ώστε να διασφαλιστεί ένα κατάλληλο περιβάλλον για την επιστροφή των Σύριων προσφύγων στις εστίες τους με ασφάλεια και αξιοπρέπεια».

Το ζήτημα της θωράκισης των θαλάσσιων συνόρων έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα και την Κύπρο, οι οποίες φοβούνται τη συνεχιζόμενη μετανάστευση των Σύριων στα εδάφη τους.

Όσον αφορά το θέμα της οριοθέτησης των θαλάσσιων συνόρων, οι τρεις Ευρωπαίοι προτίμησαν να υπενθυμίσουν τις γενικές αρχές που διέπουν τον τομέα αυτό, χωρίς να υπεισέλθουν σε ενδεχόμενες μετέπειτα διαφορές.

• Ως εκ τούτου, περιορίστηκαν στο να «υποστηρίξουν την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων της Συρίας με βάση το διεθνές ναυτικό δίκαιο, ιδίως τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα των γειτονικών ευρωπαϊκών χωρών, και δεσμεύτηκαν να συγκροτήσουν τις κατάλληλες επιτροπές για το σκοπό αυτό».

Ακολούθησαν επίσης την ίδια προσέγγιση όσον αφορά τη διατήρηση της συριακής κυριαρχίας. Ο οδικός χάρτης αναφέρει ότι «υποστηρίζουν τον πλήρη σεβασμό της κυριαρχίας της Συρίας, ιδίως όσον αφορά τις παραβιάσεις και τις παρεμβάσεις από τα ενδιαφερόμενα ξένα μέρη, και καλούν για την πλήρη αποχώρησή τους από το συριακό έδαφος».

Η τελευταία παράγραφος του οδικού χάρτη είναι αξιοσημείωτη για την προτίμησή της στην «ανωνυμία», πιθανότατα λόγω της επιθυμίας να μην κατονομάσει άμεσα το Ισραήλ.

Ωστόσο, στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε τη σύνοδο κορυφής της Παρασκευής, ο πρόεδρος Μακρόν δεν δίστασε να αναφερθεί ονομαστικά στο Ισραήλ και η ανακοίνωση που εξέδωσε το Ελιζέ την Κυριακή μετά την τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Νετανιάχου περιλάμβανε μια παράγραφο που καλούσε το Ισραήλ να αποσυρθεί από το συριακό έδαφος.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το 80% των ερωτηθέντων έθεσε ως πρωταρχικό ζήτημα τη μεταρρύθμιση των θεσμών, ενώ το 74% τόνισε τη σημασία της προσέλκυσης επενδύσεων. Εξίσου υψηλό ποσοστό (73%) ζήτησε την απόδοση ευθυνών σε πρώην αξιωματούχους. Αντίθετα, το ενδιαφέρον για τον στρατό μειώθηκε σημαντικά, καθώς μόνο το 14% τον έθεσε ως προτεραιότητα.

Επιπλέον, το 66% έκρινε ως ζωτικής σημασίας τη βελτίωση των υπηρεσιών, ακολουθούμενη από τη μεταβατική δικαιοσύνη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Οι διαφορετικές οπτικές των Σύριων

Ο Ράντγουαν αλ-Άτρας, διευθυντής του Συριακού Κέντρου Κοινοτικής Ανάπτυξης και ένας από τους συμμετέχοντες στη διάσκεψη, σχολίασε ότι «η έρευνα αντικατοπτρίζει τη σαφή προτεραιοποίηση των προβλημάτων από τους πολίτες». Υπογράμμισε ότι η ευρεία πρόσβαση στο διαδίκτυο επέτρεψε τη μαζική συμμετοχή, ενισχύοντας την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.

• Ο ίδιος ανέφερε ότι οι συμμετέχοντες στη διάσκεψη χωρίστηκαν σε δύο κύριες ομάδες: την πολιτική και την κοινωνική. Το πολιτικό τμήμα επιδιώκει μια νέα, δημοκρατική πολιτική ζωή, απαλλαγμένη από την τυραννία του προηγούμενου καθεστώτος. Ζητούν ελεύθερες εκλογές, ένα δίκαιο σύνταγμα, διαφανή νομοθεσία και μια τεχνοκρατική κυβέρνηση που θα στηρίξει την κοινωνική και οικονομική πρόοδο.

Αντίστοιχα, το κοινωνικό τμήμα επικεντρώνεται στη βελτίωση των δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών, την αύξηση των μισθών, την καλύτερη διαθεσιμότητα και προσιτότητα των καυσίμων, καθώς και τη συνολική βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης.

Οικονομικές ανησυχίες και η ανάγκη για δικαιοσύνη

Ο Σύρος ακαδημαϊκός Χαλντούν αλ-Ναμπουάνι σχολίασε ότι τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν μια μακροπρόθεσμη οπτική από τους πολίτες, οι οποίοι προτιμούν τη δημιουργία επενδύσεων ως μέσο οικονομικής ανάκαμψης. Τόνισε πως η άμεση οικονομική βελτίωση είναι δύσκολη, δεδομένων των άδειων κρατικών ταμείων, των κυρώσεων και της έλλειψης επενδυτικών πόρων.

Παράλληλα, η απονομή δικαιοσύνης αναδείχθηκε ως βασικό αίτημα, καθώς οι Σύριοι ζητούν θεσμική μεταρρύθμιση και καταπολέμηση της διαφθοράς. Ο Ναμπουάνι σημείωσε ότι η επιθυμία για απόδοση ευθυνών σε διεφθαρμένους αξιωματούχους είναι ιδιαίτερα έντονη, αν και προειδοποίησε ότι αυτό μπορεί να υποκρύπτει και μια επικίνδυνη διάθεση εκδίκησης. Η εθνική συμφιλίωση θα μπορούσε να αποτελεί μια εναλλακτική προσέγγιση.

Το πλαίσιο της Διάσκεψης

• Η Διάσκεψη για τον Εθνικό Διάλογο έλαβε χώρα στη Δαμασκό υπό την ηγεσία του νέου Σύρου προέδρου, Άχμαντ αλ-Σαράα, σχεδόν τρεις μήνες μετά την ανατροπή του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ τον Δεκέμβριο του προηγούμενου έτους. Στο τελικό της ανακοινωθέν, η διάσκεψη χαρακτήρισε τους ένοπλους σχηματισμούς ως «παράνομες ομάδες», ζητώντας τον έλεγχο των όπλων από το κράτος και τη δημιουργία ενός επαγγελματικού εθνικού στρατού.

Τα αποτελέσματα της έρευνας και οι δηλώσεις των συμμετεχόντων καταδεικνύουν ότι η Συρία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, όπου η ανάγκη για πολιτική σταθερότητα, κοινωνική βελτίωση και οικονομική ανάπτυξη διαμορφώνουν το μέλλον της χώρας.

Σπύρος Σιδέρης

Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν οι δύο πρόεδροι, ο Ερντογάν τόνισε ότι η χώρα του θα εργαστεί για να στηρίξει τη Συρία και την αναγέννησή της, υπογραμμίζοντας ότι για να επιτευχθεί αυτό πρέπει να αρθούν οι δυτικές κυρώσεις.

• Ανακοίνωσε επίσης ότι η Τουρκία θα δημιουργήσει μια ζώνη ελεύθερη από την τρομοκρατία με τη διοίκηση του Αχμέντ αλ Σαράα, αναφερόμενος στο ISIS και άλλες κουρδικές ομάδες που η Τουρκία θεωρεί τρομοκράτες.

Πρόσθεσε ότι συζήτησε με τον Σύρο ομόλογό του τα βήματα που πρέπει να γίνουν κατά των μαχητών στα βόρεια και ανατολικά, τονίζοντας ότι ενημέρωσε τον αλ-Σαράα για την ετοιμότητα της Τουρκίας να βοηθήσει στις μάχες.

