Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με ανακοίνωση της συριακής προεδρίας, ο Αχμέντ αλ-Σαράα διαβεβαίωσε τον Ντόναλντ Τραμπ για την «πλήρη προσήλωση» της Συρίας στην ενότητα της επικράτειας και την εθνική κυριαρχία της. Η συνομιλία επικεντρώθηκε στις εξελίξεις της μεταβατικής περιόδου, στην ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας και της κοινωνικής συνοχής, καθώς και στη διατήρηση των κρατικών θεσμών, οι οποίοι, όπως τονίστηκε, αποτελούν βασικό πυλώνα για την αποτροπή νέων αποσταθεροποιητικών σεναρίων.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη συντονισμού των διεθνών προσπαθειών για την αποτροπή της ανασυγκρότησης τρομοκρατικών οργανώσεων, με πρώτο στη λίστα το Ισλαμικό Κράτος (ISIS). Ο Σύρος πρόεδρος επεσήμανε ότι η επιστροφή τέτοιων σχηματισμών θα μπορούσε να ακυρώσει κάθε προσπάθεια πολιτικής μετάβασης, υπογραμμίζοντας πως μόνο μέσα από διπλωματία, πολυμερή συνεργασία και ενεργό εμπλοκή των διεθνών δρώντων μπορεί να διασφαλιστεί ένα βιώσιμο μέλλον.

• Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τη συνομιλία «εξαιρετική», εκφράζοντας τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών στην οικοδόμηση μιας «ενωμένης και ισχυρής Συρίας». Παράλληλα, επανέλαβε τη δέσμευση της Ουάσιγκτον να συμβάλει στην ανοικοδόμηση της χώρας, σε μια περίοδο όπου οι ανάγκες σε υποδομές, κοινωνικές υπηρεσίες και βασικά αγαθά παραμένουν τεράστιες.

Η αμερικανική κινητικότητα δεν περιορίζεται στο επίπεδο των δηλώσεων. Οι ΗΠΑ καταβάλλουν εντατικές διπλωματικές προσπάθειες για την επίτευξη μιας μόνιμης εκεχειρίας και ενός πολιτικού διακανονισμού μεταξύ της κυβέρνησης στη Δαμασκό και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF / κουρδικές δυνάμεις), οι οποίες υπήρξαν επί χρόνια ο βασικός στρατιωτικός εταίρος της Ουάσιγκτον στον αγώνα κατά του ISIS. Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Αχμέντ αλ-Σαράα παρουσιάζεται πλέον ως «προνομιακός συνομιλητής» των ΗΠΑ, γεγονός που σηματοδοτεί μια σημαντική μεταβολή στις ισορροπίες.

Την ίδια στιγμή, η Ρωσία προχωρά σε κινήσεις που αποτυπώνουν μια πιο επιφυλακτική στάση απέναντι στις εξελίξεις. Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε ότι ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα έχει επίσημη συνάντηση με τον Σύρο ομόλογό του, ο οποίος πραγματοποιεί επίσκεψη εργασίας στη Μόσχα. Σύμφωνα με τη ρωσική πλευρά, οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν τόσο στις διμερείς σχέσεις όσο και στην ευρύτερη κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

• Ωστόσο, σχεδόν ταυτόχρονα με αυτή τη διπλωματική πρωτοβουλία, η Μόσχα προχώρησε σε μερική αποχώρηση στρατιωτικών δυνάμεων από το αεροδρόμιο της Καμισλί στη βορειοανατολική Συρία. Ρωσικές μονάδες και βαρύς εξοπλισμός μεταφέρθηκαν αεροπορικώς προς τη βάση Χμεϊμίμ στη Λαττάκεια, που αποτελεί το βασικό στρατιωτικό προπύργιο της Ρωσίας στη χώρα. Η Καμισλί είχε μετατραπεί σε ρωσική βάση από το 2019, σε μια περιοχή με έντονο κουρδικό στοιχείο και στρατηγική σημασία.

Η αποχώρηση αυτή έρχεται μετά από εβδομάδες έντασης μεταξύ του συριακού στρατού και των κουρδικών δυνάμεων, οι οποίες αναγκάστηκαν να αποσυρθούν από εκτεταμένες περιοχές στις επαρχίες Ντέιρ εζ-Ζορ και Ράκα, επιστρέφοντας κυρίως στο προπύργιό τους στη Χασάκα. Οι εξελίξεις αυτές καταδεικνύουν ότι το πεδίο παραμένει ρευστό και ότι η στρατιωτική ισορροπία δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί πλήρως.

• Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η νέα συριακή ηγεσία υιοθετεί πλέον μια σαφώς πιο συμφιλιωτική στάση απέναντι στη Μόσχα, παρά το γεγονός ότι η Ρωσία υπήρξε ο βασικός στρατιωτικός και διπλωματικός στυλοβάτης του καθεστώτος του ανατραπέντος προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ. Η μετατόπιση αυτή δείχνει πως η Δαμασκός επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε διαφορετικά κέντρα ισχύος, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει τόσο τις δυτικές όσο και τις ρωσικές διασυνδέσεις.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας Συρίας σε φάση επαναπροσδιορισμού. Η ρητορική περί ενότητας, κυριαρχίας και διπλωματικής επίλυσης συγκρούσεων συνδυάζεται με πραγματικές κινήσεις στο πεδίο, τόσο στρατιωτικές όσο και πολιτικές. Αν αυτές οι πρωτοβουλίες θα οδηγήσουν σε μια μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση ή απλώς σε μια προσωρινή ανακωχή συμφερόντων, παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Το βέβαιο είναι ότι η χώρα εισέρχεται σε μια νέα, εξαιρετικά κρίσιμη φάση, όπου οι διεθνείς ισορροπίες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το μέλλον της.

Σπύρος Σιδέρης

Τι ανακοινώθηκε – και τι έμεινε στο σκοτάδι

Η κατ’ ιδίαν συνομιλία Ζελένσκι–Τραμπ διήρκεσε λιγότερο από μία ώρα και δεν συνοδεύτηκε από κοινές δηλώσεις ή συγκεκριμένες ανακοινώσεις. Το μόνο σαφές στοιχείο που επιβεβαιώθηκε δημοσίως ήταν ότι, μετά τις επαφές των Αμερικανών απεσταλμένων στη Μόσχα, θα ακολουθήσουν συναντήσεις εργασιακών ομάδων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Ουκρανίας, της Ρωσίας και των ΗΠΑ. Πρόκειται για μια φόρμουλα που υποδηλώνει πως, παρά την απουσία άμεσων αποτελεσμάτων, ο διαπραγματευτικός δίαυλος παραμένει ανοικτός.

Το μήνυμα προς την Ευρώπη και το υπόγειο αφήγημα

Στην ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, ο Ζελένσκι υιοθέτησε ιδιαίτερα αιχμηρό τόνο απέναντι στην Ευρώπη, κατηγορώντας την για έλλειψη αποφασιστικότητας απέναντι στη Ρωσία. Σε μια αποστροφή που προκάλεσε συζητήσεις, υποστήριξε ότι χωρίς την Ουκρανία η Ευρώπη δεν μπορεί να γίνει πραγματικά ισχυρή και ότι μόνο με την ουκρανική συμμετοχή θα αποκτήσει διεθνές βάρος. Οι δηλώσεις αυτές ερμηνεύτηκαν από αναλυτές ως προσπάθεια του Κιέβου να προωθήσει εκ νέου την ιδέα ενός ευρωπαϊκού αμυντικού άξονα με κεντρικό ρόλο της Ουκρανίας, ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ – μια ιδέα που, ωστόσο, παραμένει θεωρητική όσο συνεχίζεται ο πόλεμος.

Το «κλειδί» των συνομιλιών: εδάφη και Ντονμπάς

Το κρίσιμο ερώτημα που πλανάται πίσω από τις δημόσιες τοποθετήσεις αφορά το πραγματικό περιεχόμενο των συνομιλιών με τον Τραμπ. Σύμφωνα με δηλώσεις του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ, η επίλυση της σύγκρουσης έχει ουσιαστικά περιοριστεί σε ένα βασικό ζήτημα, το οποίο ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει ως το πιο δύσκολο: το θέμα των εδαφών. Πιο συγκεκριμένα, στο επίκεντρο φαίνεται να βρίσκεται η απαίτηση της Ρωσίας –και, σύμφωνα με διαρροές, και των ΗΠΑ– για αποχώρηση των ουκρανικών στρατευμάτων από το Ντονμπάς.

«Κόκκινη γραμμή» και το παζάρι των εγγυήσεων

Για τον Ζελένσκι, η συγκεκριμένη απαίτηση συνιστά κόκκινη γραμμή. Η μέχρι σήμερα στάση του Κιέβου απορρίπτει κάθε ιδέα αποχώρησης χωρίς ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ουκρανός πρόεδρος επιδιώκει τη δημιουργία ευρωπαϊκής στρατιωτικής δύναμης που θα αναπτυχθεί στην Ουκρανία μετά από μια πιθανή εκεχειρία, με ρητή στήριξη των ΗΠΑ. Ωστόσο, ο Τραμπ δεν έχει δείξει διάθεση να δεσμευθεί σε εγγυήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε άμεση αντιπαράθεση με τη Ρωσία, γεγονός που καθιστά το ουκρανικό αίτημα εξαιρετικά δύσκολο.

Το «οικονομικό πακέτο» και η έλλειψη υπογραφών

Σύμφωνα με πληροφορίες που κυκλοφορούν σε δυτικά μέσα, στο Νταβός ο Ζελένσκι φέρεται να δέχθηκε πρόταση για αποχώρηση από το Ντονμπάς χωρίς την παρουσία ευρωπαϊκών στρατευμάτων, με αντάλλαγμα ένα ευρύ οικονομικό πακέτο στήριξης.

