Ήταν ένα περίεργο μήνυμα, δεδομένου του αποδεδειγμένου ιστορικού κενών απειλών και της υπέρβασης των προθεσμιών του Τραμπ στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας.

Αλλά οι τελευταίες εβδομάδες, ίσως περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περίοδος στις δύο θητείες του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, έχει προβεί σε σειρά από μπλόφες, σε μία από τις μεγαλύτερες και πιο σημαντικές κλίμακες που μπορεί να φανταστεί κανείς.

Σε τουλάχιστον πέντε ξεχωριστές περιπτώσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει θέσει προθεσμίες στο Ιράν για να συμμορφωθεί με τους όρους του, αλλιώς θα αντιμετώπιζε την οργή του. Και κάθε φορά, αναστέλλει την προθεσμία παρά τα ελάχιστα ή καθόλου δημόσια στοιχεία ότι το Ιράν συμμορφώθηκε με τους όρους που έθετε.

Ασφαλώς υπάρχουν διάφορες απόψεις για το κατά πόσο οποιαδήποτε από αυτές τις αναστολές προθεσμιών ήταν στην πραγματικότητα μια μπλόφα. Άλλωστε, ο Τραμπ έχει δείξει ότι είναι πρόθυμος να χτυπήσει σκληρά το Ιράν, επειδή ήδη το έχει κάνει. Μάλιστα, ξεκίνησε τον πόλεμο, ενώ έδειχνε να προτιμά ένα διπλωματικό αποτέλεσμα.

Ας ανακεφαλαιώσουμε σε αυτό το σημείο τις απειλές και τις προθεσμίες που έθεσε ο Τραμπ και τον τρόπο με τον οποίο μετά εξήγησε τις αναστολές τους.

21 Μαρτίου με προθεσμία μέχρι 23 Μαρτίου

Ο Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν πρέπει να «ανοίξει πλήρως, χωρίς απειλές, τα Στενά του Ορμούζ , εντός 48 ωρών». Διαφορετικά, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αρχίσουν να χτυπούν τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας.

23 Μαρτίου με προθεσμία μέχρι 28 Μαρτίου

Με περίπου 12 ώρες να απομένουν για να εκπνεύσει η πρώτη προθεσμία, ο Τραμπ ανακοίνωσε πενθήμερη αναστολή. Αλλά αντί το Ιράν να ανοίξει ξανά το Ορμούζ, όπως είχε απαιτήσει, επικαλέστηκε «πολύ καλές και παραγωγικές συζητήσεις» μεταξύ των δύο πλευρών.

Σ’ αυτό, υπήρχαν δύο προβλήματα. Το πρώτο ήταν ότι Ιρανοί αξιωματούχοι αρνήθηκαν ότι υπήρχαν διαπραγματεύσεις εκείνη τη στιγμή και το δεύτερο ότι ο Τραμπ είχε ακόμη 12 ώρες για να υποστηρίξει την αρχική του απαίτηση. Αντ’ αυτού, ανακοίνωσε την αναστολή λίγο πριν ανοίξουν οι χρηματοπιστωτικές αγορές , καθησυχάζοντας τους επενδυτές.

Ο Αμερικανός ηγέτης δήλωσε ότι η νέα προθεσμία «εξαρτάται από την επιτυχία των συνεχιζόμενων συναντήσεων και συζητήσεων».

26 Μαρτίου με προθεσμία μέχρι 6 Απριλίου

Ο Τραμπ δήλωσε ότι προσθέτει οκτώ ημέρες στην προθεσμία, επικαλούμενος ένα «αίτημα της ιρανικής κυβέρνησης» για περισσότερο χρόνο και συνομιλίες που «πηγαίνουν πολύ καλά».

Όμως ένας κορυφαίος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι υπήρξε μόνο μια ανταλλαγή μηνυμάτων, όχι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.

Απαντώντας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ισχυρίστηκε ότι οι Ιρανοί αξιωματούχοι φοβούνται να εκφράσουν πόσο ανυπόμονοι είναι να κλείσουν μια συμφωνία από φόβο μήπως σκοτωθούν. Αλλά σχεδόν ένα μήνα αργότερα, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία ότι η Τεχεράνη έχει προσφέρει ποτέ σημαντικές παραχωρήσεις.

Τις επόμενες ημέρες, ο Τραμπ έθεσε τους όρους για την προθεσμία της 6ης Απριλίου: να επιτευχθεί συμφωνία και το Ορμούζ να «ανοίξει αμέσως για δουλειές». Αν δεν συνέβαινε αυτό, θα ανατίναζε όλους τους ηλεκτρικούς σταθμούς του Ιράν, τις πετρελαιοπηγές και το νησί Χαργκ και πιθανώς όλες τις μονάδες αφαλάτωσης της χώρας.

Αργότερα πρόσθεσε ότι θα εξέταζε μια εκεχειρία αν τα Στενά του Ορμούζ ήταν ανοιχτά, ελεύθερα και καθαρά.

6 Απριλίου με νέα προθεσμία στις 7 Απριλίου

Παρά το γεγονός ότι το Ιράν δεν έκλεισε συμφωνία ούτε άνοιξε το Στενό, ο Τραμπ έδωσε άλλη μια ευκαιρία, απειλώντας όμως ότι αν οι Ιρανοί δεν ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις, «δεν θα έχουν γέφυρες, ούτε σταθμούς παραγωγής ενέργειας». Το έκανε επικαλούμενος το Πάσχα, παρότι που είναι μια αργία που προφανώς γνώριζε όταν έθεσε την προθεσμία

7 Απριλίου με προθεσμία μέχρι 21 Απριλίου

Ο Τραμπ ανακοίνωσε κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων. Και πάλι, δεν είπε ότι το Ιράν είχε εκπληρώσει τα αιτήματα για σύναψη συμφωνίας ή για άνοιγμα των Στενών. Αντ’ αυτού, επικαλέστηκε και πάλι μια υποτιθέμενη πρόοδο στις διαπραγματεύσεις και μια προσωρινή συμφωνία.

Ωστόσο, βασικές πτυχές της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός αμφισβητήθηκαν γρήγορα — συμπεριλαμβανομένου του εάν το Ισραήλ είχε συμφωνήσει να σταματήσει να χτυπά τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, ποια πρόταση 10 σημείων ήταν η βάση των διαπραγματεύσεων και αν το Ιράν θα διατηρούσε τον έλεγχο του Ορμούζ.

Η Ουάσινγκτον είχε ξεκαθαρίσει ότι η κατάπαυση του πυρός «υπόκειται στη συμφωνία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν για το πλήρες, άμεσο και ασφαλές άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ». Αυτό δεν συνέβη ποτέ, όμως ο Τραμπ συνέχισε την κατάπαυση του πυρός ούτως ή άλλως.

21 Απριλίου με απροσδιόριστη νέα προθεσμία

Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι θα έδινε στο Ιράν μια απροσδιόριστη παράταση για να υποβάλει μια πρόταση για ειρήνη, χωρίς αυτή τη φορά να αναφερθεί σε υποτιθέμενη πρόοδο. Αντ’ αυτού, επικαλέστηκε το γεγονός ότι «η κυβέρνηση του Ιράν είναι σοβαρά διαλυμένη».

Στη συνέχεια, όμως, υπονόμευσε την ίδια του τη συλλογιστική, καθώς είπε ότι η κατάρρευση της ιρανικής ηγεσίας «δεν ήταν κάτι που συνέβη απροσδόκητα». Αν λοιπόν ήταν προβλέψιμο, τότε γιατί η προηγούμενη αυστηρή προθεσμία;

Χθες Τετάρτη(22/4), ο Λευκός Οίκος δήλωσε ότι δεν έχει θέσει κάποια «οριστική προθεσμία». Σε τηλεοπτική συνέντευξη, ο Τραμπ επιβεβαίωσε ότι «δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα» για τον τερματισμό του πολέμου, προσθέτοντας ότι η εκεχειρία θα παραταθεί όχι μόνο μέχρι να υποβληθεί μια ιρανική πρόταση, αλλά και μέχρι «να ολοκληρωθούν οι συζητήσεις, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο».

Πολλοί υποστηρίζουν ότι η παράταση της εκεχειρίας είναι καλή για τον κόσμο, υπό την έννοια ότι δεν βυθίζει τη Μέση Ανατολή βαθύτερα στον πόλεμο.

