Επιμέλεια

Νατάσα Μαστοράκου

Οι επιστήμονες μελέτησαν την επίδραση των υπερηχητικών κυμάτων σε ομάδα εθελοντών και διαπίστωσαν ότι, παρότι οι συγκεκριμένοι ήχοι βρίσκονται πέρα από τα όρια της ανθρώπινης ακοής, επηρεάζουν τον οργανισμό με τρόπους που δεν περνούν απαρατήρητοι. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης στους ήχους, οι συμμετέχοντες παρουσίασαν αυξημένη ευερεθιστότητα, ενώ καταγράφηκαν και υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης που συνδέεται με το στρες.

Το εύρημα ενισχύει την άποψη πως ο ανθρώπινος οργανισμός αντιλαμβάνεται περισσότερα απ’ όσα συνειδητά καταγράφει ο νους. Ένας ανεπαίσθητος κραδασμός, ένας ήχος που δεν ακούγεται αλλά γίνεται αισθητός, μπορεί να γεννήσει δυσφορία, ανησυχία και μια αδιόρατη αίσθηση απειλής.

Σε ένα παλιό, σκοτεινό κτίριο, εκεί όπου η φαντασία συναντά τον φόβο, αυτές οι αντιδράσεις ίσως αποκτούν άλλη διάσταση. Για κάποιον που ήδη πιστεύει στο παραφυσικό, η ανεξήγητη δυσφορία μπορεί εύκολα να μεταφραστεί ως «παρουσία», ως σημάδι ότι κάτι αόρατο κινείται στον χώρο.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής ψυχολογίας Rodney Schmaltz από το MacEwan University του Καναδά, ο υπερηχητικός ήχος δεν δημιουργεί φαντάσματα, αλλά σωματική δυσφορία, στην οποία πολλοί σπεύδουν να αποδώσουν μεταφυσικές ερμηνείες.

Η έρευνα δεν καταρρίπτει μόνο μύθους· φωτίζει και τον τρόπο με τον οποίο ο ανθρώπινος νους επιχειρεί να εξηγήσει το ανεξήγητο. Και ίσως τελικά, πίσω από κάθε ιστορία στοιχειωμένου σπιτιού, να κρύβεται απλώς ένας παλιός λέβητας που τρίζει μέσα στη σιωπή.

Πειράματα με υπερηχητικό ήχο και ψυχολογικές αντιδράσεις

Στο παρελθόν, οι ερευνητές πραγματοποίησαν πειράματα σε ένα τοπικό θεματικό πάρκο-στοιχειωμένο σπίτι με την ονομασία Deadmonton, για να διαπιστώσουν αν η αναπαραγωγή υπερηχητικών κυμάτων κάτω των 20Hz αυξάνει τον φόβο των επισκεπτών. Τα αποτελέσματα ήταν ασαφή, γι’ αυτό η ομάδα προχώρησε σε νέα δοκιμή.

Στη νεότερη μελέτη, 36 εθελοντές άκουσαν είτε χαλαρωτική οργανική μουσική είτε ανησυχητικά μουσικά θέματα που συνήθως χρησιμοποιούνται σε στοιχειωμένα σπίτια. Τυχαία και χωρίς να το γνωρίζουν οι συμμετέχοντες, οι ερευνητές έπαιζαν παράλληλα υπερηχητικό ήχο μέσω κρυφών subwoofers.

Όπως περιγράφουν στη δημοσίευσή τους στο περιοδικό Frontiers in Behavioural Neuroscience, οι εθελοντές δεν μπορούσαν να καταλάβουν πότε ο υπερηχητικός ήχος ήταν ενεργός. Ωστόσο, όταν ακουγόταν, εμφάνισαν μεγαλύτερη ευερεθιστότητα και εκνευρισμό, αξιολόγησαν τη μουσική ως πιο θλιβερή και είχαν υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης στο σάλιο τους.

«Είτε άκουγαν χαλαρωτική μουσική είτε κάτι πιο ανησυχητικό, ο υπερηχητικός ήχος επηρέασε αρνητικά τη διάθεσή τους και την αντίδραση του οργανισμού στο στρες», δήλωσε ο Schmaltz. «Με απλά λόγια, δεν μπορείτε να ακούσετε τον υπερηχητικό ήχο, αλλά το σώμα σας και η διάθεσή σας φαίνεται να αντιδρούν σε αυτόν—και η αντίδραση τείνει να είναι δυσάρεστη».

Οι επιπτώσεις στην αντίληψη του παραφυσικού

Απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για την επιβεβαίωση του φαινομένου. Ωστόσο, ο Schmaltz εκτιμά ότι ο υπερηχητικός ήχος μπορεί να συμβάλλει στη «γενική δυσφορία» που αναφέρουν όσοι πιστεύουν ότι κάποια σπίτια είναι στοιχειωμένα. «Πολύ πιθανόν δεν γνωρίζουν τι είναι ο υπερηχητικός ήχος, αλλά τους έχει ειπωθεί ότι βρίσκονται σε στοιχειωμένο χώρο—έτσι αποδίδουν το αίσθημα εκνευρισμού σε φάντασμα αντί για τους παλιούς σωλήνες που βουίζουν στο υπόγειο», σχολιάζει.

Ο Chris French, ομότιμος καθηγητής ψυχολογίας και συγγραφέας του βιβλίου “The Science of Weird Shit: Why Our Minds Conjure the Paranormal”, επισημαίνει ότι η έρευνα για τις επιπτώσεις του υπερηχητικού ήχου έχει δώσει ανάμικτα αποτελέσματα. Θεωρεί «εύλογο» το ενδεχόμενο κάποιοι να ερμηνεύσουν τα αισθήματα που προκαλεί ως ένδειξη ότι ένας χώρος είναι «στοιχειωμένος», αλλά μέχρι εκεί.

«Ίσως είναι υπερβολή να αποδοθούν φαινόμενα όπως αντικείμενα που πετάγονται από ράφια στον υπερηχητικό ήχο», τονίζει. Επίσης έχουν διατυπωθεί ισχυρισμοί πως ο υπερηχητικός ήχος μπορεί να προκαλέσει οπτικές ψευδαισθήσεις κάνοντας τα ανθρώπινα μάτια να δονείται—μια υπόθεση που βασίζεται μόνο σε ανεκδοτολογικά στοιχεία χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση από ελεγχόμενες μελέτες.