Η αρχή έγινε με τον Κώστα Καραμανλή ο οποίος πέρασε το κατώφλι του προεδρικού Μεγάρου και συζητήσαν θέματα εσωτερικής και διεθνούς επικαιρότητας. Το ενδιαφέρον πάντως εστιάζεται στο πώς προέκυψε η συνάντηση αυτή αλλά και στη συνέχεια.

Ο Κ. Τασούλας ήθελε εξαρχής να γίνουν συναντήσεις με τους πρώην πρωθυπουργούς. Την ιδέα του τη συζήτησε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη ο οποίος σύμφωνα με πληροφορίες ανταποκρίθηκε θετικά άμεσα. Τέτοιες πρωτοβουλίες στέλνουν μηνύματα ενότητας διαλόγου, ομοψυχίας, συνεννόησης.

Άμεσα ανταποκρίθηκε και ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής όταν ο Κώστας Τασούλας του τηλεφώνησε πριν από περίπου δύο εβδομάδες. Έτσι η συνάντηση πραγματοποιήθηκε μόλις ο Κώστας Καραμανλής επέστρεψε από τη Θράκη.

Μετά τη συνάντηση ο Κώστας Τασούλας βρέθηκε σε τραπέζι στον Μπαϊρακτάρη, επ’ αφορμής κοινής πρόσκλησης τριών προϊσταμένων του γραφείου της Προεδρίας.

Και έπεται συνέχεια με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Διότι τις επόμενες ημέρες ο Κώστας Τασούλας αναμένεται να κάνει δεκτό τον Γιώργο Παπανδρέου, ενώ θετικός εμφανίστηκε στο ραντεβού και ο Αντώνης Σαμαράς.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει τελευταία συχνή τηλεφωνική επικοινωνία και με τον Αλέξη Τσίπρα ο οποίος απέστειλε το βιβλίο του Ιθάκη στον Κώστα Τασούλα.

Προς το παρόν πάντως πρόσκληση στον Αλέξη Τσίπρα δεν έχει γίνει.

Για τον Αλέξη Τσίπρα τα πράγματα είναι προφανή. Με την “Ιθάκη” και την ομιλία του στο Παλλάς έχει προετοιμάσει το έδαφος της επιστροφής του, με νέο κόμμα και στόχευση την δεύτερη θέση στις επόμενες εκλογές ώστε να δράσει ως καταλύτης των πολιτικών διεργασιών και, γιατί όχι, υπό προϋποθέσεις και σε δεύτερο χρόνο, να διεκδικήσει τη διακυβέρνηση.

Σχετικά ευδιάκριτες είναι και οι προθέσεις του Αντώνη Σαμαρά. Οι τελευταίες παρεμβάσεις του για τη στάση της κυβέρνησης ως προς τις αγροτικές κινητοποιήσεις δείχνουν ότι είναι αρκετά κοντά στην απόφαση να προχωρήσει κι αυτός στην ίδρυση κόμματος. Σκοπός του να περιορίσει τις δυνατότητες του πρωθυπουργού να κατακτήσει την αυτοδυναμία.

Η απόφαση, όμως, του Κώστα Καραμανλή να ανεβάσει τους τόνους αμφισβήτησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, και μάλιστα σε θέματα όπως το κράτος δικαίου, η διαφθορά και οι υποκλοπές, και οι σαφείς αιχμές του δεύτερου για το “όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά“, δείχνουν ότι η σχέση τους έχει διαρραγεί σε τέτοιο βαθμό που πρέπει να προεξοφλείται ότι ο πρώην πρωθυπουργός δεν θα είναι αρωγός στην εκλογική καμπάνια της Ν.Δ, όπως έκανε, έστω και με βαριά καρδιά, στο παρελθόν.

Εφόσον δεν υπάρξουν ανατροπές (συμφιλίωσης), η Ν.Δ θα πορευτεί προς τις επόμενες κάλπες χωρίς τους δύο πρώην πρωθυπουργούς της παράταξης. Εάν, μάλιστα, ο ένας ιδρύσει κόμμα, και ο άλλος τον υποστηρίξει σιωπηρά (…), τα πράγματα δυσκολεύουν. “Μόνος μου και όλοι σας”, έλεγε παλαιότερα, σε μία κρίση …αυτοπεποίθησης, ο Παύλος Πολάκης, και ίσως σύντομα να δούμε να το επαναλαμβάνει, για διαφορετικούς λόγους ο πρωθυπουργός.

“Σφήνα” στους δύο πρώην πρωθυπουργούς της Ν.Δ μπήκε και ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Σαμαρά, Ευάγγελος Βενιζέλος. Δίπλα, μάλιστα, στον Καραμανλή (με τον οποίο τον χώριζε πολιτική άβυσσος εδώ και περίπου δύο δεκαετίες), και ακόμα περισσότερο με αρκετά σημεία ταύτισης ως προς τις ομιλίες τους στην εκδήλωση της εφημερίδας “Δημοκρατία”. Ο (και) πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ εστίασε μάλιστα στο τέλος εποχής των μονοκομματικών κυβερνήσεων, κι αυτό, πέρα από μία πολιτική και δημοσκοπική διαπίστωση, έχει μεγάλη σημασία και εφάπτεται με σενάρια και κυοφορούμενες διεργασίες.

Η πολιτική, ωστόσο, δεν κινείται γραμμικά, οι ανατροπές και η επίδραση της εκάστοτε συγκυρίας αποτελούν συστατικά της στοιχεία. Επί του παρόντος, ο Κυριάκος Μητσοτάκης διαθέτει και αντοχές και το όπλο των πρωτοβουλιών, πιθανότατα και στήριξη εντός και εκτός χώρας…

Στον εγχώριο πολιτικό αστερισμό έχουμε τέσσερις πρώην πρωθυπουργούς: Κ. Καραμανλή, Γ. Παπανδρέου, Αντ. Σαμαρά, Αλ. Τσίπρα (με σειρά “αποστρατείας”). Καθένας τους έχει κάνει, ή έχει προσπαθήσει να κάνει, μία από τις παραπάνω επιλογές.

Ο Καραμανλής, ισορροπεί ανάμεσα στον ρόλο του “statesman” και της παραταξιακής συνείδησης, το δεύτερο, εκ των πραγμάτων, τον φέρνει ενίοτε στην γκρίζα ζώνη της κριτικής, ακόμα και της αμφισβήτησης, των πολιτικών της κυβέρνησης. Διατηρεί (και ως…Καραμανλής) ισχυρά ερείσματα στην εκλογική βάση και το πολιτικό προσωπικό της Ν.Δ, αποφεύγει, ωστόσο, να κάνει “χρήση δικαιώματος”. Πολύ συχνά, η σιωπή του είναι πιό ηχηρή από τις προσεκτικές δημόσιες παρεμβάσεις του, αλλά και οι τελευταίες παράγουν μετρήσιμο πολιτικό αποτέλεσμα, δίχως, όμως, να προκαλούν εσωτερικούς κλυδωνισμούς. Περισσότερο “μεταφράζεται” και ερμηνεύεται, παρά εκδηλώνεται.

Ο Παπανδρέου κινείται μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης επιλογής. Κοινοβουλευτικά ενεργός, διεθνώς δραστήριος (με διαλέξεις και συμμετοχή σε διεθνή fora, κατά το μοντέλο των αμερικανών προέδρων που ολοκληρώνουν τον κύκλο τους), με τάσεις αναχωρητισμού, όμως, από την εγχώρια πολιτική καθημερινότητα, ακόμα και από το πεδίο της εσωτερικής αντιπαράθεσης στο ΠΑΣΟΚ.