Ένα άλλο θέμα που συζητήθηκε ήταν οι εθελοντικές επιστροφές στη Συρία οι οποίες θα επιταχυνθούν καθώς αυτή σταθεροποιείται, με τον Τούρκο πρόεδρο να τονίζει ότι θα εργαστεί για να στηρίξει τη Συρία και την αναγέννησή της.

Πρόσθεσε ότι η θέση και η πολιτική της χώρας του είναι σύμφωνες με την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας, τονίζοντας ότι θα συνεργαστεί με τη Δαμασκό σε διάφορους τομείς.

• Από την πλευρά του ο Σύρος πρόεδρος Αχμέντ αλ-Σαράα εξήρε την προσπάθεια της Τουρκίας να καταστήσει επιτυχημένη τη μετάβαση της Συρίας, ενώ προσκάλεσε τον Ερντογάν να επισκεφθεί τη Συρία «με την πρώτη ευκαιρία».

Πρόσθεσε δε ότι η Δαμασκός συνεργάζεται με την Τουρκία για κοινή συνεργασία σε όλους τους τομείς, τονίζοντας ότι η μεγάλη υποστήριξη της Τουρκίας προς τη Συρία εξακολουθεί να είναι απτή.

Η Τουρκία στήριξε σταθερά τη συριακή ένοπλη αντιπολίτευση για πάνω από μια δεκαετία και τώρα επιδιώκει να αποκομίσει τα οφέλη που της αναλογούν. Στο πλαίσιο αυτό δυο είναι οι κύριοι στόχοι της Άγκυρας.

• Από τη μια να «καθαρίσουν» τις κουρδικές ένοπλες ομάδες από τα εδάφη της Συρίας που την απειλούν και από την άλλη να συμμετάσχει στην ανοικοδόμηση της νέας Συρίας, καθώς τουρκικές εταιρείες μεταφορών και εργοστάσια επιδιώκουν να επεκταθούν στη Συρία, σε μια κίνηση που ορισμένοι αναμένουν να τριπλασιάσει τον όγκο του εμπορίου.

Ενημερωμένες πηγές, που επικαλέστηκε το Reuters, σημείωσαν ότι αλ Σαράα στις συνομιλίες του έθεσε το θέμα για μια κοινή αμυντική συμφωνία που θα περιλαμβάνει τη δημιουργία τουρκικών αεροπορικών βάσεων στην κεντρική Συρία, ενώ αποκάλυψαν επίσης ότι θα συζητηθεί η εκπαίδευση του νέου συριακού στρατού από την Τουρκία.

• Ο αξιωματούχος των περιφερειακών μυστικών υπηρεσιών, ένας Σύρος αξιωματούχος ασφαλείας και μια ξένη πηγή ασφαλείας δήλωσαν ότι οι συνομιλίες θα περιλαμβάνουν τη δημιουργία δύο τουρκικών στρατιωτικών βάσεων στην αχανή περιοχή της ερήμου που είναι γνωστή ωςBadia. Πρόσθεσαν ότι οι βάσεις θα επιτρέψουν στην Τουρκία να υπερασπιστεί τον συριακό εναέριο χώρο σε περίπτωση μελλοντικών επιθέσεων.

Αξιωματούχος της συριακής προεδρίας δήλωσε ότι ο αλ Σαράα συζήτησαν με τον Ερντογάν «την εκπαίδευση των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων για τον νέο στρατό, καθώς και νέους τομείς ανάπτυξης και συνεργασίας», χωρίς να διευκρινίσει τις τοποθεσίες της ανάπτυξης.

• Μια τέτοια συμφωνία, εάν οριστικοποιηθεί, θα ανησυχήσει αναμφίβολα τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), οι οποίες ανακοίνωσαν προηγουμένως ότι θα συμφωνήσουν να παραδώσουν τα όπλα τους και να ενταχθούν στον νέο συριακό στρατό αφού ξεκαθαρίσει η μορφή της επόμενης κυβέρνησης και του συντάγματος της χώρας.

Από την άλλη πλευρά οι τουρκικές εταιρείες έχουν φιλόδοξα σχέδια για την ανοικοδόμηση τόσο της κατεστραμμένης από τον εμφύλιο ενδοχώρας όσο και της οικονομίας της Συρίας.

