Η εκταμίευση αντιστοιχεί στο 15% της συνολικής κατανομής των 787,7 εκατ. ευρώ που αναλογεί στην Ελλάδα και καταβάλλεται ως προχρηματοδότηση, μετά την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών. Μέσω του SAFE, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να επιταχύνει επενδύσεις στην άμυνα και να ενισχύσει τις κοινές προμήθειες στρατιωτικού εξοπλισμού.

Το SAFE, συνολικού ύψους 150 δισ. ευρώ, παρέχει μακροπρόθεσμα δάνεια στα κράτη-μέλη, με έμφαση στις από κοινού προμήθειες πυρομαχικών, πυραύλων, συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας και μέσων χερσαίας μάχης που παράγονται εντός της Ε.Ε.

Το εργαλείο εντάσσεται στο σχέδιο ReArm Europe/Readiness 2030 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οποίο αποσκοπεί στην κινητοποίηση άνω των 800 δισ. ευρώ για αμυντικές επενδύσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι δυνατότητες για την Αθήνα 

Η προχρηματοδότηση δίνει στην Αθήνα τη δυνατότητα να επισπεύσει προγράμματα προτεραιότητας και να προχωρήσει στον εκσυγχρονισμό των στρατιωτικών της δυνατοτήτων. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το SAFE αποβλέπει στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας των ενόπλων δυνάμεων και στη θωράκιση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, μέσω κοινών προμηθειών και στενότερης διασυνοριακής συνεργασίας.

«Η σημερινή πρώτη πληρωμή προς την Ελλάδα στο πλαίσιο του SAFE αποτελεί σαφή ένδειξη ότι η Ευρώπη παραδίδει εκεί όπου έχει τη μεγαλύτερη σημασία», δήλωσε ο επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος, Αντριους Κουμπίλιους.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι το χρηματοδοτικό εργαλείο ενισχύει «τόσο την εθνική ετοιμότητα όσο και τη συλλογική ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα».

Το SAFE χρηματοδοτείται μέσω δανεισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις διεθνείς αγορές, επιτρέποντας τη χορήγηση δανείων μεγάλης διάρκειας με ανταγωνιστικό κόστος. Η αποπληρωμή τους θα γίνει από τα κράτη-μέλη που λαμβάνουν τη χρηματοδότηση, ενώ οι επόμενες εκταμιεύσεις θα πραγματοποιούνται ανάλογα με την επίτευξη των συμφωνημένων οροσήμων υλοποίησης.

Οι κινήσεις της Άγκυρας μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ

Αν και το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στις συνομιλίες του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Ντόναλντ Τραμπ και στο ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, στο περιθώριο της Συνόδου καταγράφηκαν εξελίξεις που η Αθήνα αξιολογεί ως ακόμη πιο σημαντικές για τη στρατιωτική ισορροπία στην περιοχή.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η προοπτική προμήθειας των ευρωπαϊκών αντιαεροπορικών συστημάτων SAMP/T, τα οποία χρησιμοποιούν τον πύραυλο Aster-30. Ο Εμανουέλ Μακρόν επιβεβαίωσε ότι οι τεχνικές διαβουλεύσεις μεταξύ Γαλλίας, Ιταλίας και Τουρκίας βρίσκονται σε εξέλιξη, δείχνοντας ότι το Παρίσι εμφανίζεται πλέον θετικό απέναντι σε μια συμφωνία που πριν από λίγα χρόνια είχε «παγώσει» λόγω των εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

SAMP/T, S-400 και η εξίσωση των F-35

Η πιθανή απόκτηση των SAMP/T αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς θα μπορούσε να επιτρέψει στην Τουρκία να αντικαταστήσει τους ρωσικούς S-400, αίροντας το βασικό εμπόδιο που έχει οδηγήσει στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των F-35.

Παράλληλα, η Άγκυρα επιδιώκει να εξοπλίσει τα υπό προμήθεια Eurofighter Typhoon με τους πυραύλους Meteor, ενώ θεωρείται πιθανό να επιδιώξει και την απόκτηση των Aster-30, οι οποίοι αποτελούν βασικό οπλικό σύστημα των νέων ελληνικών φρεγατών FDI. Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε το συγκριτικό πλεονέκτημα που διαθέτει σήμερα η ελληνική πλευρά.

