Σπύρος Σιδέρης

Η ανακοίνωση ήρθε μόλις μία ημέρα μετά τα αμερικανικά πλήγματα σε τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια, τα οποία η Ουάσιγκτον παρουσίασε ως απάντηση σε βαλλιστικές επιθέσεις κατά δύο πολεμικών της πλοίων. Το Ορμούζ παύει έτσι να είναι μόνο ένας κρίσιμος ενεργειακός διάδρομος. Γίνεται το σημείο όπου ΗΠΑ και Ιράν μετρούν αντοχές, απειλές και κόκκινες γραμμές.

Η Τεχεράνη χαράζει τη δική της ζώνη

Ο Ρεζαΐ προειδοποίησε ότι κάθε πλοίο που θα εισέρχεται στη σχεδιαζόμενη περιοχή χωρίς να συμμορφώνεται με τους ιρανικούς όρους θα εντάσσεται σε λίστα κυρώσεων. Παράλληλα υποστήριξε ότι το Στενό του Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά κλειστό, απορρίπτοντας τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις περί επιστροφής της ναυσιπλοΐας στην κανονικότητα.

Η εκδοχή της Τεχεράνης απέχει αισθητά από εκείνη της Ουάσιγκτον. Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς υποστήριξε πριν από λίγες ημέρες ότι οι ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου πλησιάζουν τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο. Ωστόσο, οι εκτιμήσεις για την εμπορική κίνηση δείχνουν ότι οι διελεύσεις παραμένουν μειωμένες, ενώ το κόστος ασφάλισης και ο κίνδυνος για τους πλοιοκτήτες εξακολουθούν να βαραίνουν κάθε απόφαση διέλευσης.

Τα τρία δεξαμενόπλοια και η αμερικανική απάντηση

Το νέο επεισόδιο σημειώθηκε το Σάββατο. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι αμερικανικές δυνάμεις έθεσαν εκτός λειτουργίας τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια, μετά την εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων από τους Φρουρούς της Επανάστασης κατά ενός αεροπλανοφόρου και ενός αντιτορπιλικού.

Σύμφωνα με την αμερικανική εκδοχή, τα δύο πολεμικά απέφυγαν τα πλήγματα και δεν υπήρξαν τραυματισμοί. Ο διοικητής της CENTCOM, Μπραντ Κούπερ, προειδοποίησε ότι κάθε νέα ιρανική επίθεση θα έχει βαρύτερο οικονομικό κόστος για την Τεχεράνη.

Η κλιμάκωση αγγίζει πλέον άμεσα και το πετρέλαιο. Οι ΗΠΑ πλήττουν τα μέσα με τα οποία το Ιράν επιχειρεί να διατηρήσει τις εξαγωγές του, ενώ η Τεχεράνη απαντά απειλώντας τη θαλάσσια αρτηρία από την οποία περνά σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.

Το μυστήριο με το νέο ιρανικό όπλο

Ο Ρεζαΐ ανέβασε ακόμη περισσότερο τους τόνους, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν χρησιμοποίησε για πρώτη φορά νέο αντιπλοϊκό πύραυλο εναντίον αμερικανικού πολεμικού σκάφους και ότι αμερικανικές μονάδες απομακρύνθηκαν μετά την επίθεση.

Η Ουάσιγκτον δεν έχει επιβεβαιώσει αυτή την εκδοχή και έχει απορρίψει αντίστοιχους ιρανικούς ισχυρισμούς για πλήγματα σε αμερικανικά πλοία.

Η ασάφεια δεν είναι δευτερεύουσα. Στο Ορμούζ διεξάγεται πλέον και ένας πόλεμος πληροφοριών, όπου η εικόνα της υπεροχής είναι σχεδόν τόσο σημαντική όσο και το ίδιο το στρατιωτικό αποτέλεσμα. Η Τεχεράνη θέλει να δείξει ότι μπορεί να απειλήσει αμερικανικές μονάδες. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποδείξει ότι οι ιρανικές απειλές δεν αλλάζουν την ισορροπία στη θάλασσα.

Η μάχη πίσω από τα βαρέλια

Πίσω από τις πυραυλικές ανταλλαγές βρίσκεται ένας σκληρός οικονομικός πόλεμος. Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός έχει περιορίσει τις ιρανικές εξαγωγές αργού, με τις φορτώσεις να έχουν υποχωρήσει αισθητά σε σχέση με τα επίπεδα της άνοιξης.

Για την Τεχεράνη, το Ορμούζ παραμένει ένα από τα ισχυρότερα χαρτιά πίεσης. Κάθε διαταραχή στην περιοχή επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς αγορές, το κόστος μεταφοράς και τις τιμές της ενέργειας.

Η Ουάσιγκτον επιχειρεί από την πλευρά της να αποδείξει ότι αυτή η απειλή μπορεί να περιοριστεί. Αμερικανικά πολεμικά συνοδεύουν εμπορικά πλοία, επιχειρήσεις εκκαθάρισης ναρκών βρίσκονται σε εξέλιξη και η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να αποκαταστήσει την εικόνα ότι η διέλευση μπορεί να συνεχιστεί παρά τις ιρανικές απειλές.

Η «απαγορευμένη ζώνη» περιπλέκει όμως την κατάσταση. Αν το Ιράν επιχειρήσει να την επιβάλει στρατιωτικά και οι ΗΠΑ αποφασίσουν να την αγνοήσουν, το περιθώριο λάθους θα γίνει επικίνδυνα μικρό.

Στο Στενό του Ορμούζ, η επόμενη κρίση δεν χρειάζεται να αρχίσει με επίσημη απόφαση για πόλεμο. Μπορεί να ξεκινήσει με ένα εμπορικό πλοίο που θα περάσει μια γραμμή την οποία η μία πλευρά θεωρεί διεθνή θαλάσσια οδό και η άλλη μόλις αποφάσισε ότι είναι απαγορευμένη.

Σπύρος Σιδέρης

Η Τεχεράνη αντιμετωπίζει το Ορμούζ ως ζωτικό πεδίο κυριαρχίας και διαπραγμάτευσης, ενώ η Ουάσιγκτον δεν θέλει να επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει αυξημένο έλεγχο πάνω στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές. Έτσι, μια συζήτηση που εμφανίζεται ως τεχνική μετατρέπεται σε δοκιμασία ισχύος, με πετρέλαιο, στρατιωτική παρουσία και διπλωματικά ανταλλάγματα να μπαίνουν στο ίδιο τραπέζι.

Οι χάρτες δεν αλλάζουν με μία υπογραφή

Σύμφωνα με τους αναλυτές καμία χώρα δεν μπορεί να τροποποιήσει μονομερώς τις διαδρομές της διεθνούς ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.

Κάθε νέα χάραξη προϋποθέτει τεχνικές μελέτες, διεθνείς εγκρίσεις και τη συμμετοχή εξειδικευμένων ναυτιλιακών φορέων. Πρέπει να υπολογιστούν τα βάθη, τα θαλάσσια ρεύματα, η ένταση των ανέμων, η κάλυψη των συστημάτων ραντάρ και οι δυνατότητες ελιγμών των πλοίων σε περίπτωση ατυχήματος ή άλλης έκτακτης ανάγκης.

Στην εξίσωση μπαίνουν επίσης οι διαδρομές των ρυμουλκών και των σωστικών σκαφών, οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και οι περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές. Μια λάθος γραμμή στον χάρτη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σύγκρουσης, προσάραξης ή πετρελαϊκής διαρροής.

Η μάχη δεν αφορά μόνο τα πλοία

Για την Τεχεράνη, το στενό δεν είναι απλώς ένας διεθνής θαλάσσιος διάδρομος. Αποτελεί τμήμα της άμεσης ζώνης ασφαλείας της και ένα από τα ισχυρότερα μέσα πίεσης που διαθέτει απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση.

