Ο RSV είναι ένας ιός που προκαλεί λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος. Σε μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες κάτω των 65 ετών, η λοίμωξη είναι συνήθως ήπια και μοιάζει με κοινό κρυολόγημα. Σχεδόν όλα τα παιδιά έχουν προσβληθεί από τον RSV τουλάχιστον μία φορά μέσα στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής τους.

Ωστόσο, σε βρέφη κάτω των έξι μηνών, ηλικιωμένους άνω των 65 ετών και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, η λοίμωξη μπορεί να είναι σοβαρή.

Όπως ανέφερε ο πρόεδρος της ΠΟΕΔΗΝ, Μιχάλης Γιαννάκος, μιλώντας στον ΣΚΑΪ, οι γιατροί δίνουν μάχη για να κρατήσουν το βρέφος στη ζωή.

Συνήθη συμπτώματα της λοίμωξης από RSV περιλαμβάνουν:

• Ρινική καταρροή και συμφόρηση, συχνά με κολλώδη βλέννα.
• Πυρετό.
• Άρνηση λήψης τροφής.
• Αδυναμία και κόπωση.

Σε πολύ μικρά βρέφη, όπως το συγκεκριμένο, η μόνη ένδειξη της λοίμωξης μπορεί να είναι η ευερεθιστότητα, η μειωμένη δραστηριότητα ή επεισόδια άπνοιας.

Κάθε χρόνο, στις αναπτυγμένες χώρες, εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες μας άνω των 60 ετών νοσηλεύονται λόγω σοβαρών αναπνευστικών επιπλοκών που σχετίζονται με τον RSV, ενώ δεκάδες χιλιάδες καταλήγουν. Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, μέχρι πρόσφατα υπήρχε έλλειμμα δεδομένων από μεγάλες κλινικές μελέτες σχετικά με την ικανότητα του εμβολιασμού να αποτρέπει τη βαριά νόσηση και τη νοσηλεία.

Η ελληνική πραγματικότητα: Ποιοι πρέπει να εμβολιαστούν

Στην Ελλάδα, η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών έχει ήδη ενσωματώσει τις νέες συστάσεις για την προστασία του πληθυσμού. Σύμφωνα με αυτές, ο εμβολιασμός έναντι του RSV κρίνεται απαραίτητος για:

·         Όλα τα άτομα ηλικίας άνω των 75 ετών.

·         Άτομα ηλικίας 60 έως 75 ετών που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες (υποκείμενα νοσήματα/συννοσηρότητες).

Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, και η Βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, αναλύουν τα δεδομένα μιας νέας, ελπιδοφόρας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο The New England Journal of Medicine.

Η μελέτη-σταθμός στη Δανία: Δεδομένα από 131.000 συμμετέχοντες

Μια εκτενής κλινική δοκιμή που πραγματοποιήθηκε στη Δανία κατά την περίοδο 2024–2025 ήρθε να ρίξει φως στην αποτελεσματικότητα του νέου εμβολίου RSVpreF. Το συγκεκριμένο εμβόλιο στοχεύει την πρωτεΐνη F του ιού στην αρχική της μορφή (pre-fusion), επιτυγχάνοντας έτσι μια εξαιρετικά ισχυρή ανοσολογική απόκριση.

Η μελέτη ήταν εντυπωσιακή σε κλίμακα, με τη συμμετοχή 131.000 ατόμων άνω των 60 ετών. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τα εθνικά μητρώα υγείας της χώρας για να παρακολουθήσουν την πορεία των εμβολιασμένων σε σύγκριση με μια ομάδα ελέγχου που δεν είχε λάβει το εμβόλιο.

Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την καθοριστική συμβολή του εμβολίου στην πρόληψη της σοβαρής νόσου:

·         Μείωση Νοσηλειών κατά 80%: Στην ομάδα των εμβολιασμένων, μόλις 3 άτομα χρειάστηκαν νοσηλεία, έναντι 18 στην ομάδα χωρίς εμβολιασμό.

·         Προστασία από Πνευμονία άνω του 90%: Η αποτελεσματικότητα έναντι λοιμώξεων του κατώτερου αναπνευστικού ήταν σχεδόν καθολική.

Πέρα από την αναπνευστική νόσο: Έμμεσα οφέλη για την καρδιά

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης είναι ότι οι εμβολιασμένοι εμφάνισαν λιγότερες νοσηλείες για αναπνευστικά προβλήματα γενικά, ακόμα και όταν ο RSV δεν είχε επιβεβαιωθεί εργαστηριακά. Αυτό υποδηλώνει ότι ο ιός συχνά υποδιαγιγνώσκεται, προκαλώντας όμως σοβαρή επιβάρυνση.

Επιπλέον, παρατηρήθηκε τάση μείωσης των καρδιοαναπνευστικών επεισοδίων. Φαίνεται πως ο RSV δεν πλήττει μόνο τους πνεύμονες, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως «πυροκροτητής» για καρδιαγγειακές επιπλοκές, ιδιαίτερα σε άτομα με προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας.

Ασφάλεια και ανεπιθύμητες ενέργειες

Το προφίλ ασφάλειας του εμβολίου RSVpreF κρίθηκε απόλυτα καθησυχαστικό. Η συχνότητα σοβαρών παρενεργειών ήταν παρόμοια μεταξύ εμβολιασμένων και μη, ενώ δεν καταγράφηκαν ανησυχητικές νευρολογικές επιπλοκές (όπως το σύνδρομο Guillain–Barré). Οι ελάχιστες περιπτώσεις που σχετίστηκαν με το εμβόλιο ήταν ήπιες και διαχειρίσιμες.

Γιατί ο εμβολιασμός είναι ζήτημα Δημόσιας Υγείας;

Σε μια κοινωνία όπου ο πληθυσμός γηράσκει, η πρόληψη των νοσηλειών είναι κρίσιμη για δύο λόγους:

1.      Προστασία της Ποιότητας Ζωής: Οι ηλικιωμένοι αποφεύγουν την ταλαιπωρία της νοσηλείας και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις μιας βαριάς λοίμωξης.

2.      Αποσυμφόρηση του Συστήματος Υγείας: Η μείωση των εισαγωγών στα νοσοκομεία επιτρέπει την καλύτερη διαχείριση των πόρων για όλους τους πολίτες.

Η μελέτη αυτή αποτελεί την ισχυρότερη απόδειξη ότι ο εμβολιασμός έναντι του RSV δεν είναι απλώς ένα μέτρο πρόληψης συμπτωμάτων, αλλά μια ασπίδα ζωής ενάντια στη σοβαρή νόσο. Η επιστημονική πρόοδος μας προσφέρει πλέον τα εργαλεία για μια «υγιή γήρανση», μετατρέποντας τον RSV από μια αόρατη απειλή σε μια διαχειρίσιμη κατάσταση.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα τυχαίων μοριακών ελέγχων σε 970 δείγματα από τις δράσεις μαζικών δειγματοληψιών στην κοινότητα, από άτομα με συμπτώματα γριπώδους συνδρομής, τα 251 (26%) ήταν θετικά στον κορονοϊό (SARS-CoV-2), τα 133 (14%) ήταν θετικά στη γρίπη και τα 91 (9%) ήταν θετικά στον ιό RSV.

Αυτό σημαίνει για τους τρεις ιούς που μας απασχολούν αυτή την περίοδο και σύμφωνα με την επεξεργασία των δεδομένων του ΕΟΔΥ, ότι από κορονοϊό έχει προσβληθεί περίπου το 52% όσων έχουν νοσήσει την τελευταία εβδομάδα, με γρίπη το 28% και με RSV το 18%.

Το υπόλοιπο 51% ήταν ιοί που δεν απασχολούν τους ειδικούς σε αυτή τη φάση, καθώς δεν κάνουν έντονα συμπτώματα.

Διευκρινίζεται ότι ως γριπώδης συνδρομή ορίζεται σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) η αιφνίδια έναρξη συμπτωμάτων που περιλαμβάνουν τουλάχιστον ένα συστηματικό σύμπτωμα (πυρετό, καταβολή, κεφαλαλγία, μυαλγίες).

Κορονοϊός

Τα δεδομένα του κορονοϊού περιλαμβάνονται στην έκθεση που είχε εκδοθεί την Τρίτη (20 Δεκεμβρίου), δίχως να περιλαμβάνουν κάτι νεότερο.

Ως εκ τούτου, τα νέα κρούσματα ανέρχονται σε 47.497 (μέσος ημερήσιος όρος 6.785), οι διασωληνωμένοι είναι 104, ενώ οι συνάνθρωποί μας που έχασαν τη ζωή τους την τελευταία εβδομάδα είναι 150.

Η μετάλλαξη ΒΑ.5 εξακολουθεί να είναι η συχνότερη της Όμικρον στη χώρα μας, ενώ οι υποπαραλλαγές ΒQ.1 και BQ.1.1., παρουσιάζουν αύξηση σε σχέση με τις υπόλοιπες υποπαραλλαγές της ΒΑ.5.

Γρίπη

Ακόμη 4 άτομα νόσησαν βαριά και χρειάστηκαν νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), ανεβάζοντας τον αριθμό των ατόμων που νοσηλεύονται σε ΜΕΘ στους 17.

Μέχρι στιγμής και από την έναρξη της περιόδου της γρίπης, δηλαδή από τις 3 Οκτωβρίου, τη ζωή της έχει χάσει μία γυναίκα 82 ετών.

Από τα 108 στελέχη τύπου Α του ιού της γρίπης που εξετάστηκαν από τις 3, Οκτωβρίου μέχρι χθες, τα 106 (98%) ανήκαν στον υπότυπο Α (Η3Ν2) και τα 2 (2%) στον υπότυπο Α (Η1Ν1).

Αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV)

Σύμφωνα με την έκθεση του ΕΟΔΥ, η θετικότητα ήταν περίπου σταθερή σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα σε δείγμα από μαζικές δειγματοληψίες στην κοινότητα (non-sentinel δείγματα).

Ωστόσο, δεν αναφέρεται στην έκθεση συγκεκριμένος αριθμός περιστατικών, καθώς όπως υπογραμμίζεται, «ο έλεγχος των δειγμάτων για RSV προγραμματίζεται να ξεκινήσει τις επόμενες εβδομάδες».

Πάντως, σε τυχαίο αριθμό δειγμάτων που αναλύθηκαν, βρέθηκαν 91 θετικά δείγματα.

Ο συγκεκριμένος ιός, αν και προσβάλει παιδιά κάτω των δύο ετών, μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στους πνεύμονες και να προκαλέσει βρογχιολίτιδα, η οποία κάνει έντονα συμπτώματα δύσπνοιας, έντονο βήχα, καταρροή και ίσως πυρετό.

Αυτό όμως που ανησυχεί τους ειδικούς και τον συμπεριέλαβαν στην έκθεση, είναι ότι στα βρέφη, μπορεί να προκαλέσει ακόμη και θάνατο, αν δεν αντιμετωπιστεί γρήγορα.

Ωστόσο, μπορεί να είναι επικίνδυνος και για άτομα άνω των 60 ετών και ακόμη περισσότερο για όσους έχουν συννοσηρότητες (κι άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας).

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, δηλαδή προ πανδημίας, το 1% έως 2% των μωρών κάτω των 6 μηνών με RSV λοίμωξη μπορεί να χρειαζόταν να νοσηλευτούν. Και σχεδόν όλα τα παιδιά είχαν νοσήσει με RSV μέχρι την ηλικία των 2 ετών.

