Σπύρος Σιδέρης

Η συμφωνία αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, με τις ΗΠΑ να πιέζουν για μια βιώσιμη ειρήνη και την ανάπτυξη των ορυκτών πόρων της Ουκρανίας.

Τι συμφωνήθηκε στην Τζέντα;

Σύμφωνα με κοινή αμερικανο-ουκρανική ανακοίνωση, οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε μια άμεση και πλήρη εκεχειρία 30 ημερών, η οποία θα ισχύσει στις γραμμές του μετώπου. Η Ουκρανία, ωστόσο, επιμένει ότι η εκεχειρία δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί από τη Ρωσία για να επανεξοπλιστεί ή να ενισχύσει τις θέσεις της.

Ο Αντρίι Γέρμακ, επικεφαλής του ουκρανικού προεδρικού γραφείου, χαρακτήρισε τις συνομιλίες ως «πολύ εποικοδομητικές» και τόνισε ότι η Ουκρανία εργάζεται για μια «δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη». Παράλληλα, το υπουργείο Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας υπογράμμισε ότι οι συνομιλίες εντάσσονται στις προσπάθειες του Βασιλείου να προωθήσει την παγκόσμια ειρήνη και ασφάλεια, μέσω του διαλόγου και της τήρησης του διεθνούς δικαίου.

Σε κοινή συνέντευξη τύπου ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας Μάικ Γουόλτς τόνισαν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ένας «πρόεδρος της ειρήνης» και προτεραιότητά του είναι να σταματήσει η αιματοχυσία το συντομότερο δυνατόν.

Στο πλαίσιο αυτό ανακοίνωσαν τα κύρια σημεία της συμφωνίας η οποία θα έχει ως αποτέλεσμα την άρση της παύσης της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, με άμεση ισχύ.

Τα κύρια σημεία της συμφωνίας:

• Η πρόταση αφορά πλήρη κατάπαυση του πυρός σε όλη τη γραμμή μετώπου, όχι μόνο σε αέρα και θάλασσα.
• Οι ΗΠΑ θα μεταφέρουν την πρόταση στη Ρωσία μέσω διαφόρων διπλωματικών καναλιών.
• Δεν έχει οριστεί συγκεκριμένη προθεσμία για την απάντηση της Ρωσίας, αλλά οι ΗΠΑ επιθυμούν άμεση ανταπόκριση.
• Αν η Ρωσία αποδεχθεί την πρόταση, θα ανοίξει ο δρόμος για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
• Η καλύτερη «ένδειξη καλής θέλησης» από τη Ρωσία θα ήταν η αποδοχή της κατάπαυσης του πυρός.
• Το θέμα της εξόρυξης ουκρανικών ορυκτών θα προχωρήσει, αλλά δεν ήταν το κύριο θέμα των συνομιλιών.
• Η σχέση με τον Ζελένσκι δεν είναι το ζητούμενο· το βασικό θέμα είναι η ειρήνη.

Η στροφή του Ζελένσκι και οι προηγούμενες θέσεις

Η απόφαση του Ζελένσκι να συμφωνήσει σε μια περιορισμένη κατάπαυση του πυρός αποτελεί μια σημαντική αλλαγή στη ρητορική του. Μέχρι πρότινος, ο Ουκρανός πρόεδρος επέμενε ότι δεν μπορεί να υπάρξει εκεχειρία χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας, θεωρώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν «συνθηκολόγηση» και θα έδινε στη Ρωσία την ευκαιρία να επανεξοπλιστεί.

Ο Ζελένσκι και οι συνεργάτες του είχαν επανειλημμένα δηλώσει ότι μια πλήρης κατάπαυση του πυρός θα ήταν επικίνδυνη, καθώς θα επέτρεπε στη Ρωσία να ενισχύσει τις θέσεις της και να προετοιμαστεί για νέες επιθέσεις.

Ωστόσο, η πίεση από τις ΗΠΑ και η ανάγκη για την επανέναρξη της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας φαίνεται να οδήγησαν σε αυτή την στροφή. Ο Ζελένσκι, πιθανώς, ελπίζει ότι η Ρωσία θα αρνηθεί την εκεχειρία, κάτι που θα του επιτρέψει να συνεχίσει τον πόλεμο με την υποστήριξη των ΗΠΑ, ενώ ταυτόχρονα θα αυξηθεί η διεθνής πίεση κατά της Μόσχας.

Ο ρόλος των ΗΠΑ και οι πιέσεις προς το Κίεβο

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη αυτή. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον βρίσκεται σε «κατάσταση ακρόασης» και θέλει να κατανοήσει καλύτερα τη θέση της Ουκρανίας και τις παραχωρήσεις που είναι διατεθειμένη να κάνει. «Δεν πρόκειται να προ-διαπραγματευτώ τίποτα αυτή τη στιγμή. Βρισκόμαστε σε κατάσταση ακρόασης», τόνισε ο Ρούμπιο, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ αναμένουν να δουν πώς θα ανταποκριθεί η Ρωσία.

Ο Ρούμπιο χαιρέτισε την πρόταση για κατάπαυση του πυρός, δηλώνοντας ότι «δεν λέω ότι αυτό από μόνο του είναι αρκετό, αλλά είναι ένα είδος αναγκαίας παραχώρησης για τον τερματισμό της σύγκρουσης». Επιπλέον, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι σχεδιάζει να συνομιλήσει με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν τις επόμενες ημέρες, για να συζητήσει την κατάσταση στην Ουκρανία.

Οι αντιδράσεις και οι προκλήσεις

Η ρωσική πλευρά δεν έχει ακόμη ανταποκριθεί επίσημα στην πρόταση για εκεχειρία. Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, δήλωσε ότι η Μόσχα δεν αποκλείει επαφές με εκπροσώπους των ΗΠΑ τις επόμενες ημέρες. Ωστόσο, η Ρωσία έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει από τις θέσεις της στην Ουκρανία.

Σε νεότερες δηλώσεις η κ. Ζαχάροβα ανέφερε πάντως πως οι όποιες αποφάσεις θα ληφθούν ανεξάρτητα των εξωτερικών συμφωνιών: «Η διαμόρφωση της θέσης της Ρωσικής Ομοσπονδίας δεν λαμβάνει χώρα στο εξωτερικό λόγω συμφωνιών ή προσπαθειών ορισμένων μερών. Η διαμόρφωση της θέσης της Ρωσικής Ομοσπονδίας πραγματοποιείται εντός της Ρωσικής Ομοσπονδίας»

Ο Viktor Sobolev (Βίκτορ Σομπολέφ), μέλος της Επιτροπής Άμυνας του ρωσικού κοινοβουλίου, δήλωσε ότι η προσωρινή κατάπαυση του πυρός είναι «απολύτως απαράδεκτη».

Από την πλευρά της, η Ουκρανία φαίνεται να παίζει ένα διπλό παιχνίδι. Ενώ συμφώνησε στην εκεχειρία, διατηρεί τον φόβο ότι η Ρωσία θα εκμεταλλευτεί την κατάπαυση του πυρός για να ενισχύσει τις δυνάμεις της. Ο Γέρμακ, σε άρθρο του στον Guardian, είχε προειδοποιήσει ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί να επιτρέψει μια κατάπαυση του πυρός που χρησιμεύει μόνο για να επιτρέψει στη Ρωσία να επανεξοπλιστεί».

Η συμφωνία για εκεχειρία στην Τζέντα αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη στον πόλεμο μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας. Η στροφή του Ζελένσκι προς την αποδοχή μιας περιορισμένης κατάπαυσης του πυρός φαίνεται να οφείλεται στις πιέσεις των ΗΠΑ και στην ανάγκη για την επανέναρξη της αμερικανικής βοήθειας.

Ωστόσο, η επιτυχία αυτής της πρωτοβουλίας εξαρτάται από την αντίδραση της Ρωσίας. Αν η Μόσχα αρνηθεί την εκεχειρία, η Ουκρανία θα συνεχίσει τον πόλεμο με την υποστήριξη των ΗΠΑ, ενώ αν τηρήσει την εκεχειρία, θα ανοίξει ο δρόμος για περαιτέρω διπλωματικές προσπάθειες. Η κατάσταση παραμένει ρευστή, με τις επόμενες ημέρες να καθορίζουν το μέλλον της σύγκρουσης.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με την πηγή, η συνάντηση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο των ειδικών φιλικών συναντήσεων που πραγματοποιούνται περιοδικά εδώ και χρόνια μεταξύ των ηγετών των χωρών του ΣΣΚ, της Ιορδανίας και της Αιγύπτου, στο πλαίσιο των στενών αδελφικών σχέσεων μεταξύ των ηγετών, οι οποίες συμβάλλουν στην ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ των χωρών αυτών.

• Σύμφωνα με τις πηγές όσον αφορά την κοινή αραβική δράση και τα ψηφίσματα που έχουν εκδοθεί σχετικά, θα είναι στην ημερήσια διάταξη της επόμενης έκτακτης αραβικής συνόδου κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στην αδελφική Αραβική Δημοκρατία της Αιγύπτου.

Σύμφωνα με αναλυτές η πραγματοποίηση της φιλικής συνάντησης μεταξύ των ηγετών των κρατών του Κόλπου, της Αιγύπτου και της Ιορδανίας μετά από πρόσκληση της σαουδαραβικής ηγεσίας εντάσσεται στο πλαίσιο του συνεχούς συντονισμού και των διαβουλεύσεων μεταξύ των χωρών αυτών, υπό το φως των πολιτικών εξελίξεων στην περιοχή σε διάφορα επίπεδα.

• Στο προσκήνιο βρίσκονται οι εξελίξεις στο παλαιστινιακό ζήτημα, εκτός από άλλους περιφερειακούς φακέλους, που απασχολούν τις αραβικές χώρες μετά τις τελευταίες εξελίξεις σε εστίες έντασης  και θα προετοιμάσει στην ουσία την έκτακτη αραβική σύνοδο κορυφής που έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στην Αίγυπτο στις 4 Μαρτίου.

Ο συντονισμός μεταξύ των χωρών αυτών είναι σημαντικός και δεν αποτελεί έκπληξη για γεωστρατηγικούς και οικονομικούς λόγους και η πρόσκληση του Σαουδάραβα πρίγκιπα διαδόχου για τη διεξαγωγή αυτής της συνάντησης και η αποδοχή της από το Βασίλειο αντικατοπτρίζουν τον σημαντικό και ηγετικό ρόλο που διαδραματίζει το Ριάντ σε επίπεδο περιφερειακής και διεθνούς πολιτικής, όπως στη σημαντική και επιτυχή διαμεσολάβηση που πραγματοποίησε πρόσφατα το Βασίλειο μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας, σημειώνουν οι αναλυτές που γνωρίζουν σε βάθος τα τεκταινόμενα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.     

Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι το Κάιρο θα φιλοξενήσει στις 4 Μαρτίου έκτακτη αραβική σύνοδο κορυφής για τις εξελίξεις στο παλαιστινιακό ζήτημα.

• Η σύνοδος κορυφής ήταν προγραμματισμένη να πραγματοποιηθεί στις 27 Φεβρουαρίου, αλλά το Κάιρο απέδωσε την αναβολή στην «ολοκλήρωση των ουσιαστικών και υλικοτεχνικών προετοιμασιών».

Η αιγυπτιακή ανακοίνωση συνέπεσε με δημοσιεύματα σχετικά με τα χαρακτηριστικά ενός επερχόμενου αραβικού σχεδίου σχετικά με το μέλλον της Γάζας, ως απάντηση στην πρόταση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να εκτοπιστεί ο πληθυσμός της Λωρίδας, η οποία συνάντησε ευρεία αραβική απόρριψη.

• Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το σχέδιο, το οποίο επεξεργάζεται το Κάιρο, περιλαμβάνει τη δημιουργία «ασφαλών ζωνών» στη Γάζα κατά τη διάρκεια της ανοικοδόμησής της, ενώ το πλήρες σχέδιο θα παρουσιαστεί στην επερχόμενη έκτακτη αραβική σύνοδο κορυφής.

Εν τω μεταξύ, το Ισραήλ και η Χαμάς προσπάθησαν να κλείσουν την πρώτη φάση της κατάπαυσης του πυρός και αποφάσισαν να απελευθερώσουν έναν αριθμό κρατουμένων σε μια προσπάθεια να επιταχύνουν την έναρξη των διαπραγματεύσεων της δεύτερης φάσης, η οποία συζητά τη μόνιμη παύση του πολέμου, και την επόμενη ημέρα για τη Λωρίδα της Γάζας.

• Ο επικεφαλής της Χαμάς στη Γάζα, Χαλίλ αλ-Χάγια, ανακοίνωσε ότι το κίνημα «αποφάσισε να απελευθερώσει το ερχόμενο Σάββατο τους υπόλοιπους 6 εν ζωή κρατούμενους της κατοχής, η απελευθέρωση των οποίων συμφωνήθηκε στην πρώτη φάση», αναφέροντας ότι «4 πτώματα κρατουμένων παραδόθηκαν χθες Πέμπτη».

Αν η συμφωνία προχωρήσει, το Ισραήλ θα έχει παραλάβει 33 κρατούμενους στην πρώτη φάση, ενώ η Χαμάς έχει άλλους 59 κρατούμενους, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 28 νεκρούς.

Πάντως η συνδυασμένη απόπειρα επίθεσης το βράδυ της Πέμπτης με 4 βόμβες τοποθετημένες σε λεωφορεία – τρεις εκ των οποίων εξερράγησαν και από θαύμα δεν υπήρξαν θύματα, σίγουρα θα προκαλέσει προβλήματα στην συνέχιση της εκεχειρίας κι ενδεχομένως να προκαλέσει αντίποινα από τις ισραηλινές αμυντικές δυνάμεις.