Η δημοσιογράφος, που υπέστη σοβαρή μόλυνση από πνευμονιόκοκκο και χρειάστηκε νοσηλεία στην εντατική λόγω δυσκολιών στην αναπνοή, παρέμεινε μακριά από τις επαγγελματικές της υποχρεώσεις για αρκετό καιρό.

Στην ανάρτησή της μέσω Instagram, εξήγησε πόσο έντονο ήταν το διάστημα αυτό, ενώ παράλληλα εξέφρασε την αισιοδοξία της για το μέλλον.

«Ο Ιανουάριος ήταν μία δύσκολη χρονιά, αλλά τα καταφέραμε», έγραψε χαρακτηριστικά η Σία Κοσιώνη.

Η ανάρτηση της Σίας Κοσιώνη:

Τι είναι ο πνευμονιόκοκκος

Ο πνευμονιόκοκκος είναι βακτήριο που αποικίζει συχνά το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου. Η παρουσία του μικροβίου δεν σημαίνει απαραίτητα νόσηση, καθώς νοσούν κυρίως άτομα που είναι πιο ευάλωτα λόγω ηλικίας ή υποκείμενων νοσημάτων.

Πώς μεταδίδεται

Η μετάδοση γίνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω σταγονιδίων που παράγονται κατά τον βήχα, το φτέρνισμα ή τη στενή επαφή, τόσο από άτομα που νοσούν όσο και από υγιείς φορείς. Η λοίμωξη εμφανίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, με αυξημένη συχνότητα τον χειμώνα και στις αρχές της άνοιξης.

Πριν από την καθιέρωση του αντι-πνευμονιοκοκκικού εμβολιασμού, ο πνευμονιόκοκκος αποτελούσε την πιο συχνή αιτία μικροβιακής πνευμονίας. Ωστόσο, η λοίμωξη μπορεί να εκδηλωθεί και ως ωτίτιδα, ιγμορίτιδα, μηνιγγίτιδα ή βακτηριαιμία. Προσβάλλει συχνότερα μικρά παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με υποκείμενα νοσήματα, χωρίς να αποκλείεται η νόσηση νέων και κατά τα άλλα υγιών ανθρώπων.

Η έναρξη της νόσου είναι συχνά αιφνίδια, ιδιαίτερα σε ασθενείς χωρίς λειτουργικό σπλήνα, και μπορεί να συνοδεύεται από υψηλή θνητότητα, κυρίως στις ομάδες υψηλού κινδύνου.

Συμπτώματα της πνευμονιοκοκκικής νόσου

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το σημείο του σώματος που έχει προσβληθεί. Όταν η λοίμωξη περιορίζεται στη μύτη ή τα αυτιά, μπορεί να είναι ήπια. Αν όμως τα βακτήρια περάσουν στο αίμα, τον εγκέφαλο ή την καρδιά, η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή και απειλητική για τη ζωή.

Συμπτώματα ήπιας νόσου:

Πόνος στα αυτιά

Πονοκέφαλος

Ρινική συμφόρηση

Βήχας

Πυρετός

Απώλεια όρεξης

Συμπτώματα σοβαρής νόσου:

Σύγχυση

Θωρακικό άλγος

Δυσκολία στην αναπνοή

Ευαισθησία στο φως

Έντονος πόνος ή δυσφορία

Εξάνθημα που δεν υποχωρεί με πίεση

Ωχρό, κυανό, γκρι ή με ερυθρές κηλίδες δέρμα, χείλη ή γλώσσα

Μελάγχρωση του δέρματος γύρω από τα νύχια ή τα μάτια

Χωρίς την κατάλληλη θεραπεία, οι σοβαρές λοιμώξεις μπορεί να αποβούν απειλητικές για τη ζωή.

Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Λοίμωξη από πνευμονιόκοκκο μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Αυξημένο κίνδυνο για σοβαρή νόσο έχουν τα παιδιά κάτω των 5 ετών, οι ηλικιωμένοι – οι οποίοι συχνά μολύνονται από τα εγγόνια τους – και τα ανοσοκατασταλμένα άτομα.

Πιθανές επιπλοκές του πνευμονιόκοκκου

Οι επιπλοκές εξαρτώνται από το σημείο της λοίμωξης και μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Περιλαμβάνουν:

Μηνιγγίτιδα

Σηψαιμία

Πνευμονία

Οστεομυελίτιδα

Σηπτική αρθρίτιδα

Σε σπάνιες περιπτώσεις, κυρίως στα παιδιά, η μηνιγγίτιδα και η σηψαιμία μπορεί να προκαλέσουν μόνιμες αναπηρίες, όπως κώφωση ή εγκεφαλική βλάβη, ενώ σε εξαιρετικά βαριές καταστάσεις μπορεί να απαιτηθεί ακόμη και ακρωτηριασμός. Χωρίς έγκαιρη θεραπεία, οι σοβαρές λοιμώξεις μπορεί να είναι θανατηφόρες. Η πνευμονιοκοκκική πνευμονία αποτελεί συχνή αιτία θανάτου στους ηλικιωμένους.

Πώς προλαμβάνεται η πνευμονιοκοκκική νόσος

Ο εμβολιασμός είναι το πιο αποτελεσματικό μέσο πρόληψης. Τα εμβόλια κατά του πνευμονιόκοκκου περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παιδικού εμβολιασμού των περισσότερων χωρών της ΕΕ και του ΕΟΧ. Παράλληλα, η τήρηση των κανόνων υγιεινής και η αποφυγή επαφής με άτομα που εμφανίζουν συμπτώματα λοίμωξης συμβάλλουν στην προστασία, αν και η μετάδοση από ασυμπτωματικούς φορείς καθιστά δύσκολη την πλήρη αποφυγή της νόσου.

Οι δύο τύποι εμβολίων κατά του πνευμονιόκοκκου

PCV13 – 13δύναμο συζευγμένο εμβόλιο

Χορηγείται στα βρέφη από την ηλικία των 2 μηνών, με τρεις ή τέσσερις δόσεις ανάλογα με την ηλικία έναρξης. Στους ενήλικες απαιτείται μία δόση. Προσφέρει μακροχρόνια ανοσία έναντι των 13 πιο επιθετικών οροτύπων του πνευμονιόκοκκου.

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, συνιστάται σε βρέφη, παιδιά, ενήλικες άνω των 65 ετών και άτομα κάθε ηλικίας με υποκείμενα νοσήματα που αυξάνουν τον κίνδυνο διεισδυτικής πνευμονιοκοκκικής νόσου.

PPSV23 – 23δύναμο πολυσακχαριδικό εμβόλιο

Χορηγείται μόνο σε ενήλικες και ενδείκνυται για όλους άνω των 65 ετών. Συνιστάται επίσης σε άτομα κάτω των 65 ετών με χρόνια νοσήματα, όπως άσθμα, ΧΑΠ, σακχαρώδη διαβήτη, καρδιαγγειακά νοσήματα, ανοσοκαταστολή, ασπληνία, HIV λοίμωξη, κίρρωση, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, νεφρωσικό σύνδρομο, διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, κοχλιακά εμφυτεύματα ή διαμονή σε ιδρύματα μακράς φροντίδας.

Σε άτομα 19–64 ετών συστήνεται επανεμβολιασμός μία φορά, πέντε χρόνια μετά τον αρχικό. Σε άτομα άνω των 65 ετών, επανεμβολιασμός γίνεται μόνο εάν ο αρχικός εμβολιασμός είχε πραγματοποιηθεί πριν από την ηλικία των 65 και έχουν περάσει τουλάχιστον πέντε χρόνια. Όσοι εμβολιάστηκαν μετά τα 65 δεν χρειάζονται επανεμβολιασμό. Ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε σπληνεκτομή πρέπει να εμβολιάζονται τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν από την επέμβαση.

Της Δρ. Σταματούλας Τσικρικά*

Πώς μεταδίδεται και ποια είναι τα «καμπανάκια»

Η διασπορά του πνευμονιόκοκκου γίνεται με την ίδια ευκολία που εξαπλώνεται το κοινό κρυολόγημα: μέσω σταγονιδίων από τον βήχα, το φτέρνισμα ή τη στενή επαφή. Το επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι ο φορέας μπορεί να είναι ασυμπτωματικός, μεταδίδοντας το μικρόβιο χωρίς καν να γνωρίζει ότι το φέρει.

Τα συμπτώματα που πρέπει να κινητοποιήσουν άμεσα τον ασθενή περιλαμβάνουν:

·         Υψηλό πυρετό συνοδευόμενο από ρίγος.

·         Επίμονο βήχα (με ή χωρίς απόχρεμψη).

·         Δύσπνοια ή ασυνήθιστα γρήγορη αναπνοή (ταχύπνοια).

·         Οξύ πόνο στο στήθος.

·         Έντονη κόπωση ή σύγχυση, με το τελευταίο να αποτελεί κύριο σύμπτωμα στους ηλικιωμένους.

Από μια ήπια λοίμωξη έως τη μηνιγγίτιδα

Η διαδρομή της νόσου είναι απρόβλεπτη. Μπορεί να ξεκινήσει ως μια ήπια λοίμωξη, αλλά σε βρέφη, ηλικιωμένους και άτομα με χρόνια νοσήματα, μπορεί να εξελιχθεί σε απειλητική για τη ζωή κατάσταση. Η μηνιγγίτιδα και η βακτηριαιμία (λοίμωξη του αίματος) είναι οι σοβαρότερες μορφές που καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά θνητότητας.

Οι ομάδες υψηλού κινδύνου

Αν και ο πνευμονιόκοκκος δεν κάνει διακρίσεις, συγκεκριμένες ομάδες βρίσκονται στο «στόχαστρο»:

1.      Παιδιά κάτω των 2 ετών (λόγω ανώριμου ανοσοποιητικού).

2.      Ενήλικες άνω των 65 ετών.

3.      Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (καρκινοπαθείς, άτομα με HIV, νεφροπαθείς κ.α.).

4.      Καπνιστές και άτομα με ΧΑΠ, καθώς το κάπνισμα αλλοιώνει τις φυσικές άμυνες των πνευμόνων.

Η επανάσταση του νέου συζευγμένου εμβολίου (PCV20)

Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου η κατάχρηση αντιβιοτικών έχει οδηγήσει σε υψηλά ποσοστά ανθεκτικών στελεχών, ο εμβολιασμός αποτελεί το ισχυρότερο «όπλο» μας. Η εισαγωγή του νέου συζευγμένου εμβολίου PCV20 στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων αποτελεί ορόσημο, καθώς προσφέρει κάλυψη έναντι 20 διαφορετικών στελεχών με μία μόνο δόση.

Οδηγός Εμβολιασμού: Τι ισχύει για κάθε κατηγορία

Σύμφωνα με τις επικαιροποιημένες οδηγίες, ο προγραμματισμός γίνεται ως εξής:

1. Ενήλικες 65 ετών και άνω:

·         Συνιστάται μία δόση PCV20. Αν γίνει αυτό το εμβόλιο, δεν χρειάζεται το παλαιότερο (PPSV23).

·         Αν έχετε κάνει ήδη το PCV13, θα πρέπει να κάνετε το PCV20 μετά από τουλάχιστον 1 χρόνο.

·         Αν έχετε κάνει μόνο το PPSV23, ακολουθεί το PCV20 ένα έτος αργότερα.

·         Αν έχετε κάνει και τα δύο παλαιότερα εμβόλια (PCV13 & PPSV23), συστήνεται το PCV20 μετά την παρέλευση πενταετίας.

2. Ενήλικες 18-64 ετών με υποκείμενα νοσήματα: Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει άτομα με διαβήτη, χρόνια καρδιοπάθεια (εκτός υπέρτασης), ΧΑΠ, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, αλκοολισμό ή βαρείς καπνιστές.

·         Πρωτοεμβολιαζόμενοι: Μία δόση PCV20 (χωρίς ανάγκη για PPSV23 στη συνέχεια).

·         Ανοσοκατασταλμένοι (π.χ. μεταμοσχευμένοι, ασθενείς με λευχαιμία/λέμφωμα): Αν έχουν ήδη εμβολιαστεί με τα παλαιότερα σχήματα, συστήνεται η δόση PCV20 5 χρόνια μετά τον τελευταίο εμβολιασμό.

Η πρόληψη ως κοινωνική ευθύνη

Ο πνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός δεν είναι απλώς μια ιατρική πράξη ρουτίνας· είναι μια στρατηγική επιλογή που θωρακίζει το σύστημα υγείας και σώζει ζωές. Η ενημέρωση και η συνεπής τήρηση του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για μια κοινωνία υγιή και προστατευμένη απέναντι σε έναν «αόρατο» αλλά υπαρκτό κίνδυνο.

Οδηγός εμβολιασμού κατά του πνευμονιόκοκκου: Τι πρέπει να κάνετε

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις οδηγίες για το νέο συζευγμένο εμβόλιο PCV20, το οποίο απλοποιεί τις διαδικασίες, προσφέροντας ευρύτερη προστασία με λιγότερες δόσεις.

*Η Δρ. Σταματούλα Τσικρικά είναι Πρόεδρος της Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας και Πρόεδρος της Ομάδας Διακοπής Καπνίσματος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας.