Ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκίνησε μια εκστρατεία υπονόμευσης των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών μέσων στις ΗΠΑ και, με τη βοήθεια Βρετανών συμμάχων, επεκτείνει πλέον αυτή τη στρατηγική σε διεθνές επίπεδο.

Την περασμένη εβδομάδα, είχα γράψει για τις μεγάλες φιλοδοξίες του BBC στην αμερικανική αγορά και την πεποίθησή του ότι μια αντικειμενική προσέγγιση, με παγκόσμια οπτική, θα του έδινε προβάδισμα στην Αμερική του Τραμπ. «Δεν θεωρούμε ότι το κοινό μας έχει κάποια ιδεολογική θέση», μου δήλωσε ο Kevin Ponniah, περιφερειακός διευθυντής Αμερικής του BBC. «Οι δημοσιογράφοι μας είναι πλήρως αμερόληπτοι».

Την ίδια ημέρα, η εφημερίδα The Telegraph δημοσίευσε μια ιστορία που φάνηκε να ανατρέπει πλήρως αυτά τα σχέδια. Σύμφωνα με διαρροή εσωτερικού υπομνήματος, ένα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε λίγο πριν τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ 2024 στην εκπομπή Panorama, «παραποίησε ομιλία του Τραμπ παρουσιάζοντάς τον να ενθαρρύνει την εισβολή στο Καπιτώλιο» στις 6 Ιανουαρίου 2021.

Το δημοσίευμα της Telegraph προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις που οδήγησαν στις παραιτήσεις των κορυφαίων στελεχών του BBC, του γενικού διευθυντή Tim Davie και της διευθύνουσας συμβούλου ειδήσεων Deborah Turness. Στις 7 Νοεμβρίου, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Karoline Leavitt δήλωσε στην Telegraph ότι το ρεπορτάζ του BBC είναι «100% fake news» και το ίδιο το δίκτυο «μηχανή αριστερής προπαγάνδας». Ο Τραμπ απειλεί τώρα να καταθέσει αγωγή ύψους ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων αν το BBC δεν τον αποζημιώσει για τη «ζημιά που προκλήθηκε».

Συντονισμένη επίθεση από την δεξιά πτέρυγα

Οι νομικές απειλές του Τραμπ κατά των μέσων ενημέρωσης δεν αποτελούν πλέον είδηση. Αυτή τη φορά, όμως, η τακτική αξιοποιείται ως μέρος μιας συντονισμένης καμπάνιας συντηρητικών για την απαξίωση και τελικά την αποδυνάμωση του BBC, σύμφωνα με πηγές μου και βρετανικά δημοσιεύματα. Ναρκοθετώντας, έτσι, και τα όποια σχέδια του βρετανικού δικτύου να επεκταθεί στις ΗΠΑ ως μία “ελεύθερη έκφραση” απέναντι σε αμερικανικά ΜΜΕ που χρησιμοποιούνται ως μηχανές προπαγάνδας του Τραμπ.

Επικεφαλής της εκστρατείας του Αμερικανού προέδρου κατά του BBC είναι ο ακροδεξιός Nigel Farage (που αποκτά ισχυρό προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις), ηγέτης του κόμματος Reform UK και επίδοξος ένοικος της Downing Street, ενώ στηρίζεται από συντηρητικά μέσα που εδώ και χρόνια θεωρούν το BBC αναξιόπιστο λόγω προκατάληψης. Ο κίνδυνος είναι υπαρξιακός: τα έσοδα του BBC προέρχονται κυρίως από το κρατικό τέλος αδείας, το οποίο λήγει στα τέλη του 2027.

 

Η επίθεση Τραμπ στο BBC αποτελεί συνέχεια της πολιτικής υπονόμευσης των δημόσιων μέσων στις ΗΠΑ. Το Project 2025 ζητούσε μεταρρύθμιση ή κατάργηση της US Agency for Global Media (που χρηματοδοτεί τη Voice of America και τη Radio Free Europe/Radio Liberty), καθώς και περικοπή της χρηματοδότησης προς την Corporation for Public Broadcasting (NPR και PBS). Και οι δύο στόχοι επιτεύχθηκαν κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Τραμπ.

«Το BBC πρέπει να καταργηθεί όπως το NPR», μου είπε ο Mike Gonzalez, βασικός παράγοντας στο Project 2025 και πρωτεργάτης της καμπάνιας κατά των δημόσιων μέσων στις ΗΠΑ. Η τελική απόφαση ανήκει βέβαια στους Βρετανούς ψηφοφόρους.

Εσωτερικές κρίσεις και κοινωνικές προκλήσεις

Το BBC εξακολουθεί να απολαμβάνει ισχυρή στήριξη στη Βρετανία και να προκαλεί υπερηφάνεια, σύμφωνα με το Reuters Institute. Ωστόσο, αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις: οι νεότερες γενιές που έχουν μεγαλώσει με streaming δεν θέλουν να πληρώνουν το ετήσιο τέλος περίπου 233 δολαρίων. Το διαρρεύσαν υπόμνημα που πυροδότησε την κρίση κατηγόρησε το BBC για αριστερή μεροληψία, αλλά υπάρχουν επικρίσεις και από τα αριστερά για προσπάθεια εξευμενισμού των συντηρητικών, ειδικά στην κάλυψη της κρίσης στη Γάζα.

Το διοικητικό συμβούλιο του BBC προσπάθησε να κατευνάσει τις επικρίσεις φέρνοντας πιο συντηρητικά μέλη, αλλά πλέον είναι διχασμένο σχετικά με την έννοια της αμεροληψίας. Παράλληλα, η κυβέρνηση του Keir Starmer, χαρακτηριζόμενη ως υπνωτική και άτολμη, δείχνει απρόθυμη ή ανίκανη να υπερασπιστεί τον εθνικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα. Η γραφειοκρατία δυσχεραίνει την άμεση αντίδραση όταν το BBC δέχεται επιθέσεις.

Δημιουργία ντοκιμαντέρ και διεθνείς πιέσεις

Ένα επιπλέον πρόβλημα αφορά τη διαδικασία παραγωγής ντοκιμαντέρ όπως το Panorama «Trump: A Second Chance?». Τα ντοκιμαντέρ εγκρίνονται από το τμήμα Current Affairs ενώ βάσει Royal Charter το BBC υποστηρίζει τη βρετανική κινηματογραφία χρηματοδοτώντας ανεξάρτητες παραγωγές. Το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ παρήγαγε η εταιρεία October Films, με γραφεία σε Λονδίνο και Λος Άντζελες. Όπως αναφέρει έμπειρη πηγή στον χώρο των ντοκιμαντέρ, οι ειδησεογραφικοί συντάκτες δεν συμμετέχουν στη διαδικασία κι ενημερώνονται λίγες μόνο εβδομάδες πριν την προβολή – πηγή χρόνιας εσωτερικής έντασης.

Ο Τραμπ δεν είναι ο μόνος ηγέτης που έχει εξοργιστεί από ντοκιμαντέρ του BBC. Το 2023, ένα αφιέρωμα στον Ινδό πρωθυπουργό Narendra Modi, σχετικά με φερόμενη εμπλοκή του στη σφαγή της Γκουτζαράτ το 2002 (πάνω από χίλιοι μουσουλμάνοι νεκροί), οδήγησε τις αρχές να μπλοκάρουν την πρόσβαση στην Ινδία και να πραγματοποιήσουν εφοδο στη βρετανική υπηρεσία επικαλούμενες παραβιάσεις νόμων περί ξένης ιδιοκτησίας. Για να συμμορφωθεί με τους κανονισμούς, το BBC ίδρυσε νέα οντότητα (Collective Newsroom) υπό πρώην στελέχη – γεγονός που περιόρισε σημαντικά τη δραστηριότητά του σε αυτήν την κρίσιμη αγορά.

Tο επίμαχο μοντάζ & πιθανές συνέπειες

Στην επεξεργασία του Panorama που προκάλεσε τον σάλο, ο Τραμπ εμφανίζεται να λέει στους υποστηρικτές του να «κατευθυνθούν προς το Καπιτώλιο» και να «παλέψουν σκληρά», αν και οι δύο φράσεις ειπώθηκαν με διαφορά άνω των σαράντα πέντε λεπτών.

Νομικοί θεωρούν αδύναμη την πιθανή αγωγή Τραμπ κατά του BBC, ωστόσο δεν χρειάζεται απαραίτητα δικαστική νίκη: συχνά χρησιμοποιεί τέτοιες απειλές ως μοχλό πίεσης στα μέσα ενημέρωσης – εξασφαλίζοντας συμβιβασμούς από κολοσσούς όπως τα ABC και CBS υπό κανονιστική πίεση.

Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι το BBC θα συμβιβαστεί οικονομικά με τον Τραμπ – ως δημόσιος οργανισμός χρηματοδοτούμενος από τους Βρετανούς φορολογούμενους. Ο πρόεδρος μπορεί όμως να επιστρατεύσει άλλα μέσα (όπως καθυστέρηση θεωρήσεων ή εφαρμογή Foreign Agents Registration Act) για να περιορίσει τις δραστηριότητες του BBC στις ΗΠΑ. Ακόμη κι αν δεν τρέφει ιδιαίτερη εχθρότητα προς τον οργανισμό, ίσως επιδιώκει απλά να ενισχύσει τους συμμάχους του στη βρετανική δεξιά – μεταξύ αυτών τον Farage – που θέλουν να αποδυναμώσουν το BBC.

Tο μέλλον της ανεξαρτησίας & της αξιοπιστίας

Παρά τις δυσκολίες που προκαλεί η αντιπαράθεση με τον Τραμπ στην επέκταση στην αμερικανική αγορά, αυτή η κρίση αποτελεί δοκιμασία για τις στρατηγικές επιβίωσης του BBC ενόψει εγχώριων απειλών. Μπορεί ένας οργανισμός με εντολή αμερόληπτης ενημέρωσης να πείσει για την αξία αυτής της προσέγγισης; Μπορεί να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία και αξιοπιστία του απέναντι σε προσπάθειες απαξίωσης; Θα βρει νέα ηγεσία που μπορεί να εμπνεύσει όραμα;

Eπικοινώνησα με τον Alan Rusbridger, πρώην διευθυντή της Guardian και νυν editor στο Prospect για να τον ρωτήσω αν η στρατηγική του BBC στις ΗΠΑ έχει καταρρεύσει. Μου απάντησε: «Πιστεύω πως το BBC έχει ακόμη καλές πιθανότητες να καθιερωθεί στην Αμερική. Εύχομαι να συνεχίσουν – αν κι αυτό είναι “ψωμοτύρι” για τον Τραμπ». Αν όμως δεν βρει διέξοδο από την κρίση, ίσως υπονομεύσει σοβαρά τη θέση του στη βρετανική κοινωνία. «Υπάρχει εδώ και χρόνια συστηματική προσπάθεια εξόντωσης του BBC», παραδέχεται ο Rusbridger. «Ο Farage ίσως τα καταφέρει».

Στο εν λόγω ρεπορτάζ του Panorama που μεταδόθηκε λίγο πριν από τις αμερικανικές εκλογές πέρυσι, το BBC μετέδωσε ένα απόσπασμα από την ομιλία.

Αναφέρει: «Θα περπατήσουμε μέχρι το Καπιτώλιο και θα είμαι μαζί σας και θα πολεμήσουμε. Θα πολεμήσουμε σκληρά και αν δεν πολεμήσετε σκληρά, δεν θα έχετε πια χώρα.»

Το απόσπασμα παρουσιάστηκε ως μία πρόταση – μία σκέψη. Ωστόσο, στην πραγματικότητα ήταν δύο ξεχωριστά μέρη της ομιλίας ενωμένα, αναδιατεταγμένα και καλυμμένα με εικόνες του πλήθους για να κρυφτεί η σύνδεση – γνωστό ως σημείο επεξεργασίας ή αποκοπή.

Αν η ομάδα παραγωγής του Panorama δεν είχε επεξεργαστεί το κλιπ, αυτό θα άκουγαν οι θεατές. Τα τμήματα που χρησιμοποιούνται από το Panorama είναι με έντονη γραφή για λόγους σαφήνειας.

«Μετά από αυτό, θα κατέβουμε – και θα είμαι εκεί μαζί σας – θα κατέβουμε, θα κατέβουμε όπου θέλετε, αλλά νομίζω ότι εδώ, θα κατέβουμε μέχρι το Καπιτώλιο και θα επευφημήσουμε τους γενναίους βουλευτές μας γυναίκες και άνδρες και πιθανότατα δεν θα επευφημούμε τόσο πολύ μερικούς από αυτούς. Επειδή δεν πρόκειται ποτέ να πάρουμε πίσω τη χώρα μας με αδυναμία, πρέπει να είμαστε δυνατοί. Έχουμε έρθει για να απαιτήσουμε από το Κογκρέσο να κάνει το σωστό και να μετρήσει μόνο τους εκλέκτορες που έχουν νόμιμα εκλεγεί. Ξέρω ότι όλοι σύντομα θα κατέβουν στο κτίριο του Καπιτωλίου για να ακουστούν ειρηνικά και πατριωτικά οι φωνές τους.»