Στο τραπέζι φέρεται να τέθηκαν σχέδια για ταμείο ανοικοδόμησης της Ουκρανίας ύψους έως και 800 δισ. δολαρίων, καθώς και προοπτική ζώνης ελεύθερου εμπορίου με τις ΗΠΑ. Παράλληλα, συζητήθηκαν υποσχέσεις πολιτικής και οικονομικής υποστήριξης σε περίπτωση νέας ρωσικής επίθεσης, χωρίς όμως σαφείς στρατιωτικές δεσμεύσεις.

Το αν ο Ζελένσκι αποδέχθηκε ή απέρριψε αυτή τη λογική παραμένει ασαφές. Η έντονη ρητορική του στο Νταβός δείχνει ότι δεν έχει μετακινηθεί δημοσίως από τις βασικές του θέσεις. Από την άλλη, η απουσία οποιασδήποτε συμφωνίας ή υπογεγραμμένου εγγράφου, όπως επισημαίνει η εφημερίδα Financial Times, ενισχύει την αίσθηση ότι οι συνομιλίες δεν οδήγησαν σε σύγκλιση. Αρχικά υπήρχαν προσδοκίες για υπογραφή συμφωνιών ασφάλειας και μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, κάτι που τελικά δεν συνέβη.

Το επόμενο 48ωρο: Μόσχα, Πούτιν και πραγματικοί μοχλοί πίεσης

Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι η επίσκεψη των Αμερικανών απεσταλμένων στη Μόσχα και οι επαφές τους με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Από εκεί θα φανεί αν η Ρωσία είναι διατεθειμένη να κινηθεί σε έναν συμβιβασμό ή αν οι συνομιλίες θα περιοριστούν σε επαναβεβαίωση παγιωμένων θέσεων. Σε κάθε περίπτωση, η τελική στάση της Ουκρανίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο ο Τραμπ θα επιχειρήσει να ασκήσει πραγματική πίεση στο Κίεβο, είτε μέσω περιορισμού της στρατιωτικής βοήθειας είτε μέσω αναστολής παροχής κρίσιμων πληροφοριών.

Χωρίς τέτοιου είδους μοχλούς πίεσης, θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο ο Ζελένσκι να αποδεχθεί αποχώρηση από το Ντονμπάς. Αντίθετα, το πιο πιθανό σενάριο είναι η συνέχιση των διαπραγματεύσεων, με την ελπίδα ότι οι διεθνείς συσχετισμοί θα επιτρέψουν στο Κίεβο να διατηρήσει τις βασικές του θέσεις και να αποσπάσει μεγαλύτερη στήριξη από τη Δύση. Το Νταβός, τελικά, δεν έδωσε απαντήσεις, αλλά ανέδειξε με σαφήνεια ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται σε μια νέα, πιο σύνθετη διπλωματική φάση, όπου οι αποφάσεις δεν θα κριθούν μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά κυρίως στα παρασκήνια της διεθνούς πολιτικής.

Σπύρος Σιδέρης

Για τη Μόσχα, η Ινδία είναι ένας από τους τελευταίους μεγάλους εταίρους εκτός Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών που διατηρεί ανοικτά όλα τα κανάλια – από την άμυνα έως την ενέργεια. Από τη σοβιετική εποχή μέχρι σήμερα, η Ρωσία συνέβαλε καθοριστικά στο χτίσιμο της Ινδίας ως ανερχόμενης στρατιωτικής και τεχνολογικής δύναμης: από τα συστήματα αεράμυνας και τα μαχητικά αεροσκάφη μέχρι το διάστημα, την πυρηνική ενέργεια και τον τομέα των υδρογονανθράκων.

Σήμερα, με τις δυτικές αγορές σε μεγάλο βαθμό κλειστές για τη Ρωσία λόγω των κυρώσεων για την Ουκρανία, το Νέο Δελχί προσφέρει στη Μόσχα κάτι ανεκτίμητο: πρόσβαση σε μια τεράστια, ταχέως αναπτυσσόμενη οικονομία που είναι πρόθυμη να αγοράσει φθηνό ρωσικό πετρέλαιο και να συνεχίσει τη συνεργασία στην άμυνα.

Από ινδικής πλευράς, τα ρωσικά ενεργειακά και αμυντικά συστήματα εξακολουθούν να αποτελούν δομικό στοιχείο της ισχύος της χώρας. Ο ινδικός στρατός παραμένει σε μεγάλο βαθμό «δεμένος» με τη ρωσική βιομηχανία: μαχητικά αεροσκάφη, άρματα μάχης, πυραυλικά συστήματα, υποβρύχια και κρίσιμες πλατφόρμες είναι ρωσικής προέλευσης. Η ενέργεια και η άμυνα αποτελούν, συνεπώς, τους δύο κεντρικούς άξονες που δίνουν στις συνομιλίες Πούτιν–Ναρέντρα Μόντι πραγματικό βάθος.

• Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, στην ατζέντα της συνάντησης μπήκαν βασικές αμυντικές πλατφόρμες: η προμήθεια και πιθανή συμπαραγωγή μαχητικών Σουχόι Su-57 πέμπτης γενιάς, καθώς και η επέκταση της συνεργασίας στα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας S-400. Τα S-400 έχουν αποκτήσει ιδιαίτερο συμβολισμό για την Ινδία, καθώς θεωρούνται κρίσιμα για την προστασία των συνόρων της, τόσο απέναντι στο Πακιστάν όσο και σε μια ολοένα πιο πιεστική Κίνα. Μια συμφωνία για τα Su-57 θα έστελνε μήνυμα ότι η Ινδία συνεχίζει να επενδύει στη ρωσική τεχνολογία αιχμής, παρά το πολιτικό κόστος που αυτό συνεπάγεται στις σχέσεις της με τη Δύση.

Η οικονομική διάσταση είναι εξίσου κομβική. Τα τελευταία χρόνια, το Νέο Δελχί μετατράπηκε σε ζωτικής σημασίας αγορά για το ρωσικό αργό πετρέλαιο. Πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία ήταν περιθωριακές· στη συνέχεια, εκτοξεύτηκαν, καλύπτοντας πλέον ένα σημαντικό ποσοστό των συνολικών ινδικών εισαγωγών. Αυτό επέτρεψε στη Ρωσία να ανακατευθύνει τις ροές της από την Ευρώπη προς την Ασία, ενώ η Ινδία καρπώθηκε μεγάλες εκπτώσεις, ενισχύοντας την εφοδιαστική της ασφάλεια.

Ωστόσο, αυτή η ενεργειακή σύγκλιση δεν ήρθε χωρίς κόστος. Η Ουάσινγκτον και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αυξάνουν την πίεση στο Νέο Δελχί να περιορίσει τη συνεργασία του με τη Μόσχα, χρησιμοποιώντας εργαλεία όπως δευτερογενείς κυρώσεις, δασμούς και ρυθμιστικά εμπόδια. Σύμφωνα με τον ερευνητή Τζουμαμπέκ Σιραμπέκοφ, η επιβολή αμερικανικών μέτρων σε ρωσικές εταιρείες όπως η Lukoil και η Rosneft έχει ήδη οδηγήσει μέρος των ινδικών εταιρειών να περιορίσουν τις συναλλαγές τους και να απαγορεύσουν την είσοδο δεξαμενόπλοιων που εμπλέκονται σε κυρώσεις σε αρκετά μεγάλα λιμάνια της χώρας. Η επίσκεψη Πούτιν, επομένως, διαβάζεται και ως προσπάθεια να αντισταθμιστούν οι πιθανές απώλειες από το πετρέλαιο με ένα πιο διευρυμένο πλέγμα συνεργασίας.

• Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζονται νέα ανοίγματα στις εμπορικές ροές και στην αγορά εργασίας. Μία από τις ιδέες που συζητούνται είναι η επιτάχυνση της πρόσβασης ινδικών προϊόντων στη ρωσική αγορά, αλλά και η σύναψη συμφωνίας για τη μετακίνηση εργαζομένων, ώστε να δημιουργηθεί θεσμικό πλαίσιο για νόμιμη μετανάστευση ειδικευμένων Ινδών εργαζομένων προς τη Ρωσία. Η Μόσχα αντιμετωπίζει σημαντικές ελλείψεις προσωπικού σε τομείς όπως οι υπηρεσίες πληροφορικής, και η Ινδία διαθέτει ακριβώς αυτό που λείπει: τεράστιο ανθρώπινο δυναμικό υψηλής κατάρτισης.

Ο αναλυτής στρατιωτικών θεμάτων Ιγκόρ Κοροτσένκο υπογραμμίζει ότι περισσότερο από το 50% των εν ενεργεία ινδικών στρατιωτικών πλατφορμών είναι ρωσικής προέλευσης. Παρ’ όλα αυτά, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σταδιακή μείωση των παραγγελιών ρωσικών οπλικών συστημάτων, καθώς η Ινδία επιδιώκει πολυδιάστατες συνεργασίες, ανοίγοντας δίαυλους και με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ και άλλους προμηθευτές. Ο σύντομος αλλά έντονος πρόσφατος γύρος έντασης με το Πακιστάν έδωσε, κατά τον ίδιο, «πρακτικό τεστ» στην αποτελεσματικότητα πολλών ρωσικών συστημάτων – τεστ που, σύμφωνα με τη ρωσική ανάγνωση, επιβεβαίωσε την αξία τους.

Παρά το ότι το Νέο Δελχί δεν έχει προχωρήσει σε μεγάλες νέες αμυντικές παραγγελίες από τη Ρωσία μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία – και ενώ η Μόσχα δίνει προτεραιότητα στις δικές της αμυντικές ανάγκες – η Ινδία δεν κλείνει την πόρτα. Αντιθέτως, η επίσκεψη Πούτιν θεωρείται ευκαιρία για να συζητηθούν εκ νέου η προμήθεια των Su-57, αλλά και πρόσθετων πυραυλικών συστημάτων, κάτι που, αν επιβεβαιωθεί, θα σήμαινε μια ανανεωμένη ψήφο εμπιστοσύνης στη Ρωσία ως αμυντικό εταίρο.

• Πέρα από τα όπλα και το πετρέλαιο, υπάρχει και ο πυλώνας της πολιτικής εμπιστοσύνης. Στο Νέο Δελχί κυριαρχεί η αντίληψη ότι δεν μπορεί να υπάρξει ευρασιακή αρχιτεκτονική ασφάλειας χωρίς τη συμμετοχή τριών πρωταγωνιστών: Ρωσίας, Ινδίας και Κίνας. Η Ινδία επιδιώκει να διατηρήσει έναν δύσκολο ισορροπιστικό ρόλο: να συνεργάζεται στενά με τις ΗΠΑ και τη Δύση, χωρίς όμως να «σπάσει» τους δεσμούς με τη Ρωσία, και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει την Κίνα ως στρατηγικό ανταγωνιστή αλλά και αναπόφευκτο εταίρο σε πολυμερή σχήματα όπως οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης.

Στο ζήτημα της Ουκρανίας, η Ινδία έχει επιλέξει μια επιδέξια αλλά αμφιλεγόμενη ουδετερότητα: αποφεύγει να καταδικάσει ρητά τη Μόσχα, καλεί σε διάλογο και κατάπαυση του πυρός, ενώ παράλληλα αξιοποιεί τις συνθήκες για να ενισχύσει τα δικά της οικονομικά και ενεργειακά συμφέροντα. Η ρωσική ηγεσία, από την πλευρά της, δεν χάνει ευκαιρία να επαινεί αυτή τη στάση, παρουσιάζοντάς την ως παράδειγμα «υπεύθυνης, πολυπολικής πολιτικής».

Η επίσκεψη Πούτιν, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα διμερές ραντεβού με οικονομικούς και αμυντικούς φακέλους. Είναι ένα τεστ αντοχής για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η Ινδία στην υπεράσπιση της στρατηγικής της αυτονομίας μέσα σε ένα διεθνές σύστημα που πολώνεται. Για τη Ρωσία, είναι μια ευκαιρία να δείξει ότι παραμένει επιθυμητός εταίρος πέρα από τον στενό κύκλο των παραδοσιακών συμμάχων της. Και για όλους τους υπόλοιπους, είναι μια ακόμη υπενθύμιση ότι το παιχνίδι της παγκόσμιας ισχύος δεν παίζεται μόνο στα μέτωπα της Ουκρανίας, αλλά και στα χαλιά των πρωτευουσών όπως το Νέο Δελχί, όπου η ουδετερότητα μπορεί να αξίζει όσο ένα ολόκληρο οπλοστάσιο.

Οι μάχες μέσα στην πόλη έχουν ενταθεί τις τελευταίες ημέρες, αφότου ρωσικά στρατεύματα διείσδυσαν με επιτυχία σε αυτήν. Στην πόλη έχουν εισέλθει περισσότεροι από 300 Ρώσοι στρατιώτες, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος μίλησε σε δημοσιογράφους την Παρασκευή. Συνολικά στην περιοχή, κατά τον Ουκρανό πρόεδρο, η Ρωσία είχε συγκεντρώσει περίπου 170.000 στρατιώτες για να ενισχύσει την επίθεση στο Ποκρόφσκ.

Επίλεκτες δυνάμεις οι Ουκρανοί

Η Ουκρανία έχει στείλει επίλεκτες ειδικές δυνάμεις για να ενισχύσουν τις τακτικές μονάδες που πολεμούν σώμα με σώμα μέσα στην πόλη, ενώ την επιχείρηση επιβλέπει προσωπικά ο επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, Κύριλο Μπουντάνοφ, γεγονός που υπογραμμίζει την κρισιμότητα της κατάστασης.

Η «πτώση» του Ποκρόβσκ,  θα αποτελούσε τη σημαντικότερη ρωσική νίκη από την κατάληψη της Αβντιίβκα τον Φεβρουάριο του 2024. Ωστόσο, η μικρή απόσταση των μόλις 30 χιλιομέτρων μεταξύ των δύο πόλεων φανερώνει τον αργό ρυθμό της ρωσικής προέλασης, που έχει κοστίσει τεράστιες ανθρώπινες απώλειες.

Με την εαρινή ρωσική επίθεση να φτάνει στο τέλος της και τον χειμώνα να πλησιάζει, «παγώνοντας» το μέτωπο, η νίκη στο Ποκρόβσκ εκτιμάται ότι θα είχε περισσότερο ψυχολογικό παρά στρατηγικό αντίκτυπο για τη Μόσχα.  Παρόλα αυτά θα αποτελούσε τη μεγαλύτερη νίκη για τις ρωσικές δυνάμεις από το 2023, μια νίκη που φαίνεται πλέον σχεδόν αναπόφευκτη, σύμφωνα με όσους βρίσκονται επί τόπου.

«Η κατάσταση είναι δύσκολη, με κάθε είδους μάχες να είναι σε εξέλιξη, ανταλλαγή πυροβολισμών σε αστικές περιοχές και βομβαρδισμούς με κάθε είδους όπλα», δήλωσε στο CNN διοικητής ουκρανικού τάγματος, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας.  «Είμαστε σχεδόν περικυκλωμένοι, αλλά το έχουμε συνηθίσει», πρόσθεσε.

Η τακτική του κλεφτοπολέμου

«Η ένταση των κινήσεών τους είναι τέτοια που οι (Ουκρανοί) χειριστές μη επανδρωμένων αεροσκαφών απλά δεν μπορούν να συμβαδίσουν με τον ρυθμό. Οι Ρώσοι συχνά κινούνται σε ομάδες των τριών, υπολογίζοντας στο γεγονός ότι οι δύο θα εξουδετερωθούν, αλλά ο ένας θα φτάσει στην πόλη και θα δημιουργήσει ένα προγεφύρωμα εκεί. Περίπου εκατό τέτοιες ομάδες μπορούν να περάσουν μέσα σε μια μέρα», δήλωσε στο αμερικανικό δίκτυο άλλος Ουκρανός, από την μονάδα μη επανδρωμένων αεροσκαφών Peaky Blinders.

Ο ισχυρισμός ότι η Ρωσία είναι πρόθυμη να θυσιάσει δύο στρατιώτες για να περάσει μόνο ένας μπορεί να ακούγεται υπερβολικός αλλά επιβεβαιώνεται από τις παρατηρήσεις διεθνών ερευνητών που κάνουν λόγο για πολύ μεγάλο αριθμό ρωσικών απωλειών γύρω από το Ποκρόφσκ, παρόλο που η κατάληψη της πόλης δεν θα κάνει μεγάλη διαφορά επί τόπου.

Συμβολική μάχη

Αυτό συμβαίνει επειδή η μάχη για το Ποκρόφσκ δεν είναι πλέον μια μάχη για έναν στρατηγικά σημαντικό κόμβο logistics. Αντίθετα, έχει πλέον μεταμορφωθεί σε μια συμβολική μάχη. «Από την οπτική γωνία του πεδίου της μάχης, δεν βγάζει νόημα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Τζορτζ Μπάρος του Ινστιτούτου για την Μελέτη του Πολέμου (ISW).

Το Ποκρόφσκ θεωρείτο για καιρό μια πόλη-κλειδί για τους Ουκρανούς, λόγω των οδικών και σιδηροδρομικών συνδέσεων στην πόλη. Βρίσκεται σε μια διασταύρωση αρκετών σημαντικών οδικών αρτηριών, που οδηγούν στο Ντονέτσκ και την Κοστιαντίνοβκα στα ανατολικά και στο Ντνίπρο και τη Ζαπορίζια στα δυτικά.

Περικυκλωμένοι οι Ουκρανοί

«Ήταν επιχειρησιακά σημαντική επειδή ήταν μια γραμμή ανεφοδιασμού που υποστήριζε τα logistics των Ουκρανών, η οποία στη συνέχεια επεκτάθηκε και υποστήριξε τις άλλες ουκρανικές τακτικές θέσεις σε μικρότερα χωριά και στο πεδίο γύρω από το Ποκρόφσκ», εξήγησε ο Μπάρος.  Ωστόσο, αυτό άλλαξε όταν η Ρωσία άρχισε να περικυκλώνει το Ποκρόφσκ το καλοκαίρι.

Οι συχνές επιθέσεις στον κεντρικό αυτοκινητόδρομο και τη σιδηροδρομική γραμμή ανάγκασαν το Κίεβο να αναζητήσει και να βρει εναλλακτικές οδούς ανεφοδιασμού, μετατοπίζοντας τη λειτουργία του κόμβου μακριά από το Ποκρόφσκ, κάτι που αποτέλεσε μεγάλη επιτυχία για τους Ρώσους. «Από αυτό το σημείο και μετά, στην πραγματικότητα δεν κάνει τίποτα επιχειρησιακά για τους Ρώσους η κατάληψή της, επειδή έχουν ήδη επιτύχει το κύριο αποτέλεσμα που ήθελαν πριν από λίγο καιρό», ανέφερε ο Μπάρος μιλώντας στο CNN.

Με βάση όλα αυτά, είναι σαφές ότι, ενώ το Ποκρόφσκ έχει ως επί το πλείστον καταστραφεί και η στρατηγική του αξία έχει σχεδόν εκμηδενιστεί, η κατάληψή του έχει αποκτήσει συμβολική αξία για τους Ρώσους. Και σε έναν πόλεμο που έχει σε μεγάλο βαθμό βαλτώσει, συμβολικές νίκες σαν κι αυτή έχουν ιδιαίτερη σημασία. Το Ποκρόφσκ αν «πέσει» θα γίνει η μεγαλύτερη πόλη που καταλαμβάνει η Μόσχα μετά το Μπαχμούτ, τον Μάιο του 2023.