Αμυντική συνεργασία με Βρετανία και ΗΠΑ

Την ίδια στιγμή, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο υπέγραψαν τη μεγαλύτερη συμφωνία αμυντικής συνεργασίας στην ιστορία των δύο χωρών. Η συμφωνία προβλέπει εμβάθυνση της συνεργασίας στην αμυντική βιομηχανία, στη συμπαραγωγή οπλικών συστημάτων, στην κυβερνοασφάλεια, στο διάστημα και στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, ενώ ακολουθεί την απόφαση για την αγορά 20 Eurofighter Typhoon από τη Βρετανία.

Παράλληλα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποκάλυψε ότι συζήτησε με τον Ντόναλντ Τραμπ την προοπτική συμπαραγωγής αμερικανικών πολεμικών πλοίων σε τουρκικά ναυπηγεία. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, τα τουρκικά ναυπηγεία θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην κατασκευή φρεγατών, κορβετών και υποβρυχίων, αλλά και να λειτουργήσουν ως βάση υποστήριξης αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Η ελληνική «κόκκινη γραμμή» για το SAFE

Στον αντίποδα, η ελληνική κυβέρνηση εκπέμπει σαφές μήνυμα ότι όσο η Τουρκία διατηρεί σε ισχύ το casus belli, δεν μπορεί να υπάρξει καμία συζήτηση για συμμετοχή της σε ευρωπαϊκά αμυντικά εργαλεία όπως το SAFE.

Διπλωματικές πηγές υπογραμμίζουν ότι η απειλή πολέμου δεν εξασθενεί με το πέρασμα του χρόνου και μπορεί να αρθεί μόνο με την επίσημη απόσυρσή της. Επισημαίνουν ακόμη ότι η ενσωμάτωση στον κανονισμό του SAFE της υποχρέωσης ύπαρξης διμερούς συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτο κράτος δημιουργεί ουσιαστικά δυνατότητα άσκησης αρνησικυρίας, κάτι που χαρακτηρίζεται σημαντική ελληνική διπλωματική επιτυχία.

F-35: «Δεν υπάρχει απόφαση των ΗΠΑ»

Σε ό,τι αφορά τα F-35, η Αθήνα απορρίπτει τις εκτιμήσεις ότι έχει ληφθεί απόφαση επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα.

Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι μέχρι στιγμής υπάρχει μόνο πολιτική πρόθεση επανεξέτασης του θέματος, ενώ οποιαδήποτε εξέλιξη προϋποθέτει την έγκριση του Κογκρέσου και την πιστοποίηση ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον S-400, ούτε προτίθεται να προχωρήσει σε νέα συνεργασία με τη Ρωσία στον συγκεκριμένο τομέα.

Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε διαφορετική φάση εξοπλιστικής ενίσχυσης, με περισσότερα από 50 F-16 Viper, την ένταξη στο πρόγραμμα των F-35, την επικείμενη εκπαίδευση των Ελλήνων χειριστών και την αναμενόμενη παραλαβή των πρώτων αεροσκαφών τα επόμενα χρόνια.

Όχι χρήση συμμαχικών όπλων εναντίον συμμάχων

Η ελληνική θέση παραμένει ότι ο αμυντικός εξοπλισμός που παρέχεται από συμμαχικές χώρες δεν μπορεί να χρησιμοποιείται εναντίον άλλων συμμάχων.

Παράλληλα, η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι άλλο είναι η δυνατότητα παρέμβασης σε ευρωπαϊκά ή πολυμερή σχήματα όπου συμμετέχει και άλλο η επιβολή πολιτικής στις αποφάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών για εξοπλιστικά προγράμματα, απορρίπτοντας τη συζήτηση περί ελληνικού «βέτο» στα F-35.

«Γαλάζια Πατρίδα» και θαλάσσιες ζώνες

Για τη «Γαλάζια Πατρίδα», η ελληνική πλευρά τη χαρακτηρίζει ιδεολόγημα χωρίς νομική βάση και δηλώνει ότι αναμένει να δει το περιεχόμενο τυχόν τουρκικών νομοθετικών πρωτοβουλιών, έχοντας ήδη ενεργοποιήσει διπλωματικά και νομικά εργαλεία αντίδρασης.

Στο θέμα της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών, η Αθήνα επαναλαμβάνει ότι η μοναδική διαφορά προς επίλυση είναι η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ, επισημαίνοντας ότι όσο η Άγκυρα διευρύνει την ατζέντα, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική διαπραγμάτευση.

ΝΑΤΟ, Κυπριακό και Λιβύη

Η ελληνική διπλωματία εκτιμά ότι η Σύνοδος του ΝΑΤΟ εξελίχθηκε χωρίς εντάσεις και ότι το άρθρο 5 εξακολουθεί να αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της Συμμαχίας. Παράλληλα, διαψεύδει τα σενάρια περί δημιουργίας νέων νατοϊκών στρατηγείων στην Τουρκία, σημειώνοντας ότι δεν υπήρξε σχετική απόφαση ή συζήτηση.

Στο Κυπριακό, η Αθήνα παρακολουθεί τις πρωτοβουλίες του ΟΗΕ για νέα πενταμερή διάσκεψη, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται ακόμη συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ή μεταβολή της τουρκικής στάσης.

Στη Λιβύη, αναμένεται ο τρίτος γύρος τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται σε συνεχή επαφή με διεθνείς εταίρους για τις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα.

Μέση Ανατολή, Ουκρανία και Δυτικά Βαλκάνια

Για τη Μέση Ανατολή, η Αθήνα εκφράζει ανησυχία για την κατάσταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, διατηρώντας στενή επικοινωνία με τις χώρες του Κόλπου, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Στο Ουκρανικό, εκτιμάται ότι μετά την αποκλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή θα επανέλθει στο προσκήνιο η προσπάθεια για σχέδιο ειρήνευσης.

Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι σχέσεις της με το Ισραήλ δεν αναιρούν τις εξαιρετικά στενές σχέσεις με την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τη Σαουδική Αραβία και τις χώρες του Κόλπου, ενώ στα Δυτικά Βαλκάνια συνεχίζει να επενδύει στην ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής ενόψει και της επερχόμενης ελληνικής Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ευρωτουρκική ατζέντα

Σε ό,τι αφορά την ευρωτουρκική ατζέντα, διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι τόσο η τελωνειακή ένωση όσο και η απελευθέρωση των θεωρήσεων παραμένουν ανοιχτά ζητήματα χωρίς ουσιαστική πρόοδο. Ιδιαίτερα για την τελωνειακή ένωση, υπογραμμίζεται ότι οποιαδήποτε αναβάθμισή της προϋποθέτει πλήρη εφαρμογή του ευρωπαϊκού κεκτημένου έναντι όλων των κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ, ο Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Άντριου Κουμπίλιους, γνωστοποίησε την υπογραφή της σχετικής συμφωνίας με την Ελλάδα.

Another strong milestone for #SAFE🇪🇺 and European security — we just signed SAFE agreement with Greece.

It will help 🇬🇷 enhance its defence capabilities in the Mediterranean region through investments in strategic surveillance, secure communications & counter-drone technologies. pic.twitter.com/sbx6c2PBYZ

— Andrius Kubilius (@KubiliusA) June 13, 2026

Όπως ανέφερε στην ανακοίνωσή του:

«Ένα ακόμη ισχυρό ορόσημο για το SAFE και την ευρωπαϊκή ασφάλεια, μόλις υπογράψαμε τη συμφωνία SAFE με την Ελλάδα. Θα βοηθήσει την Ελλάδα να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες στην περιοχή της Μεσογείου μέσω επενδύσεων σε στρατηγική επιτήρηση, ασφαλείς επικοινωνίες και τεχνολογίες αντιμετώπισης drones».

Όπως αναφέρει το philenews.com, την υπογραφή και από πλευράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της δανειακής Συμφωνίας του Προγράμματος SAFE ύψους €1,18 δισ. με την Κύπρο, ανακοίνωσε ο Επίτροπος Άμυνας, Άντριους Κουμπίλιους το μεσημέρι της Δευτέρας.