Το Ιράν επιδιώκει ενεργό ρόλο στην εποπτεία της διέλευσης, στη διαχείριση της ασφάλειας και στην ανταλλαγή πληροφοριών για τα πλοία που περνούν κοντά στις ακτές του. Παράλληλα, ζητεί περιορισμό της ξένης στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο.

Η Ουάσιγκτον, από την άλλη πλευρά, φοβάται ότι μια νέα ρύθμιση μπορεί να προσφέρει στην ιρανική πλευρά πρόσθετα εργαλεία ελέγχου, ακόμη και τη δυνατότητα να παρεμβαίνει στη διέλευση πλοίων δυτικών συμφερόντων.

Άλλο η χάραξη και άλλο το άνοιγμα του στενού

Ορισμένοι αναλυτές διαχωρίζουν δύο ζητήματα που συχνά παρουσιάζονται ως ένα.

Το πρώτο είναι η τεχνική αναδιάταξη των θαλάσσιων λωρίδων.

Το δεύτερο αφορά τους πολιτικούς και στρατιωτικούς όρους υπό τους οποίους το πέρασμα θα παραμείνει ανοικτό.

Η αμερικανική θέση, όπως έχει εκφραστεί και από τον Ντόναλντ Τραμπ, είναι ότι η διέλευση πρέπει να είναι ελεύθερη και απρόσκοπτη. Το Ιράν, αντίθετα, θεωρεί ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις συνολικές ρυθμίσεις ασφαλείας στην περιοχή.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η τεχνική συζήτηση σταματά και αρχίζει η πολιτική διαπραγμάτευση.

«Ναυσιπλοΐα έναντι ειρήνης»

Η ιρανική προσέγγιση περιγράφεται ως μια εξίσωση «ελεύθερης ναυσιπλοΐας έναντι συνολικής ειρήνης».

Η Τεχεράνη επιχειρεί να συνδέσει τη διευκόλυνση των διελεύσεων με μεγαλύτερα ζητήματα: τη στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, την ασφάλεια του Κόλπου, τις κυρώσεις και τις σχέσεις της με τις δυτικές κυβερνήσεις.

Ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία για διαφορετικούς διαδρόμους, το Ιράν δύσκολα θα δεχθεί ένα καθεστώς στο οποίο δεν θα έχει κανέναν ρόλο ή αντάλλαγμα. Το Ορμούζ παραμένει πολύ ισχυρό χαρτί για να παραδοθεί χωρίς πολιτικό όφελος.

Ο φόβος του βόρειου διαδρόμου

Η μεγαλύτερη ανησυχία της αμερικανικής πλευράς αφορά το ενδεχόμενο η βόρεια λωρίδα να πλησιάσει περισσότερο τις ιρανικές ακτές.

Μια τέτοια μετατόπιση θα μπορούσε να ενισχύσει τις αξιώσεις της Τεχεράνης για προαναγγελία των διελεύσεων, επιθεωρήσεις ή άλλες διαδικασίες ελέγχου. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο επιβολής περιορισμών σε πλοία με αμερικανική ή ισραηλινή σημαία, καθώς και σε σκάφη που συνδέονται με δυτικά συμφέροντα.

Γι’ αυτό και οι λεπτομέρειες της νέας χάραξης παρακολουθούνται όχι μόνο από ναυτιλιακούς φορείς, αλλά και από στρατιωτικά επιτελεία.

Το ηλεκτρονικό σύστημα που βρίσκεται στο τραπέζι

Μία από τις λύσεις που εξετάζονται είναι η δημιουργία ηλεκτρονικού μηχανισμού προειδοποίησης για τα πλοία που πρόκειται να περάσουν από τον βόρειο διάδρομο.

Μέσω αυτού, οι αρμόδιες αρχές θα ενημερώνονται εκ των προτέρων για την πορεία, τη σημαία και τα βασικά στοιχεία κάθε σκάφους. Ο στόχος είναι να μειωθούν οι πιθανότητες αιφνιδιασμού, παρερμηνειών και επικίνδυνων επαφών.

Η πρόταση εμφανίζεται ως τεχνική διευθέτηση, στην πραγματικότητα όμως επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην απαίτηση του Ιράν για ενημέρωση και στην αξίωση της Δύσης για ανεμπόδιστη διέλευση.

Η συμφωνία θα κριθεί πολύ μακριά από τους χάρτες

Οποιαδήποτε αλλαγή στις θαλάσσιες διαδρομές θα χρειαστεί την έγκριση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού και των αρμόδιων διεθνών φορέων ασφάλειας.

Καμία τεχνική έγκριση, ωστόσο, δεν αρκεί χωρίς πολιτική συμφωνία ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις περιφερειακές δυνάμεις.

Το διακύβευμα δεν είναι απλώς η κατεύθυνση των πλοίων. Είναι ο έλεγχος ενός περάσματος από το οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου. Όσο η απάντηση παραμένει ανοιχτή, το Στενό του Ορμούζ θα εξακολουθεί να λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, πεδίο επίδειξης ισχύος και πιθανή εστία μιας πολύ μεγαλύτερης κρίσης.

Σπύρος Σιδέρης

Οι επιλογές τους δεν υπαγορεύονται μόνο από στρατιωτικούς υπολογισμούς, αλλά και από την εκτίμηση ότι μια λανθασμένη κίνηση θα μπορούσε να μετατρέψει τη σημερινή κρίση σε γενικευμένη περιφερειακή σύγκρουση.

Η μεγάλη απουσία του Ισραήλ

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες συγκρούσεις, όταν το Ισραήλ συμμετείχε ενεργά στις επιχειρήσεις κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, αυτή τη φορά οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις παραμένουν εκτός των άμεσων επιχειρήσεων.

Ούτε ισραηλινά μαχητικά συμμετέχουν στις επιδρομές ούτε το Ιράν εκτοξεύει πυραύλους προς το Τελ Αβίβ, τη Χάιφα ή τη Μπερ Σεβά. Η εικόνα αυτή προκαλεί εύλογα ερωτήματα, καθώς οι στρατηγικοί στόχοι του Ισραήλ απέναντι στην Τεχεράνη δεν έχουν μεταβληθεί. Η ισραηλινή στρατιωτική ηγεσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τους βαλλιστικούς πυραύλους και την περιφερειακή επιρροή του Ιράν ως κορυφαίες απειλές, διατηρώντας υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας.

Το Στενό του Ορμούζ αλλάζει τις προτεραιότητες

Η βασική διαφορά της σημερινής κρίσης βρίσκεται στις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.

Οι αμερικανικές επιχειρήσεις επικεντρώνονται στον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, καθώς οποιαδήποτε διακοπή της θα είχε άμεσες συνέπειες στις διεθνείς αγορές και στην παγκόσμια οικονομία.

Για το Ισραήλ, αντίθετα, το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα δεν έχει την ίδια βαρύτητα. Τα βασικά του λιμάνια βρίσκονται στη Μεσόγειο, γεγονός που περιορίζει το άμεσο ενδιαφέρον του για τις επιχειρήσεις στον Περσικό Κόλπο.

Μια ισορροπία που εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές

Η συγκυρία δημιουργεί μια παράδοξη αλλά λειτουργική ισορροπία.

Το Ισραήλ βλέπει τον σημαντικότερο αντίπαλό του να δέχεται ισχυρή στρατιωτική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να εκτίθεται το ίδιο σε πυραυλικές επιθέσεις ή να αναλαμβάνει το κόστος μιας άμεσης εμπλοκής.

Από την άλλη, η Τεχεράνη αποφεύγει να ανοίξει νέο μέτωπο, γνωρίζοντας ότι μια επίθεση κατά του Ισραήλ θα άλλαζε αμέσως τον χαρακτήρα της σύγκρουσης. Η διεθνής προσοχή θα μεταφερόταν από την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, με πολύ μεγαλύτερο στρατιωτικό και πολιτικό κόστος.

Γιατί η Τεχεράνη αποφεύγει την πρόκληση

Η ιρανική ηγεσία φαίνεται να εκτιμά ότι η αναμέτρηση με μία μόνο υπερδύναμη είναι περισσότερο διαχειρίσιμη από μια ταυτόχρονη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Οι προηγούμενες επιχειρήσεις έδειξαν ότι το Ισραήλ διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να πλήττει στόχους βαθιά στο ιρανικό έδαφος, τόσο μέσω της αεροπορίας όσο και μέσω επιχειρήσεων πληροφοριών και στοχευμένων εξουδετερώσεων υψηλόβαθμων στελεχών.

Γι’ αυτό η Τεχεράνη επιδιώκει να κρατήσει το επίκεντρο της αντιπαράθεσης στον Περσικό Κόλπο, αυξάνοντας την πίεση στις ενεργειακές αγορές και στις θαλάσσιες μεταφορές, αντί να ανοίξει ένα δεύτερο, ιδιαίτερα επικίνδυνο μέτωπο.

Η εύθραυστη ισορροπία μπορεί να ανατραπεί

Η σημερινή εικόνα, πάντως, δεν αποκλείει μια απότομη αλλαγή.

Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να εμπλακεί άμεσα αν δεχθεί ιρανική επίθεση, αν κλιμακωθούν οι επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο ή αν υπάρξει κοινή αμερικανοϊσραηλινή απόφαση για διεύρυνση των στρατιωτικών στόχων με σκοπό την αποδυνάμωση ή ακόμη και την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος.

Παράλληλα, η εσωτερική πολιτική σκηνή στο Ισραήλ αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει επανειλημμένα αξιοποιήσει την ιρανική απειλή στην πολιτική του ατζέντα, γεγονός που σημαίνει ότι οι εσωτερικές εξελίξεις ενδέχεται να επηρεάσουν και τις στρατιωτικές αποφάσεις.

Μια ισορροπία που μπορεί να καταρρεύσει

Το σημερινό σκηνικό δεν αποτελεί προϊόν κάποιας συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, αλλά αποτέλεσμα μιας προσωρινής σύμπτωσης συμφερόντων.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει το βάρος των επιχειρήσεων στο Στενό του Ορμούζ, το Ισραήλ βλέπει τον βασικό αντίπαλό του να φθείρεται χωρίς να εμπλακεί άμεσα, ενώ η Τεχεράνη αποφεύγει ένα δεύτερο μέτωπο που θα αύξανε σημαντικά το κόστος της σύγκρουσης.

Η ισορροπία αυτή, όμως, παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Ένα λανθασμένο πλήγμα, μια πολιτική απόφαση ή μια απρόβλεπτη στρατιωτική εξέλιξη αρκούν για να αλλάξουν τους συσχετισμούς και να μετατρέψουν την κρίση στον Περσικό Κόλπο σε μια ευρύτερη σύγκρουση με επιπτώσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Οι επιθέσεις ιρανικών drones σε εγκαταστάσεις της CIA στον Περσικό Κόλπο ώθησαν τους αναλυτές των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών να ερευνήσουν πιθανή εμπλοκή της Ρωσίας προσφέροντας είτε πληροφορίες στοχοποίησης είτε προηγμένη τεχνολογία drones, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το πρακτορείο Reuters.

Αμερικανοί αξιωματούχοι, σύμφωνα με το πρακτορείο, δεν έχουν καταλήξει ακόμη σε οριστικά συμπεράσματα. Ωστόσο, επικαλέστηκαν την αποτελεσματικότητα και την εμφανή ακρίβεια των πληγμάτων, καθώς και την ευρύτερη τεχνική υποστήριξη της Μόσχας προς το Ιράν, ως πιθανά στοιχεία.

Iranian drone attacks on CIA facilities in the Gulf prompted US intelligence analysts to investigate whether Russia assisted by providing targeting information or advanced drone technology, said four people familiar with US intelligence https://t.co/C95Tc5yjRB pic.twitter.com/i5rq1O87hb

— Reuters (@Reuters) July 22, 2026

Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης και το news247.gr υποστηρίζουν πως Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν επιβεβαιώσει, ότι η Ρωσία έχει παράσχει υποστήριξη στοχοποίησης και άλλης μορφής βοήθεια στο Ιράν για τα πλήγματά του εναντίον αμερικανικών στόχων στην περιοχή του Κόλπου γενικότερα. Ωστόσο, η έρευνα των υπηρεσιών πληροφοριών σχετικά με την πιθανή εμπλοκή της Ρωσίας στις επιθέσεις ειδικά κατά των εγκαταστάσεων της CIA δεν είχε αποκαλυφθεί προηγουμένως.

Ειδικότερα, δύο εγκαταστάσεις της CIA επλήγησαν τον Μάρτιο.

Η μία από τις εγκαταστάσεις ήταν ο σταθμός της CIA στη Σαουδική Αραβία, ο οποίος στεγάζεται στην αμερικανική πρεσβεία στο Ριάντ. Μία άλλη εγκατάσταση βρισκόταν στο ανατολικό Ιράκ. Ορισμένες από τις πηγές ανέφεραν ότι επλήγησαν και πρόσθετες εγκαταστάσεις της CIA, χωρίς όμως να αποκαλύψουν λεπτομέρειες. Ένα εσωτερικό υπόμνημα δυτικής υπηρεσίας πληροφοριών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ρωσία πιθανότατα έπαιξε ρόλο στη στοχοποίηση περιφερειακών εγκαταστάσεων της CIA.

Χρησιμοποιήθηκαν αναβαθμισμένα drones;

Δύο Δυτικοί αξιωματούχοι στον Κόλπο δήλωσαν ότι οι αναλυτές θεωρούν πως στην επίθεση στη Σαουδική Αραβία χρησιμοποιήθηκε ένα ζεύγος αναβαθμισμένων, από τη Ρωσία, εκδοχών των ιρανικών drones Shahed, καθώς το πρώτο αεροσκάφος άνοιξε τρύπα σε ένα ευάλωτο σημείο του εξωτερικού μέρους της πρεσβείας και το δεύτερο πέρασε μέσα από το άνοιγμα και εξερράγη.

Παρόλο που η ρωσική βοήθεια προς το Ιράν κρατάει χρόνια, η συγκεκριμένη στοχοποίηση ευαίσθητων εγκαταστάσεων της CIA θα υποδήλωνε ότι η Μόσχα είναι διατεθειμένη να προχωρήσει περαιτέρω στην παρακώλυση των αμερικανικών επιχειρήσεων.

Ανησυχία Αμερικανών για τα πλήγματα

Οι ανησυχίες αυξήθηκαν περαιτέρω μετά από πλήγματα σε αμερικανική αεροπορική βάση στην Ιορδανία, όπου το Ιράν χτύπησε στρατώνες με βαλλιστικούς πυραύλους, σκοτώνοντας δύο Αμερικανούς στρατιώτες.

Ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε το αίτημα για σχολιασμό στη CIA, η οποία αρνήθηκε να προβεί σε δηλώσεις. Η αντιπροσωπεία του Ιράν στον ΟΗΕ, το ρωσικό Υπουργείο Άμυνας και η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας δεν ανταποκρίθηκαν επίσης σε αιτήματα για σχολιασμό.

Οι δύο Δυτικοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η Ρωσία έχει βοηθήσει το Ιράν να βελτιώσει την ικανότητα των drones Shahed να φτάνουν στους στόχους τους. Ειδικότερα, άλλη πηγή ανέφερε ότι η Μόσχα προμήθευσε την Τεχεράνη με το σύστημα δορυφορικής πλοήγησης Kometa-M για τα Shahed-136, το οποίο είναι πολύ πιο ακριβές και πιο δύσκολο να παρεμβληθεί (jamming).

Η εφημερίδα Wall Street Journal ανέφερε πρώτη τον Μάρτιο ότι η Ρωσία έχει προμηθεύσει το Kometa-M στο Ιράν, με το Κρεμλίνο να διαψεύδει το δημοσίευμα αποκαλώντας το «ψευδείς ειδήσεις».

Οι εγκαταστάσεις της CIA στο εξωτερικό περιλαμβάνουν:

Κύριους «σταθμούς» (stations) που στεγάζονται παραδοσιακά μέσα στις αμερικανικές πρεσβείες και

Ασφαλή σπίτια (safe houses), κέντρα εφοδιαστικής αλυσίδας και τοποθεσίες παρακολουθήσεων, των οποίων οι ακριβείς θέσεις αποτελούν επτασφράγιστα μυστικά.

Πηγές αρνήθηκαν να αποκαλύψουν τον ακριβή αριθμό των εγκαταστάσεων που επλήγησαν. Όμως, μία πηγή ανέφερε πως ο αριθμός είναι «πάνω από μία και λιγότερες από δώδεκα».

Τι λένε οι αναλυτές

Οι αναλυτές διερευνούν εάν το Ιράν βασίστηκε σε ρωσικά δεδομένα στοχοποίησης για την επίθεση στην πρεσβεία, αν και παραμένουν αμφιβολίες για το αν ο σταθμός της CIA χτυπήθηκε στοχευμένα ή κατά τύχη.

Ωστόσο, ορισμένοι αναλυτές σημειώνουν ότι ελάχιστα έθνη πέραν της Ρωσίας θα είχαν τα μέσα και το κίνητρο να αποκτήσουν και να αξιοποιήσουν επιχειρησιακά τόσο ευαίσθητες πληροφορίες εναντίον των ΗΠΑ.

Ο Ντάνιελ Χόφμαν, πρώην διευθυντής σταθμού της CIA, σχολίασε ότι μια τέτοια συνδρομή από τη Μόσχα δεν θα αποτελούσε έκπληξη:

«Μοιράζονται το κοινό συμφέρον να προσπαθήσουν να μειώσουν ή να εξαλείψουν εντελώς την αμερικανική επιρροή στις αυτοανακηρυχθείσες σφαίρες επηρεασμού τους», τόνισε.

Σπύρος Σιδέρης

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται στο επίκεντρο

Το μεγαλύτερο μέρος των αμερικανικών επιθέσεων συγκεντρώνεται γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, το σημαντικότερο ίσως θαλάσσιο πέρασμα στον κόσμο. Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, γεγονός που προσδίδει στην περιοχή τεράστια γεωπολιτική σημασία.

Για την Τεχεράνη, τα Στενά δεν αποτελούν μόνο τη βασική δίοδο των ενεργειακών εξαγωγών της, αλλά και το σημαντικότερο εργαλείο στρατηγικής αποτροπής απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους. Η επιτήρηση της ναυσιπλοΐας μέσω ραντάρ, οι αντιπλοϊκοί πύραυλοι, τα ταχύπλοα σκάφη και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη συνθέτουν ένα πλέγμα άμυνας που επιτρέπει στο Ιράν να απειλεί τη διεθνή ναυσιπλοΐα σε περίπτωση σύγκρουσης.

Αυτή ακριβώς την επιχειρησιακή δυνατότητα επιδιώκει να αποδυναμώσει η Ουάσιγκτον.

Ένα σχέδιο που διαβρώνει την αμυντική αλυσίδα

Οι ανακοινώσεις της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM) δείχνουν ότι οι επιθέσεις δεν περιορίζονται σε πυραυλικές εγκαταστάσεις. Στόχος είναι ολόκληρο το επιχειρησιακό δίκτυο των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.

Ραντάρ παράκτιας επιτήρησης, αντιαεροπορικά συστήματα, θέσεις πυραύλων Cruise, εγκαταστάσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ναυτικές βάσεις και κέντρα διοίκησης έχουν βρεθεί στο στόχαστρο. Παράλληλα, τα πλήγματα σε γέφυρες, σήραγγες και σιδηροδρομικούς κόμβους δυσχεραίνουν τη μεταφορά προσωπικού, εξοπλισμού και εφοδίων από το εσωτερικό της χώρας προς τις παράκτιες περιοχές.

Ο στόχος είναι να αποδυναμωθεί η συνοχή του ιρανικού αμυντικού μηχανισμού. Ακόμη και χωρίς την ολοκληρωτική καταστροφή στρατιωτικών μονάδων, η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται όταν περιορίζονται οι δυνατότητες μετακίνησης, ανεφοδιασμού και συντονισμού.

Το Μπαντάρ Αμπάς στο επίκεντρο της πίεσης

Ξεχωριστή θέση στην αμερικανική εκστρατεία κατέχει το Μπαντάρ Αμπάς, το μεγαλύτερο εμπορικό λιμάνι του Ιράν και ταυτόχρονα μία από τις σημαντικότερες βάσεις του Πολεμικού Ναυτικού και των Φρουρών της Επανάστασης.

Η συνύπαρξη εμπορικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων, σε μικρή απόσταση από τα Στενά του Ορμούζ, καθιστά την περιοχή κομβικό σημείο για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας.

Σύμφωνα με τοπικές ιρανικές αναφορές, ζημιές καταγράφηκαν επίσης σε γέφυρες, σήραγγες και βασικούς οδικούς άξονες που συνδέουν το λιμάνι με το εσωτερικό της χώρας. Οι υποδομές αυτές δεν έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας, όμως οι ζημιές δυσχεραίνουν τη μεταφορά προσωπικού και στρατιωτικού υλικού προς τις παράκτιες εγκαταστάσεις.

Μπουσέρ και Χουζεστάν στο στόχαστρο

Οι αμερικανικές επιθέσεις επεκτάθηκαν επίσης στο Μπουσέρ, όπου συνυπάρχουν ενεργειακές και ναυτικές εγκαταστάσεις, αλλά και στην επαρχία Χουζεστάν, το σημαντικότερο ενεργειακό και βιομηχανικό κέντρο του Ιράν.

Στην περιοχή αναφέρθηκαν πλήγματα σε δεκάδες σημεία, μεταξύ των οποίων βιομηχανικές εγκαταστάσεις, λιμενικές υποδομές και στρατιωτικοί στόχοι. Το εύρος των επιθέσεων υποδηλώνει ότι η πίεση δεν ασκείται μόνο στις στρατιωτικές δυνατότητες της Τεχεράνης, αλλά και στις υποδομές που στηρίζουν τη λειτουργία τους.

Δεν υπάρχουν ενδείξεις για εισβολή

Παρά την ένταση των επιχειρήσεων, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προετοιμάζουν κατάληψη των νησιών κοντά στα Στενά του Ορμούζ ή άμεση επίθεση στις βασικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η αμερικανική εκστρατεία διαμορφώνει τις συνθήκες για ενδεχόμενη περαιτέρω κλιμάκωση, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων σε αέρα και θάλασσα.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και τα πλήγματα στην Αμπού Μούσα και στη Μεγάλη Τουνμπ, δύο νησιά με ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για την επιτήρηση των Στενών του Ορμούζ.

Το πιθανότερο επόμενο βήμα

Μέχρι στιγμής, όλα δείχνουν ότι η αμερικανική στρατηγική δεν αποσκοπεί στην κατοχή εδαφών, αλλά στη σταδιακή αποδυνάμωση της επιχειρησιακής ευελιξίας του Ιράν. Ο περιορισμός της επιτήρησης, της μεταφοράς δυνάμεων και της δυνατότητας αντίδρασης δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για τον έλεγχο της θαλάσσιας περιοχής.

Εφόσον η ίδια τακτική συνεχιστεί, η πίεση αναμένεται να επικεντρωθεί περαιτέρω στα συστήματα αεράμυνας, στις ναυτικές εγκαταστάσεις, στις υποδομές υποστήριξης και στις θαλάσσιες μεταφορές που εξυπηρετούν τις ιρανικές εξαγωγές.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον πόσες στρατιωτικές εγκαταστάσεις έχουν πληγεί, αλλά αν η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μεταβάλει την ισορροπία ισχύος στον Περσικό Κόλπο, αφαιρώντας από την Τεχεράνη το σημαντικότερο στρατηγικό της πλεονέκτημα: την ικανότητα να επηρεάζει τον έλεγχο της σημαντικότερης ενεργειακής θαλάσσιας οδού στον κόσμο.

“Οι ενέργειες του Ιράν συνιστούν εξαιρετικά επικίνδυνη κλιμάκωση, σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και εγκλήματα πολέμου (…) λαμβάνοντας υπόψη τη σκόπιμη στοχοθέτηση πολιτικών υποδομών και εγκαταστάσεων”, ανέφερε σε μια ανακοίνωση ο Τζάσεμ Μοχάμεντ Αλ Μπουντάιουι.

Το Ιράν εξαπέλυσε σήμερα και άλλες επιθέσεις εναντίον συμμάχων της Ουάσινγκτον στον Κόλπο και της Ιορδανίας έπειτα από πλήγματα των ΗΠΑ για έβδομη νύχτα στη σειρά σε ιρανικούς στρατιωτικούς στόχους, κλιμακώνοντας τον πόλεμο μία εβδομάδα μετά την κατάρρευση συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.

Το Κουβέιτ τέθηκε στο στόχαστρο συνεχών επιθέσεων και επλήγη εργοστάσιο αφαλάτωσης, ενώ το Διεθνές Αεροδρόμιο του Κουβέιτ ανέστειλε τη λειτουργία του λόγω επαναλαμβανόμενων απειλών με πυραύλους και μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα (drones).

Το σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ανακοίνωσε ότι έπληξε κέντρο υποστήριξης των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ στο Καμπ Αριφτζάν και κατέστρεψε εγκατάσταση ραντάρ στην Αεροπορική Βάση Άλι Σάλεμ. Η Kuwait Petroleum Corporation δήλωσε αργότερα ότι μία από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της επλήγη σε “επαναλαμβανόμενες ιρανικές επιθέσεις”, προκαλώντας σημαντικές ζημιές και τραυματισμούς, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων.

Οι ένοπλες δυνάμεις του Κουβέιτ δήλωσαν ότι αναχαίτισαν ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους και drones νωρίς σήμερα το πρωί, προσθέτοντας πως πυροσβέστες και εργαζόμενοι στον πετρελαϊκό τομέα τραυματίστηκαν ως αποτέλεσμα επιθέσεων.

Το Ιράν απαντούσε σε επιθέσεις των ΗΠΑ σε γέφυρες, ενεργειακές εγκαταστάσεις και άλλες υποδομές.

“Εφόσον δεν υπάρχει κάποιος διεθνής θεσμός για να εμποδίσει τη βαναυσότητα των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ, δεν έχουμε άλλο δρόμο μπροστά μας από την προσταγή του Κορανίου: “Σε όποιον σας επιτίθεται, επιτεθείτε με τον ίδιο τρόπο””, ανέφεραν σε ανακοίνωση που εξέδωσαν οι Φρουροί, προειδοποιώντας τους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή να αναμένουν και άλλα πλήγματα.

Το υπουργείο Υγείας του Ιράν ανακοίνωσε σήμερα ότι 50 άνθρωποι σκοτώθηκαν και περισσότεροι από 500 τραυματίστηκαν από πλήγματα των ΗΠΑ τις τελευταίες τρεις εβδομάδες, όπως μετέδωσε το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων ILNA.

Οι Φρουροί έθεσαν στο στόχαστρο εγκατάσταση στο Μπαχρέιν όπου συγκεντρώνονται αεροσκάφη μάχης των ΗΠΑ στην Αεροπορική Βάση Σεΐχης Ίσα και κέντρο δεδομένων των υπηρεσιών πληροφοριών, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά ΜΜΕ.

Οι Φρουροί δήλωσαν επίσης ότι κατέστρεψαν τουλάχιστον δύο μαχητικά αεροσκάφη των ΗΠΑ και άλλα τρία αεροσκάφη στη διάρκεια επίθεσης με πυραύλους και drones νωρίς σήμερα το πρωί στην αμερικανική βάση στην Αλ Αζράκ, στην Ιορδανία, σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση.

Το Ρόιτερς σημειώνει ότι δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τις πληροφορίες.

Το Ιράν εξαπέλυσε επίσης επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία για πρώτη φορά σε περίπου τρεις μήνες, σύμφωνα με δύο ανθρώπους που γνωρίζουν το θέμα, προκαλώντας συναγερμούς έγκαιρης προειδοποίησης στην Αλ Χαρτζ, ανατολικά της πρωτεύουσας Ριάντ, και στη Γιάνμπου στις ακτές της χώρας στην Ερυθρά Θάλασσα.

Σύμφωνα με τους ανθρώπους αυτούς, μία επίθεση είχε στόχο την Αεροπορική Βάση Πρίγκιπας Σουλτάν στην Αλ Χαρτζ, η οποία φιλοξενεί δυνάμεις των ΗΠΑ.

Σαουδαραβικά ΜΜΕ δεν εξήγησαν τι προκάλεσε τους συναγερμούς και το κυβερνητικό γραφείο για τον Τύπο δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλια. Οι Φρουροί δεν έκαναν καμία αναφορά σχετικά με επίθεση στη Σαουδική Αραβία.

Σπύρος Σιδέρης

Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν το Ιράν θα αντιδράσει, αλλά με ποιον τρόπο θα επιχειρήσει να μεταφέρει την πίεση στους αντιπάλους του. Όσο τα πολεμικά πλοία παραμένουν σε επιφυλακή στα Στενά του Ορμούζ, ενισχύεται η αίσθηση ότι πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις εξελίσσεται μια σιωπηλή αναμέτρηση, της οποίας η επόμενη κίνηση μπορεί να καθορίσει τις ισορροπίες σε ολόκληρη την περιοχή.

Η οικονομική ασφυξία ως εργαλείο πίεσης

Για την ιρανική ηγεσία, ο αποκλεισμός των λιμανιών ισοδυναμεί με κάτι πολύ περισσότερο από μια νέα δέσμη κυρώσεων. Τα μεγάλα λιμάνια του νότιου Ιράν, στον Περσικό Κόλπο και τη Θάλασσα του Ομάν, αποτελούν την κύρια πύλη εισαγωγής πρώτων υλών, βιομηχανικού εξοπλισμού και βασικών αγαθών.

Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να περιορίσει την εμπορική δραστηριότητα της χώρας, αυξάνοντας το κόστος τόσο των εισαγωγών όσο και των εξαγωγών. Στην Τεχεράνη, ωστόσο, κυριαρχεί η εκτίμηση ότι ένας τόσο εκτεταμένος αποκλεισμός δεν μπορεί να μείνει αναπάντητος, καθώς θα δημιουργούσε την εικόνα μιας χώρας που αποδέχεται αδιαμαρτύρητα την οικονομική της απομόνωση.

Το «κρυφό χαρτί» των Στενών του Ορμούζ

Αν υπάρχει ένα σημείο όπου το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή στρατηγική επιρροή, αυτό είναι τα Στενά του Ορμούζ. Από τη θαλάσσια αυτή δίοδο διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, γεγονός που καθιστά κάθε ένταση στην περιοχή υπόθεση διεθνούς ενδιαφέροντος.

Η επικρατέστερη εκτίμηση είναι ότι η Τεχεράνη θα επιδιώξει να αυξήσει το κόστος του αποκλεισμού χωρίς να προχωρήσει σε μια μετωπική σύγκρουση. Αν τα ιρανικά λιμάνια παραμένουν αποκλεισμένα, ενδέχεται να καταστήσει δυσκολότερη και ακριβότερη τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο.

Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη κλείσιμο των Στενών. Πιθανότερο θεωρείται ένα σκηνικό συνεχούς πίεσης, με εντατικότερες περιπολίες, ναυτικές ασκήσεις, αυστηρότερους ελέγχους πλοίων και κινήσεις που αυξάνουν το ρίσκο για τις ναυτιλιακές εταιρείες και τις ασφαλιστικές αγορές.

Στόχος μιας τέτοιας στρατηγικής θα ήταν να μεταφερθεί το οικονομικό βάρος όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και στους συμμάχους τους, επηρεάζοντας συνολικά την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Οι εναλλακτικές διαδρομές έχουν όρια

Το Ιράν έχει αποκτήσει σημαντική εμπειρία στην παράκαμψη των κυρώσεων μέσω χερσαίων διαδρόμων, δικτύων μεσαζόντων και συνεργασιών με γειτονικές χώρες.

Οι διαδρομές μέσω Πακιστάν, Ομάν και άλλων περιφερειακών κόμβων μπορούν να απορροφήσουν μέρος των πιέσεων, όχι όμως να αντικαταστήσουν τις δυνατότητες των μεγάλων λιμανιών.

Οι οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές δεν διαθέτουν την απαιτούμενη χωρητικότητα για τις τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών, καυσίμων και βιομηχανικών φορτίων που διακινούνται διά θαλάσσης. Ακόμη και αν οι εμπορικές ροές συνεχιστούν, το κόστος μεταφοράς και ο χρόνος παράδοσης αναμένεται να αυξηθούν αισθητά.

Ο αόρατος πόλεμος των αγορών

Οι οικονομικές επιπτώσεις αρχίζουν να γίνονται αισθητές πολύ πριν εφαρμοστεί πλήρως ένας αποκλεισμός.

Η αυξανόμενη αβεβαιότητα ενισχύει τη ζήτηση ξένου συναλλάγματος, ασκώντας πιέσεις στο ριάλ και τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό. Τα υψηλότερα ασφάλιστρα, τα αυξημένα ναύλα και οι καθυστερήσεις στις μεταφορές μετακυλίονται σταδιακά στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων και της βιομηχανικής παραγωγής.

Παράλληλα, πολλές επιχειρήσεις επιδιώκουν να αυξήσουν τα αποθέματά τους υπό τον φόβο προβλημάτων στην εφοδιαστική αλυσίδα, γεγονός που εντείνει ακόμη περισσότερο τις πληθωριστικές πιέσεις.

Εάν η κατάσταση παραταθεί, η ιρανική οικονομία κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν συνδυασμό υψηλού πληθωρισμού, χαμηλής ανάπτυξης και συρρίκνωσης των επενδύσεων.

Το τέλος της διπλωματικής ανάπαυλας;

Η επαναφορά του αποκλεισμού αποτελεί ακόμη ένα πλήγμα στις ήδη εύθραυστες προσπάθειες αποκλιμάκωσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Οι νέοι περιορισμοί, σε συνδυασμό με τις κυρώσεις και τις στρατιωτικές κινήσεις των τελευταίων εβδομάδων, ενισχύουν την αίσθηση ότι οι δύο πλευρές επιστρέφουν σε μια περίοδο αμοιβαίας καχυποψίας.

Παρότι καμία δεν δείχνει να επιδιώκει έναν γενικευμένο πόλεμο, κάθε νέο περιστατικό στη θάλασσα αυξάνει τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Ένα επεισόδιο ανάμεσα σε πολεμικά ή εμπορικά πλοία θα μπορούσε να πυροδοτήσει εξελίξεις που δύσκολα θα ανακόπτονταν.

Η επόμενη κίνηση

Η πραγματική ισχύς του Ιράν δεν περιορίζεται στο πυραυλικό του οπλοστάσιο ή στις ναυτικές του δυνατότητες. Βρίσκεται κυρίως στην ικανότητά του να διατηρεί αβεβαιότητα γύρω από μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.

Η ηγεσία της χώρας γνωρίζει ότι ακόμη και μια περιορισμένη διατάραξη της ναυσιπλοΐας μπορεί να επηρεάσει τις τιμές της ενέργειας και να προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές. Γι’ αυτό και η πιθανότερη επιλογή δεν φαίνεται να είναι η άμεση στρατιωτική αναμέτρηση, αλλά μια σταδιακή αύξηση της πίεσης, με στόχο να καταστεί σαφές ότι ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών δεν θα παραμείνει μια επιλογή χωρίς κόστος.

Το αν αυτή η στρατηγική θα οδηγήσει σε νέα ισορροπία ή σε έναν νέο κύκλο έντασης στον Περσικό Κόλπο θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κινήσεις τόσο της Τεχεράνης όσο και της Ουάσιγκτον.

Σπύρος Σιδέρης

Οι πρόσφατες στρατιωτικές κινήσεις, οι αντιφατικές οδηγίες προς τις ναυτιλιακές εταιρείες, οι φόβοι για κυρώσεις και η απόφαση του Ομάν να ανοίξει προσωρινό θαλάσσιο διάδρομο διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό σκηνικό, όπου η διπλωματία προσπαθεί να προλάβει την επόμενη ανάφλεξη, ενώ τα πλοία αλλάζουν ήδη πορεία για να αποφύγουν το ρίσκο.

Οι συνομιλίες δεν σταμάτησαν — αλλά η κρίση βαθαίνει

Το τελευταίο εικοσιτετράωρο κυκλοφόρησαν πληροφορίες ότι οι συνομιλίες ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν στην Ελβετία είχαν παγώσει. Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, ωστόσο, διέψευσε κατηγορηματικά τα δημοσιεύματα, υποστηρίζοντας ότι οι τεχνικές διαπραγματεύσεις για την εφαρμογή του μνημονίου κατανόησης συνεχίζονται κανονικά και σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα.

Την ίδια εικόνα παρουσίασε και ο μόνιμος αντιπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών στον ΟΗΕ, Μάικ Γουόλτς, ο οποίος δήλωσε ότι οι συζητήσεις συνεχίζονται σε τεχνικό επίπεδο. Στο τραπέζι βρίσκονται η πρόσβαση των διεθνών επιθεωρητών, η μείωση των επιπέδων εμπλουτισμού ουρανίου και οι εγγυήσεις ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Ο ίδιος, όμως, έστειλε και προειδοποίηση. Ο Ντόναλντ Τραμπ, είπε, εξακολουθεί να δίνει χώρο στη διπλωματία, αλλά η υπομονή του «δεν θα κρατήσει για πάντα». Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον κρατά ανοιχτό το κανάλι των συνομιλιών, χωρίς να αποσύρει από το τραπέζι την απειλή νέας πίεσης.

Η Ντόχα μπαίνει στο επίκεντρο

Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη συμφώνησαν να συναντηθούν στην Ντόχα στις 30 Ιουνίου, με βασικό αντικείμενο την κρίση στο Στενό του Ορμούζ.

Η επιλογή του Κατάρ δεν είναι τυχαία. Παρά το μνημόνιο κατανόησης που υπεγράφη πριν από λίγες ημέρες και προέβλεπε άμεση παύση στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, ακόμη και στον Λίβανο, η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο επιδεινώθηκε σχεδόν αμέσως.

Η CENTCOM ανακοίνωσε πλήγματα εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων μετά από επίθεση σε εμπορικό πλοίο στο Ορμούζ, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης απάντησαν με επιθέσεις κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν.

Η συμφωνία, δηλαδή, μπορεί να υπάρχει στο χαρτί. Στο πεδίο όμως δοκιμάζεται ήδη.

Το πραγματικό μέτωπο: ποιος ελέγχει το Ορμούζ

Πίσω από τις στρατιωτικές ανακοινώσεις εξελίσσεται μια λιγότερο θεαματική, αλλά ίσως πιο κρίσιμη σύγκρουση: η μάχη για τους θαλάσσιους διαδρόμους.