Ως αποτέλεσμα, και λόγω των μέτρων προστασίας (μάσκα, καραντίνα κ.λπ.) υπάρχουν ακόμη πολλά παιδιά ηλικίας κάτω των 3 ετών που δεν έχουν εκτεθεί ποτέ στον RSV και έτσι αυξάνονται τα κρούσματα.

Ο στόχος της έκθεσης

Στόχος του κλινικού σκέλους της ενιαίας επιτήρησης αναπνευστικών λοιμώξεων σε δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (Δίκτυο Παρατηρητών Νοσηρότητας, Sentinel) της διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης για τα Λοιμώδη Νοσήματα, είναι η παρακολούθηση της διαχρονικής τάσης της συχνότητας εμφάνισης γριπώδους συνδρομής στην κοινότητα.

Σημειώνεται ότι ο σκοπός των συστημάτων επιτήρησης sentinel, διεθνώς, δεν είναι η καταγραφή του συνόλου των κρουσμάτων, ή η εκτίμηση της πραγματικής επίπτωσης των λοιμώξεων αυτών στην κοινότητα, αλλά η καταγραφή του ποσοστού των ατόμων με συμπτώματα γριπώδους συνδρομής επί του συνόλου των επισκέψεων στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας.

Πηγή: news247.gr

Κάτι που όπως τονίζει, οφείλεται στην προστασία του εμβολίου από τη σοβαρή νόσηση, αλλά και στα πάρα πολλά θεραπευτικά εργαλεία που έχουν στη φαρέτρα τους οι επιστήμονες, για να προλαβαίνουν τη βαριά νόσηση. «Πάντα ακολουθούμε τη ροή της πανδημίας και κάποιες από τις κλινικές του νοσοκομείου αποδίδονται στην κανονική χρήση, που είναι η υποστήριξη χρόνιων αναπνευστικών ασθενών. Η δική μας λοιμωξιολογική κλινική παραμένει πάντα ανοιχτή, οι πνευμονολογικές έχουν μειωθεί σε αριθμό ως χαρακτηρισμένες σαν κόβιντ»

Το προφίλ των ατόμων που νοσηλεύονται τώρα με Covid-19

Ποιο είναι όμως το προφίλ των ατόμων που νοσηλεύονται με Covid-19 αυτή τη στιγμή στα νοσοκομεία; «Είναι κατεξοχήν άτομα μεγάλων ηλικιών, άνθρωποι με πολλαπλά προβλήματα υγείας, συνήθως ανοσοκατασταλμένοι, άνθρωποι με ενεργό καρκίνο και με ενεργές αιματολογικές κακοήθειες που λαμβάνουν θεραπείες, για τους οποίους γνωρίζαμε από νωρίς ότι δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά στον εμβολιασμό. Για αυτό άλλωστε έχει δοθεί η οδηγία για μία παραπάνω δόση. Ωστόσο λόγω της μη ικανοποιητικής ανοσολογικής απάντησης, οι άνθρωποι αυτοί παιδεύονται με επαναλοιμώξεις, δεν εκριζώνεται ο ιός και οδηγούνται σε συχνές νοσηλείες. Εδώ λοιπόν υπάρχει ένα θεραπευτικό αδιέξοδο, γιατί συχνά αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα, αλλά μετά από κάποιες εβδομάδες υποτροπιάζει.