Σε ανάρτησή του, ο Επίτροπος Κουμπίλιους υπογράφει από πλευράς της Κομισιόν τη δανειακή συμφωνία, από κοινού με τον Επίτροπο Προϋπολογισμού, Πιότρ Σεραφίν.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, για την Κύπρο τη Σύμβαση υπόγραψε ο Υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός, καθώς και η Προϊστάμενη του Γραφείου Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους, Χρυσαυγή Χρυσοστόμου-Λαπαθιώτη.

Αναλυτικά η ανάρτηση του Άντριους Κουμπίλιους

«Άλλο ένα κράτος μέλος σε σταθερή πορεία προς την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας. Η Κύπρος είναι ήδη η 6η χώρα που υπογράφει συμφωνία SAFE. Πολύ σύντομα, η στήριξη της ΕΕ θα αρχίσει να φτάνει στις ένοπλες δυνάμεις και τη βιομηχανία της Κύπρου». 

No time to wait!

One more country on the firm trajectory to increase European defence readiness!

Cyprus 🇨🇾 is already the 6th country to sign a SAFE agreement. Very soon EU support will start reaching Cyprus' military and industry. pic.twitter.com/gaVkz26OCZ

— Andrius Kubilius (@KubiliusA) June 1, 2026

«Εδώ και χρόνια εξηγούμε σε κάθε πλατφόρμα ότι η χώρα μας θα προσφέρει πολλές θετικές συνεισφορές στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι πλέον καιρός η Ευρώπη να συμπεριλάβει την Τουρκία στους υφιστάμενους μηχανισμούς άμυνας και ασφάλειας. Ο κόσμος αλλάζει· για πόσο ακόμη μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να παραμένει αιχμάλωτη στενών ατζεντών σε αυτήν την εποχή ραγδαίου μετασχηματισμού; Είναι αδύνατο να το κατανοήσει κανείς» είπε ο Ερντογάν.

«Η καλύτερη επιλογή είναι να αρθούν τα ιδεολογικά εμπόδια για την ενσωμάτωση της Τουρκίας στην Ευρώπη και να ενισχυθεί η ισχύς της Ευρώπης. Πρέπει πλέον να αποδεχθούν ότι οι στάσεις που αποκλείουν την Τουρκία και αγνοούν τις παγκόσμιες πραγματικότητες δεν είναι καθόλου λογικές» συνέχισε και πρόσθεσε: «Η δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής άμυνας στην Ευρώπη… Αν αυτή είναι η πρόθεσή τους, είναι σαφές ότι η δημιουργία της χωρίς την Τουρκία θα αποτελέσει μια ανεπαρκή προσπάθεια. Ο τουρκικός στρατός είναι σήμερα ένας από τους μεγαλύτερους και πιο αποτελεσματικούς στρατούς στο ΝΑΤΟ. Έχουμε πλήρη εμπιστοσύνη στον στρατό μας. Χάρη σε αυτό, είμαστε μια χώρα που δεν μιλά μόνο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά αποδεικνύει τις δυνατότητές της και επί του πεδίου».

«Ελπίζω ότι πλέον όλοι έχουν κατανοήσει πως χωρίς την Τουρκία, η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει μια στέρεη εξίσωση ασφάλειας» συμπλήρωσε στις δηλώσεις του.

Υπενθυμίζεται ότι για την Ελλάδα ήδη έχουν εγκριθεί περίπου 788 εκατομμύρια ευρώ – μικρό ποσό σε σχέση με άλλες χώρες. Σύμφωνα με πληροφορίες, η εκταμίευση της πρώτης δόσης υπολογίζεται τον Μάρτιο.

«Με την άμυνα να αποτελεί μία από τις κύριες προτεραιότητές μας, η Κυπριακή Προεδρία εργάζεται σκληρά για να διασφαλίσει την ομαλή και ταχεία εφαρμογή του SAFE”, δήλωσε εκπρόσωπος της Κυπριακής Προεδρίας. “Αυτές οι εκτελεστικές αποφάσεις θα ανοίξουν το δρόμο για την έκδοση προσιτών, μακροπρόθεσμων δανείων από την Επιτροπή στο πλαίσιο του μέσου SAFE, αποδεικνύοντας ότι η ΕΕ αποδίδει καρπούς στον τομέα της άμυνας».

Πάντως, ο Τούρκος πρόεδρος, στάθηκε και στη συμμαχία του ΝΑΤΟ, όπου όπως τόνισε οι απειλές για τις δύο χώρες είναι πολλές και η συμμετοχή της Τουρκίας στο αμυντικό πρόγραμμα SAFE, εξυπηρετεί τα κοινά συμφέροντα.

Αναλυτικά η γραπτή δήλωση Ερντογάν:

Σήμερα, συναντηθήκαμε στην Άγκυρα με τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας, κ. Κυριάκο Μητσοτάκη. Αξιολογήσαμε διεξοδικά τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να προωθήσουμε τις σχέσεις μας μέσω θετικών θεμάτων της ατζέντας. Συνεχίζουμε να εργαζόμαστε με στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου μας, το οποίο έφτασε τα 7 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι, στα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.

Bugün Yunanistan Başbakanı Sayın Kiryakos Miçotakis ile Ankara’da bir araya geldik.

Pozitif gündem maddeleri üzerinden ilişkilerimizi nasıl ileriye taşıyabileceğimizi etraflıca değerlendirdik.… pic.twitter.com/rnz78Qdrtw

— Recep Tayyip Erdoğan (@RTErdogan) February 11, 2026

Ελπίζω ότι τα έγγραφα που υπογράψαμε θα ενισχύσουν περαιτέρω τη συμβατική βάση των σχέσεών μας. Πρέπει να ενεργούμε με αίσθημα ιστορικής ευθύνης όσον αφορά τις μειονότητες, οι οποίες αποτελούν το ανθρώπινο στοιχείο των σχέσεών μας.

Μοιράστηκα με τον Πρωθυπουργό τις προσδοκίες μας για την πλήρη απόλαυση των θρησκευτικών ελευθεριών και των εκπαιδευτικών ευκαιριών από την τουρκική μειονότητα στη Δυτική Θράκη. Στη συνάντησή μας, εκφράσαμε για άλλη μια φορά τις θέσεις μας σχετικά με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο με ανοιχτό και ειλικρινή τρόπο.

Ως δύο σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, η Τουρκία και η Ελλάδα αντιμετωπίζουν πολλές εξελίξεις που απειλούν την ασφάλεια και τη σταθερότητα. Πιστεύουμε ότι η συμμετοχή της Τουρκίας στις αμυντικές πρωτοβουλίες που ξεκίνησαν πρόσφατα στην Ευρώπη εξυπηρετεί τα κοινά μας συμφέροντα.

Μαζί με τον Πρωθυπουργό, αξιολογήσαμε επίσης τις περιφερειακές εξελίξεις, ιδίως τη διαδικασία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα και το Ειρηνευτικό Σχέδιο.

Αναφερθήκαμε επίσης σε ό,τι μπορεί να γίνει για την εδραίωση της σταθερότητας στη Συρία και για την ταχεία επαναφορά αυτής της αδελφικής χώρας σε θέση που θα συμβάλλει στην ειρήνη στην περιοχή.

Ως δύο γείτονες και σύμμαχοι, πιστεύω ειλικρινά ότι πρέπει να διατηρήσουμε ανοιχτούς τους διαύλους διαλόγου, με βάση μια κατανόηση που δίνει προτεραιότητα στη συνεργασία».

Ειδικότερα, μιλώντας στον ΑΝΤ1, ο Ν. Ανδρουλάκης ανέφερε ότι “άκουσα τον πρωθυπουργό προχθές να λέει ότι η Τουρκία δεν μπήκε στο SAFE, γιατί ο ίδιος έθεσε ως προαπαιτούμενο την άρση του casus belli. Από πού προκύπτει αυτό το τεράστιο ψέμα; Δηλαδή οι Ευρωπαίοι δεν έβαλαν την Τουρκία στο SAFE, γιατί ο κ. Μητσοτάκης έβαλε προαπαιτούμενο την άρση του casus belli; Δεν μπορεί να ακούγονται στον δημόσιο διάλογο τέτοιες κορώνες οι οποίες δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα“.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ τόνισε δε ότι “η Τουρκία δεν μπήκε στο SAFE, διότι ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη δεν πιστεύουν ότι πρέπει να γίνει κομμάτι της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής άμυνας“.

Αναλυτικά η απάντηση του κυβερνητικού εκπρόσωπου:

“Δεν είναι η πρώτη φορά (και δυστυχώς μάλλον ούτε η τελευταία) που το ΠΑΣΟΚ του κ. Ανδρουλάκη επενδύει στη διαστρέβλωση της αλήθειας και την αλλοίωση της πραγματικότητας με χονδροειδή ψέματα. Είναι μια πάγια τακτική, την οποία έχουν αντιληφθεί και περιφρονούν οι πολίτες. Όταν, όμως, πρόκειται για τα εθνικά μας θέματα και την εξωτερική πολιτική της χώρας, τέτοιες πρακτικές δεν μπορούν και δεν πρέπει να μένουν αναπάντητες.

Σε σημερινή του συνέντευξη στον ΑΝΤ1 ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, σε μία επίδειξη ανευθυνότητας και υποκρισίας, υποστήριξε ότι δεν ήταν η Ελλάδα που έθεσε φραγμούς στην Τουρκία να ενταχθεί στον αμυντικό σχεδιασμό SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά τα συμφέροντα των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών.

Αρχικά, είναι αξιοθαύμαστη η νέα κυβίστηση του κ. Ανδρουλάκη, ο οποίος μέχρι πρότινος διαλαλούσε ότι ο Κανονισμός SAFE “ανοίγει την πόρτα” στις τρίτες χώρες. Ο ίδιος, μάλιστα, διαλαλούσε ότι η σαφής θέση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι “όσο υπάρχει το casus belli δεν υπάρχει περίπτωση να μπει στο SAFE η Τουρκία” ήταν προσχηματική και θα μπορούσε να ξεπεραστεί από την Άγκυρα με μία προσωρινή άρση του casus belli.  

Επειδή, λοιπόν, η πραγματικότητα διέψευσε, για ακόμα μία φορά, τον κ. Ανδρουλάκη και το κόμμα του, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επιχείρησε μία ακόμα λαθροχειρία. Αρκεί, όμως, κάποιος να διαβάσει την αρχική εκδοχή του σχεδίου Κανονισμού SAFE, ώστε να αντιληφθεί ότι περιλάμβανε συνολικά όλες τις τρίτες χώρες, χωρίς καμία διαβάθμιση. Μάλιστα, καθώς ο εν λόγω Κανονισμός διέθετε ισχυρή υποστήριξη μεγάλων χωρών, θα μπορούσε να είχε ψηφιστεί με αυτό το περιεχόμενο, αφού αρκούσε ειδική πλειοψηφία – η οποία προφανώς υφίστατο. 

Εντούτοις, ήταν η σθεναρή στάση της Ελλάδας στο COREPER και στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων η αιτία που προστέθηκε στις διατάξεις του Κανονισμού η υποχρέωση κάθε τρίτη χώρα που συμμετέχει στο SAFE να συνάπτει διμερή συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και, μάλιστα, προβλέφθηκε ρητά ότι αυτή η διμερής συμφωνία θα πρέπει να τύχει ομόφωνης αποδοχής από όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης, βάσει των άρθρων 212 και 218 της Συνθήκης Λειτουργίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δημιουργήθηκε, δηλαδή, εκ του μηδενός και με βάση το άρθρο 17 του Κανονισμού, δικαίωμα βέτο κάθε κράτους – μέλους της Ένωσης.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί, πέρα από κάθε αμφιβολία, μία σημαντική επιτυχία της ελληνικής διπλωματίας – μία εθνική επιτυχία. Μπορεί ο κ. Ανδρουλάκης να έχει επιλέξει τον ολισθηρό δρόμο της απόπειρας παραπλάνησης, όμως πρέπει να αντιληφθεί ότι όλα έχουν ένα όριο. Και αυτό το όριο είναι τα εθνικά θέματα, γιατί σε αυτά η άγνοια και η αντιπολιτευτική έμμονή καθίσταται εξαιρετικά επικίνδυνη.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, έπειτα από «αυστηρή αξιολόγηση» των «Εθνικών Επενδυτικών Σχεδίων Άμυνας», υπεβλήθη η πρόταση στο Συμβούλιο της ΕΕ για την έγκριση χρηματοδοτικής ενίσχυσης υπέρ της Εσθονίας, της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας, της Σλοβακίας και της Φινλανδίας. Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει προθεσμία τεσσάρων εβδομάδων για να αξιολογήσει και να εγκρίνει αυτά τα εθνικά σχέδια. Μόλις εγκριθούν, η Επιτροπή αναμένεται να πραγματοποιήσει τις πρώτες πληρωμές τον Μάρτιο του 2026.

Στα μέσα Ιανουαρίου, η Επιτροπή είχε ήδη εγκρίνει τα πρώτα οχτώ εθνικά αμυντικά σχέδια (της Κύπρου, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Κροατίας, του Βελγίου, της Δανίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας). Από τις δεκαεννέα χώρες που συμμετέχουν στο μέσο «SAFE», έχουν εγκριθεί προς το παρόν τα σχέδια των δεκαέξι χωρών και η Επιτροπή συνεχίζει την αξιολόγηση των σχεδίων της Γαλλίας, της Ουγγαρίας και της Τσεχίας.

 Υπενθυμίζεται ότι τον Σεπτέμβριο του 2025, η Επιτροπή ενέκρινε την προσωρινή κατανομή των κονδυλίων του SAFE, συνολικού ύψους 150 δισ. ευρώ. Για την Ελλάδα εγκρίθηκε ποσό 787,67 εκατ. ευρώ, έναντι των 1,2 δισ. ευρώ που είχε αιτηθεί στα τέλη Ιουλίου.

 Ο κανονισμός SAFE εκδόθηκε στις 27 Μαΐου 2025, στο πλαίσιο του φιλόδοξου πακέτου μέτρων για την ενίσχυση της άμυνας της ΕΕ – «Ετοιμότητα 2030». Το SAFE θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να αυξήσουν άμεσα και μαζικά τις αμυντικές επενδύσεις τους μέσω κοινών προμηθειών από την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.

Η Ουκρανία και οι χώρες ΕΖΕΣ/ΕΟΧ θα μπορούν να συμμετέχουν σε κοινές προμήθειες και θα μπορούν να αγοράζουν από τις βιομηχανίες τους. Το SAFE θα επιτρέψει επίσης στις υπό προσχώρηση χώρες, στις υποψήφιες χώρες, στις δυνάμει υποψήφιες χώρες και στις χώρες που έχουν υπογράψει εταιρικές σχέσεις ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ να συμμετάσχουν σε κοινές προμήθειες και να συμβάλουν στη συνολική ζήτηση. Μπορούν επίσης να διαπραγματεύονται ειδικές, αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες σχετικά με τη συμμετοχή των αντίστοιχων βιομηχανιών τους στις εν λόγω δημόσιες συμβάσεις.

Σπύρος Σιδέρης

Η τοποθέτηση αυτή δεν συνιστά απλώς διπλωματική παρατήρηση, αλλά αποτυπώνει μια βαθύτερη αναπροσαρμογή ισορροπιών, στην οποία η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες τίθεται πλέον ανοιχτά υπό αμφισβήτηση.

Η Άγκυρα εκτιμά ότι ο συνδυασμός της ρωσοουκρανικής σύγκρουσης και της σταδιακής μετατόπισης των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ουάσινγκτον προς την Ασία δημιουργεί ένα νέο, πιο αβέβαιο περιβάλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή άμυνα μετατρέπεται, κατά την τουρκική ανάγνωση, σε ζήτημα «υπαρξιακό», το οποίο δεν μπορεί πλέον να ανατίθεται σε τρίτους. Η ρητορική αυτή σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση: από την Ευρώπη ως προστατευόμενο εταίρο, στην Ευρώπη ως αυτόνομο –ή έστω πιο αυτάρκη– πυλώνα άμυνας.

• Η παρέμβαση Φιντάν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν ιδωθεί μέσα από το πρίσμα της σχέσης ΝΑΤΟ – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Τουρκία παραμένει μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της Συμμαχίας, διαθέτοντας τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζει να βρίσκεται εκτός των βασικών μηχανισμών της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης. Η Άγκυρα εκφράζει ανοιχτά την ενόχλησή της για αυτόν τον αποκλεισμό, τον οποίο αποδίδει όχι σε θεσμικούς λόγους, αλλά σε στενές εθνικές ατζέντες κρατών-μελών που μεταφέρουν διμερείς αντιπαραθέσεις στο συλλογικό ευρωπαϊκό επίπεδο.

Εδώ αναδύεται μια κρίσιμη αντίφαση: μια χώρα που συμβάλλει εμπράκτως στην ασφάλεια της Ευρώπης μέσω του ΝΑΤΟ, παραμένει εκτός όταν πρόκειται για τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας.

Χωρίς να κατονομάζει ευθέως, η τουρκική πλευρά αφήνει σαφείς αιχμές για τον ρόλο της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και για επιφυλάξεις που αποδίδονται σε χώρες όπως η Γαλλία. Το αποτέλεσμα είναι μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας που εμφανίζεται κατακερματισμένη, με τις πολιτικές ισορροπίες να υπερισχύουν της στρατηγικής συνοχής.

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Ευρώπη καλείται να απαντήσει σε ένα διπλό δίλημμα: από τη μία, πώς θα ενισχύσει την αμυντική αυτονομία της, και από την άλλη, ποιοι εταίροι θα συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Η Τουρκία επιχειρεί να τοποθετηθεί ως αναπόσπαστο μέρος της λύσης, προβάλλοντας τόσο τη στρατιωτική της ισχύ όσο και τη γεωγραφική της θέση, η οποία καλύπτει κρίσιμα μέτωπα από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

• Παράλληλα, η παρέμβαση Φιντάν λειτουργεί και ως προειδοποίηση. Η επιστροφή της πιθανότητας συμβατικών πολέμων στο ευρωπαϊκό έδαφος, σε συνδυασμό με τη μεταβλητότητα της αμερικανικής πολιτικής –ιδίως ενόψει εκλογικών κύκλων στις ΗΠΑ–, αναδεικνύει τα όρια ενός μοντέλου ασφάλειας που βασίζεται στη διαρκή αμερικανική δέσμευση. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται από τις εναλλαγές κυβερνήσεων στην Ουάσινγκτον, ούτε να παραμένει «ανατεθειμένη» σε εξωτερικούς εγγυητές.

Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η ίντριγκα της τουρκικής στάσης. Ενώ καλεί την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη, η ίδια διεκδικεί ρόλο συνεταίρου πρώτης γραμμής σε οποιαδήποτε νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας διαμορφωθεί. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας παρουσιάζεται όχι ως ανταγωνιστική προς το ΝΑΤΟ, αλλά ως συμπληρωματική – υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία δεν θα παραμείνει θεατής.

• Το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί πράγματι να προχωρήσει προς την περιβόητη στρατηγική αυτονομία χωρίς να επιλύσει τις εσωτερικές της αντιφάσεις. Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί, όπως η μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία ή τα ευρωπαϊκά ταμεία άμυνας, δείχνουν φιλόδοξοι στα χαρτιά, αλλά περιορισμένοι στην πράξη. Ο αποκλεισμός μιας χώρας με το μέγεθος και τις δυνατότητες της Τουρκίας αφήνει, κατά την τουρκική ανάγνωση, τα νότια και ανατολικά σύνορα της Ευρώπης εκτεθειμένα σε γεωπολιτικούς κινδύνους.

Τελικά, η παρέμβαση Φιντάν δεν αφορά μόνο την Τουρκία ούτε απευθύνεται αποκλειστικά στις Βρυξέλλες. Θέτει στο τραπέζι ένα ευρύτερο ερώτημα: αν η Ευρώπη είναι έτοιμη να μεταβεί από την εποχή της ανάθεσης στην εποχή της ευθύνης. Και, κυρίως, αν μπορεί να το πράξει χωρίς να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις της με εταίρους που, είτε αρέσει είτε όχι, αποτελούν κρίσιμους παράγοντες της ευρωπαϊκής ασφάλειας.