«Στρατηγικά, από κάθε άποψη, το Ποκρόφσκ είναι πολύ σημαντικό, επειδή ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει καταβάλει πολλές φορές προσπάθειες για να κάνει δημόσιες δηλώσεις, μέσα και έξω από τη χώρα, σχετικά με την κατάληψή του», εξήγσε ο Μπάρος. «Προσπαθεί να παρουσιάσει τη στρατιωτική νίκη της Ρωσίας στο πεδίο της μάχης ως αναπόφευκτη», πρόσθεσε.

Πίεση στον Τραμπ

Ο Πούτιν έχει καταστήσει σαφές ότι στόχος του είναι να καταλάβει ολόκληρες τις περιοχές του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ στην ανατολική Ουκρανία, καθώς και τη Χερσώνα και τη Ζαπορίζια στο νότο. Η κατάληψη του Ποκρόφσκ θα επέτρεπε στη Ρωσία να εσιτάσει σε άλλα σημεία, προς τις πόλεις στα βορειοανατολικά, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ουκρανικής άμυνας στην περιοχή.

Κατά τον Ζελένσκι πάντως είναι επίσης πολύ σημαντικό για τη Ρωσία να κάνει ό,τι μπορεί για να καταλάβει την Ποκρόβσκ επειδή «χρειάζεται να επιδείξουν επιτυχία, για να αναβιώσουν το αφήγημα ότι μπορούν να κατακτήσουν ολόκληρο το Ντονμπάς και έτσι να ωθήσουν τον Τραμπ να μεσολαβήσει για μια συμφωνία με τον Πούτιν».

Η θέση βέβαια του Ζελένσκι είναι πιο δύσκολη. Σε αντίθεση με τον Πούτιν, που δείχνει αδιαφορία για τις απώλειες στρατιωτών, ο Ουκρανός πρόεδρος δεν μπορεί να υπερασπιστεί κάθε μέτρο εδάφους πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε ζωές, χωρίς να προκαλέσει αντιδράσεις στο εσωτερικό. Ωστόσο, η εύκολη απώλεια εδαφών θα προσέφερε στη Ρωσία μια μεγάλη νίκη σε επικοικωνιακό επίπεδο, που θα μπορούσε να επηρεάσει τη στήριξη των συμμάχων της Ουκρανίας, σημειώνει το πρακτορείο Bloomberg.

Η σημασία του ελέγχου της πόλης

Πάντως, όπως εξήγησε στο Bloomberg ο Άρτεμ Πριμπίλνοφ, εκπρόσωπος της 155ης μηχανοκίνητης ταξιαρχίας που υπερασπίζεται την πόλη, η νίκη της Ρωσίας στο Ποκρόβσκ δεν είναι τόσο αδιάφορη στρατηγικά επειδή όποιος ελέγχει την πόλη αποκτά πλεονεκτική, υπερυψωμένη θέση για την εκτόξευση μη επανδρωμένων αεροσκαφών βαθύτερα στα εχθρικά εδάφη.

Επίσης η Ρωσία θα μπορούσε να αποκαταστήσει τον σιδηροδρομικό κόμβο, αξιοποιώντας τον για να επιταχύνει τον ανεφοδιασμό των δυνάμεών της από τις περιοχές που ελέγχει, πρόσθεσε ο Πριμπίλνοφ. Παρόμοιες στρατηγικές επιδιώξεις εξηγούν και τις ρωσικές επιχειρήσεις για την κατάληψη των πόλεων Κουπιάνσκ, Λίμαν και Κοστιαντινίβκα, επίσης σημαντικών σιδηροδρομικών κέντρων.

Παρότι η κατάληψη της πόλης δεν αναμένεται να προσφέρει στη Ρωσία καθοριστικό στρατηγικό πλεονέκτημα, λόγω έλλειψης επαρκών εφεδρειών για περαιτέρω προέλαση, η απώλεια του Ποκρόβσκ θα είχε για το Κίεβο αρνητικές συνέπειες στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις και στην αντίληψη της διεθνούς κοινότητας για τις προοπτικές νίκης της Ουκρανίας, τόνισε από την πλευρά του ο ερευνητής Μίκολα Μπιελέσκοφ του Εθνικού Ινστιτούτου Σπουδών Ασφαλείας του Κιέβου.

Η επιχείρηση της Ρωσίας στο Ποκρόβσκ αναδεικνύει τη νέα στρατηγική της Μόσχας: συνεχής πίεση, μαζική χρήση drones και πρόθεση να υποστεί βαριές απώλειες για την κατάληψη εδαφών, σχολιάζει το Bloomberg.

Σπύρος Σιδέρης

Το αν ο Ζελένσκι αποδεχθεί ή απορρίψει τις προτάσεις θα καθορίσει όχι μόνο την εδαφική ακεραιότητα της χώρας του αλλά και τις ισορροπίες στην Ευρώπη, τις σχέσεις ΗΠΑ–Ρωσίας και την ίδια τη δομή της παγκόσμιας ασφάλειας.

Οι επόμενες ημέρες χαρακτηρίζονται ήδη από διπλωμάτες και αναλυτές ως «ιστορικές», με τις πιθανότητες είτε μιας συμφωνίας ειρήνης είτε μιας νέας κλιμάκωσης να βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ.

Οι όροι του Πούτιν και το σχέδιο Τραμπ

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδόθηκαν από αμερικανικά και ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης, ο Βλαντίμιρ Πούτιν έθεσε στο τραπέζι ένα πλαίσιο με συγκεκριμένα σημεία. Ο Ντόναλντ Τραμπ, τουλάχιστον κατά τις επαφές στην Αλάσκα, φέρεται να συναίνεσε επί της αρχής, αφήνοντας στον Ζελένσκι και τους Ευρωπαίους συμμάχους την ευθύνη της τελικής απόφασης.

1. Όχι σε απλή κατάπαυση πυρός, αλλά σε πλήρη ειρηνευτική συμφωνία. Η θέση αυτή απομακρύνει το σενάριο ενός προσωρινού “παγώματος” και οδηγεί σε συνολική διευθέτηση.
2. Αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από τον Ντονμπάς. Ένα αίτημα που αγγίζει τον πυρήνα της ουκρανικής άμυνας.
3. Αναγνώριση των ρωσικών κεκτημένων εδαφών. Η Μόσχα ζητά να κατοχυρώσει τον έλεγχο σε τμήματα της Ζαπορίζια και της Χερσώνας, ενώ υπάρχουν αναφορές ότι θέλει συνολική διεθνή αναγνώριση της προσάρτησης της Κριμαίας.
4. Ενδεχόμενη αποχώρηση ρωσικών στρατευμάτων από Χάρκοβο και Σούμι. Η πρόταση αυτή φανερώνει διαπραγματευτικό περιθώριο, αλλά παραμένει ασαφής ως προς άλλες περιοχές.
5. Γραπτές εγγυήσεις μη επίθεσης. Η Ρωσία εμφανίζεται διατεθειμένη να δεσμευτεί νομικά ότι δεν θα επιτεθεί ξανά στην Ουκρανία ή σε ευρωπαϊκές χώρες.
6. Θεσμική αναγνώριση της ρωσικής γλώσσας και προστασία της Ορθόδοξης Εκκλησίας υπό το Πατριαρχείο Μόσχας.
7. Εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία. Εδώ εστιάζεται το μεγαλύτερο διπλωματικό παιχνίδι: ποιος θα τις παρέχει και με ποιον μηχανισμό.
8. Μερική άρση των δυτικών κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας.

Ο ρόλος της Ουάσινγκτον: πίεση ή διαμεσολάβηση;

Ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στίβεν Γουίτκοφ, δήλωσε στο CNN ότι ΗΠΑ και Ρωσία έχουν ήδη καταλήξει σε «ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας» για την Ουκρανία, υποστηρίζοντας ότι απομένει μόνο η αποδοχή του Κιέβου. Παράλληλα, ο Τραμπ εμφανίζεται πρόθυμος να φέρει τον Ζελένσκι στο τραπέζι μιας τριμερούς συνάντησης με τον Πούτιν στις 22 Αυγούστου, εφόσον η αυριανή συζήτηση αποδώσει.

Ωστόσο, η στάση της Ουάσινγκτον δεν είναι μονοσήμαντη. Ο Τραμπ έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα ότι αλλάζει θέσεις υπό πίεση.

Το ερώτημα είναι αν θα επιλέξει τον ρόλο του ειρηνοποιού ή αν θα θέσει τον Ζελένσκι προ τετελεσμένων, διακόπτοντας στρατιωτική βοήθεια και μυστική υποστήριξη σε περίπτωση άρνησης.

Η στάση της Ευρώπης: ενιαία φωνή ή κατακερματισμός;

Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες βρίσκονται σε δύσκολη θέση. Επισήμως, είχαν υιοθετήσει μέχρι σήμερα τη γραμμή «πρώτα κατάπαυση του πυρός και έπειτα διαπραγματεύσεις». Όμως, μετά την Αλάσκα, αυτή η θέση απουσίαζε από το κοινό ανακοινωθέν. Αυτό δείχνει είτε μετατόπιση, είτε τουλάχιστον διάθεση αναμονής έως ότου ξεκαθαρίσει το παζλ στην Ουάσινγκτον.

Η Τζόρτζια Μελόνι φέρεται να πρότεινε εγγυήσεις ασφάλειας ανάλογες με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ – δηλαδή συλλογική αντίδραση σε περίπτωση επίθεσης – αλλά χωρίς ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία. Αν και ο Τραμπ εμφανίστηκε θετικός, η Ρωσία έχει εκφράσει κάθετα την αντίθεσή της.

