Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν οι αμερικανικοί στόλοι μπορούν να πιέσουν στρατιωτικά την Τεχεράνη, αλλά αν μπορούν να παραμείνουν σε κατάσταση εμπλοκής χωρίς πολιτική νομιμοποίηση από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους του αμερικανικού λαού. Σε μια περίοδο έντονης πόλωσης, με το βλέμμα και στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, η αναμέτρηση Τραμπ – Κογκρέσου μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική όχι μόνο για την πορεία της σύγκρουσης, αλλά και για τα όρια της προεδρικής εξουσίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Νόμος περί Πολεμικών Εξουσιών θεσπίστηκε το 1973, στον απόηχο του πολέμου του Βιετνάμ, με στόχο να επαναβεβαιώσει τον συνταγματικό ρόλο του Κογκρέσου στην απόφαση αποστολής αμερικανικών δυνάμεων σε ένοπλες συγκρούσεις στο εξωτερικό. Δεν είναι τυχαίο ότι ο τότε πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον άσκησε βέτο στον νόμο, όμως το Κογκρέσο το ανέτρεψε με πλειοψηφία δύο τρίτων.

Η ουσία του νόμου είναι σαφής: κάθε στρατιωτική εμπλοκή πρέπει να τερματίζεται έπειτα από 60 ημέρες, εκτός εάν το Κογκρέσο κηρύξει πόλεμο, εγκρίνει τη συνέχιση των επιχειρήσεων ή αδυνατεί να συνεδριάσει λόγω ένοπλης επίθεσης κατά των ΗΠΑ. Υπάρχει επίσης δυνατότητα παράτασης 30 ημερών, εφόσον ο πρόεδρος πιστοποιήσει γραπτώς ότι υπάρχει αναπόφευκτη στρατιωτική ανάγκη για την προστασία των ενόπλων δυνάμεων.

• Στην περίπτωση του πολέμου με το Ιράν, η σύγκρουση άρχισε στις 28 Φεβρουαρίου, όμως η επίσημη ενημέρωση του Κογκρέσου έγινε στις 2 Μαρτίου. Έτσι, η πολιτική και νομική αντίστροφη μέτρηση οδηγεί στην 1η Μαΐου, ημερομηνία που μετατρέπεται σε θεσμικό ορόσημο για την κυβέρνηση Τραμπ.

Η σύγκρουση πέρασε από τρεις φάσεις. Πρώτα ήρθε η φάση της έκρηξης, με αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις και ιρανικά πυραυλικά αντίποινα. Ακολούθησε η φάση της ναυτικής αναμέτρησης, με την Τεχεράνη να περιορίζει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και την Ουάσιγκτον να απαντά με θαλάσσιο αποκλεισμό ιρανικών συμφερόντων. Στη συνέχεια, η εκεχειρία που ανακοίνωσε ο Τραμπ στις 8 Απριλίου πάγωσε εν μέρει τις εχθροπραξίες, χωρίς όμως να δώσει οριστική λύση.

Το πρόβλημα για τον Λευκό Οίκο είναι ότι ο Νόμος περί Πολεμικών Εξουσιών δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ αποτελεσματικά για να σταματήσει έναν πόλεμο. Διαδοχικοί πρόεδροι βρήκαν τρόπους να τον παρακάμπτουν. Ο Μπαράκ Ομπάμα συνέχισε το 2011 τις επιχειρήσεις στη Λιβύη πέραν των 60 ημερών, υποστηρίζοντας ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν εμπλέκονταν σε «άμεσες εχθροπραξίες». Ο Μπιλ Κλίντον χρησιμοποίησε παρόμοια λογική στο Κόσοβο, ενώ προηγούμενες δικαστικές προσφυγές κατά προέδρων, από τον Ρόναλντ Ρίγκαν έως τον Τζορτζ Μπους τον νεότερο, απορρίφθηκαν ως πολιτικά ζητήματα που δεν μπορούσαν εύκολα να κριθούν από τα δικαστήρια.

• Αυτό ακριβώς είναι και το κρίσιμο σημείο σήμερα. Αν ο Τραμπ και η ρεπουμπλικανική πλειοψηφία αγνοήσουν την προθεσμία, οι Δημοκρατικοί πιθανότατα θα στραφούν στα δικαστήρια. Όμως η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η δικαιοσύνη διστάζει να περιορίσει άμεσα έναν πρόεδρο σε περίοδο πολέμου.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει μπροστά της τρεις βασικές επιλογές.

• Πρώτον, να ζητήσει από το Κογκρέσο επιπλέον παράταση 30 ημερών.
• Δεύτερον, να υποστηρίξει ότι η εκεχειρία μηδενίζει το χρονόμετρο και άρα η προθεσμία πρέπει να μετρήσει από την αρχή.
• Τρίτον, να αμφισβητήσει ευθέως τη συνταγματικότητα του νόμου, όπως έχουν ήδη κάνει κορυφαίοι Ρεπουμπλικανοί, μεταξύ των οποίων ο Τζέι Ντι Βανς, ο Λίντσεϊ Γκράχαμ και ο Ρον Τζόνσον.

Πολιτικά, ο Τραμπ εξακολουθεί να έχει πλεονέκτημα, καθώς οι Ρεπουμπλικανοί ελέγχουν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου. Ωστόσο, η κόπωση από τον πόλεμο, ο φόβος αύξησης των τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, ο πληθωρισμός και η αβεβαιότητα για τον τελικό στόχο της σύγκρουσης προκαλούν ανησυχία ακόμη και μέσα στο κόμμα του.

• Για το Ιράν, η λήξη της προθεσμίας λειτουργεί ως πρόσθετο διαπραγματευτικό όπλο. Η Τεχεράνη δεν δείχνει να βιάζεται για συμφωνία, εκτιμώντας ότι η εσωτερική πίεση στις ΗΠΑ μπορεί να αυξηθεί όσο παρατείνεται η αβεβαιότητα. Το σενάριο ενός «παγωμένου πολέμου», χωρίς πλήρη σύγκρουση αλλά και χωρίς συμφωνία, θεωρείται πλέον ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους.

Η 1η Μαΐου, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι η στιγμή που θα φανεί αν το Κογκρέσο μπορεί να ανακτήσει τον συνταγματικό του ρόλο ή αν οι απαιτήσεις της εθνικής ασφάλειας θα δώσουν για ακόμη μία φορά στον Λευκό Οίκο σχεδόν ανεξέλεγκτη εξουσία πολέμου.