Νίκος Γιαννόπουλος

Ιδού και οι αριθμητικές αποδείξεις: Το 2021 υπήρχαν μόλις 30 σημεία με συνολικά 255 lockers. Σε καταμέτρηση του 2025 τα σημεία είναι πλέον 5.300 και οι συνολικές θυρίδες 270.000!

Όλες οι μεγάλες εταιρίες του χώρου έχουν δραστηριοποιηθεί και έχουν εγκαταστήσει lockers σε πολλά σημεία της Αθήνας και της περιφέρειας.

Οι προϋποθέσεις είναι συγκεκριμένες. Σύμφωνα με τεχνικό έγγραφο της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων τα postal lockers τοποθετούνται σε σημεία εύκολης πρόσβασης — πεζοδρόμια, πλατείες, διαδρόμους και είσοδοι κτιρίων, ώστε να εξυπηρετούν τους χρήστες με 24/7 πρόσβαση. Αυτό είναι άλλωστε και το μεγάλο “ατού” τους, μπορείς να παραλάβεις ότι ώρα θες.

Συνήθως τοποθετήσεις γίνονται κοντά σε κεντρικούς δημόσιους χώρους όπως πλατείες, σταθμούς, σούπερ μάρκετ, τράπεζες, όμως αυτό μόνο υποχρεωτικό δεν είναι. Πρακτικά ένα postal locker μπορεί να εγκατασταθεί παντού αρκεί να τηρούνται οι μίνιμουμ προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος.

Η διαδικασία όμως έχει προβλήματα και σκιές. Η εταιρία επιλέγει το σημείο και της εκχωρείται χώρος που ουσιαστικά θεωρείται (και είναι) δημόσιος. Έχουμε, δηλαδή, να κάνουμε με αξιοποίηση δημόσιου ελεύθερου χώρου από ιδιωτικό φορέα.

Οι Δήμοι βέβαια, όπως και το δημόσιο παρέχουν τη δυνατότητα ηλεκτροδότησης και χρήσης του χώρου στην εταιρεία ταχυμεταφορών και με τη σειρά της η εταιρία καταβάλλει αποζημίωση έως 5 € ανά τ.μ. μηνιαίως για εξωτερικό χώρο και έως 10 € ανά τ.μ. μηνιαίως για εσωτερικό χώρο. Το ποσό ακούγεται μάλλον μικρό με δεδομένο ότι η (κάθε) εταιρία έχει μεγάλο όφελος από την εγκατάσταση lockers.

• Πέραν τούτου όμως, το σημαντικό είναι κάτι άλλο: Η κατάληψη δημόσιου χώρου από ιδιωτικές υποδομές περιορίζει τη βασική λειτουργία του: την ελεύθερη και ισότιμη χρήση από όλους. 

Παρατηρούμε ότι σε πολλές περιπτώσεις, lockers τοποθετούνται σε στενά πεζοδρόμια, πλατείες ή σημεία αυξημένης διέλευσης, δημιουργώντας εμπόδια για πεζούς, ηλικιωμένους, γονείς με καρότσια και άτομα με αναπηρία.

Στην Αθήνα, ειδικά στο επιβαρυμένο κέντρο της η απώλεια ακόμη και λίγων τετραγωνικών μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγάλο αντίκτυπο στην καθημερινή κινητικότητα.

• Την ίδια ώρα η διαδικασία αδειοδότησης και οι συμφωνίες με τις τοπικές αρχές συχνά στερούνται διαφάνειας και δημόσιας διαβούλευσης.

Οι κάτοικοι συνήθως πληροφορούνται την εγκατάσταση εκ των υστέρων, χωρίς να έχουν λόγο στον σχεδιασμό ή στην επιλογή των σημείων, κάτι που φυσικά δεν συμβαίνει μόνο για τα lockers αλλά και για άλλες πιο κρίσιμες αποφάσεις.

Αυτό το μοντέλο της «σιωπηρής ιδιωτικοποίησης» του δημόσιου χώρου σίγουρα δεν είναι το επιθυμητό, ιδιαίτερα για τις μεγάλες πόλεις. 

Κάποιες μικρές, διάσπαρτες παραχωρήσεις που μεμονωμένα μπορεί να φαίνονται αμελητέες και άνευ σημασίας, αθροιστικά μεταβάλλουν τον χαρακτήρα της πόλης και μετατοπίζουν την προτεραιότητα από το συλλογικό στο εμπορικό συμφέρον.

Λεπτομέρειες θα πει κανείς. Μάλλον όχι όμως αν προσέξει πιο προσεκτικά τα δεδομένα του ζητήματος.