Οι πέντε παράγοντες που θα κρίνουν την απόφαση Ζελένσκι

Αναλυτές στο Κίεβο επισημαίνουν ότι ο Ουκρανός πρόεδρος θα σταθμίσει πέντε κρίσιμες παραμέτρους:

1. Η στάση του Τραμπ. Θα πιέσει με διακοπή βοήθειας ή θα αφήσει περιθώριο ελιγμών;
2. Η ευρωπαϊκή στήριξη. Θα σταθούν απέναντι στον Λευκό Οίκο οι ευρωπαίοι ηγέτες ή θα συμβιβαστούν;
3. Το πλαίσιο των εγγυήσεων ασφάλειας. Θα δοθεί κάτι απτό που να «πουληθεί» στην ουκρανική κοινωνία ως αντάλλαγμα για τις εδαφικές απώλειες;
4. Οι προσωπικές εγγυήσεις στον ίδιο τον Ζελένσκι. Θα παραμείνει στην εξουσία; Θα εξασφαλίσει ασυλία; Ή θα πιεστεί να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές χωρίς τη δική του συμμετοχή;
5. Η αντίδραση της κοινωνίας και του στρατού. Αν και η λέξη «προδοσία» θα ηχήσει βαρύτατα, ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού και των στρατιωτών επιθυμεί απλώς να τελειώσει ο πόλεμος. Αυτό μπορεί να αποτρέψει ένα νέο Μαϊντάν.

Το δίλημμα: ειρήνη ή «κατάπαυση με κόστος»

Η ουκρανική ηγεσία γνωρίζει ότι πολλά από τα σημεία που τίθενται ισοδυναμούν με μονομερείς παραχωρήσεις.

Η απόσυρση από το Ντονμπάς ή η αναγνώριση των ρωσικών εδαφικών κεκτημένων θα αποτελούσαν πριν λίγους μήνες «κόκκινη γραμμή».

Σήμερα, όμως, με την κούραση του πολέμου, την αβεβαιότητα της αμερικανικής στήριξης και την πίεση των Ευρωπαίων για σταθερότητα, η συζήτηση είναι πλέον ανοικτή.

Από την άλλη, η αποδοχή μιας τέτοιας συμφωνίας θα μπορούσε να παρουσιαστεί στο εσωτερικό ως η “αρχή του τέλους της αιματοχυσίας”, ειδικά αν συνοδευτεί από εγγυήσεις που θα μοιάζουν με την «ομπρέλα» του ΝΑΤΟ.

Οι κίνδυνοι ανατροπής

Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο οι συνομιλίες να ναυαγήσουν. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει αλλάξει επανειλημμένα θέσεις, ενώ ισχυρά κέντρα εξουσίας σε Κίεβο, Βρυξέλλες και Ουάσινγκτον θεωρούν ότι μια πρόωρη ειρήνη συνιστά «κατευνασμό της Ρωσίας». Επιπλέον, υπάρχουν δυνάμεις που δεν επιθυμούν τον τερματισμό της σύγκρουσης και θα επιχειρήσουν να υπονομεύσουν τις διαπραγματεύσεις.

Η ιστορική συγκυρία

Από τον Φεβρουάριο του 2022 μέχρι σήμερα, ουδέποτε βρέθηκαν οι δύο πλευρές τόσο κοντά σε μια πιθανή τελική διευθέτηση. Είτε ο Ζελένσκι επιλέξει να διακινδυνεύσει το πολιτικό του μέλλον αποδεχόμενος επώδυνους όρους, είτε προτιμήσει να αντισταθεί με την ελπίδα αλλαγής των συσχετισμών στο μέτωπο, το σίγουρο είναι ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν στην Ουάσινγκτον θα καθορίσουν το μέλλον της Ουκρανίας για τις επόμενες δεκαετίες.

Η διεθνής κοινότητα αναμένει με κομμένη την ανάσα: θα γίνει το 2025 η χρονιά της ειρήνης στην Ουκρανία ή το σημείο καμπής για μια νέα παγκόσμια κρίση;

Το τετ α τετ των δύο ηγετών θα διεξαχθεί στις 22:00 (ώρα Ελλάδος) στο Άνκορατζ, στην Αλάσκα, όπως ανέφερε ο Λευκός Οίκος σε ανακοίνωση Τύπου του προγράμματος που εξέδωσε.

Αναλυτικότερα, ο Τραμπ θα αναχωρήσει από τον Λευκό Οίκο στις 13:45 (ώρα Ελλάδος) την Παρασκευή και θα φύγει από το Άνκορατζ την ίδια μέρα, στις 17:45 (ώρα Αλάσκας σήμερα). Προγραμματίζεται να επιστρέψει στον Λευκό Οίκο νωρίς το Σάββατο το πρωί.

Υπενθυμίζεται ότι, ο στενός σύμβουλος του Ρώσου προέδρου Γιούρι Ουσάκοφ είχε κάνει γνωστό ότι οι δύο ηγέτες αναμενόταν να συναντηθούν στις 22:30, οπότε πρόκειται για μία μικρή τροποποίηση.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, πίσω από τη ρητορική περί «τολμηρού βήματος για την ειρήνη» κρύβεται ένα σύνθετο πλέγμα στρατηγικών, αμοιβαίων υποψιών και κινδύνων, με την Ουκρανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση να παρακολουθούν με έντονη ανησυχία για τις ενδεχόμενες παραχωρήσεις που θα μπορούσαν να προκύψουν.

Η διπλωματική στόχευση της Ουάσιγκτον

Σύμφωνα με στελέχη του Λευκού Οίκου, η σύνοδος στην Αλάσκα θεωρείται κορυφαία στιγμή της στρατηγικής Τραμπ για απευθείας διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία, με στόχο την κατάπαυση του πυρός και την εξεύρεση πλαισίου για τερματισμό της πολεμικής σύγκρουσης στην Ουκρανία.

Η αποστολή του ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ στη Μόσχα και οι απειλές για σκληρές κυρώσεις, εάν δεν υπάρξει σεβασμός στις ημερομηνίες εκεχειρίας, εντάσσονται σε αυτή τη γραμμή πίεσης.

Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται διατεθειμένη να προωθήσει προτάσεις που, κατά τους αναλυτές, μπορεί να περιλαμβάνουν σημαντικές εδαφικές παραχωρήσεις από το Κίεβο προς τη Μόσχα. Η προσδοκία είναι ότι η συνάντηση θα ξεκινήσει με διμερές τετ-α-τετ και θα ακολουθήσει πιθανή τριμερής με τη συμμετοχή του Βολοντίμιρ Ζελένσκι – πρόταση που ο Πούτιν φέρεται να απορρίπτει.

Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, Τζ. Ντ. Βανς, επιβεβαίωσε την προσπάθεια να εμπλακεί ο Ουκρανός πρόεδρος, αν και χαρακτήρισε οποιαδήποτε απευθείας συνάντησή του με τον Πούτιν ως «ανεπιτυχές προηγούμενο».

Ο συμβολισμός της Αλάσκας

Η επιλογή της Αλάσκας δεν είναι τυχαία. Η περιοχή αυτή, που πωλήθηκε από τη Ρωσία στις ΗΠΑ το 1867, αποτελεί σημείο αναφοράς για ιστορικές γεωπολιτικές συμφωνίες.

Η αμερικανική πλευρά αξιοποιεί αυτόν τον συμβολισμό για να υπογραμμίσει τη δυνατότητα «νέων συμφωνιών» μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, ενώ η ρωσική πλευρά βλέπει μια ευκαιρία να εμφανιστεί ως ισότιμος συνομιλητής στην παγκόσμια σκηνή.

Το πιθανό πακέτο συμφωνίας

Σύμφωνα με τις διαρροές, η Ρωσία αναμένεται να προτείνει μονομερή ουκρανική αποχώρηση από τα υπόλοιπα τμήματα των περιοχών Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ, με αντάλλαγμα το «πάγωμα» των γραμμών αντιπαράθεσης αλλού.

Συζητείται επίσης το ενδεχόμενο «ανταλλαγών» εδαφών – όπως τμήματα της Ζαπορίζια και της Χερσώνας – και η παροχή εγγυήσεων ασφαλείας στην Ουκρανία, πιθανώς μέσω ευρωπαϊκών δυνάμεων ειρήνης, αντί για ένταξη στο ΝΑΤΟ. Ο Τραμπ φέρεται να αποκλείει την ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία, προωθώντας εναλλακτικές λύσεις.

Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι τυχόν παραχωρήσεις χωρίς πλήρη ειρηνευτική συμφωνία θα επιτρέψουν στη Μόσχα να προβάλλει εικόνα νίκης, χωρίς να δεσμεύεται σε οριστική λήξη του πολέμου.

Η στρατηγική «ειρήνη μέσω ισχύος», εμπνευσμένη από την εποχή Ρέιγκαν, αποτελεί το πλαίσιο ρητορικής της κυβέρνησης Τραμπ.

Δηλώσεις και αντιδράσεις πριν τη σύνοδο

Σύμφωνα με τον ανταποκριτή του Sky News, Ντέιβιντ Μπλέβινς, οι πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ για τον Ζελένσκι «δεν προμηνύουν τίποτα θετικό» ενόψει της συνάντησης με τον Πούτιν. Ο δημοσιογράφος υποστηρίζει ότι ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ φαίνεται να «επαναφέρει την παλαιά τάση εξιδανίκευσης» του Ρώσου ηγέτη.

Ο Μπλέβινς επικαλέστηκε χαρακτηριστικές φράσεις του Τραμπ: «Ήταν πολύ “σεβαστό” – έτσι το περιέγραψε – που ο Πούτιν αποφάσισε να έρθει στη χώρα μας, αντί να πάμε εμείς στη δική του». Παράλληλα, ο Τραμπ αμφισβήτησε τη στάση του Ζελένσκι για την ανάγκη συνταγματικής έγκρισης σε πιθανή ανταλλαγή εδαφών, σχολιάζοντας ότι «δεν χρειάστηκε έγκριση για να ξεκινήσει πόλεμο και να σκοτώνει ανθρώπους». Κατά τον Μπλέβινς, αυτές οι δηλώσεις επαναφέρουν την εικόνα ενός Τραμπ που «υποτιμά» τον Ουκρανό πρόεδρο, κάτι που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το κλίμα της συνόδου.