Οι δύο επόμενοι πρώην πρωθυπουργοί, αν και τους χωρίζει μία ηλικιακή διαφορά 22 ετών, έχουν κάνει την τέταρτη επιλογή. Σμιλεύουν τον απολογισμό της θητείας τους, και σταθμίζουν τις αλλαγές των καιρών, στην Ελλάδα και διεθνώς, με στόχο την επιστροφή τους στην κεντρική πολιτική κονίστρα.

Η δίωρη συνέντευξη του Αντώνη Σαμαρά (Ant1), για παράδειγμα, θα μπορούσε να ισοδυναμεί με τον χρόνο που θα απαιτούνταν να ακούσει κανείς το audiobook της “Ιθάκης” του Αλέξη Τσίπρα. Ο δεύτερος επέλεξε έναν παραδοσιακό και μαζί σύγχρονο τρόπο απολογισμού και επανατοποθέτησης (βιβλίο και ήχος), ο πρώτος ακολούθησε την μάλλον πληκτική πεπατημένη μιας σκηνοθετημένης διαγγελματικής συνέντευξης.

Ένας πρώην πρωθυπουργός, όμως, δεν παύει να είναι πολιτικός. Το παρελθόν του θα τελεί πάντοτε υπό την κριτική των πολιτών και της δημόσιας σφαίρας, το παρόν του, όπως ο ίδιος το σκιαγραφεί, θα γίνεται αντικείμενο σχολιασμού, ακόμα και τόπος αντιπαράθεσης. Η υπεκφυγή “ουδέν σχόλιο” δεν ταιριάζει σε κανέναν, ούτε στους πρώην πρωθυπουργούς, το αντίθετο, κάτι τέτοιο αποτελεί δηλωτικό απαξίωσης, σε παρελθοντικό, ή και ενεστώτα χρόνο.

Ο Σαμαράς, για παράδειγμα, δεν πρέπει να μένει στο απυρόβλητο από το κόμμα που τον έκανε πρωθυπουργό, ή να του ασκείται κριτική μόνο για το σημερινό “γινάτι” του εναντίον του πρωθυπουργού. Δεν αποκτά, ελέω παραταξιακής ασυλίας, λευκή κάρτα για όσα έπραξε, ή δεν έπραξε, ως πρωθυπουργός, ούτε μπορεί να δέχεται κανείς ως θέσφατα όσα εκείνος επιμένει να προβάλλει με έντονα στοιχεία αυτοαναφορικότητας, και δίχως ίχνη αυτοκριτικής.

Κι’ όμως, η κυβέρνηση αυτό ακριβώς επιλέγει, αρνείται να σχολιάσει την σαμαρική έκφραση του σήμερα, την ίδια ώρα που η πρωθυπουργική του περίοδος παραμένει ασχολίαστη, ή ακόμα περισσότερο θεωρείται σπουδαία συνεισφορά στην διάσωση της χώρας. Εάν, όμως, ο Σαμαράς ήταν “ο καλύτερος πρωθυπουργός της μεταπολίτευσης”, όπως σε μία έκρηξη υπερβολής είχε πει κορυφαίος υπουργός (και τότε, και τώρα), εντελώς αψεγάδιαστος και αλάνθαστος, τότε δημιουργείται μία μάλλον προβληματική βάση σύγκρισης που μπορεί να δελεάσει αναποφάσιστους ψηφοφόρους. Δεν προτείνει κανείς δημόσιο αυτομαστίγωμα, αλλά μία δίκαιη αποτίμηση της ιστορίας ενός εκάστου.

Κι αν ακολουθήθηκε περίπου η ίδια τακτική έναντι της περιόδου Καραμανλή με αποτέλεσμα να μην έχουμε ακόμα πολιτικά συμφωνήσει για τον επιμερισμό των πολιτικών ευθυνων στην χρεοκοπία της χώρας, δεν σημαίνει ότι ταιριάζει και στην περίοδο Σαμαρά. Για πολλούς λόγους, επιπλέον, όμως, επειδή ο Καραμανλής δεν φιλοδοξεί να επιστρέψει και να αποκαθηλώσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Από την άλλη, μόνο στελέχη και ψηφοφόροι- ζηλωτές μπορούν να πιστέψουν ότι όλα ήταν καλώς καμωμένα επί συγκυβέρνησης Σαμαρά- Βενιζέλου, και, αίφνης, ωθήθηκαν στην καταστροφή από την διάδοχη διακυβέρνηση Τσίπρα.

Όταν έχουν ειπωθεί και γραφτεί εκατομμύρια λέξεις για τον τελευταίο -και εναντίον του-, και η μοναδική αντίδραση στην “τελειότητα” που περιγράφει ο Σαμαράς για τον εαυτό του είναι το “ουδέν σχόλιο”, η κλονισμένη σχέση εμπιστοσύνης πολιτικής-πολιτών διαρρηγνύεται ακόμα περισσότερο και τροφοδοτεί τον αντισυστημισμό.

Το ίδιο ισχύει, προφανώς, και για τον Αλ. Τσίπρα. Επί λέξει. Ακόμα κι αν κάποιοι προσδοκούν να επιστρέψει για να τους βγάλει από το αδιέξοδο, δεν πρέπει να στήνονται τοτέμ.

Προφανώς, η δική του “Ιθάκη” δεν είναι η Ιθάκη όλων- δεν θα μπορούσε, άλλωστε, να συμβεί. Δικαιούται, αφενός, να αντιλέξει στην “πολεμική” κριτική που δέχτηκε, οφείλει, δε, να μην υποπέσει στο λάθος του Αντ. Σαμαρά, να κάνει, δηλαδή, γενναία αυτοκριτική, θίγοντας ακόμα και τον σκληρό πυρήνα της πολιτικής του υπόστασης σε εκείνη την περίοδο.

Όπως, ορθώς, έλεγε ο Σαμαράς, “ουδείς αναμάρτητος” (αν και στη συνέντευξή του, το ξέχασε εντελώς). Αλλά και ουδείς στο απυρόβλητο, κι από κανέναν. Άλλως πώς, δεν πετάμε στην πυρά τον αντίπαλο, και διασώζουμε τον άλλον αντίπαλο (διότι στις εκλογές αυτό θα είναι ένα κόμμα Σαμαρά), επειδή κυβερνούσε το ίδιο πλοίο.

Όχι γιατί είναι εφικτό κάτι τέτοιο, αλλά επειδή υποδηλώνει την σχεδόν δομική αδυναμία του σημερινού πολιτικού συστήματος να συνομιλήσει –και όχι απαραίτητα να συμφωνήσει– για αρκετά αυτονόητα, αρχής γενομένης από τη νέα στρατηγική που πρέπει να αποκτήσει η χώρα στα εθνικά θέματα και δη σε ένα αγρίως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Τι είπε εν ολίγοις η Ντόρα: να πραγματοποιηθεί μία σύσκεψη εκείνων που διετέλεσαν πρωθυπουργοί, ήτοι Κ. Καραμανλής, Γ. Παπανδρέου, Αντ. Σαμαράς, Αλ. Τσίπρας, μαζί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Προσθεσε και τον Ευ. Βενιζέλο, ο οποίος καθόταν δίπλα της στο πάνελ της ημερίδας, ως αντιπρόεδρο της συγκυβέρνησης 2012-15, και ως διατελέσαντα υπουργό Εξωτερικών.

Και πώς δημιουργήθηκε αυτή η ιδέα στο μυαλό της πολυμήχανης Ντόρας; Απλό και αμείλικτο: ένα Συμβούλιο Πολιτικών Αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, με την σημερινή κομματική και κοινοβουλευτική “αρχιτεκτονική”, το πιθανότερο είναι πώς θα κατέληγε σε πολιτική οπερέτα.

Με τους μισούς να κατηγορούν τους άλλους μισούς για ενδοτισμό, με την κυβέρνηση, πιθανώς, να επιχειρεί να επιβάλλει τετελεσμένα, με ατζέντες κομματικού ανταγωνισμού, και δίχως την παραμικρή ελπίδα να τηρηθεί το απόρρητο.

Ακόμα κι αν κανείς κλείσει στην αίθουσα συνεδριάσεων του Προεδρικού Μεγάρου τον Μητσοτάκη, τον Ανδρουλάκη, τον Φάμελλο, τον Βελόπουλο, τον Κουτσούμπα, την Κωνσταντοπούλου, τον Χαρίτση, και τον Νατσιό, και πετάξει το κλειδί στον κήπο, το πιθανότερο είναι πώς οι φωνές θα ακούγονται μέχρι την πλατεία Συντάγματος. Οι δε διαρροές της επόμενης μέρας θα προκαλέσουν ασυγκράτητους γέλωτες από την Άγκυρα, μέχρι τις Βρυξέλλες, και την Ουάσιγκτον.

Ας είμαστε σοβαροί, εάν δεν θέλει μία φορά η κυβέρνηση να μοιραστεί σκέψεις και προτάσεις για τους χειρισμούς που επιβάλλονται σε αυτούς τους καιρούς, δεν μπορεί άλλη μία αυτή η αντιπολίτευση να αναζητήσει κοινούς τόπους. Αδιέξοδο.

Η πρόταση της Ντόρας πέρασε στα “ψιλά”, και για να λέμε του στραβού το δίκιο, δεν διατυπώθηκε επειδή η πρώην υπουργός έχει την παραμικρή ελπίδα ότι θα μπορούσε να πιάσει τόπο. Διατυπώθηκε για να αναδείξει πόσο βαθύ είναι το πρόβλημα της χώρας που απορρέει από τα πρόσωπα και τους ανταγωνισμούς, από το Μαξίμου μέχρι τα κομματικά στρατηγεία. Φάνηκε, άλλωστε, και στις συζητήσεις στο Κοινοβούλιο για την εξωτερική πολιτική και την τροπολογία για τον Άγνωστο Στρατιώτη. Το κομματικό σύστημα χωρίστηκε σε πατριώτες, λιγότερο πατριώτες και μειοδότες, και σε εκείνους που τιμούν τους ήρωες και τους αγώνες του υπέρ πάτρις, και τους άλλους που στήνουν “τσαντίρια” στον εθνικό κενοτάφιο. Και για να τα λέμε όλα, και η ίδια η Ντόρα έχει τις ευθύνες της (διαχρονικά) για την κατάσταση αυτή. Ίσως, ήταν και μία προσπάθεια “εξιλέωσης” η πρόταση της.

Πάντως, είναι αλήθεια ότι οι πρώην πρωθυπουργοί, εάν κρίνει κανείς από τις κατά καιρούς τοποθετήσεις τους, δείχνουν ότι ενδεχομένως να μπορούσαν να συγκλίνουν σε κάποια θέματα. Πάντως μπορούν να συζητούν. Όμως, προς θλίψη μας, αυτό συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό επειδή είναι “πρώην”. Ως εν ενεργεία πρωθυπουργοί κι εκείνοι –λιγότερο, ή περισσότερο ο καθένας– απέφευγαν τον διάλογο και προσχωρούσαν σε τοξικότητες και ανταγωνισμούς. Δείγμα, κι αυτό, της διαχρονικής δυσλειτουργίας του πολιτικού συστήματος, που, όσο περνούν τα χρόνια, γίνεται δομική, κρίση θεσμών και αξιών, κρίση αντιπροσώπευσης, και παράγει έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών.

Ωραία και χρήσιμη η πρόταση της Ντόρας. Προς υπενθύμιση, τελικά, όμως, προς αρχειοθέτηση…