Σπύρος Σιδέρης

Την ίδια στιγμή, η συγκυρία –με τον Ζελένσκι να ταξιδεύει στις ΗΠΑ για επαφές με τον Ντόναλντ Τραμπ– γέννησε ερμηνείες ότι η κινητικότητα δεν είναι μόνο ποινική αλλά και πολιτική πίεση, συνδεδεμένη με τον πόλεμο, τις διαπραγματεύσεις και το ποιος θα κρατά το τιμόνι στο Κίεβο το επόμενο κρίσιμο εξάμηνο.

Οι έφοδοι, οι διαρροές και το «γκρίζο» κενό επίσημων ανακοινώσεων

Ουκρανικά μέσα –επικαλούμενα πηγές– συνέδεσαν την υπόθεση με τον βουλευτή Γιούρι Κισέλ, ο οποίος περιγράφεται ως πρόσωπο κοντά στον Ζελένσκι και στον στενό του συνεργάτη Σεργκέι Σεφίρ. Οι ίδιες πηγές υποστήριξαν ότι η NABU φέρεται να είχε εγκαταστήσει παρακολούθηση στο γραφείο του Κισέλ επί περισσότερο από δύο χρόνια, καταγράφοντας –μεταξύ άλλων– διανομή χρημάτων προς βουλευτές της προεδρικής παράταξης.

Σε επόμενο κύκλο διαρροών, αναφέρθηκε ότι αποδόθηκαν «υποψίες» (δηλαδή επίσημη γνωστοποίηση ότι κάποιος θεωρείται ύποπτος σε ποινική διαδικασία) σε πέντε βουλευτές του «Υπηρέτη του Λαού»: Ευγένι Πιβοβάροφ, Μιχαΐλο Λάμπα, Ίχορ Νεγκουλέβσκι, Γιούρι Κισέλ και Όλγα Σαβτσένκο. Ωστόσο εδώ εμφανίζεται ένα κρίσιμο στοιχείο: σε αντίθεση με άλλες υποθέσεις όπου οι αρχές κατά της διαφθοράς συνοδεύουν τις κινήσεις τους με λεπτομερείς ανακοινώσεις, αυτή τη φορά –όπως σημειώνεται– παρατηρείται αξιοσημείωτη σιωπή από την πλευρά των NABU/SAP ως προς τις λεπτομέρειες.

Ο πυρήνας εξουσίας γύρω από τον Ζελένσκι και η εύθραυστη συνοχή της παράταξης

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δυνητικοί εμπλεκόμενοι δεν αποκλείεται να είναι και περισσότεροι βουλευτές από το πιο στενό και πιστό στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι τμήμα της προεδρικής παράταξης. Πρόκειται για έναν άτυπο πυρήνα στελεχών, αποτελούμενο από παλιούς φίλους και συνεργάτες του προέδρου από την Κριβί Ριχ και από την περίοδο του «Kvartal», που θεωρείται η ραχοκοκαλιά της πολιτικής του επιρροής εντός της Βερχόβνα Ράντα. Στα πρόσωπα αυτά συγκαταλέγεται και ο Γιούρι Κοριάβτσενκοφ, γνωστός στο ευρύ κοινό ως «Γιούζικ».

Αν πράγματι μια τέτοια έρευνα επεκταθεί, το ζήτημα παύει να αφορά μόνο την ποινική διερεύνηση: μετατρέπεται σε εργαλείο που μπορεί να αποσταθεροποιήσει τη συνοχή της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, ιδίως σε μια περίοδο όπου το Κίεβο χρειάζεται απρόσκοπτη νομοθετική ικανότητα για πόλεμο, προϋπολογισμό και διαπραγματεύσεις.

«Ο Αντι-Ζελένσκι συνασπισμός»: ποινική υπόθεση ή πολιτική επιχείρηση;

Η αναζωπύρωση της δραστηριότητας των αρχών κατά της διαφθοράς εντάσσεται σε μια προσπάθεια ενός «αντι-Ζελένσκι συνασπισμού» να αφαιρέσει από τον πρόεδρο τον έλεγχο του κοινοβουλίου και, κατ’ επέκταση, της κυβέρνησης. Στον υποτιθέμενο αυτόν συνασπισμό τοποθετούνται πρόσωπα και δίκτυα με διαφορετικές αφετηρίες: φιλοευρωπαϊκές «ισχυρές» δομές, πολιτικοί και μέσα ενημέρωσης, στελέχη των θεσμών κατά της διαφθοράς, καθώς και αντίπαλοι ή «πληγωμένοι» από τον Ζελένσκι, όπως ο Πέτρο Ποροσένκο και ο Ίχορ Κολομόισκι.

Εδώ το ζητούμενο είναι διπλό.

• Πρώτον, ότι οι ίδιες οι έρευνες –ακόμη κι αν είναι απολύτως ποινικές– παράγουν αναπόφευκτα πολιτικά αποτελέσματα.
• Και δεύτερον, ότι η χρονική σύμπτωση με το ταξίδι του Ζελένσκι στις ΗΠΑ έδωσε τροφή σε αντικρουόμενες αναγνώσεις: σήμα «συμβιβασμού» προς τον Ζελένσκι από την πλευρά του Τραμπ ή, αντίστροφα, σήμα από κύκλους πιο κοντά στους Ευρωπαίους και στους Δημοκρατικούς ότι δεν πρέπει να κάνει υποχωρήσεις.

Ο ρόλος Αραχαμία και η μάχη για το ποιος ελέγχει τη Ράντα

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη στάση του επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του «Υπηρέτη του Λαού», Νταβίντ Αραχαμία.

Κάποιοι τον θεωρούσαν πιθανό σύμμαχο σε σχέδιο «αναδιάταξης πλειοψηφίας», εκείνος κινήθηκε αντίθετα: επιχείρησε να σταθεροποιήσει την υφιστάμενη πλειοψηφία και να αποτρέψει εσωτερικές εκκαθαρίσεις, όπως την προσπάθεια απομάκρυνσης του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Ολεξίι Κουλέμπα.

Περιγράφεται μάλιστα μια τάση ενίσχυσης της «υποκειμενικότητας» της κοινοβουλευτικής ομάδας, δηλαδή μεγαλύτερη αυτονομία απέναντι στο προεδρικό κέντρο.

Η φημολογία Ζαλούζνι: επιστροφή από το Λονδίνο ή πολιτικό μήνυμα;

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ήρθε και η είδηση –με πηγές που αποδίδονται στο Radio NV– ότι ο πρέσβης της Ουκρανίας στο Ηνωμένο Βασίλειο και πρώην αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, Βαλέρι Ζαλούζνι, ενδέχεται να αποχωρήσει από το Λονδίνο στις αρχές Ιανουαρίου. Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι ο Ζαλούζνι είχε μιλήσει προσωπικά με τον Ζελένσκι για πιθανούς ρόλους –από πρωθυπουργός έως επικεφαλής του προεδρικού γραφείου– χωρίς να εκδηλώσει τότε ενδιαφέρον. Η διάψευση ήρθε σε επίπεδο γραφείου Τύπου, αλλά ο ίδιος δεν σχολίασε δημοσίως, αφήνοντας χώρο για ερμηνείες.

Η πιθανή «επιστροφή Ζαλούζνι» συνδέεται με σενάρια για νέα κυβέρνηση και αναζήτηση «κέντρου ισχύος» που θα μπορούσε να συσπειρώσει μια εναλλακτική πλειοψηφία.

Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύεται το βασικό εμπόδιο: ακόμη και αν υπάρξει κλονισμός, το να σχηματιστεί νέα πλειοψηφία μέσα στη σημερινή Ράντα δεν είναι εύκολο – και χωρίς ένα σαφές πρόσωπο-άξονα, η διαδικασία κινδυνεύει να μείνει μετέωρη.

Και εδώ βρίσκεται ο κόμβος της συγκυρίας: η δραστηριότητα NABU/SAP δεν πλήττει μόνο συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά δοκιμάζει την ικανότητα της προεδρικής παράταξης να παραμείνει πειθαρχημένη σε ένα περιβάλλον όπου οι ποινικές έρευνες, η κοινοβουλευτική αριθμητική και το διπλωματικό μέτωπο κινούνται ταυτόχρονα.

Αν οι φάκελοι ανοίξουν περισσότερο, το πολιτικό κόστος μπορεί να γίνει δυσανάλογο, όχι επειδή αλλάζουν οι θεσμικοί συσχετισμοί από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά επειδή αυξάνεται η αβεβαιότητα: ποιος έχει τον έλεγχο, ποιος κρατά τους βουλευτές «μαζί» και ποιος μπορεί να επιβάλει γραμμή σε μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο.

Σε αυτό το υπόβαθρο, κάθε νέα «υποψία», κάθε διαρροή και κάθε φήμη –από τους «μισθούς σε φακέλους» έως την πιθανή κίνηση του Ζαλούζνι– λειτουργεί ως σήμα ότι το Κίεβο εισέρχεται σε ακόμη έναν γύρο εσωτερικής πίεσης, την ώρα που το εξωτερικό μέτωπο παραμένει εξίσου καθοριστικό. Και όσο η εικόνα παραμένει θολή, τόσο θα πληθαίνουν οι παίκτες που επιχειρούν να διαβάσουν –ή να γράψουν– την επόμενη σελίδα της εξουσίας στην ουκρανική πρωτεύουσα.

Σπύρος Σιδέρης

Η σύλληψη, οι βαριές κατηγορίες περί συνεργασίας με τη Ρωσία, οι αλλεπάλληλες δικαστικές κινήσεις, οι εσωτερικές διαρροές, αλλά και η τελική αποτυχία του εγχειρήματος και η απελευθέρωση ενός από τους βασικούς ντετέκτιβ του NABU, του Ρουσλάν Μαγκαμεντρασούλοφ, συνθέτουν ένα σκηνικό που μοιάζει λιγότερο με κλασική ποινική διαδικασία και περισσότερο με πολιτική αναμέτρηση.

Τα γεγονότα καταδεικνύουν πλέον ότι η επιχείρηση να αποδομηθεί η αρχιτεκτονική κατά της διαφθοράς στην Ουκρανία έχει αποτύχει – με συνέπειες που ξεπερνούν τα πρόσωπα και αγγίζουν το ίδιο το θεσμικό οικοδόμημα.

Το σχέδιο: Χριστένκο ως μάρτυρας-κλειδί κατά NABU / SAP

Σύμφωνα με ουκρανικά δημοσιεύματα, ο βουλευτής Φιόντορ Χριστένκο — πρώην μέλος πλέον απαγορευμένης κοινοβουλευτικής παράταξης — εμφανίστηκε ως το πρόσωπο που θα έδινε την «καθοριστική μαρτυρία» για να στηθούν κατηγορίες εναντίον της ηγεσίας του NABU και της SAP. Το σενάριο προέβλεπε ότι, αξιοποιώντας τις καταθέσεις του Χριστένκο, η εξουσία θα κατηγορούσε κορυφαία στελέχη των οργάνων κατά της διαφθοράς για κρατική προδοσία και διασυνδέσεις με τη Ρωσία, ανατρέποντας την αξιοπιστία τους και ανοίγοντας τον δρόμο για εκκαθαρίσεις.

Όμως η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική. Ο Γενικός Εισαγγελέας Ρουσλάν Κραβτσένκο επιβεβαίωσε ότι ο Χριστένκο προχώρησε σε συμφωνία με τις αρχές — ένα είδος «συμφωνίας συνεργασίας» — και κατέθεσε. Ωστόσο, όπως ξεκαθάρισε ο ίδιος, στην κατάθεση δεν υπάρχει καμία αναφορά που να εμπλέκει την ηγεσία των οργάνων κατά της διαφθοράς ούτε σύνδεση με την υπόθεση της επιχείρησης «Μίδας». Η πολυδιαφημισμένη «μαρτυρία-βόμβα» αποδείχθηκε, στην πράξη, κενή περιεχομένου ως προς τον στόχο που είχε τεθεί.

Με αυτόν τον τρόπο, υπονομεύτηκε το σύνολο του νομικοπολιτικού σχεδίου. Η «προδοσία» που επρόκειτο να αποδοθεί στη NABU και τη SAP δεν τεκμηριώθηκε, ενώ η προσπάθεια του Προεδρικού Γραφείου να εμφανίσει τα όργανα κατά της διαφθοράς ως μέρος ενός δικτύου υπό ρωσική επιρροή κατέληξε να στερείται αποδεικτικής βάσης.

Η σύλληψη και η αποφυλάκιση του Μαγκαμεντρασούλοφ

Το δεύτερο σκέλος της επιχείρησης αφορούσε τον ντετέκτιβ του NABU, Ρουσλάν Μαγκαμεντρασούλοβ. Τον Ιούλιο του 2025, η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU), σε συνεργασία με το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα, προχώρησε σε εκτεταμένες έρευνες και συλλήψεις στελεχών της υπηρεσίας κατά της διαφθοράς.

Ο Μαγκαμεντρασούλοβ και ο πατέρας του βρέθηκαν στο στόχαστρο, με κατηγορίες που περιελάμβαναν συνεργασία με τη Ρωσία και συμμετοχή σε παράνομο επιχειρηματικό – εμπορικό δίκτυο, με επίκεντρο, μεταξύ άλλων, εξαγωγές προϊόντων προς το ρωσικό Νταγκεστάν.

Η χρονική συγκυρία δεν ήταν τυχαία. Εκείνη την περίοδο η επιχείρηση «Μίδας» είχε ήδη αναδείξει ένα από τα σημαντικότερα σκάνδαλα διαφθοράς στην ουκρανική ενεργειακή αγορά, φέρνοντας στο προσκήνιο υψηλόβαθμους αξιωματούχους και ισχυρούς ολιγάρχες. Τα όργανα κατά της διαφθοράς φαινόταν να πλησιάζουν σε κέντρα εξουσίας, με δυνητικά εκρηκτικές αποκαλύψεις. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η στόχευση ενός εκ των βασικών ντετέκτιβ λειτούργησε σαν μήνυμα προς το σύνολο της υπηρεσίας.

Ωστόσο, στις 3 Δεκεμβρίου 2025, το Εφετείο Κιέβου αποφάσισε την άρση της προσωρινής κράτησης του Μαγκαμεντρασούλοβ. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι κύριες ανακριτικές ενέργειες είχαν ολοκληρωθεί: οι βασικοί μάρτυρες είχαν καταθέσει, τα στοιχεία είχαν ήδη συλλεγεί και δεν υφίστατο πλέον ανάγκη συνέχισης των αυστηρών περιοριστικών μέτρων εις βάρος του.

Παράλληλα, όλα τα υλικά της υπόθεσης μεταφέρθηκαν από την SBU στο Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα, στο πλαίσιο της τυπικής διαδικασίας της προκαταρκτικής έρευνας. Σε πολιτικό επίπεδο, όμως, η κίνηση αυτή διαβάστηκε ως ένδειξη ότι οι υπηρεσίες ασφαλείας απομακρύνονται από τη λογική της μετωπικής σύγκρουσης με τα όργανα κατά της διαφθοράς. Ουσιαστικά, η υπόθεση Μαγκαμεντρασούλοβ δεν κατέστη το «όπλο» που θα επέτρεπε την αποδόμηση της NABU και της SAP, αλλά, αντίθετα, ανέδειξε τα όρια μιας τέτοιας στρατηγικής.

Τι δείχνει αυτή η εξέλιξη για το μέλλον της καταπολέμησης της διαφθοράς στην Ουκρανία

Η αποτυχία του σχεδίου κατά των οργάνων κατά της διαφθοράς εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανησυχιών. Αναλυτές και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τόσο στην Ουκρανία όσο και διεθνώς, έχουν επισημάνει ότι το 2025 το οικοσύστημα καταπολέμησης της διαφθοράς βρέθηκε υπό συστημική πίεση: διώξεις, πειθαρχικές έρευνες, διοικητικές παρεμβάσεις και προσπάθειες ελέγχου των ανεξάρτητων θεσμών.

Η επιχείρηση κατά της NABU και της SAP, με εργαλείο τον Χριστένκο και τη στοχοποίηση του Μαγκαμεντρασούλοβ, αποδείχθηκε τελικά φιάσκο. Η αποφυλάκιση του ντετέκτιβ στέλνει ένα σαφές μήνυμα: όταν το δικαστικό σύστημα λειτουργεί με στοιχειώδη ανεξαρτησία, μπορεί να αποτελέσει ανάχωμα σε πολιτικά υποκινούμενες διώξεις.

Την ίδια στιγμή, η διαφθορά στον χώρο της ενέργειας — όπως ανέδειξε η επιχείρηση «Μίδας» — παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα διαρθρωτικά προβλήματα της Ουκρανίας. Αυτό καθιστά τις υπηρεσίες όπως το NABU και η SAP όχι απλώς θεσμικά «παράρτημα» του κράτους, αλλά κεντρικό πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα σε όσους επιδιώκουν διαφάνεια και σε εκείνους που θέλουν να διατηρήσουν τα δίκτυα επιρροής και ατιμωρησίας.

Ταυτόχρονα, η υπόθεση αναδεικνύει την ευθραυστότητα της ανεξαρτησίας των θεσμών αυτών. Η πίεση από πολιτικούς και κρατικούς μηχανισμούς, ιδίως σε συνθήκες πολέμου και έκτακτων αναγκών, δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου ο πειρασμός για «εργαλειοποίηση» της δικαιοσύνης είναι διαρκής.

Οι μεταρρυθμίσεις, η τελευταία κίνηση του προεδρικού γραφείου να εδραιώσει την εξουσία μέσα σε έναν κύκλο πιστών, έχουν προκαλέσει τους επικριτές να φοβούνται ότι ο Ζελένσκι και η ομάδα του θα μπορούσαν να καταχραστούν την ειδική εξουσία που έχουν σε καιρό πολέμου.

Εκατοντάδες διαμαρτυρήθηκαν στο κέντρο του Κιέβου και σε άλλες πόλεις της Ουκρανίας την Τρίτη για πρώτη φορά από τότε που ο Ρώσος ηγέτης Βλαντιμίρ Πούτιν ξεκίνησε την ολοκληρωτική εισβολή του τον Φεβρουάριο του 2022, αναστατωμένοι από την κίνηση να περάσει η νομοθεσία.

Τι προβλέπει η νομοθεσία κατά της διαφθοράς;

Ο νέος νόμος δίνει στο γραφείο του γενικού εισαγγελέα, ο οποίος διορίζεται από τον πρόεδρο, άμεση εξουσία επί του προηγουμένως ανεξάρτητου Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU) και της Ειδικής Εισαγγελίας Καταπολέμησης της Διαφθοράς (SAP).

Η NABU έχει ως αποστολή τη διερεύνηση υποθέσεων διαφθοράς στην κυβέρνηση. Η SAP είναι υπεύθυνη για την επίβλεψη των ποινικών ερευνών που κινούνται από την NABU.

Η NABU, σε δήλωση στο Telegram πριν από την υπογραφή του νομοσχεδίου σε νόμο, περιέγραψε τις νέες, εκτεταμένες εξουσίες που έχουν παραχωρηθεί στον γενικό εισαγγελέα. Αυτές περιλαμβάνουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε πληροφορίες που σχετίζονται με όλες τις υποθέσεις της NABU, το δικαίωμα να δίνει δεσμευτικές οδηγίες στους ερευνητές της NABU και να παραπέμπει τις υποθέσεις τους εάν αυτές οι οδηγίες δεν ακολουθηθούν, καθώς και το δικαίωμα να κλείνει τις έρευνες.

«Εάν ψηφιστεί αυτό το νομοσχέδιο, ο επικεφαλής της SAP θα γίνει μια τυπική προσωπικότητα και η NABU θα χάσει την ανεξαρτησία της και θα γίνει υποδιαίρεση του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα», δήλωσε η NABU, προειδοποιώντας ότι η νομοθεσία «θα μπορούσε τελικά να καταστρέψει την ανεξαρτησία του συστήματος καταπολέμησης της διαφθοράς στην Ουκρανία».

Πώς δικαιολογήθηκε ο Ζελένσκι

Σε βιντεοσκοπημένη ομιλία μετά την υπογραφή του νομοσχεδίου την Τρίτη το βράδυ, ο Ζελένσκι ήταν προκλητικός παρά τις εκτεταμένες επικρίσεις και διαμαρτυρίες.

«Η υποδομή κατά της διαφθοράς θα λειτουργήσει, μόνο χωρίς τη ρωσική επιρροή — πρέπει να απαλλαγεί από αυτήν», δήλωσε ο πρόεδρος . «Φυσικά, η NABU και η SAP θα λειτουργήσουν… ο γενικός εισαγγελέας είναι αποφασισμένος να διασφαλίσει ότι στην Ουκρανία θα διασφαλιστεί πράγματι η αναπόφευκτη τιμωρία όσων παραβιάζουν τον νόμο».
Η αναφορά στην εξάλειψη της ρωσικής επιρροής έρχεται μετά την έναρξη μιας σειράς επιδρομών από την κρατική υπηρεσία ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU) τη Δευτέρα, με στόχο πράκτορες της NABU, οι οποίοι, όπως ισχυρίζεται, συνεργάστηκαν με τη Ρωσία .

Ο Ζελένσκι επέκρινε επίσης την NABU και την SAP για τον χειρισμό των υποθέσεων, υπονοώντας ότι οι εποπτικές αρχές καθυστερούσαν ορισμένες έρευνες.

«Οι υποθέσεις που παρέμεναν αδρανείς πρέπει να διερευνηθούν», δήλωσε ο Ζελένσκι. «Δεν υπάρχει λογική εξήγηση για το γιατί ποινικές διαδικασίες αξίας δισεκατομμυρίων έχουν μείνει εκκρεμείς εδώ και χρόνια».

Αξίζει να σημειωθεί ότι σε έναν έλεγχο της NABU που δημοσιεύθηκε νωρίτερα φέτος , μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων που συγκλήθηκε από την Transparency International Ukraine διαπίστωσε ότι ήταν μόνο «μέτρια αποτελεσματική» και σημείωσε ότι δεν ήταν άτρωτη σε πολιτικές πιέσεις. Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ελλείψεις, όπως η «απουσία συστηματικής παρακολούθησης των ερευνών σε τομείς προτεραιότητας, η έλλειψη εξουσίας για τη διεξαγωγή ανεξάρτητων τηλεφωνικών υποκλοπών και η περιορισμένη πρόσβαση σε έγκαιρες εγκληματολογικές εξετάσεις».