Επιμέλεια:

Νατάσα Μαστοράκου

Η Ατλαντική μεσημβρινή ανακύκλωση (Amoc) αποτελεί βασικό τμήμα του παγκόσμιου κλιματικού συστήματος και ήδη βρίσκεται στο ασθενέστερο επίπεδο των τελευταίων 1.600 ετών, λόγω της κλιματικής κρίσης. Το 2021 εντοπίστηκαν προειδοποιητικά σημάδια προσέγγισης ενός οριακού σημείου, ενώ είναι γνωστό πως η Amoc έχει καταρρεύσει και στο παρελθόν της Γης.

Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν δεκάδες διαφορετικά υπολογιστικά μοντέλα για να προβλέψουν το μέλλον του πλανήτη. Ωστόσο, για το περίπλοκο σύστημα της Amoc, τα αποτελέσματα παρουσιάζουν μεγάλη διακύμανση: από σενάρια που δεν προβλέπουν περαιτέρω επιβράδυνση ως το 2100, μέχρι σενάρια που δείχνουν τεράστια μείωση της τάξης του 65%, ακόμα κι αν οι εκπομπές άνθρακα περιοριστούν σταδιακά στο μηδέν.

Η νέα έρευνα συνδύασε πραγματικές παρατηρήσεις των ωκεανών με τα μοντέλα, προσδιορίζοντας ποια είναι τα πιο αξιόπιστα. Αυτό περιόρισε σημαντικά την αβεβαιότητα, καταλήγοντας σε εκτίμηση επιβράδυνσης της Amoc κατά 42% έως 58% το 2100 — επίπεδο που σχεδόν βέβαια οδηγεί σε κατάρρευση.

Σοβαρές συνέπειες από πιθανή κατάρρευση

Η Amoc μεταφέρει θερμά νερά από τους τροπικούς στην Ευρώπη και την Αρκτική, όπου ψύχονται και βυθίζονται δημιουργώντας βαθιά αντίθετα ρεύματα. Μια κατάρρευση θα μετατόπιζε τη ζώνη τροπικών βροχοπτώσεων στην οποία βασίζονται εκατομμύρια άνθρωποι για την καλλιέργεια τροφής, θα βύθιζε τη δυτική Ευρώπη σε ακραίους χειμώνες και θερινές ξηρασίες, ενώ θα αύξανε τη στάθμη της θάλασσας γύρω από τον Ατλαντικό κατά 50-100 εκατοστά.

Ο δρ Valentin Portmann, επικεφαλής της έρευνας στο Inria Centre de recherche Bordeaux Sud-Ouest στη Γαλλία, δήλωσε: «Διαπιστώσαμε ότι η Amoc θα υποχωρήσει περισσότερο απ’ ό,τι αναμενόταν σε σχέση με τον μέσο όρο όλων των κλιματικών μοντέλων. Αυτό σημαίνει πως η Amoc βρίσκεται πιο κοντά σε ένα οριακό σημείο».

Ο καθηγητής Stefan Rahmstorf, από το Potsdam Institute for Climate Impact Research στη Γερμανία, τόνισε: «Πρόκειται για ένα σημαντικό και πολύ ανησυχητικό αποτέλεσμα. Δείχνει ότι τα ‘απαισιόδοξα’ μοντέλα που προβλέπουν ισχυρή εξασθένηση της Amoc έως το 2100 είναι δυστυχώς τα ρεαλιστικά, καθώς συμφωνούν καλύτερα με τα παρατηρησιακά δεδομένα».

Ο ίδιος πρόσθεσε: «Πλέον ανησυχώ ολοένα και περισσότερο ότι ίσως ξεπεράσουμε το οριακό σημείο κατάρρευσης της Amoc — όπου η εξέλιξη γίνεται αναπόφευκτη — στα μέσα του αιώνα μας, κάτι που απέχει αρκετά λίγο χρονικά».

Ο Rahmstorf, ο οποίος μελετά την Amoc εδώ και 35 χρόνια, έχει δηλώσει ότι μια κατάρρευση πρέπει να αποφευχθεί «με κάθε κόστος». «Το υποστήριζα ακόμη όταν πιστεύαμε πως η πιθανότητα κατάρρευσης της Amoc ήταν περίπου 5%, κι ακόμη τότε θεωρούσαμε τον κίνδυνο υπερβολικά υψηλό λόγω των τεράστιων συνεπειών. Τώρα φαίνεται πως ξεπερνά το 50%. Οι πιο δραματικές κλιματικές αλλαγές των τελευταίων 100.000 ετών συνέβησαν όταν η Amoc μεταπήδησε σε άλλη κατάσταση».