• Τα στοιχεία του Συμβουλίου Τούρκων Εξαγωγέων δείχνουν ότι οι τουρκικές εξαγωγές προς τη Συρία αυξήθηκαν κατά 20% τον Δεκέμβριο και σημείωσαν άλμα άνω του 38% τον Ιανουάριο του 2025.

Επικεφαλής τουρκικών εταιρειών και ενώσεων δήλωσαν ότι εργάζονται πάνω σε νέες ναυτιλιακές διαδρομές και επενδυτικά σχέδια για την ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας στην Συρία, προβλέποντας σημαντική ανάπτυξη των οικονομικών δεσμών μεταξύ των δύο χωρών.

Υπογραμμίζοντας την επείγουσα ανάγκη για την ανοικοδόμηση της Συρίας, οι τουρκικές εξαγωγές εξοπλισμού προς τη Δαμασκό αυξήθηκαν κατά 244% τον περασμένο μήνα, ενώ οι εξαγωγές τσιμέντου, γυαλιού και κεραμικών σημείωσαν άλμα 92%, οι εξαγωγές μετάλλων αυξήθηκαν κατά 73% και οι εξαγωγές φρούτων και λαχανικών υπερτριπλασιάστηκαν.

Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι οι τουρκικές εξαγωγές προς τη Συρία ανήλθαν πέρυσι σε 2,2 δισ. δολάρια, ενώ οι εισαγωγές από τη Συρία ανήλθαν σε 437 εκατ. δολάρια.

Το εμπόριο επί του παρόντος περνάει από μια νεκρή ζώνη στο συνοριακό πέρασμα Μπαμ παλ-Χάουα, όπου τα τουρκικά φορτηγά μεταφέρουν τα εμπορεύματα σε συριακά οχήματα λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια. Οι εξαγωγείς και οι επιχειρηματίες λένε ότι αυτό αυξάνει το κόστος και τον χρόνο αποστολής.

• Στο πλαίσιο αυτό οι Τούρκοι επιχειρηματίες ζητούν μια διμερή συμφωνία για την κατάργηση της νεκρής ζώνης και την ελεύθερη κυκλοφορία των τουρκικών φορτηγών εντός της Συρίας, επιτρέποντας έτσι την αύξηση του εμπορίου.

Το τουρκικό Υπουργείο Εμπορίου δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι οι συριακές και οι τουρκικές αρχές συμφώνησαν να ξεκινήσουν συνομιλίες για την αναβίωση μιας συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου και την αύξηση της συνεργασίας στις μεταφορές, τις συμβάσεις και τις επενδύσεις σε όλη τη Συρία, στοχεύοντας μεσοπρόθεσμα ο εμπορικός όγκος να φτάσει τα 10 δισ. δολάρια.

Πάντως οι τουρκικές αρχές μετά την πτώση του Άσαντ υποσχέθηκαν να στηρίξουν την ανοικοδόμηση στη Συρία, προσφέροντας βοήθεια για την ανοικοδόμηση των υποδομών, τη σύνταξη νέου συντάγματος, την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας και την επανέναρξη των πτήσεων. Ήδη η Turkish Airlines ξεκίνησε τα δρομολόγια για τη Δαμασκό μετά από 13 χρόνια.

Σπύρος Σιδέρης

Οι προετοιμασίες που γίνονται αφορούν τις συναντήσεις με τον επικεφαλής της συριακής διοίκησης, Αχμέντ αλ-Σαράα, τον υπουργό Εξωτερικών της Συρίας Ασάαντ Αλ-Σαϊμπάνι και άλλους αξιωματούχους της νέας συριακής διοίκησης.

Αυτές θα είναι οι πρώτες επίσημες συνομιλίες της Μόσχας με τη νέα συριακή ηγεσία, αφού η επικοινωνία μεταξύ των δύο πλευρών περιοριζόταν σε κλειστά στρατιωτικά και διπλωματικά κανάλια.

Η πηγή δήλωσε ότι οι δύο πλευρές έχουν οριστικοποιήσει τις ρυθμίσεις για την επίσκεψη, προσθέτοντας ότι η ατζέντα των αναμενόμενων συζητήσεων «θα είναι περιεκτική» και θα επικεντρωθεί στη «θέσπιση των απαραίτητων βάσεων για τη διευθέτηση των μελλοντικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών».

• Σημείωσε το ενδιαφέρον της ρωσικής πλευράς για τη χάραξη μιας πορείας που θα καθορίζει τα επόμενα βήματα στο πλαίσιο των φιλοδοξιών των δύο πλευρών να αναπτύξουν τις σχέσεις και τα θεμέλια της συνεργασίας. Κατά την προετοιμασία της επίσκεψης, όπως είπε η πηγή, επιτεύχθηκε συμφωνία για την έναρξη αυτού του ευρείας κλίμακας διαλόγου, που θα περιλαμβάνει όλα τα θέματα.

Η ρωσική και η συριακή πλευρά αντάλλαξαν θετικά μηνύματα για τη μελλοντική σχέση. Ο Σαράα, επικεφαλής της συριακής διοίκησης, τόνισε τη σημασία της συνεργασίας με τους Ρώσους. «Η Ρωσία είναι η δεύτερη ισχυρότερη χώρα στον κόσμο και έχει μεγάλη σημασία», δήλωσε, σημειώνοντας ότι η Δαμασκός έχει «στρατηγικά συμφέροντα με τη Μόσχα».

«Έχουμε μακροχρόνιες στρατηγικές σχέσεις με τη Ρωσία και δεν θέλουμε να αποχωρήσει με τρόπο που να μην τιμά τη μακροχρόνια σχέση της με τη Συρία», είπε ο Σαράα, αναφερόμενος στο ενδεχόμενο να παραμείνουν προσωρινά οι ρωσικές βάσεις στο Χμέιμιμ και στην Ταρτούς, αν και η Μόσχα έχει αρχίσει να αποσύρει κάποια οχήματα και εξοπλισμό κατά το προηγούμενο διάστημα.

• Ο Σύριος ηγέτης σημείωσε ότι η νέα κυβέρνηση «κοιτάζει πρώτα τα συμφέροντα του συριακού λαού και δεν θέλει να προκαλέσει προβλήματα και συγκρούσεις με ξένες χώρες». Σημείωσε δε ότι η Μόσχα δεν έχει λάβει κανένα επίσημο συριακό αίτημα από τις νέες αρχές για την αναθεώρηση των συμφωνιών που διέπουν την παρουσία των στρατιωτικών βάσεων στην Ταρτούς και τη Χμεϊμίμ.

Από την πλευρά του ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ χαιρέτισε τα θετικά μηνύματα της νέας συριακής ηγεσίας, λέγοντας ότι η Μόσχα παρακολουθεί τις δηλώσεις αυτές και «συμφωνεί μαζί τους».

«Δεν έχουμε αποσύρει τους διπλωμάτες μας από τη Δαμασκό, η πρεσβεία εκεί λειτουργεί κανονικά όπως και οι άλλες πρεσβείες και επικοινωνούμε με τις σημερινές συριακές αρχές», δήλωσε ο Ρώσος υπουργός, προσθέτοντας ότι «συζητούνται πρακτικά ζητήματα, όπως η ασφάλεια των Ρώσων πολιτών και το έργο της πρεσβείας. Γενικά, ενδιαφερόμαστε για διάλογο σε όλα τα άλλα θέματα των διμερών σχέσεων».

• «Η Συρία είναι μια φιλική χώρα για τη Ρωσία, (…) έχουμε συμβάλει στην απαλλαγή από την αποικιοκρατική εξάρτηση και στην προετοιμασία δεκάδων χιλιάδων Σύριων στελεχών, και τώρα έχουμε 5.000 Σύριους που σπουδάζουν, και θα συνεχίσουμε αυτή την προσέγγιση και είμαστε έτοιμοι να συνεχίσουμε τη συνεργασία με τους νέους ηγέτες μετά τη διαμόρφωση της δομής εξουσίας», τόνισε ο Λαβρόφ.

Ο Ρώσος αξιωματούχος εξέφρασε την ετοιμότητα της χώρας του να βοηθήσει τη Συρία στη διαδικασία μετάβασης της χώρας «στο πλαίσιο του Συμβουλίου Ασφαλείας, καθώς και στο πλαίσιο της αύξησης των προσπαθειών εθνικού διαλόγου και της συνεργασίας με τις αραβικές χώρες».

Ρωσικοί κύκλοι ανέμεναν ότι ο διάλογος μεταξύ των δύο πλευρών θα ασχοληθεί με ορισμένα βασικά ζητήματα που εξακολουθούν να καλύπτονται από ασάφειες μετά την πτώση του προηγούμενου καθεστώτος, ιδίως όσον αφορά τη χορήγηση ασύλου στον καθαιρεθέντα πρόεδρο Μπασάρ αλ Άσαντ και τα μέλη της οικογένειάς του, καθώς και τη δυνατότητα της Μόσχας να διαδραματίσει θετικό ρόλο στην προώθηση του εσωτερικού εθνικού διαλόγου μέσω του συντονισμού με τα ισχυρά κόμματα. Αναμένεται επίσης να ασχοληθεί με το μέλλον των σχέσεων σε πολιτικό, οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο.

• Όσον αφορά το θέμα της στρατιωτικής παρουσίας, η ρωσική αντιπροσωπεία φαίνεται να έχει συγκεκριμένες προτάσεις για συνεργασία κατά την επόμενη φάση, ιδίως από τη στιγμή που η Μόσχα έχει ανακοινώσει ότι καλωσορίζει τις ευκαιρίες αξιοποίησης των στρατιωτικών βάσεων στη Μεσόγειο Θάλασσα για την ενεργοποίηση της εισόδου ανθρωπιστικής και οικονομικής βοήθειας. Αυτό είναι ένα σημαντικό επίκεντρο συζήτησης από ρωσικής πλευράς.

Το καθεστώς των ρωσικών εταιρειών που έχουν προηγουμένως κερδίσει προσοδοφόρα συμβόλαια στη Συρία αναμένεται επίσης να είναι μεταξύ των θεμάτων που θα συζητηθούν. Η Δαμασκός ανακοίνωσε πρόσφατα την ακύρωση μιας σημαντικής συμφωνίας για επενδύσεις στο λιμάνι της Ταρτούς, η οποία είχε συναφθεί μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και μιας ιδιωτικής ρωσικής εταιρείας το 2019. Η ανακοίνωση αυτή προκάλεσε ευρεία συζήτηση σχετικά με τη μελλοντική δραστηριότητα μεγάλων ρωσικών εταιρειών, ιδίως δεδομένου ότι ορισμένες από αυτές είχαν αποκτήσει τεράστια συμβόλαια στην εξόρυξη φωσφορικών αλάτων, στην εξερεύνηση πετρελαίου και σε πολλά άλλα έργα.

Αν και η συριακή ηγεσία προσπάθησε να μην δείξει ότι η κίνηση για την ακύρωση της σύμβασης του λιμανιού στρέφεται κατά των Ρώσων και δεν έχει καμία πολιτική σημασία. Ο υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ Σαϊμπάνι δήλωσε κατά την πρόσφατη συμμετοχή του στο Φόρουμ του Νταβός ότι η συριακή κυβέρνηση κινείται προς την κατεύθυνση της ιδιωτικοποίησης ορισμένων μεγάλων στρατηγικών έργων για τη στήριξη του κρατικού ταμείου, εντούτοις το θέμα της δραστηριότητας των ρωσικών εταιρειών στη Συρία ενδιαφέρει ιδιαίτερα τη ρωσική πλευρά στο πλαίσιο της «έναρξης μιας νέας φάσης σχέσεων που βασίζεται σε κοινά συμφέροντα για την ικανοποίηση των προσδοκιών και των δύο πλευρών», σύμφωνα με ρωσικό διπλωματικό σχόλιο.