Πιέσεις και κίνδυνοι

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη πιέσει τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες και την υποστήριξη προς την Ουκρανία, ενώ έχει απειλήσει τρίτες χώρες – όπως η Ινδία – με δασμούς για αγορές ρωσικού πετρελαίου.

Ο γεωπολιτικός αναλυτής Τόμας Μαλίνεν εκτιμά ότι αυτή η πίεση στοχεύει σε μια «γρήγορη συμφωνία» που ο Τραμπ θέλει να παρουσιάσει πριν τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026.

Από την άλλη, ο Βρετανός στρατηγός ε.α. Ρίτσαρντ Σίριφ προειδοποιεί ότι η αισιοδοξία του Τραμπ μπορεί να αποδειχθεί πολιτική αφέλεια, καθώς η Ρωσία έχει επανειλημμένα παραβιάσει συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός.

Η στρατηγική της Μόσχας

Η ρωσική ηγεσία θεωρεί ότι οι ισορροπίες την ευνοούν. Ο γερουσιαστής Αλεξέι Πούσκοφ, στενός συνεργάτης του Πούτιν, σχολίασε ότι η πολιτική «απομόνωσης της Ρωσίας» έχει καταλήξει σε διπλωματική απομόνωση της Ευρώπης και της Ουκρανίας. Η Μόσχα επιδιώκει να εδραιώσει τα κέρδη της στο Ντονμπάς, να κηρύξει «λήξη» του πολέμου υπό ευνοϊκούς όρους και να εμφανίσει το Κίεβο ως υπαίτιο σε περίπτωση αποτυχίας.

Ο Γερμανός πολιτικός Φρίντριχ Μερτς τονίζει ότι ο Πούτιν ανταποκρίνεται μόνο σε πίεση και καλεί τον Τραμπ να αυξήσει τις κυρώσεις αν η Ρωσία συνεχίσει την επιθετική της πολιτική μετά τη σύνοδο.

Η ουκρανική θέση

Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει χαρακτηρίσει τον αποκλεισμό της Ουκρανίας από τη σύνοδο «αντισυνταγματικό» και επιμένει ότι οποιαδήποτε εδαφική αλλαγή απαιτεί δημοψήφισμα. Αν και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν αυξανόμενη κόπωση του ουκρανικού λαού και μεγαλύτερη αποδοχή συμβιβασμών, ο Ζελένσκι απορρίπτει την ιδέα μόνιμων παραχωρήσεων. Σχεδιάζει να ενισχύσει το μέτωπο με τους Ευρωπαίους εταίρους, ώστε να αποτρέψει συμφωνία που θα αφήσει την Ουκρανία εκτεθειμένη.

Προοπτικές και αβεβαιότητες

Το ενδεχόμενο να ρίξει ο Τραμπ την ευθύνη στο Κίεβο, αν απορρίψει τους ρωσικούς όρους, είναι υπαρκτό, όπως και η πιθανότητα χαλάρωσης των κυρώσεων προς τη Μόσχα.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Ρωσία θα έχει επιτύχει μια σημαντική διπλωματική νίκη, ενώ η Ουκρανία θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν «παγωμένο» πόλεμο που θα περιορίσει την ανεξαρτησία της και θα δοκιμάσει την αντοχή της δυτικής συμμαχίας.

Η σύνοδος της Αλάσκας, όπως και η Γιάλτα πριν από 80 χρόνια, ενδέχεται να αποτελέσει σημείο καμπής. Η διαφορά είναι ότι σήμερα το διακύβευμα δεν είναι η ανασυγκρότηση της μεταπολεμικής Ευρώπης, αλλά η αποτροπή μιας νέας φάσης αστάθειας που μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες.

Σπύρος Σιδέρης

Η λογική είναι απλή: για να «σώσεις τον κόσμο από τον πυρηνικό όλεθρο», πρέπει πρώτα να τον απειλήσεις με αυτόν.

Το σενάριο της συμφωνίας, όσο ελκυστικό κι αν ακούγεται σε όσους επιθυμούν τον τερματισμό του πολέμου, σκοντάφτει σε δομικά ερωτήματα: Ποιοι θα είναι οι όροι της; Ποια πλευρά θα υποχωρήσει; Τι θα σημαίνει αυτό για την ασφάλεια της Ευρώπης, την ανεξαρτησία της Ουκρανίας και την αρχιτεκτονική της διεθνούς τάξης;

Οι εκδοχές μιας ενδεχόμενης “μεγάλης συμφωνίας” ποικίλλουν:

• Η Ρωσία υποχωρεί από τους στρατηγικούς της στόχους, δέχεται εκεχειρία με βάση τη γραμμή του μετώπου και αποσπά ανταλλάγματα από τις ΗΠΑ (π.χ. άρση κυρώσεων, εγγυήσεις ασφάλειας).
• Η Κίνα και άλλες δυνάμεις του μη δυτικού κόσμου συντονίζουν πιέσεις προς τη Μόσχα, φοβούμενες ότι η παράταση του πολέμου οδηγεί σε παγκόσμια οικονομική αστάθεια ή και εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ.
• Οι ΗΠΑ, υπό τον Τραμπ, πιέζουν την Ουκρανία να αποδεχθεί μέρος των ρωσικών όρων για κατάπαυση πυρός, προσφέροντας πολιτική κάλυψη ως αντάλλαγμα.
• Σημαντικές εσωτερικές αλλαγές σε Ουκρανία ή Ρωσία (πολιτικές, κοινωνικές ή στρατιωτικές) αλλάζουν τη στάση μιας εκ των δύο πλευρών.
• Συνδυασμός όλων των παραπάνω, σε μια συντονισμένη διεθνή πρωτοβουλία που οδηγεί σε ένα νέο είδος συμβιβασμού.

Κανένα όμως από αυτά τα σενάρια δεν φαίνεται σήμερα ιδιαίτερα ρεαλιστικό. Αντίθετα, όλα τα σημάδια συγκλίνουν σε παρατεταμένη σύγκρουση και πιθανή κλιμάκωση. Ο ίδιος ο Τραμπ, όσο κι αν μιλάει για πυρηνική ετοιμότητα, έχει ιστορικά αποφύγει να αμφισβητήσει ανοιχτά τις δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ έναντι των μελών του. Και αυτό έχει σημασία, καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο το θεμελιώδες ερώτημα: είναι ρεαλιστικό ένα σενάριο άμεσης σύγκρουσης Ρωσίας–Δύσης;

Οι ενδείξεις, παρά τις πολεμικές ρητορικές, λένε όχι. Η βασική γραμμή ανάσχεσης μιας παγκόσμιας σύρραξης παραμένει ενεργή: ο φόβος της αμοιβαίας πυρηνικής καταστροφής. Αυτό ήταν που απέτρεψε έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και εξακολουθεί να ισχύει σήμερα.

Ακόμη και σε περιβάλλον ακραίας ρητορικής –όπως η πρόσφατη πρόβλεψη του Πολωνού πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ για πιθανή ρωσική επίθεση στην Ευρώπη ως το 2027, βασισμένη σε εκτιμήσεις της MI6 και του ΝΑΤΟ– το βασικό επιχείρημα παραμένει ότι η Ρωσία, παρότι εξαπέλυσε απρόκλητη επίθεση κατά της Ουκρανίας, δεν έχει την ικανότητα να επιτεθεί στο ΝΑΤΟ χωρίς να αυτοκαταστραφεί.

Η συγκριτική ανάλυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων ενισχύει αυτό το επιχείρημα:

• Η Ρωσία πολεμά εδώ και δύο χρόνια μια χώρα με υποπολλαπλάσιο πληθυσμό και στρατιωτική ισχύ, και παρά ταύτα δεν έχει επιτύχει στρατηγική υπεροχή.
• Η στρατιωτική της οικονομία έχει υπερβεί τα όρια βιωσιμότητας, με τις κυρώσεις να πλήττουν καίρια την εφοδιαστική της αλυσίδα.
• Ακόμη κι αν μεμονωμένα κράτη του ΝΑΤΟ διστάσουν σε περίπτωση ρωσικής πρόκλησης, η συνολική στρατιωτική δύναμη της Συμμαχίας είναι πολλαπλάσια της ρωσικής.

Επομένως, οποιαδήποτε συμβατική επίθεση της Ρωσίας κατά του ΝΑΤΟ είναι καταδικασμένη σε ήττα. Και για να την αποτρέψει, η Μόσχα θα έπρεπε να προσφύγει σε προληπτική χρήση πυρηνικών όπλων. Όμως αυτό σημαίνει άμεση πυρηνική ανταπάντηση και καταστροφή του ρωσικού κράτους. Η ηγεσία του Κρεμλίνου το γνωρίζει – και ακριβώς αυτός ο φόβος διατηρεί την ισορροπία του τρόμου.

Οι διακηρύξεις περί επικείμενης ρωσικής εισβολής στην Ευρώπη έχουν, κατά κύριο λόγο, επικοινωνιακή και πολιτική λειτουργία:

• Ενισχύουν τη δημόσια στήριξη στις στρατιωτικές δαπάνες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
• Νομιμοποιούν τη συνεχιζόμενη ή και αυξανόμενη στήριξη της Ουκρανίας.
• Συγκρατούν φυγόκεντρες τάσεις εντός του ΝΑΤΟ και επανενσωματώνουν τις ΗΠΑ ως εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Ωστόσο, όσο περισσότερο αναπαράγονται αυτά τα σενάρια, τόσο περισσότερο αυτοεκπληρούμενα μπορεί να γίνουν. Ο παρατεταμένος πόλεμος, η αύξηση της έντασης στα Βαλκάνια, η πόλωση στον Ειρηνικό με την Κίνα και η αστάθεια στη Μέση Ανατολή αυξάνουν τον κίνδυνο ενός λανθασμένου υπολογισμού ή μιας αιφνίδιας κλιμάκωσης.

Το κρίσιμο ερώτημα σήμερα δεν είναι «αν» θα ξεσπάσει Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε να παρακαμφθεί ο αποτρεπτικός μηχανισμός του πυρηνικού φόβου. Τρεις είναι οι θεωρητικά πιθανές συνθήκες:

• Η απώλεια ορθολογισμού από ηγέτη πυρηνικής δύναμης, που θα επιλέξει την «έξοδο» μέσα από την πυρηνική καταστροφή.
• Η τεχνολογική πρόοδος που θα επιτρέψει την αχρήστευση του πυρηνικού οπλοστασίου του αντιπάλου.
• Η αποσύνθεση του ΝΑΤΟ και η επιστροφή της Ευρώπης σε κατακερματισμένες πολιτικές ενότητες χωρίς κοινή άμυνα, όπου η Ρωσία θα μπορούσε να επιτεθεί σε ευάλωτα κράτη χωρίς μαζική αποτροπή.

Όλες οι παραπάνω υποθέσεις είναι επί του παρόντος εκτός πραγματικότητας. Η ρητορική του Τραμπ, ακόμη και όταν μοιάζει αντινατοϊκή, δεν στοχεύει στην αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, αλλά στην αναδιαπραγμάτευση των όρων συμμετοχής – οικονομικά κυρίως.

Κατά συνέπεια, το μοναδικό πραγματικό σημείο ανάφλεξης με ικανότητα να ανοίξει την «πύλη» προς τον Τρίτο Παγκόσμιο είναι ο ίδιος ο πόλεμος στην Ουκρανία. Καμία άλλη σύγκρουση με συμμετοχή πυρηνικών δυνάμεων στο παρελθόν –ούτε η Κορέα, ούτε το Βιετνάμ, ούτε το Αφγανιστάν– δεν είχε τόσο μεγάλη εμπλοκή, τόσο υψηλό ρίσκο στρατηγικής ήττας και τέτοιο βάθος συμμαχικών εξαρτήσεων.

Η κλιμακούμενη ανάμιξη του ΝΑΤΟ, με στρατιωτική, πληροφοριακή και οικονομική υποστήριξη στην Ουκρανία, εντείνει τον κίνδυνο πρόκλησης ρωσικής αντίδρασης, η οποία δεν αποκλείεται να περιλαμβάνει πυρηνικά όπλα εάν το Κρεμλίνο κρίνει ότι επίκειται στρατηγική ήττα.

Το ενδεχόμενο αυτό, όσο μακρινό κι αν φαίνεται, δεν είναι αμελητέο. Η μεταφορά πυρηνικών όπλων σε υποβρύχια, η ενεργοποίηση πυρηνικών σχηματισμών στην περιφέρεια της Ρωσίας και οι αναφορές σε πιθανά πλήγματα κατά κρίσιμων υποδομών (λιμάνια, ενέργεια) δημιουργούν ένα κλίμα ανησυχίας. Το πάγωμα των διαύλων επικοινωνίας και η διάχυση στρατηγικών κόκκινων γραμμών επιτείνουν τον κίνδυνο.

Επομένως, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο στρατηγικό ή γεωπολιτικό. Είναι υπαρξιακό: Πώς κλείνεις μια πύλη προς τον Αρμαγεδδώνα;

Η απάντηση –όσο δύσκολη κι αν είναι– βρίσκεται στην επείγουσα ανάγκη εξεύρεσης πολιτικής λύσης στο ουκρανικό. Μια λύση που να διασώζει την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, να εξασφαλίζει τη σταθερότητα στην Ευρώπη και να επαναφέρει ένα λειτουργικό καθεστώς αποτροπής, χωρίς να οδηγεί σε ντε φάκτο υποταγή στο δίκαιο του ισχυρού.

Μέχρι τότε, η Ουκρανία παραμένει το μοναδικό πραγματικό σημείο ανάφλεξης που μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμια καταστροφή.

Σπύρος Σιδέρης

Το βασικό επιχείρημα του Τραμπ είναι η απουσία προόδου στις διαπραγματεύσεις. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, «δεν έχει νόημα να περιμένουμε 50 ημέρες. Δεν βλέπουμε καμία πρόοδο. Ξέρω ήδη τι θα συμβεί».

Εμφανίστηκε μάλιστα απογοητευμένος από τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος – κατά τον ίδιο – «αντί να επιδιώκει εμπορικές σχέσεις και ευημερία, συνεχίζει έναν πόλεμο που δεν έχει κανένα οικονομικό νόημα». Αυτή η απογοήτευση, ωστόσο, δεν συνοδεύεται μόνο από ρητορική. Για πρώτη φορά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ δηλώνει έτοιμος να κινηθεί προς σκληρές δευτερογενείς κυρώσεις που θα στοχεύσουν τρίτες χώρες οι οποίες εξακολουθούν να συναλλάσσονται με τη Ρωσία στον τομέα της ενέργειας. Η απειλή είναι σαφής: είτε θα επιλέξετε να αγοράζετε ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, χάνοντας την πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ, είτε θα εγκαταλείψετε το ρωσικό καύσιμο για να αποφύγετε τους δασμούς 100%.

Το νέο αυτό πλαίσιο ενδέχεται να οδηγήσει σε παγκόσμιο εμπορικό κλυδωνισμό, ιδιαίτερα αν συνδυαστεί με αντίμετρα από την Κίνα, η οποία αποτελεί τον βασικότερο πελάτη της ρωσικής ενέργειας. Αν το Πεκίνο αρνηθεί να συμμορφωθεί και επιλέξει την ανταπόδοση, επιβάλλοντας αντίστοιχους δασμούς στα αμερικανικά προϊόντα, η σύγκρουση θα πάρει τη μορφή εμπορικού πολέμου με αλυσιδωτές επιπτώσεις στις παγκόσμιες τιμές ενέργειας, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στη σταθερότητα των αγορών.

Αντιθέτως, αν η Κίνα δώσει σήμα αποδοχής των δευτερογενών κυρώσεων, οι ρωσικές εξαγωγές θα δεχτούν συντριπτικό πλήγμα, αφού η Ινδία και η Σαουδική Αραβία – σύμφωνα με διαρροές – φαίνεται να έχουν ήδη ξεκινήσει διαπραγματεύσεις επανατοποθέτησης.

Ο Τραμπ φαίνεται να ποντάρει στο ότι η χθεσινή εμπορική συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία περιλαμβάνει αύξηση εισαγωγών αμερικανικών ενεργειακών πόρων αντί των ρωσικών, δημιουργεί ένα περιβάλλον προκαταρκτικής απομόνωσης της Ρωσίας στην ενεργειακή αγορά. Παράλληλα, οι ΗΠΑ φέρονται να έχουν έρθει σε κατ’ αρχήν συνεννόηση με τη Σαουδική Αραβία για αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, προκειμένου να απορροφηθούν πιθανές ανατιμήσεις.

Ωστόσο, η αξιοπιστία αυτών των απειλών εξαρτάται από τη θέση της Κίνας. Αν η Λαϊκή Δημοκρατία αποφασίσει να συνεχίσει τις αγορές από τη Ρωσία, όχι μόνο οι κυρώσεις θα χάσουν τη δυναμική τους, αλλά ενδέχεται να οδηγήσουν και τις Ηνωμένες Πολιτείες σε αναδίπλωση, για να αποφευχθεί μια κρίση δύο κατευθύνσεων: μία με τη Ρωσία, και μία με την Κίνα. Αξίζει να σημειωθεί πως οι ΗΠΑ, παρά τη ρητορική του Τραμπ, δεν διαθέτουν άλλα μέσα συγκρίσιμης πίεσης προς τη Μόσχα, πέραν του άμεσου στρατιωτικού κινδύνου – μια επιλογή που αποκλείεται ρητά, λόγω του πυρηνικού χαρακτήρα της ρωσικής αποτρεπτικής δύναμης.

Στο μεταξύ, τέσσερα πιθανά σενάρια φαίνεται να σχηματοποιούνται ως βάση ανάλυσης:

• Πρώτον, η Κίνα επιλέγει να συμμορφωθεί με τις δευτερογενείς κυρώσεις και η Ρωσία, υπό αυξανόμενη πίεση, συναινεί σε κατάπαυση του πυρός, πιθανώς ζητώντας ανταλλάγματα από τις ΗΠΑ – είτε σε κυρώσεις είτε σε αναγνώριση «τετελεσμένων» σε περιοχές όπως η Κριμαία ή το Ντονμπάς.
• Δεύτερον, η Κίνα συμμορφώνεται, αλλά η Μόσχα επιλέγει να συνεχίσει τον πόλεμο, περιορίζοντας κοινωνικές δαπάνες και οδηγώντας τη ρωσική οικονομία σε βαθιά ύφεση και μακροχρόνιο στρατιωτικοποιημένο αποκλεισμό.
• Τρίτον, η Ρωσία ερμηνεύει το τελεσίγραφο ως άμεση επιθετική ενέργεια των ΗΠΑ και προχωρά σε στρατιωτική κλιμάκωση, φτάνοντας στο σημείο να διατυπώσει πυρηνικές απειλές, όπως άφησε να εννοηθεί ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ με τη δήλωσή του ότι «ο κάθε νέος εκβιασμός είναι ένα βήμα πιο κοντά στον πόλεμο με την Αμερική».
• Τέταρτον, η Κίνα και άλλες χώρες όπως η Τουρκία, η Ινδία ή ακόμα και κράτη της Λατινικής Αμερικής, συνεχίζουν να αγοράζουν ρωσικά καύσιμα, αψηφώντας τους δασμούς. Σε αυτό το σενάριο, οι κυρώσεις αποδυναμώνονται και ο πόλεμος συνεχίζεται στην παρούσα του μορφή, με περιορισμένα γεωγραφικά κέρδη, υψηλό ανθρώπινο κόστος, αλλά διατηρούμενη ισχύ του καθεστώτος Πούτιν.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιχειρεί να παρουσιάσει εαυτόν ως ουδέτερο μεσολαβητή. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι «σύντομα στην Τουρκία θα στηθεί τραπέζι ειρήνης», χωρίς να διευκρινίσει αν υπάρχει ήδη συμφωνία ή απλώς διπλωματική φιλοδοξία. Σημειώνεται ότι το Κρεμλίνο διαψεύδει πιθανότητα άμεσης συνάντησης με τον Ντόναλντ Τραμπ ή τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Πάντως, η Τουρκία διατηρεί στρατηγικά κανάλια με όλα τα μέρη, και ενδεχομένως να παίξει καθοριστικό ρόλο σε ένα ενδιάμεσο πλαίσιο αποκλιμάκωσης, αν το τελεσίγραφο των 12 ημερών αποδειχθεί μη αποδοτικό.

Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή του Τραμπ να μετατρέψει το χρονικό περιθώριο σε στρατηγικό μοχλό δημιουργεί μια περίοδο διπλωματικής ασφυξίας, όπου οι ηγέτες καλούνται να πάρουν κρίσιμες αποφάσεις εντός ημερών – όχι μηνών. Η ένταση ανεβαίνει, οι αγορές παρακολουθούν και η διεθνής κοινότητα μπαίνει σε έναν ακόμη κύκλο αβεβαιότητας, όπου η διπλωματία, η ενέργεια και η ασφάλεια διασταυρώνονται σε ένα εύθραυστο τρίγωνο.

Ο τελικός αντίκτυπος θα εξαρτηθεί από τη βούληση συντονισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, από το πόσο πιστευτή θα είναι η απειλή των δευτερογενών κυρώσεων και από το εάν η Ρωσία θεωρήσει πως έχει περισσότερα να κερδίσει μέσω διαπραγμάτευσης, παρά μέσω της παράτασης της σύγκρουσης. Αν μέσα στο δεκαήμερο που ξεκίνησε, το τραπέζι ειρήνης γίνει πραγματικότητα, τότε ο Τραμπ θα έχει πετύχει μια σπάνια διπλωματική νίκη μέσω καταναγκασμού. Αν όχι, θα βρεθεί απέναντι σε μια ολοένα πιο συμπαγή αντισυσπείρωση και ίσως σε μια κρίση που δεν μπορεί να ελέγξει.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που τίθεται, ωστόσο, είναι αν αυτές οι 50 ημέρες θα αποτελέσουν καταλύτη πολέμου ή ευκαιρία ειρήνης – και ποιος θα βγει πραγματικός κερδισμένος.

Στρατηγικό πλεονέκτημα για τη Μόσχα;

Σύμφωνα με την The Washington Post, ο χρόνος που δίνει ο Τραμπ προσφέρει στη Μόσχα περιθώριο για ανασύνταξη δυνάμεων, άσκηση πίεσης προς την Ευρώπη και περαιτέρω στρατιωτικό συντονισμό με Κίνα και Βόρεια Κορέα.

Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με δημοσιεύματα, σε πρόσφατη επικοινωνία τους, ο Πούτιν είχε ενημερώσει τον Τραμπ για πρόθεση μεγάλης επίθεσης εντός 60 ημερών – ένα χρονοδιάγραμμα που μοιάζει να ευθυγραμμίζεται σχεδόν απόλυτα με την 50ήμερη παράταση.

Η παραπάνω ερμηνεία έχει πυροδοτήσει θεωρίες περί συνεργασίας ΗΠΑ-Ρωσίας για μια τελική συμφωνία, όπου η Ρωσία θα έχει καταφέρει εδαφικά κέρδη μέχρι το τέλος του καλοκαιριού, πριν υπογραφεί μια εκεχειρία που θα φέρει τον Πούτιν στο τραπέζι των νικητών.

Ανταγωνισμός ή παράταση φθοράς;

Ακόμη και χωρίς συνωμοσιολογικές προσεγγίσεις, η πραγματικότητα είναι ότι η Ρωσία έχει πλέον περίπου δύο μήνες να εκμεταλλευτεί.

Η στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία από τη Δύση φτάνει με αργούς ρυθμούς και αβέβαιο εύρος.

Ακόμη κι αν παραδοθούν πυραυλικά συστήματα Patriot και μακράς εμβέλειας πύραυλοι, το ζήτημα παραμένει το μέγεθος και η ταχύτητα των παραδόσεων.

Παράλληλα, εάν οι προμήθειες αφορούν αποθέματα από ευρωπαϊκές αποθήκες που θα πρέπει στη συνέχεια να αναπληρωθούν από τις ΗΠΑ, τα αποτελέσματα ενδέχεται να είναι περιορισμένα.

Με αυτά τα δεδομένα, η Μόσχα μπορεί να επιχειρήσει να κατακτήσει νέα εδάφη μέχρι τα τέλη Αυγούστου και έπειτα να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις, διεκδικώντας ανταλλάγματα. Βέβαια, αυτό προϋποθέτει εντυπωσιακές επιτυχίες στο μέτωπο ή υποχώρηση σε ακραίες απαιτήσεις, όπως οι τέσσερις περιφέρειες, ο περιορισμός του ουκρανικού στρατού κ.λπ. Αν αυτά αποδειχθούν ανέφικτα, το τοπίο αλλάζει ριζικά.

Η απειλή των δευτερογενών κυρώσεων

Το ισχυρότερο όπλο του Τραμπ, εάν περάσουν οι 50 ημέρες χωρίς αποτέλεσμα, δεν είναι η αποστολή όπλων, αλλά οι δευτερογενείς κυρώσεις: 100% δασμοί σε κάθε χώρα που αγοράζει ρωσικά προϊόντα. Παρά το γεγονός ότι στη Ρωσία αντιμετωπίζουν αυτή την απειλή με περιφρόνηση, θεωρώντας ότι οι προηγούμενες κυρώσεις είχαν περιορισμένο αποτέλεσμα, οι δευτερογενείς κυρώσεις μπορεί να αποτελέσουν οικονομικό σεισμό.

Η Ρωσία θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα παγκόσμιο εμπάργκο στους ενεργειακούς της πόρους, με πιθανό κατακρήμνισμα εσόδων από τις εξαγωγές. Το σενάριο θυμίζει την Γιουγκοσλαβία του Μιλόσεβιτς, το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν ή τη Νότια Αφρική του απαρτχάιντ. Παρότι η Ρωσία έχει μεγαλύτερη αντοχή, ένα τέτοιο πλήγμα θα επιδείνωνε κάθε εσωτερική και εξωτερική κρίση.

Η στάση της Κίνας: ο άγνωστος παράγοντας

Η Μόσχα θα μπορούσε να αντέξει μόνο αν έχει εγγυήσεις από την Κίνα, ότι θα συνεχίσει να αγοράζει ρωσικά προϊόντα ακόμη κι αν οι ΗΠΑ επιβάλουν κυρώσεις.

Στην περίπτωση αυτή, εάν το Πεκίνο απαντούσε με δικά του αντίμετρα – π.χ. επιβολή δασμών σε αμερικανικά προϊόντα ή περιορισμό εξαγωγής σπάνιων γαιών – θα ξεκινούσε μια νέα παγκόσμια εμπορική σύγκρουση, που πιθανόν να ανάγκαζε τον Λευκό Οίκο σε αναδίπλωση.

Το ερώτημα είναι αν η Κίνα θέλει να ρισκάρει ένα ολοκληρωτικό εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ μόνο για να υποστηρίξει τη Ρωσία.

Πυρηνικός εκβιασμός;

Ένα ακόμη επικίνδυνο σενάριο είναι αν η Μόσχα χρησιμοποιήσει τις κυρώσεις ως αφορμή για δραματική κλιμάκωση, φτάνοντας μέχρι την απειλή πυρηνικής σύγκρουσης. Οι αναφορές σε «Κρίση των Πυραύλων» 2.0 έχουν πληθύνει στη Μόσχα τα τελευταία χρόνια, αλλά το ερώτημα παραμένει αν το Κρεμλίνο είναι έτοιμο για ένα τέτοιο επικίνδυνο παιχνίδι, στο οποίο η διαφυγή από την άβυσσο δεν είναι καθόλου εγγυημένη.

Το πιθανό σενάριο: μια νίκη με μικρά ανταλλάγματα

Αν ούτε η Κίνα ούτε ο Πούτιν θέλουν να παίξουν με τη φωτιά, τότε το πιθανότερο σενάριο είναι μια τελική συμφωνία το καλοκαίρι, με την οποία η Ρωσία θα αποσπάσει κάποιες παραχωρήσεις από την Ουάσινγκτον με αντάλλαγμα την εκεχειρία.

Έτσι, ο Πούτιν θα εμφανιστεί εσωτερικά ως νικητής, έχοντας διευρύνει την επικράτειά του, ενώ ο Τραμπ θα μπορεί να προβάλλει ένα «deal» που τερματίζει τον πόλεμο, χωρίς να σύρει τις ΗΠΑ σε άμεση αντιπαράθεση.

Ο χρόνος μετράει υπέρ του ισχυρού

Το τελεσίγραφο Τραμπ ανοίγει ένα παράθυρο γεμάτο αβεβαιότητα. Η Ρωσία έχει το πλεονέκτημα του χρόνου, η Κίνα κρατάει το κλειδί της κλιμάκωσης, και η Δύση παλεύει με τα δικά της όρια.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι επόμενες 50 ημέρες δεν αφορούν μόνο την Ουκρανία, αλλά το παγκόσμιο γεωπολιτικό παιχνίδι.

Σε αυτό το παιχνίδι, ο χρόνος πάντα μετράει υπέρ εκείνου που έχει τη στρατηγική αντοχή – και το στοίχημα μόλις ανέβηκε κατακόρυφα.