Κι αυτός είναι ο λόγος που αυτή τη στιγμή η έρευνα έχει εστιάσει σε νέες θεραπείες για αυτό το είδος των ασθενών, οι οποίες κινούνται προς την κατεύθυνση των μονοκλωνικών αντισωμάτων». Καθησυχαστική εμφανίζεται η καθηγήτρια για το αν τα νέα στελέχη προβληματίζουν σε σχέση με τη βαρύτητα της νόσησης ή την απόκριση στα εμβόλια: «Από ότι φαίνεται δεν κάνουν κάποιο διαφορετικό κλινικό σύνδρομο από αυτό που ήδη έχουμε. Αυξάνονται όμως προοδευτικά. Αυτή την ώρα στην Αμερική είναι περίπου το 30% των νοσήσεων από Covid-19, στην Ελλάδα τα καινούργια στελέχη είναι περίπου το 5%. Όμως ξέρουμε ότι μέσα στις επόμενες εβδομάδες αυτό το ποσοστό θα αυξηθεί, κυρίως για τη BQ1 και BQ1.1 που είναι υποπαραλλαγές της Όμικρον 5. Όσον αφορά τα εμβόλια φαίνεται ότι έχουν πολύ καλή αποτελεσματικότητα στις παραλλαγές που κυκλοφορούν και επίσης έχουν και ως αναμνηστική δόση και για το βασικό στέλεχος. Για την ώρα δεν υπάρχει κάποια ανησυχία ότι τα εμβόλια που έχουμε στα χέρια μας, θα είναι μη αποτελεσματικά».

Κανείς δεν πρέπει να αμελήσει φέτος τον αντιγριπικό εμβολιασμό

Αντίθετα, για τη γρίπη, η κ. Πουλάκου εκφράζει ανησυχία ότι ένα καινούργιο στέλεχος θα βρει τον πληθυσμό αρκετά ευάλωτο και θα προκαλέσει ένα σημαντικό φορτίο, καθώς ο κόσμος τα περασμένα δύο έτη δεν ήρθε σε επαφή με τον ιό, λόγω και των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης για την Covid-19. Για αυτό κανείς δεν πρέπει να αμελήσει φέτος, τόσο τον αντιγριπικό εμβολιασμό, όσο και τις αναμνηστικές δόσεις για τον Sars-Cov-2, τονίζει η καθηγήτρια για να επισημάνει στη συνέχεια ότι «με την ίδια λογική φοβόμαστε λιγάκι και τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV),ο οποίος ήταν ο πρώτος ιός που ξεπήδησε μόλις λύθηκαν τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης με μικρές επιδημίες σε άλλες χώρες της Ευρώπης (ξεκίνησε από το Βέλγιο) σε μικρά παιδάκια και σε ευπαθείς πληθυσμούς, υπερήλικες και άτομα με ανοσολογικά προβλήματα.

Η προφύλαξη για τον συγκεκριμένο ιό είναι η μάσκα. Για την ώρα δεν έχουμε ειδικές θεραπείες, αν και βρίσκονται σε ανάπτυξη διάφορα φάρμακα. Έχουν προχωρήσει πάρα πολύ οι κλινικές δοκιμές για εμβόλια και μονοκλωνικά αντισώματα». Για τις επιπλοκές του RSV, η κ. Πουλάκου λέει ότι «στα μικρά παιδιά προκαλεί βρογχιολίτιδα, και στους ανοσοκατασταλμένους κάνει σοβαρή πνευμονία, που μπορεί να εξελιχθεί σε βαριά αναπνευστική ανεπάρκεια και να χρειαστεί ο ασθενής διασωλήνωση. Είναι ένας ιός, ο οποίος μπορεί να καταστεί απειλητικός για τη ζωή, ειδικά για άτομα με ανοσολογική ανεπάρκεια. Ωστόσο κινδυνεύουν και άτομα με χρόνιες αναπνευστικές πνευμονονοπάθειες, διαβητικοί και καρδιοπαθείς, σε μικρότερο όμως βαθμό».

Ρούλα Σκουρογιάννη

Μάλιστα, στο πλαίσιο της χτεσινής ενημέρωσης από το υπουργείο Υγείας για το Εθνικό Σχέδιο εμβολιαστικής κάλυψης κατά της Covid-19, η Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών Καθηγήτρια, Μαρία Θεοδωρίδου αναφέρθηκε πολλές φορές σε αυτή την πιθανότητα, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Μακάρι να διαψευστούμε, αλλά ας ετοιμαζόμαστε για την τριδημία (Covid, γρίπη, RSV)», προτρέποντας τους πολίτες να εμβολιαστούν:

• «Εκεί που υπάρχουν εμβόλια -δηλαδή για Covid και για γρίπη- είναι μια καλή προστασία, δεν θα πρέπει να αναβάλλεται». Για τον RSV (Respiratory Syncytial Virus), που δεν υπάρχει εμβόλιο πρόληψης, η κα Θεοδωρίδου ανέφερε ότι γνωρίζουμε τον ιό πολύ καλά, διότι έχει επίπτωση κυρίως στις μικρές ηλικίες και προκαλεί την βρογχυολίτιδα που συχνά στέλνει τα παιδιά στα νοσοκομεία. «Ο τρόπος προφύλαξης για τον RSV είναι τα κοινά αλλά πολύ χρήσιμα και σημαντικά μέτρα προστασίας για την ατομική μας, για την ατομική μας υγεία», τόνισε.

Αυτό που, επίσης, δυσκολεύει την προστασία μας από τον RSV (εκτός του ότι δεν υπάρχει σχετικό εμβόλιο για την πρόληψη) είναι το γεγονός ότι η φυσική μόλυνση με τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό δεν επάγει προστατευτική ανοσία και έτσι οι άνθρωποι μπορεί να μολυνθούν και να νοσήσουν πολλές φορές.

·         Τι ακριβώς είναι ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV), στον οποίο αναφερόμαστε τόσο εκτενώς φέτος;

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (Respiratory Syncytial Virus, RSV) προκαλεί λοιμώξεις των αναπνευστικών οδών σε ασθενείς όλων των ηλικιών, ενώ αποτελεί την κύρια αιτία των λοιμώξεων του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος κατά τη διάρκεια της βρεφικής και παιδικής ηλικίας.

«Ο ιός RSV είναι ένας συχνός ιός που κάθε χρόνο συνήθως προκαλεί ήπιες λοιμώξεις του αναπνευστικού, του τύπου του κοινού κρυολογήματος», εξηγεί στο libre o παιδίατρος Κωνσταντίνος Νταλούκας, Πρόεδρος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.

Ο ιός έχει παγκόσμια εξάπλωση και προκαλεί κυρίως επιδημική λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος σε βρέφη και μικρά παιδιά. Ο ιός είναι εξαιρετικά μεταδοτικός και περισσότερο από το 50% όλων των παιδιών έως την ηλικία του ενός έτους έχουν ήδη εκτεθεί στον ιό και σχεδόν όλα τα παιδιά έχουν μολυνθεί από τον ιό μέχρι την ηλικία των 2-3 ετών.

«Οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν εντός μίας εβδομάδας αλλά ο RSV μπορεί να γίνει πολύ επικίνδυνος για κάποιες ομάδες, όπως είναι τα μικρά παιδιά, τα βρέφη και οι ηλικιωμένοι. Ιδιαίτερα τα βρέφη αν μολυνθούν μπορεί να εμφανίσουν βρογχιολίτιδα, μια ιδιαίτερα επικίνδυνη για την υγεία και τη ζωή τους νόσο».

·         Γιατί διατυπώνονται φέτος αυξημένες ανησυχίες για τον RSV;

«Φέτος, πέρα από κάθε άλλη χρονιά, διαπιστώνουμε και υπάρχουν αναφορές από όλο τον κόσμο, για αυξημένα κρούσματα πολύ νωρίτερα από τη συνήθη εποχική περίοδο εμφάνισης του ιού.

Σε μια περίοδο, που έχουμε ταυτόχρονα τρεις ιούς του αναπνευστικού, να απειλούν να προσβάλλουν -μπορεί και ταυτόχρονα- τον πληθυσμό (κορονοϊός, γρίπης και RSV), αντιλαμβάνεστε ποιος είναι ο κίνδυνος που απειλεί την κοινότητα και ιδιαίτερα τις ομάδες υψηλού κινδύνου», καταλήγει ο κ. Κ. Νταλούκας, προτρέποντας με τη σειρά του γονείς και παιδιά να εμβολιαστούν τόσο κατά της γρίπης όσο και κατά της Covid-19.