Η φράση «μάχη σαν κόλαση» ακούστηκε περίπου μία ώρα αργότερα – ακριβώς στο τέλος της ομιλίας. Εδώ είναι ολόκληρη. Και πάλι, το τμήμα που χρησιμοποιείται από το Panorama είναι με έντονη γραφή για λόγους σαφήνειας.

“Και πάλι, οι περισσότεροι άνθρωποι θα στέκονταν εκεί στις 9 το βράδυ και θα έλεγαν “θέλω να σας ευχαριστήσω πολύ”, και θα φεύγανε για κάποια άλλη ζωή. Αλλά είπα ότι κάτι δεν πάει καλά εδώ, κάτι πραγματικά δεν πάει καλά, δεν μπορεί να έχει συμβεί. Και πολεμάμε. Θα πολεμήσουμε σαν την κόλαση. Και αν δεν πολεμήσετε σαν την κόλαση, δεν θα έχετε πια χώρα. Οι συναρπαστικές μας περιπέτειες και οι πιο τολμηρές μας προσπάθειες δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα. Συμπολίτες μου Αμερικανοί, για το κίνημά μας, για τα παιδιά μας και για την αγαπημένη μας χώρα. Και το λέω αυτό παρ’όλα όσα έχουν συμβεί. Τα καλύτερα έρχονται. Έτσι, θα περπατήσουμε στην Λεωφόρο Πενσυλβάνια. Αγαπώ την Λεωφόρο Πενσυλβάνια. Και θα πάμε στο Καπιτώλιο. Οι Δημοκρατικοί είναι απελπισμένοι, δεν ψηφίζουν ποτέ για τίποτα. Ούτε μία ψήφο. Αλλά θα προσπαθήσουμε να δώσουμε στους Ρεπουμπλικάνους μας, στους αδύναμους, επειδή οι ισχυροί δεν χρειάζονται καμία από τις δικές μας βοήθειες. Θα προσπαθήσουμε να τους δώσουμε το είδος της υπερηφάνειας και της τόλμης που χρειάζεται”

Η επίθεση στο κτίριο του Καπιτωλίου έγινε εκείνο το απόγευμα. Ο πρόεδρος και η ομάδα του ανέκαθεν ισχυρίζονταν ότι το σχόλιο για τη «μάχη σαν κόλαση» ήταν καθαρά ρητορικό και έχουν απορρίψει τις κατηγορίες ότι ο Τραμπ ενθάρρυνε τις αναταραχές. Ο φερόμενος ρόλος του Τραμπ στις αναταραχές και οι ευρύτερες προσπάθειές του να ανατρέψει τα αποτελέσματα των εκλογών του 2020 αποτέλεσαν αντικείμενο ομοσπονδιακής ποινικής υπόθεσης. Ο πρόεδρος κατηγορήθηκε για τέσσερα κακουργήματα.

Η υπόθεση απορρίφθηκε από τους ομοσπονδιακούς εισαγγελείς μετά τη νίκη του στις εκλογές του 2024, λόγω μιας μακροχρόνιας πολιτικής που απαγορεύει τη δίωξη εν ενεργεία προέδρων. Αλλά σε μια τελική έκθεση που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Ιανουάριο, ο ομοσπονδιακός εισαγγελέας Τζακ Σμιθ δήλωσε ότι πίστευε ότι υπήρχαν αρκετά στοιχεία για να καταδικαστεί ο Τραμπ σε μια δίκη, αν είχε συμβεί κάτι τέτοιο.

Υπάρχει μια εύλογη και διαρκής συζήτηση σχετικά με τον ρόλο του κ. Τραμπ στα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου.

Οι παραιτήσεις στο BBC

Αλλά αυτό δεν εξηγεί ούτε δικαιολογεί με κανέναν τρόπο την απόφαση του BBC να συνδυάσει και να αναδιατάξει δύο ξεχωριστά μέρη της ομιλίας του προέδρου. Το γεγονός έφερε κύμα σημαντικών παραιτήσεων.