Όμως για τον Τραμπ αφήνει την αίσθηση ότι δεν θέλει να υλοποιήσει τις απειλές του, παρότι ήταν ο ίδιος που διατυμπάνιζε ότι τέτοιου είδους μπλόφες υποδαύλιζαν  τη διαπραγματευτική στάση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Όταν ο Ομπάμα αρνήθηκε να επιβάλει την «κόκκινη γραμμή» του για ανάληψη στρατιωτικής δράσης κατά της Συρίας σε περίπτωση χρήσης χημικών όπλων, ο Τραμπ πέρασε χρόνια κατηγορώντας τον πρώην πρόεδρο και την Χίλαρι Κλίντον γι’ αυτήν την απόφαση.

Δισεκατομμύρια σε παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται στο τραπέζι, ενώ η Ουάσιγκτον αναζητά έναν τρόπο να τερματίσει τον πόλεμο που ξεκίνησε πριν από επτά και πλέον εβδομάδες με συντριπτικά αμερικανικά πλήγματα. Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη διατηρεί μια επικίνδυνη ποσότητα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, κάτι που ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι «δεν είναι αποδεκτό».

Οι διαπραγματεύσεις έχουν μπει προσωρινά στον πάγο, μετά την απόφαση του Τραμπ να παρατείνει επ’ αόριστον την κατάπαυση του πυρός, ζητώντας από το Ιράν μια «ενιαία πρόταση». Ωστόσο, τα βασικά αγκάθια παραμένουν: η άρση των κυρώσεων, τα όρια στον εμπλουτισμό και ο κίνδυνος να φανεί ότι οι ΗΠΑ επιβραβεύουν ένα καθεστώς που κατηγορείται για καταστολή διαδηλώσεων και υποστήριξη τρομοκρατικών οργανώσεων.

Στο στενό θαλάσσιο πέρασμα του Στενού του Ορμούζ, η ιρανική πίεση στη ναυσιπλοΐα και ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός κρατούν τις ροές πετρελαίου χαμηλά, τροφοδοτώντας την αστάθεια στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Ομπάμα, Ιράν και «παλέτες μετρητών»

Στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών, πολλοί μιλούν για «παλέτες μετρητών χωρίς τις παλέτες», αναβιώνοντας την παλιά επίθεση στον Ομπάμα για τα 1,7 δισ. δολάρια που κατέβαλε το 2016 στο πλαίσιο διευθέτησης μιας παλιάς εμπορικής διαφοράς, ποσό που είχε παρουσιαστεί πολιτικά ως «δώρο στο Ιράν».

Τώρα, η κυβέρνηση Τραμπ συζητά την αποδέσμευση έως και 20 δισ. δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια, μέρος των οποίων προέρχεται από πωλήσεις πετρελαίου που έχουν μπλοκαριστεί σε τράπεζες ανά τον κόσμο, με αντάλλαγμα τον έλεγχο του ιρανικού αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Για τους πιο σκληρούς «γερακίσιους» κύκλους, αυτό κινδυνεύει να γίνει μια επανάληψη του ίδιου πολιτικού κόστους που είχαν χρεώσει στον Ομπάμα.

Παρά τους ισχυρισμούς της Τεχεράνης ότι δεν επιδιώκει πυρηνικό όπλο, Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι έχουν δικαίωμα, βάσει διεθνούς δικαίου, να εμπλουτίζουν ουράνιο για ειρηνικούς σκοπούς, κάτι που αποτέλεσε και τότε, όπως και σήμερα, το μεγαλύτερο αγκάθι για μια συμφωνία.

Ειδικοί όπως η Σουζάν Μαλόουνι από το Brookings σημειώνουν ότι η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να κάνει συμβιβασμούς σε χρονοδιαγράμματα και επίπεδα εμπλουτισμού, αλλά όχι να εγκαταλείψει πλήρως την ικανότητα εμπλουτισμού, ακριβώς το σημείο που επικρίνε ο Τραμπ στη συμφωνία Ομπάμα.

Νέα συμφωνία Ομπάμα–Ιράν με την υπογραφή Τραμπ;

Στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ υπόσχεται ότι η νέα συμφωνία «δεν θα έχει τα ελαττώματα» της συμφωνίας Ομπάμα, την οποία αποκαλεί «εγγυημένο δρόμο προς ένα πυρηνικό όπλο». Διαβεβαιώνει ότι ό,τι διαπραγματεύεται τώρα θα είναι «πολύ καλύτερο» και ότι θα διασφαλίσει την ειρήνη όχι μόνο για το Ισραήλ και τη Μέση Ανατολή, αλλά για την Ευρώπη και τις ΗΠΑ.

