Νίκος Γιαννόπουλος

Στη θεωρία, δηλαδή, αυτού του είδους η πρόοδος “κουμπώνει” απόλυτα με τις ανάγκες της τρίτης ηλικίας και ειδικά των ανθρώπων που λόγω του γήρατος δυσκολεύονται να μετακινηθούν. Στην πραγματικότητα όμως υπάρχει ένα μεγάλο, σχεδόν ανυπέρβλητο πρόβλημα. Η ψηφιακή “επιμόρφωση” των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας.

Είναι κοινό μυστικό και σίγουρα όλοι έχουμε τουλάχιστον ένα παράδειγμα να επικαλεστούμε από το στενό οικογενειακό μας ή φιλικό μας κύκλο ηλικιωμένου ο οποίος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει το διαδίκτυο, δεν μπορεί να στείλει ή να λάβει e-mail και να χειριστεί σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία.

Ανθρώπινο είναι βέβαια. Ουδείς οφείλει να είναι εξοικειωμένος σ’ αυτή την ηλικία. Υπάρχουν, έτσι και αλλιώς, πολλοί ανασταλτικοί παράγοντες, εκτός από την ηλικία. Η κούραση είναι μία από αυτές.

Ωστόσο, το πρόβλημα της έλλειψης ψηφιακών δεξιοτήτων, που πολλές φορές αφορά και ανθρώπους μικρότερους από 60 ετών υπάρχει. Και εκ των πραγμάτων, πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Το κράτος έχει όλα τα σχετικά στοιχεία που αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος στα χέρια του. Σύμφωνα με την έκθεση Digital Decade Strategic Roadmap του ελληνικού Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σε όλη την Ελλάδα το 2023 περίπου 52,4 % του πληθυσμού 16-74 ετών έχει τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες — ποσοστό κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (55,6 %).

Η χώρα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές με χαμηλότερη πρόοδο στην ψηφιακή κατάρτιση γενικά — και ειδικά μεταξύ των μεγαλύτερων ηλικιών, σύμφωνα με τα ευρήματα. 

Άλλη έρευνα, που διεξήχθη σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, έδειξε ότι στην Ελλάδα σχεδόν το 50 % των ατόμων 55 ετών και άνω δεν διαθέτουν ούτε βασικές ψηφιακές δεξιότητες, με ένα έντονο χάσμα συγκριτικά με τους νέους κάτω των 35 ετών (περίπου 90 % ψηφιακά ικανοί).

Σε μέτριο επίπεδο ψηφιακές γνώσεις έχει μόλις το 2% των ατόμων άνω το 60 ετών. Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι το ψηφιακό χάσμα στη χώρα μεταξύ νεότερων και μεγαλύτερων είναι, θα έλεγε κανείς, χαώδες.

Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι το χάσμα δεν είναι μόνο ηλικιακό αλλά και μορφωτικό. Στην Ελλάδα η διαφορά μεταξύ όσων έχουν υψηλό και χαμηλό μορφωτικό επίπεδο σε βασικές ψηφιακές δεξιότητες είναι μία από τις μεγαλύτερες στην ΕΕ.

Η αλλαγή και τα εμπόδια 

Στο επίκεντρο της λύσης βρίσκεται το πρόγραμμα «Ψηφιακή Μέριμνα για την Τρίτη Ηλικία», που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης, με στόχο την εκπαίδευση πολιτών άνω των 65 ετών σε βασικές ψηφιακές δεξιότητες.

Τα σεμινάρια περιλαμβάνουν χρήση έξυπνου κινητού, πλοήγηση στο διαδίκτυο, ηλεκτρονικές πληρωμές και πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες. Παράλληλα, αρκετοί δήμοι υλοποιούν δωρεάν μαθήματα ψηφιακής μεταμόρφωσης σε ΚΑΠΗ και δημοτικά κέντρα δια βίου μάθησης, δίνοντας έμφαση στην πρακτική εξάσκηση.

Την ίδια στιγμή, τράπεζες και πάροχοι υπηρεσιών επιχειρούν να διατηρήσουν υβριδικά μοντέλα εξυπηρέτησης, συνδυάζοντας ψηφιακά εργαλεία με φυσική παρουσία, ώστε να μη χαθεί η πρόσβαση για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία. 

Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρέχονται ειδικές τηλεφωνικές γραμμές υποστήριξης αποκλειστικά για ηλικιωμένους. Ακόμα όμως και αυτά τα εργαλεία δεν είναι αρκετά για να καλύψουν τη ζήτηση. Στην Ελλάδα οι ηλικιωμένοι είναι πολλοί και η απόσυρση των παραδοσιακών τρόπων εξυπηρέτησης έγιναν μάλλον απότομα και χωρίς διαβούλευση.

Παρά τα βήματα προόδου, ειδικοί επισημαίνουν ότι η επιτυχία αυτών των δράσεων εξαρτάται από τη συνέπεια, τη γεωγραφική κάλυψη και την εξατομικευμένη προσέγγιση. Η ψηφιακή ένταξη δεν αφορά μόνο την εκμάθηση μιας εφαρμογής, αλλά την ενίσχυση της αυτονομίας και της ασφάλειας των πολιτών σε ένα περιβάλλον που αλλάζει διαρκώς.

Σε τελική ανάλυση το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν η Ελλάδα θα ψηφιοποιηθεί πλήρως, αλλά αν αυτή η μετάβαση θα είναι συμπεριληπτική για όλους. Όμως, ως προς αυτό, υπάρχει ακόμα σημαντική απόσταση να διανυθεί. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι περίπου 1,3 εκατ. άνθρωποι στην Ελλάδα δεν χρησιμοποιούν καθόλου το internet (δηλαδή το 13 % του πληθυσμού).  Εκκινούμε την προσπάθεια από πολύ πίσω.