Το FBI καταγράφει κάθε χρόνο χιλιάδες θύματα. Μόνο το 2022, περισσότεροι από 24.000 Αμερικανοί εξαπατήθηκαν μέσω ρομαντικών scams, με συνολικές απώλειες που ξεπέρασαν το 1 δισεκατομμύριο δολάρια. Δεν μιλάμε για μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά για οργανωμένα δίκτυα που χρησιμοποιούν εξελιγμένες τεχνικές κοινωνικής μηχανικής για να εκμεταλλευτούν την ανθρώπινη ευαλωτότητα.

Η Δυτική Αφρική ως «κόμβος» διαδικτυακής απάτης

Η Νιγηρία και η Γκάνα έχουν βρεθεί στο επίκεντρο αυτού του φαινομένου, με τους διαβόητους «Yahoo Boys» και «Sakawa Boys» να πρωταγωνιστούν. Οι δράστες αξιοποιούν την τεχνολογία για να προσεγγίσουν θύματα κυρίως από τις δυτικές χώρες, ενώ οι διωκτικές αρχές παρακολουθούν εδώ και χρόνια τα δίκτυα αυτά.

Μια πρόσφατη έρευνα του Suleman Lazarus, επισκέπτη καθηγητή στο Mannheim Centre for Criminology του LSE, φωτίζει όμως μια λιγότερο προβεβλημένη διάσταση: πολλοί από τους απατεώνες θεωρούν ότι δρουν ως «εκδικητές», ότι παίρνουν πίσω –με τον τρόπο τους– πλούτο που πιστεύουν ότι η Δύση αφαίρεσε από τις αφρικανικές κοινωνίες την εποχή της αποικιοκρατίας.

Στη νιγηριανή pop κουλτούρα, αυτή η αφήγηση ενισχύεται. Οι Yahoo Boys συχνά παρουσιάζονται ως έξυπνοι, καταφερτζήδες και επιτυχημένοι νεαροί που «ξεγελάστηκαν» από την ιστορία και τώρα παίρνουν το αίμα τους πίσω.

Το προφίλ των δραστών

Η έρευνα αποκαλύπτει και την κοινωνιολογική «ταυτότητα» των απατεώνων:

• Το 81,7% είναι κάτω των 26 ετών.
• Το 74% είναι φοιτητές πανεπιστημίου.
• Το 60% χρησιμοποιεί iPhone για τη δράση του.
• Το Facebook είναι η πλατφόρμα όπου εξελίσσεται σχεδόν το 50% των απάτων.
• Στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζονται ως λευκοί Αμερικανοί (46%), στρατιωτικοί (12%) ή λευκοί Ευρωπαίοι (10%).
• Το 70% στοχεύει γυναίκες.

Η μέθοδος είναι πάντα προσεκτικά δομημένη: δημιουργούν πειστικά προφίλ, χτίζουν σχέση εμπιστοσύνης, επενδύουν στο συναίσθημα και, σε δεύτερο χρόνο, παρουσιάζουν ένα «επείγον» οικονομικό πρόβλημα. Από ιατρικά έξοδα μέχρι ταξίδι για να συναντήσουν το θύμα, το σενάριο αλλάζει, αλλά ο στόχος παραμένει ίδιος: η οικονομική εκμετάλλευση.

Τα χρήματα που αποσπούν δεν καταλήγουν σε ανάγκες, όπως αφήνουν να εννοηθεί. Συχνά γίνονται μέσο επίδειξης πλούτου ή χρηματοδότηση άλλων παράνομων δραστηριοτήτων.

Ένα φαινόμενο με κοινωνικές και πολιτισμικές ρίζες

Οι διαδικτυακές ερωτικές απάτες δεν αποτελούν απλώς οικονομικό έγκλημα. Είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, με πολιτισμικές ρίζες, κοινωνικές δικαιολογήσεις και διεθνείς διαστάσεις. Οι έρευνες προσφέρουν πολύτιμα δεδομένα ώστε οι αρχές να διαμορφώσουν καλύτερες στρατηγικές πρόληψης – από αυστηρότερη ρύθμιση των πλατφορμών έως εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών.

Η ευαισθητοποίηση των χρηστών είναι κρίσιμη. Η γνώση των ενδείξεων μιας απάτης, η δυσπιστία απέναντι σε υπερβολικά ρομαντικές υποσχέσεις και η προσοχή στην ανταλλαγή προσωπικών πληροφοριών αποτελούν βασικά βήματα αυτοπροστασίας στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα.

Το χιλιοπαιγμένο έργο “στρατιωτικός γιατρός” από τη Γάζα, αξιωματικός του στρατού στη Συρία, αξιωματικός του πολεμικού ναυτικού, πίστεψε και η άτυχη ηλικιωμένη, που επί τρεις μήνες σχεδόν ο άγνωστος κατάφερε να την πείσει πως έχει αγνές προθέσεις και πως ενδιαφέρεται γι΄ αυτήν.
Δημιουργώντας ένα ψεύτικο προφίλ, σύμφωνα με τον Φιλελεύθερο, κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη της και τελικά να της αποσπάσει διαδοχικά χρήματα.

Δεν είναι φυσικά η μόνη, αφού ουκ ολίγα περιστατικά συμβαίνουν καθημερινά και στην Ελλάδα και την Κύπρο με ανθρώπους, που είτε φέρονται ότι θέλουν να φέρουν χρήματα από μία ξένη χώρα είτε ισχυρίζονται ότι έχουν άμεση ανάγκη χρημάτων, για τους ίδιους ή για τα παιδιά τους, που ζουν σε στρατιωτικούς καταυλισμούς. Το ίδιο παραμύθι έχει ειπωθεί πολλές φορές και λόγω της μοναξιάς συχνά πιάνει. Οι πρωταγωνιστές πίσω από το προφίλ του πληκτρολογίου συχνά κρύβονται σε τρίτες χώρες της Ασίας ή της Αφρικής.

Και οι άνδρες αλλά και οι γυναίκες πρέπει να υποψιάζονται όταν τα συγκεκριμένα προφίλ δεν έχουν φίλους, δεν έχουν ιστορίες και συχνά έχουν φωτογραφίες με άντρες ή γυναίκες, που θυμίζουν μοντέλα αψεγάδιαστα. Εξίσου χαρακτηριστικό είναι πως πλέον η τεχνολογία έχει προχωρήσει και δείχνουν ακόμη και άλλες φυσιογνωμίες, ακόμη κι όταν οι δυο συνομιλητές μιλούν με βιντεοκλήση.

Σύμφωνα με πληροφορίες από την Αστυνομία, η γυναίκα έκανε το λάθος να αποδεχθεί αίτημα φιλίας από έναν άγνωστο χρήστη, ο οποίος της συστήθηκε ως γιατρός από τη Γάζα. Η επικοινωνία τους διήρκησε περίπου τρεις μήνες, διάστημα κατά το οποίο ο άνδρας κατάφερε να την πείσει για τις «αγνές» προθέσεις του και να κερδίσει την εμπιστοσύνη της.

Ο δήθεν γιατρός της ζήτησε επανειλημμένα χρηματική βοήθεια, προφασιζόμενος ότι αντιμετωπίζει δυσκολίες και ότι σύντομα θα ταξιδέψει στην Κύπρο για να την γνωρίσει από κοντά. Υποσχέθηκε, μάλιστα, ότι θα της επιστρέψει το ποσό που του έστειλε.

Η 74χρονη προχώρησε σε διαδοχικά τραπεζικά εμβάσματα σε λογαριασμό του εξωτερικού, με το συνολικό ποσό να φθάνει τις €18.000. Όταν αντιλήφθηκε ότι επρόκειτο για απάτη, ήταν ήδη αργά. Ο λογαριασμός του άνδρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είχε εξαφανιστεί και τα χρήματα είχαν ήδη χαθεί. Η υπόθεση καταγγέλθηκε στο ΤΑΕ Λεμεσού.