Ο Τιμ Ντέιβι παραιτήθηκε από τη θέση του γενικού διευθυντή του BBC μετά από πέντε χρόνια στη θέση αυτή – ενώ την παραίτησή της υπέβαλε και η διευθύνουσα σύμβουλος του BBC News, Ντέμπορα Τέρνες. Οι ηχηρές παραιτήσεις σημειώνονται καθώς o μεγαλύτερος ειδησεογραφικός οργανισμός στον κόσμο αναμένεται να ζητήσει συγγνώμη σήμερα (10/11) μετά από ανησυχίες σχετικά με την αμεροληψία του.

Οι ανησυχίες αφορούν αποσπάσματα από τμήματα της ομιλίας του προέδρου των ΗΠΑ στις 6 Ιανουαρίου του 2021 που έχουν συνδυαστεί, ώστε να φαίνεται ότι είπε στους υποστηρικτές του ότι επρόκειτο να περπατήσει μαζί τους μέχρι το Καπιτώλιο για να «πολεμήσουν σαν κόλαση» στο ντοκιμαντέρ με τίτλο «Trump: A Second Chance?», το οποίο μεταδόθηκε από το BBC την εβδομάδα πριν από τις περσινές εκλογές στις ΗΠΑ.

Ο κ. Ντέιβι έστειλε μήνυμα στο προσωπικό την Κυριακή το απόγευμα, λέγοντας ότι ήταν «απολύτως» δική του απόφαση να παραιτηθεί. Παραδεχόμενος ότι το BBC «δεν είναι τέλειο», είπε: «Πρέπει πάντα να είμαστε ανοιχτοί, διαφανείς και υπεύθυνοι». «Αν και δεν είναι ο μόνος λόγος, η τρέχουσα συζήτηση γύρω από το BBC News έχει εύλογα συμβάλει στην απόφασή μου. «Συνολικά, το BBC αποδίδει καλά, αλλά έχουν γίνει κάποια λάθη και ως γενικός διευθυντής πρέπει να αναλάβω την τελική ευθύνη».

O Λευκός Οίκος δεν άργησε πολύ να αντιδράσει στις ηχηρές παραιτήσεις του BBC και αυτό δεν αποτελεί έκπληξη δεδομένου ότι οι παραιτήσεις οφείλονταν, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως, στην ανάμειξη του ειδησεογραφικού κολοσσού στην ομιλία του Τραμπ από τον Ιανουάριο του 2021. Ήταν σαφές την Παρασκευή (7/11) ότι ο Λευκός Οίκος ήταν πρόθυμος να παρέμβει στη διαμάχη για το BBC , με τη γραμματέα Τύπου του Λευκού Οίκου να χρησιμοποιεί μια συνέντευξη στην εφημερίδα The Daily Telegraph για να επικρίνει το BBC.

«Αυτό το σκόπιμα ανειλικρινές, επιλεκτικά επεξεργασμένο απόσπασμα από το BBC αποτελεί περαιτέρω απόδειξη ότι πρόκειται για ολοκληρωτικές, 100% ψευδείς ειδήσεις που δεν θα έπρεπε πλέον να αξίζουν τον χρόνο που αφιερώνεται στις τηλεοπτικές οθόνες των σπουδαίων ανθρώπων του Ηνωμένου Βασιλείου», δήλωσε η Καρολάιν Λίβιτ στην εφημερίδα.

Μετά τις παραιτήσεις της χθεσινής νύχτας, ο Τραμπ δημοσίευσε μια μακροσκελή δήλωση στο Truth Social. «Οι κορυφαίοι άνθρωποι στο BBC, συμπεριλαμβανομένου του Τιμ Ντέϊβι, του αφεντικού παραιτούνται/απολυονται όλοι, επειδή πιάστηκαν να «παραποιούν» την πολύ καλή (τέλεια!) ομιλία μου της 6ης Ιανουαρίου», έγραψε.

«Ευχαριστώ την εφημερίδα Telegraph που αποκάλυψε αυτούς τους διεφθαρμένους «δημοσιογράφους. Πρόκειται για πολύ ανέντιμους ανθρώπους που προσπάθησαν να ανέβουν στη ζυγαριά των προεδρικών εκλογών. Πέρα από όλα τα άλλα, προέρχονται από μια ξένη χώρα, μια χώρα που πολλοί θεωρούν σύμμαχό μας Νο. 1. Τι τρομερό πράγμα για τη Δημοκρατία!»