Όμως οι πολιτικοί κίνδυνοι είναι τεράστιοι, όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και για τον αντιπρόεδρο Τζέι-Ντι Βανς, ο οποίος έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις, με το βλέμμα ήδη στραμμένο σε μια πιθανή προεδρική υποψηφιότητα το 2028.

Ο Βανς, που στο παρελθόν εμφανιζόταν πολύ επιφυλακτικός απέναντι σε έναν πόλεμο με το Ιράν, τώρα καλείται να τον τερματίσει, αναλαμβάνοντας το πολιτικό κόστος των αναπόφευκτων συμβιβασμών.

Στελέχη της πρώτης διοίκησης Τραμπ προειδοποιούν ότι κάθε δολάριο που αποδεσμεύεται θα κατηγορηθεί πως «έμμεσα επιδοτεί» τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων, εφόσον η Τεχεράνη δεν δώσει απτά ανταλλάγματα σε θέματα όπως η στήριξη σε Χεζμπολάχ και Χαμάς ή η ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων.

Το σκληρότερο Ιράν του σήμερα και η σκιά του Ομπάμα

Ένα βασικό στοιχείο που διαφοροποιεί τη σημερινή συγκυρία από την εποχή Ομπάμα είναι ότι το Ιράν πλέον διαθέτει περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, επίπεδο που απέχει ένα βήμα από την οπλοποιήσιμη μορφή, μετά την αποχώρηση Τραμπ από την Κοινή Ολοκληρωμένη Δράση (JCPOA) το 2018.

Παράλληλα, η σημερινή ιρανική ηγεσία είναι πολύ πιο σκληροπυρηνική από τους πιο μετριοπαθείς που είχαν υπογράψει τότε τη συμφωνία, ενώ το καθεστώς έχει επιβιώσει αλλεπάλληλων σοκ: πολέμου με το Ισραήλ, αμερικανικών πληγμάτων σε στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις και αιματηρών διαδηλώσεων στο εσωτερικό, σύμφωνα με τη Washington Post.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι, ενώ οι επιθέσεις έχουν εξασθενήσει τη στρατιωτική ισχύ και τα δίκτυα των περιφερειακών proxies του Ιράν, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, η Τεχεράνη έχει αποκτήσει ένα νέο, ιδιαίτερα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί: την ικανότητα να «στραγγαλίζει» τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, προκαλώντας αύξηση στις τιμές ενέργειας διεθνώς.

Την ίδια ώρα, προσωπικότητες που είχαν υποστηρίξει τη συμφωνία του 2015, όπως ο Ρίτσαρντ Νέφου, εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε μια νέα μεγάλη άρση κυρώσεων υπέρ μιας κυβέρνησης που κατηγορείται ότι σκότωσε εκατοντάδες διαδηλωτές κατά τις πρόσφατες εξεγέρσεις.

Έτσι, ο Τραμπ βρίσκεται ουσιαστικά μπροστά στις ίδιες σκληρές επιλογές που αντιμετώπισε ο Ομπάμα: μέχρι πού μπορεί να πάει η άρση κυρώσεων, πόσο αυστηρά μπορούν να είναι τα όρια εμπλουτισμού και αν μια συμφωνία με το Ιράν θα καταγραφεί στην ιστορία ως κίνηση για την αποτροπή του πολέμου ή ως παραχώρηση σε ένα αυταρχικό καθεστώς.

«Ο αποκλεισμός ιρανικών λιμανιών είναι πράξη πολέμου κι ως εκ τούτου παραβίαση της εκεχειρίας», αναφέρει ο Αμπάς Αραγτσί σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Χ, καταγγέλλοντας επίσης το ρεσάλτο αμερικανικών δυνάμεων σε ιρανικό εμπορικό πλοίο.

«Το Ιράν γνωρίζει πώς να εξουδετερώνει τους περιορισμούς, πώς να υπερασπίζεται τα συμφέροντά του και πώς να αντιστέκεται στα νταηλίκια», καταλήγει το μήνυμα του επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας.