Σπύρος Σιδέρης

Οι κινήσεις αυτές αποτυπώνουν όχι μόνο την επιμονή της Τεχεράνης στη διπλωματική οδό, αλλά και τη βαθιά δυσπιστία της απέναντι στις άμεσες συνομιλίες με την Ουάσιγκτον, σε μια περίοδο όπου η ένταση παραμένει υψηλή και η προοπτική συμφωνίας εξαρτάται από εξαιρετικά λεπτές ισορροπίες.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής του γραφείου ιρανικών συμφερόντων στο Κάιρο, Μοτζταμπά Φερντουσί Πουρ, η επιστροφή του Αμπάς Αραγκτσί στο Πακιστάν, μετά την επίσκεψή του στο Ομάν, δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική εντατικοποίησης των διπλωματικών προσπαθειών, με στόχο την προετοιμασία ενός νέου γύρου έμμεσων διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. Το Ισλαμαμπάντ, όπως σημειώνει, δεν λειτουργεί πλέον απλώς ως ουδέτερος διαμεσολαβητής, αλλά ως ενεργός εταίρος, συμβάλλοντας με προτάσεις και πρωτοβουλίες σε συντονισμό με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας.

Παράλληλα, ο ρόλος του Ομάν παραμένει καθοριστικός. Η Μουσκάτ θεωρείται από την Τεχεράνη αξιόπιστος μεσολαβητής, με μακρά παράδοση στη διευκόλυνση διαλόγου μεταξύ αντιμαχόμενων πλευρών. Η επίσκεψη του Αραγκτσί στον σουλτάνο Χάιθαμ μπιν Ταρίκ αλ Σαΐντ επιβεβαιώνει τη βούληση του Ιράν να ενισχύσει τη διπλωματική οδό και να αξιοποιήσει περιφερειακούς παράγοντες για την αποκλιμάκωση της κρίσης.

• Την ίδια στιγμή, η μετάβαση του Αραγκτσί στη Μόσχα και η συνάντησή του με τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν υποδηλώνουν τη σημασία της ρωσικής στήριξης σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο. Αν και η Τεχεράνη βασίζεται κυρίως στις δικές της δυνατότητες, η συνεργασία με τη Ρωσία και την Κίνα ενισχύει τη διαπραγματευτική της θέση, ιδιαίτερα σε διεθνή φόρα όπως το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η Τεχεράνη έχει ήδη καταθέσει νέες προτάσεις, περιμένοντας την απάντηση της Ουάσιγκτον. Όπως επισημαίνει ο Φερντουσί Πουρ, «η μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο των ΗΠΑ», ενώ το Ιράν δηλώνει έτοιμο να προχωρήσει σε μια συμφωνία αντίστοιχη με εκείνη του 2015 με την ομάδα 5+1, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει πραγματική πολιτική βούληση.

• Ωστόσο, οι «κόκκινες γραμμές» του Ιράν παραμένουν σαφείς και αδιαπραγμάτευτες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η πλήρης άρση των κυρώσεων, η αποδέσμευση των παγωμένων οικονομικών πόρων, ο σεβασμός στα πυρηνικά δικαιώματα της χώρας και η αναγνώριση του ρόλου της στη διαχείριση του Στενού του Ορμούζ. Παράλληλα, η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά ένα καθεστώς «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης», απαιτώντας συνολική διευθέτηση της κρίσης και τερματισμό των εχθροπραξιών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επιλογή της Τεχεράνης να επιμείνει σε έμμεσες διαπραγματεύσεις. Όπως τονίζεται, η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τις ΗΠΑ —λόγω προηγούμενων εμπειριών κατά τις οποίες συμφωνίες δεν τηρήθηκαν— οδηγεί το Ιράν στην προτίμηση της διαμεσολάβησης, ώστε να υπάρχουν εγγυήσεις και μάρτυρες σε κάθε πιθανή συμφωνία.

• Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να τηρεί σκληρή στάση, δηλώνοντας ότι η Ουάσιγκτον «κρατά όλα τα χαρτιά», ενώ ακύρωσε πρόσφατη αποστολή απεσταλμένων στο Πακιστάν λόγω έλλειψης προόδου. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης διαλόγου, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα καταθέσει πιο ουσιαστικές και βελτιωμένες προτάσεις.

Στο μεταξύ, η ευρύτερη περιφερειακή αστάθεια επιβαρύνει το κλίμα, με εντάσεις στον Λίβανο και συνεχιζόμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Το Ιράν επιδιώκει να συνδέσει τη διπλωματική διαδικασία με μια συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις.

Συνολικά, οι κινήσεις του Αμπάς Αραγκτσί αποτυπώνουν μια σύνθετη και πολυεπίπεδη στρατηγική: από τη μία, διατήρηση της πίεσης μέσω περιφερειακών ισορροπιών και, από την άλλη, άνοιγμα διαύλων επικοινωνίας για μια πιθανή συμφωνία. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η Ουάσιγκτον θα ανταποκριθεί, οδηγώντας σε μια νέα διπλωματική συμφωνία, ή αν η διαδικασία θα παραμείνει εγκλωβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο δυσπιστίας.

Σπύρος Σιδέρης

Η πρόσφατη επιστολή του πρώην προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προς τον Ιρανό ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, μαζί με τις αντιδράσεις από την Τεχεράνη, αποκαλύπτουν τις βαθιές αντιθέσεις και τις πιθανότητες για μια νέα πυρηνική συμφωνία. 

Η επιστολή Τραμπ και η απάντηση του Ιράν 

Ο Τραμπ, γνωστός για την πολιτική «μέγιστης πίεσης» έναντι του Ιράν, έστειλε μια επιστολή στον Χαμενεΐ, η οποία σύμφωνα με πηγές περιείχε τόσο απειλές όσο και ευκαιρίες για νέες διαπραγματεύσεις. Η επιστολή, που παραδόθηκε την περασμένη εβδομάδα, έθετε μια προθεσμία δύο μηνών για την Τεχεράνη να αποφασίσει αν θα συμμετάσχει σε νέες συνομιλίες για μια πυρηνική συμφωνία.

Ωστόσο, ο Χαμενεΐ απέρριψε την επιστολή, χαρακτηρίζοντάς την ως «φάρσα» και επικρίνοντας τις «υπερβολικές απαιτήσεις» των ΗΠΑ. 

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αρακτσί, δήλωσε ότι η Τεχεράνη μελετά προσεκτικά την επιστολή και θα απαντήσει «μέσω των κατάλληλων διαύλων». Ωστόσο, τόνισε ότι το Ιράν δεν πρόκειται να διαπραγματευτεί υπό την πίεση των κυρώσεων και των απειλών. «Είμαστε έτοιμοι για πόλεμο, αλλά δεν τον καλωσορίζουμε», πρόσθεσε ο Αρακτσί, υπογραμμίζοντας ότι το επόμενο έτος θα είναι «δύσκολο, σημαντικό και περίπλοκο». 

Η πολιτική της «μέγιστης πίεσης» και οι κυρώσεις 

Ο Τραμπ αποσύρθηκε από την πυρηνική συμφωνία του 2015, γνωστή ως JCPOA, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του και επανέφερε σκληρές κυρώσεις εναντίον του Ιράν. Αυτές οι κυρώσεις έχουν πλήξει βαριά την ιρανική οικονομία, αλλά η Τεχεράνη έχει ανταποκριθεί με την παραβίαση ορισμένων από τους περιορισμούς που επιβάλλει η συμφωνία στο πυρηνικό της πρόγραμμα.

• Το Ιράν έχει αυξήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου σε καθαρότητα έως και 60%, κάτι που οι δυτικές δυνάμεις θεωρούν απειλή, καθώς ξεπερνά τα όρια που απαιτούνται για ειρηνικούς σκοπούς. 

Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιμένει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς και ότι σέβεται τις υποχρεώσεις της βάσει του διεθνούς δικαίου. Ωστόσο, οι ενέργειές της έχουν αυξήσει τις ανησυχίες στη Δύση, ιδιαίτερα στο Ισραήλ, το οποίο θεωρεί το Ιράν ως την κύρια απειλή για την ασφάλειά του. 

Ο ρόλος του Ισραήλ και οι στρατηγικές συνομιλίες 

Το Ισραήλ, ως κύριος σύμμαχος των ΗΠΑ στην περιοχή, παίζει σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις. Σύμφωνα με αναφορές, μια ισραηλινή αντιπροσωπεία, που περιλαμβάνει τον υπουργό Στρατηγικών Υποθέσεων Ρον Ντέρμερ και τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας Τζάχι Χανέγκμπι, θα συναντηθεί με Αμερικανούς αξιωματούχους στον Λευκό Οίκο την επόμενη εβδομάδα. Οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τις πιθανότητες νέων διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ιράν, καθώς και σε άλλα ζητήματα ασφαλείας στην περιοχή. 

Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου πιστεύει ότι οι πιθανότητες μιας νέας συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι «ελάχιστες». Το Ισραήλ έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και ότι είναι έτοιμο να λάβει στρατιωτικά μέτρα αν χρειαστεί. 

Το Νορούζ και τα μηνύματα ειρήνης 

Σε μια παράδοξη αντιπαράθεση, οι δύο πλευρές ανταλλάσσουν και μηνύματα ειρήνης. Ο Τραμπ, με την ευκαιρία του Νορούζ, της γιορτής που σηματοδοτεί την αρχή του ιρανικού νέου έτους, εξέφρασε την «εκτίμησή του για τον πλούσιο πολιτισμό και τα εξαιρετικά ταλέντα των Ιρανών».

Από την άλλη πλευρά, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Μπαζεσκιάν ανέφερε ότι η κυβέρνησή του θέτει ως προτεραιότητα την εγκαθίδρυση καλών σχέσεων με τις γειτονικές χώρες και την προώθηση της ειρήνης και της ανθρωπιάς. 

Το μέλλον των σχέσεων ΗΠΑ-Ιράν 

Η τρέχουσα κατάσταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένει αβέβαιη. Η πολιτική της «μέγιστης πίεσης» από την πλευρά των ΗΠΑ και η ανθεκτικότητα της Τεχεράνης να μην υποχωρήσει υπό απειλές δημιουργούν ένα επικίνδυνο αδιέξοδο. Ενώ οι δύο πλευρές φαίνεται να αναζητούν τρόπους να αποφύγουν μια πλήρους κλίμακας σύγκρουση, οι πιθανότητες για μια νέα συμφωνία παραμένουν αμφίρροπες. 

Το Ιράν, από τη μία πλευρά, επιμένει ότι δεν θα διαπραγματευτεί υπό πίεση, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προειδοποιούν για τις συνέπειες μιας περαιτέρω προώθησης του πυρηνικού προγράμματος. Η επόμενη κίνηση της Τεχεράνης, καθώς και η απάντηση της Δύσης, θα καθορίσουν το μέλλον των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών και την πορεία της ειρήνης στην περιοχή.