Το Ομάν, σε συνεννόηση με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, ανακοίνωσε τη δημιουργία προσωρινού διαδρόμου για τη διέλευση εμπορικών πλοίων από το νότιο τμήμα του στενού. Η κίνηση αυτή χαιρετίστηκε από τις χώρες του Κόλπου και τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς θεωρείται ότι προσφέρει ασφαλέστερη και περισσότερο διεθνώς νομιμοποιημένη διαδρομή για τη ναυσιπλοΐα.

Η Τεχεράνη, όμως, αντέδρασε έντονα. Το Ιράν επιμένει ότι το Στενό του Ορμούζ παραμένει υπό τη δική του πλήρη εποπτεία και ότι οποιοσδήποτε νέος διάδρομος χωρίς ιρανική συναίνεση είναι απαράδεκτος και επικίνδυνος.

Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν τα πλοία να μη βγουν από τις διαδρομές που ορίζει η Τεχεράνη. Με αυτόν τον τρόπο, η διαμάχη για τη ναυσιπλοΐα μετατρέπεται σε ευθεία σύγκρουση κυριαρχίας και επιρροής.

Γιατί τα πλοία επιλέγουν τον δρόμο του Ομάν

Παρά τις ιρανικές προειδοποιήσεις, η αγορά φαίνεται να κινείται ήδη προς άλλη κατεύθυνση. Σύμφωνα με στοιχεία εταιρειών θαλάσσιας ασφάλειας, περισσότερα από τα μισά πλοία που εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο χρησιμοποιούν πλέον τον νότιο διάδρομο κοντά στις ακτές του Ομάν, αποφεύγοντας τις διαδρομές που ελέγχει το Ιράν.

Ο πρώτος λόγος είναι ο φόβος άμεσης επαφής με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η Τεχεράνη ζητά από τα πλοία να διατηρούν επικοινωνία με το ιρανικό ναυτικό κατά τη διέλευσή τους, κάτι που πολλές εταιρείες θεωρούν επιχειρησιακά και πολιτικά επικίνδυνο.

Ο δεύτερος λόγος είναι οι αμερικανικές κυρώσεις. Οι ναυτιλιακές φοβούνται ότι, αν η συμφωνία καταρρεύσει, οποιαδήποτε συμμόρφωση με ιρανικές οδηγίες μπορεί να ερμηνευθεί ως συνεργασία με το ιρανικό καθεστώς και να τις εκθέσει σε μελλοντικές κυρώσεις.

Ο τρίτος λόγος είναι η ασφάλεια. Το κεντρικό πέρασμα του στενού παραμένει προβληματικό, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν φόβοι για νάρκες που τοποθετήθηκαν κατά τη διάρκεια της πρόσφατης σύγκρουσης και δεν έχουν ακόμη απομακρυνθεί πλήρως.

Έτσι, για όλο και περισσότερους πλοιοκτήτες, ο διάδρομος του Ομάν δεν είναι απλώς εναλλακτική. Είναι η λιγότερο επικίνδυνη επιλογή.

Το μεγάλο στοίχημα αρχίζει τώρα

Η εικόνα στον Περσικό Κόλπο δείχνει ότι η συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Οι κυβερνήσεις μπορεί να διαπραγματεύονται, όμως οι ναυτιλιακές εταιρείες αποφασίζουν καθημερινά με βάση τον πραγματικό κίνδυνο, τις ασφαλιστικές καλύψεις, τις πιθανές κυρώσεις και την απειλή νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη μεγάλη δοκιμασία δεν θα κριθεί μόνο στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων ή στις στρατιωτικές βάσεις της περιοχής. Θα κριθεί και πάνω στη θάλασσα, στην πορεία που θα επιλέξει κάθε δεξαμενόπλοιο, κάθε πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου και κάθε εμπορικό σκάφος που περνά από το Ορμούζ.

Γιατί όσο η ασφάλεια παραμένει αμφισβητούμενη, ο έλεγχος της ναυσιπλοΐας γίνεται εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος. Και το Στενό του Ορμούζ παραμένει το σημείο όπου μια λάθος κίνηση μπορεί να μετατρέψει μια εύθραυστη συμφωνία σε νέα κρίση με παγκόσμιες συνέπειες.

Σπύρος Σιδέρης

Στις μοναρχίες του Κόλπου, που φοβούνται ότι μια αμερικανοϊρανική συμφωνία μπορεί να κλείσει πάνω από τα κεφάλια τους. Στην ιρανική ηγεσία, που αναζητεί οικονομικά οφέλη και πολιτική αναγνώριση μέσα από τις συνομιλίες. Και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όπου η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ δεν θέλει να εμφανιστεί ότι πληρώνει την Τεχεράνη για μια συμφωνία. Γι’ αυτό και οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις δεν ήταν απλές διπλωματικές διευκρινίσεις. Ήταν το περίγραμμα μιας διαπραγμάτευσης με σκληρά όρια.

Οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις

Κατά την πρώτη κοινή υπουργική συνάντηση μεταξύ των ΗΠΑ και των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου μετά την υπογραφή του πρόσφατου μνημονίου κατανόησης με το Ιράν, ο Ρούμπιο επιχείρησε να χαράξει δημόσια τις γραμμές που η Ουάσιγκτον δεν προτίθεται να υπερβεί.

Η πρώτη αφορά τα Στενά του Ορμούζ, τη σημαντικότερη θαλάσσια αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Ο Αμερικανός υπουργός ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν τέλη ή χρεώσεις διέλευσης για τα πλοία που κινούνται μέσω του περάσματος, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για διεθνή θαλάσσια οδό και όχι για χώρο όπου κάποιο κράτος μπορεί να επιβάλει μονομερείς οικονομικές επιβαρύνσεις.

Η δεύτερη κόκκινη γραμμή αφορά τα οικονομικά ανταλλάγματα προς το Ιράν. Ο Ρούμπιο διέψευσε κατηγορηματικά τα σενάρια που έκαναν λόγο για μεταφορά αμερικανικών ή διεθνών κεφαλαίων στην Τεχεράνη ή για αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.

Η τρίτη αφορά ένα ζήτημα που μέχρι πρόσφατα κυκλοφορούσε κυρίως σε διπλωματικές διαρροές και αναλύσεις: τη δημιουργία ενός διεθνούς ταμείου ανοικοδόμησης της ιρανικής οικονομίας μετά από μια πιθανή συνολική συμφωνία. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει καμία τέτοια συζήτηση.

Γιατί ο Κόλπος ζητούσε διαβεβαιώσεις

Πίσω από τις δηλώσεις αυτές βρίσκεται μια βαθύτερη ανησυχία των αραβικών κρατών του Κόλπου. Παρά τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ ορισμένων αραβικών χωρών και της Τεχεράνης τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να υπάρχει ο φόβος ότι μια μεγάλη αμερικανοϊρανική συμφωνία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε διμερή συνεννόηση που θα αγνοούσε τις ανησυχίες των γειτονικών κρατών.

Η περιοδεία του Ρούμπιο πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, σε μια περίοδο όπου παραμένουν ασαφείς πολλές από τις λεπτομέρειες ενός πιθανού τελικού συμβιβασμού.

Για τα κράτη του Κόλπου, το ζητούμενο δεν είναι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Εξίσου σημαντικά θεωρούνται η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, η αποφυγή περιφερειακών συγκρούσεων και η διασφάλιση ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει πρόσθετους οικονομικούς πόρους που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την περιφερειακή της επιρροή.

Το μήνυμα προς την Τεχεράνη

Οι τοποθετήσεις του Ρούμπιο δεν συνιστούν απόρριψη της διαπραγμάτευσης. Δείχνουν, όμως, ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί να συνεχίσει τον διάλογο με το Ιράν μέσα σε ένα αυστηρά καθορισμένο πλαίσιο.

Με άλλα λόγια, η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πρόθυμη να αναζητήσει σημεία συνεννόησης, χωρίς όμως να αποδεχθεί κινήσεις που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως στρατηγικές παραχωρήσεις. Πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία: να διατηρηθεί ανοιχτός ο διπλωματικός δίαυλος, χωρίς να δημιουργηθεί η εικόνα ότι η Ουάσιγκτον υποχωρεί απέναντι στην Τεχεράνη.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς στο τραπέζι των συνομιλιών παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα, οι κυρώσεις, η περιφερειακή ασφάλεια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.

Μια νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή

Ο επικεφαλής του Κέντρου Πολιτικών Μελετών Al-Madar, Σάλεχ αλ Μουταΐρι, εκτιμά ότι ο βασικός στόχος της επίσκεψης ήταν η καθησύχαση των περιφερειακών συμμάχων των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι χώρες του Κόλπου θέλουν να ακούσουν σαφείς δεσμεύσεις για τον σεβασμό της κυριαρχίας, τη μη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών και τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι αραβικές πρωτεύουσες επιθυμούν και από την ιρανική πλευρά συγκεκριμένες εγγυήσεις ότι οποιαδήποτε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα ερμηνευθεί ως περιφερειακή λευκή επιταγή για την προώθηση αποκλειστικά των ιρανικών συμφερόντων.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις αποτελούν απλώς μια επικοινωνιακή προσπάθεια καθησυχασμού ή αν συνιστούν το πραγματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η Ουάσιγκτον στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη. Σε κάθε περίπτωση, η περιοδεία του Ρούμπιο έστειλε ένα σαφές μήνυμα: οι συνομιλίες με το Ιράν συνεχίζονται, αλλά η ασφάλεια του Κόλπου παραμένει στο κέντρο της αμερικανικής στρατηγικής.

Σπύρος Σιδέρης

Για ορισμένους κύκλους στην Ουάσιγκτον, η εξουδετέρωση ή η κατάληψή του θα μπορούσε να στερήσει από το Ιράν τα βασικά οικονομικά του έσοδα και να περιορίσει δραστικά τη δυνατότητά του να συνεχίσει έναν παρατεταμένο πόλεμο.

Για άλλους όμως, μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα σε μια ανεξέλεγκτη περιφερειακή σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές ενέργειας.

Το σχέδιο που δεν ενεργοποιήθηκε

Σύμφωνα με πληροφορίες που διέρρευσαν από αμερικανικές πηγές, το Πεντάγωνο είχε επεξεργαστεί εδώ και μήνες σενάρια που περιλάμβαναν ακόμη και την κατάληψη του νησιού.

Η λογική ήταν απλή αλλά ιδιαίτερα φιλόδοξη: εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούσαν τον έλεγχο του Χαργκ ή κατέστρεφαν τις κρίσιμες ενεργειακές του υποδομές, θα μπορούσαν να πλήξουν την καρδιά της ιρανικής οικονομίας.

Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να υποστήριξαν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει οικονομική ασφυξία στην Τεχεράνη, περιορίζοντας δραστικά τους πόρους που διαθέτει για στρατιωτικές επιχειρήσεις και χρηματοδότηση κρατικών δομών.

Ωστόσο, οι στρατιωτικές εκτιμήσεις ήταν πολύ πιο σύνθετες. Οι εισηγήσεις προς τον Λευκό Οίκο προειδοποιούσαν ότι η επιχείρηση θα απαιτούσε σημαντική ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων, με υψηλό κίνδυνο απωλειών και μακροχρόνια εμπλοκή αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή.

Γιατί το Χαργκ είναι τόσο σημαντικό

Το μικρό κοραλλιογενές νησί, μήκους περίπου οκτώ χιλιομέτρων, βρίσκεται στον βόρειο Περσικό Κόλπο και απέχει περίπου 43 χιλιόμετρα από τις ιρανικές ακτές.

Η γεωγραφική του θέση το έχει μετατρέψει εδώ και δεκαετίες στον βασικό τερματικό σταθμό του ιρανικού πετρελαίου. Από εκεί καταλήγουν αγωγοί που μεταφέρουν αργό από μεγάλα κοιτάσματα του Ιράν, ενώ τα βαθιά νερά της περιοχής επιτρέπουν τον ελλιμενισμό γιγαντιαίων πετρελαιοφόρων που τροφοδοτούν κυρίως τις ασιατικές αγορές και ιδιαίτερα την Κίνα.

Γι’ αυτό και πολλοί αναλυτές περιγράφουν το Χαργκ ως τον «οικονομικό πνεύμονα» του Ιράν και το σημαντικότερο ενεργειακό περιουσιακό στοιχείο της χώρας.

Η σημασία του δεν είναι μόνο οικονομική. Η θέση του το καθιστά και στρατηγικό παρατηρητήριο για τον έλεγχο των θαλάσσιων διαδρομών του Περσικού Κόλπου, σε μια περιοχή που βρίσκεται σχετικά κοντά στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.

Το μεγάλο δίλημμα της Ουάσιγκτον

Παρά τα θεωρητικά πλεονεκτήματα, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη.

Η κατάληψη του Χαργκ θα σήμαινε ότι αμερικανικές δυνάμεις θα έπρεπε να διατηρήσουν παρουσία σε ένα μικρό νησί που βρίσκεται ουσιαστικά δίπλα στις ιρανικές ακτές και εντός του βεληνεκούς πυραύλων, drones και πυροβολικού.

Μια αρχική στρατιωτική επιτυχία θα μπορούσε πολύ γρήγορα να μετατραπεί σε επιχείρηση φθοράς.

Για να διατηρηθεί ο έλεγχος του νησιού, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χρειάζονταν μόνιμη αεροπορική κάλυψη, ισχυρή αντιαεροπορική άμυνα και προστατευμένες γραμμές ανεφοδιασμού από αέρα και θάλασσα.

Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη έχει ενισχύσει σημαντικά τις οχυρώσεις της περιοχής, μεταφέροντας επιπλέον προσωπικό και συστήματα αεράμυνας, ενώ υπάρχουν αναφορές ακόμη και για ανάπτυξη ναρκών γύρω από το νησί.

Ο φόβος για ένα σοκ στις αγορές

Ίσως ο σημαντικότερος λόγος που το Χαργκ παραμένει εκτός στόχων είναι οι συνέπειες που θα μπορούσε να προκαλέσει στην παγκόσμια οικονομία.

Παρά τις εκτεταμένες αμερικανικές και ισραηλινές επιχειρήσεις κατά ιρανικών στόχων, οι ενεργειακές εγκαταστάσεις του νησιού έχουν αποφύγει μέχρι σήμερα τα σοβαρά πλήγματα.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι μια καταστροφή των πετρελαϊκών υποδομών του Χαργκ θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, να εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου και να δημιουργήσει νέες αβεβαιότητες σε μια ήδη εύθραυστη παγκόσμια οικονομία.

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιήσει στο παρελθόν ότι εάν το Ιράν επιχειρήσει να παρεμποδίσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να επανεξετάσει τη στάση της απέναντι στις ενεργειακές εγκαταστάσεις του νησιού.

Το πιο επικίνδυνο χαρτί παραμένει στο τραπέζι

Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η κατάληψη του Χαργκ δεν αποτελεί πλέον επιλογή, ελάχιστοι στην περιοχή πιστεύουν ότι το θέμα έχει κλείσει οριστικά.

Το νησί εξακολουθεί να θεωρείται ένας από τους πιο ευαίσθητους στρατηγικούς στόχους του Ιράν και ένα από τα ισχυρότερα μέσα πίεσης που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης.

Γι’ αυτό και η απόφαση Τραμπ δεν ερμηνεύεται ως οριστική εγκατάλειψη του σχεδίου, αλλά ως αναβολή ενός σεναρίου που θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά τις ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο.

Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα της υπόθεσης: το Χαργκ παραμένει το πιο επικίνδυνο χαρτί που δεν έχει ακόμη παιχτεί, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται στο τραπέζι.