Ο ντε φάκτο ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας φέρεται να υποστηρίζει ότι η στρατιωτική εκστρατεία ΗΠΑ – Ισραήλ αποτελεί «ιστορική ευκαιρία» για την αναμόρφωση της Μέσης Ανατολής, σύμφωνα με άτομα που έχουν ενημερωθεί από Αμερικανούς αξιωματούχους σχετικά με τις συνομιλίες.

Σε σειρά επαφών την τελευταία εβδομάδα, ο πρίγκιπας Μοχάμεντ φέρεται να μετέφερε στον Τραμπ ότι θα πρέπει να επιμείνει στην προσπάθεια αποδυνάμωσης της κυβέρνησης του Ιράν. Ο ίδιος θεωρεί ότι το Ιράν αποτελεί μακροπρόθεσμη απειλή για τις χώρες του Κόλπου, η οποία μπορεί να εξαλειφθεί μόνο μέσω αλλαγής του καθεστώτος στην Τεχεράνη.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί επίσης το Ιράν μακροπρόθεσμη απειλή. Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι το Ισραήλ πιθανότατα θα θεωρούσε επιτυχία ένα αποδυναμωμένο ιρανικό κράτος που θα είναι απασχολημένο με εσωτερικές αναταραχές. Από την άλλη, η Σαουδική Αραβία εκτιμά ότι ένα αποσταθεροποιημένο Ιράν θα αποτελούσε σοβαρή και άμεση απειλή για την ασφάλειά της.

Ανησυχία για μεγαλύτερες επιθέσεις

Παράλληλα, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι τόσο στη Σαουδική Αραβία όσο και στις ΗΠΑ εκφράζουν ανησυχίες ότι, σε περίπτωση παράτασης της σύγκρουσης, το Ιράν ενδέχεται να εξαπολύσει ακόμη πιο ισχυρές επιθέσεις σε σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, ενώ οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να εμπλακούν σε έναν ατέρμονο πόλεμο.

Δημοσίως, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει κάνει αντικρουόμενες δηλώσεις, είτε αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να λήξει σύντομα, είτε αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα υπάρξει κλιμάκωση. Τη Δευτέρα, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανέφερε ότι υπήρξαν «παραγωγικές συνομιλίες για πλήρη επίλυση των εχθροπραξιών», αν και το Ιράν διέψευσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις.

Οι συνέπειες του πολέμου για την οικονομία και την εθνική ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Επιθέσεις με drones και πυραύλους από το Ιράν, ως απάντηση στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση, έχουν ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην αγορά πετρελαίου.

Τι αναφέρει η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας

Σαουδαραβικές αρχές απέρριψαν τον ισχυρισμό ότι ο πρίγκιπας πιέζει για συνέχιση του πολέμου. Όπως υποστηρίζουν, το βασίλειο υποστηρίζει μια ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης και διατηρεί στενή επικοινωνία με την αμερικανική κυβέρνηση.

«Πρωταρχικό μας μέλημα είναι να προστατεύσουμε τον πληθυσμό και τις πολιτικές υποδομές από τις καθημερινές επιθέσεις», ανέφερε η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας και κατηγόρησε το Ιράν ότι επιλέγει επικίνδυνη κλιμάκωση αντί για σοβαρές διπλωματικές λύσεις.

Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, με ισχυρή επιρροή στον Τραμπ, φέρεται να υποστήριξε ακόμη και το ενδεχόμενο ανάπτυξης στρατευμάτων στο Ιράν για την κατάληψη ενεργειακών υποδομών και την αποδυνάμωση της κυβέρνησης΄

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο στρατιωτικής επιχείρησης για την κατάληψη του νησιού Kharg, βασικού κόμβου πετρελαϊκών υποδομών του Ιράν, μια επιχείρηση που θα θεωρούνταν ιδιαίτερα επικίνδυνη.

Σοβαρά προβλήματα από το Στενό του Ορμούζ

Η στάση της Σαουδικής Αραβίας επηρεάζεται τόσο από πολιτικούς όσο και από οικονομικούς παράγοντες. Από την έναρξη του πολέμου, οι ιρανικές επιθέσεις έχουν επηρεάσει σοβαρά τη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται η πλειονότητα των εξαγωγών πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΑΕ και του Κουβέιτ.

Παρότι οι χώρες αυτές διαθέτουν εναλλακτικούς αγωγούς, οι υποδομές αυτές έχουν επίσης δεχθεί επιθέσεις.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο πρίγκιπας Μοχάμεντ, αν και αρχικά επιθυμούσε να αποφύγει μια πολεμική σύγκρουση, ανησυχεί ότι μια πρόωρη αποχώρηση των ΗΠΑ θα άφηνε τη Σαουδική Αραβία και την ευρύτερη περιοχή αντιμέτωπες με ένα ενισχυμένο Ιράν. Στο συγκεκριμένο σενάριο, μία ημιτελής στρατιωτική επιχείρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε συχνές ιρανικές επιθέσεις. Παράλληλα, η Τεχεράνη θα διατηρούσε τη δυνατότητα να διακόπτει κατά διαστήματα τη διέλευση πλοίων από το Στενό του Ορμούζ.

«Οι σαουδαραβικές αρχές θέλουν να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά έχει σημασία και ο τρόπος που θα τελειώσει», δήλωσε η αναλύτρια Γιασμίν Φαρούκ από το International Crisis Group.

Πλήγματα σε διυλιστήρια και διπλωματικές εγκαταστάσεις

Η Σαουδική Αραβία διαθέτει σημαντικό αριθμό αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot για την αναχαίτιση επιθέσεων κατά πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και πόλεων, όμως οι διαθέσιμοι πύραυλοι αναχαίτισης είναι περιορισμένοι παγκοσμίως.

Από την έναρξη της σύγκρουσης έχουν σημειωθεί πλήγματα σε διυλιστήρια και σε διπλωματικές εγκαταστάσεις, ενώ θραύσματα από αναχαιτισμένους πυραύλους έχουν προκαλέσει θύματα μεταξύ αλλοδαπών εργαζομένων.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο πρίγκιπας διάδοχος ενδέχεται να βλέπει τον πόλεμο ως ευκαιρία για την ενίσχυση της επιρροής της Σαουδικής Αραβίας στη Μέση Ανατολή, θεωρώντας ότι η χώρα του μπορεί να προστατευτεί ακόμη και σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης.

Παράλληλα, ο Τραμπ έχει εκφράσει ανησυχίες για τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών πετρελαίου στην οικονομία, με τον Σαουδάραβα ηγέτη να εκτιμά ότι οι αναταράξεις θα είναι προσωρινές.

Οικονομολόγοι, ωστόσο, εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς την ταχεία ανάκαμψη της αγοράς πετρελαίου, καθώς η Σαουδική Αραβία δεν μπορεί να καλύψει πλήρως τις απώλειες που προκαλεί ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.

Ο κίνδυνος για τα οικονομικά σχέδια του μπιν Σαλμάν

Ο παρατεταμένος πόλεμος ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο και τα φιλόδοξα οικονομικά σχέδια του πρίγκιπα Μοχάμεντ για τη μετατροπή της Σαουδικής Αραβίας σε παγκόσμιο επιχειρηματικό κέντρο έως το 2030, καθώς απαιτείται σταθερό περιβάλλον για την προσέλκυση επενδύσεων και τουρισμού.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν, δήλωσε ότι βασική προτεραιότητα της χώρας είναι να σταματήσουν οι επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας και των γειτονικών χωρών.

«Θα χρησιμοποιήσουμε κάθε διαθέσιμο μέσο, πολιτικό, οικονομικό και διπλωματικό, για να τερματιστούν αυτές οι επιθέσεις», ανέφερε.

Κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας συζητήθηκαν οι τελευταίες εξελίξεις στο Ιράν και στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε την ανάγκη να αποφευχθεί η περαιτέρω κλιμάκωση. Ακόμη, ευχαρίστησε τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας για τη συνεργασία με τις ελληνικές διπλωματικές αρχές για την προστασία των Ελλήνων πολιτών που βρίσκονται στην αραβική χώρα.

Η Αθήνα αναζητεί διπλωματικούς συμμάχους στην προσπάθεια να φρενάρει τα σχέδια για ένα μνημόνιο Τουρκίας- Συρίας για την ΑΟΖ ενώ το Ριάντ όπως και το Κάιρο βλέπει με καχυποψία τα τουρκικά παιχνίδια στη Συρία.

Το Ριάντ ανησυχεί για την παρέμβαση της Τουρκίας στη Συρία αλλά και για το ενδεχόμενο εγκαθίδρυσης στη Δαμασκό ενός ριζοσπαστικού καθεστώτος, που θα αποτελεί στην πραγματικότητα “το μακρύ χέρι της Άγκυρας” ενώ προφανώς βλέπει την Αθήνα ως μία πύλη για την ΕΕ και τις ευρωπαϊκές αγορές. Η Ελλάδα είναι μία ευρωπαϊκή δημοκρατία και την καθιστά πιο σταθερό εταίρο από ό,τι την Τουρκία. Άλλωστε Τουρκία και Σαουδική Αραβία ανταγωνίζονται για το ρόλο του ηγέτη του μουσουλμανικού κόσμου. 

Ο στρατηγικός χαρακτήρας των σχέσεων των δύο χωρών έχει επισφραγιστεί από τη συμβολή της Ελλάδας στην αεράμυνα της Σαουδικής Αραβίας με την αποστολή μιας συστοιχίας Patriot. Κίνηση η οποία άλλαξε το κλίμα στις διμερείς σχέσεις και η οποία, όπως είχε διαμηνυθεί επανειλημμένα στην Αθήνα, έχει εκτιμηθεί από τη Σαουδική Αραβία, επισημαίνουν κυβερνητικά στελέχη.

• Oι δύο ηγέτες θα συμπροεδρεύσουν της πρώτης συνεδρίασης του Ανωτάτου Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας των δύο χωρών και θα συνυπογράψουν την υλοποίησή του μέσα από μια σειρά κοινών πρωτοβουλιών.

Είναι το πρώτο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας της Ελλάδας με χώρα της Μέσης Ανατολής, ενώ πρόκειται για μια διαρκή δομή διμερούς συνεργασίας με Επιτροπές ανά τομείς συνεργασίας, των οποίων θα προεδρεύουν οι αρμόδιοι υπουργοί.

Ο Πρωθυπουργός θα συνοδεύεται από έξι υπουργούς (Εξωτερικών, ‘Αμυνας, Ανάπτυξης, Ενέργειας, Τουρισμού, Πολιτισμού) δύο υφυπουργούς (υφυπεξ Αλ.Παπαδοπούλου και Κ.Φραγκογιάννης) και τον αναπληρωτή υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.

Η συνεδρίασή του ΑΣΣΣ αναμένεται να σηματοδοτήσει ακόμη περισσότερες συνέργειες στο πολιτικό επίπεδο, στην άμυνα, τις επενδύσεις, την ενέργεια, τον τουρισμό, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό ενώ είναι η τρίτη επίσκεψη του Πρωθυπουργού στη Σαουδική Αραβία (είχε επισκεφθεί το Ριάντ το 2020 και το 2021).

• Ο Πρίγκιπας Διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας Mohammed bin Salman είχε πραγματοποιήσει επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα τον Ιούλιο του 2022 και ήταν η πρώτη του στην Ευρώπη μετά την πανδημία.

Σε εκείνη την επίσκεψή του στην Αθήνα είχε υπογραφεί η σύσταση του Ανωτάτου Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας Ελλάδας-Σαουδικής Αραβίας, η οποία εδραίωσε τη στρατηγική σχέση των δύο χωρών και τη συστηματική και θεσμοθετημένη συνεργασία σε σειρά τομέων, ενώ ιδιαίτερα στενή είναι η αμυντική τους συνεργασία.

Ο στρατηγικός χαρακτήρας των σχέσεων έχει επισφραγιστεί από τη συμβολή της Ελλάδας στην αεράμυνα της Σαουδικής Αραβίας με την αποστολή μιας συστοιχίας Patriot, κίνηση η οποία άλλαξε το κλίμα στις διμερείς σχέσεις και η οποία, όπως είχε διαμηνυθεί επανειλημμένα στην Αθήνα, έχει εκτιμηθεί από τη Σαουδική Αραβία.

Τον περασμένο Οκτώβριο ο Πρωθυπουργός είχε συναντηθεί με τον Πρίγκιπα Διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο των εργασιών της πρώτης Συνόδου Κορυφής Ε.Ε. – Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου και είχε δώσει έμφαση στις προοπτικές οικονομικής και επενδυτικής εργασίας που ανοίγονται στην Ελλάδα και στη θέση της χώρας μας που την καθιστά κόμβο, εμπορικό και ενεργειακό και πύλη προς την Ευρώπη.

Κομβικός ήταν επίσης ο συντονισμός και η συνεργασία Αθήνας και Ριάντ τον περασμένο Αύγουστο προκειμένου να απομακρυνθεί με ασφάλεια το ελληνικής ιδιοκτησίας πετρελαιοφόρο δεξαμενόπλοιο “Sounion” που είχε πληγεί από τους Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα.