Η απόφαση Αμπάς και το νέο συνταγματικό πλαίσιο

Με το διάταγμα που εξέδωσε την Κυριακή, ο Μαχμούντ Αμπάς καθορίζει ότι, σε περίπτωση που κενωθεί η θέση του Προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής και ελλείψει ενεργού Παλαιστινιακού Νομοθετικού Συμβουλίου, τα καθήκοντα μεταβιβάζονται στον Αντιπρόεδρο της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΟΑΠ, δηλαδή στον Χουσεΐν αλ-Σεΐχ, για διάστημα έως 90 ημερών, κατά το οποίο θα πρέπει να διεξαχθούν ελεύθερες και άμεσες εκλογές. Αν δεν καταστεί εφικτή η διεξαγωγή τους λόγω ανωτέρας βίας, το Παλαιστινιακό Κεντρικό Συμβούλιο μπορεί να εγκρίνει μία μόνο παράταση.

Το νέο διάταγμα αντικαθιστά εκείνο του Νοεμβρίου 2024, που προέβλεπε τη μεταβατική προεδρία του Ρούχι Φατούχ, προέδρου του Παλαιστινιακού Εθνικού Συμβουλίου. Με την τωρινή ρύθμιση, ο Αμπάς μεταβιβάζει την εξουσία στον στενότερο συνεργάτη του και θεωρούμενο «αρχιτέκτονα» της παρούσας πολιτικής στρατηγικής.

Οι λόγοι πίσω από την απόφαση

Αν και ο Αμπάς δεν αιτιολόγησε δημοσίως το χρονικό σημείο της απόφασης, ισραηλινές πηγές, όπως η Yedioth Ahronoth, αναφέρουν ότι αυτή «λήφθηκε κατόπιν αμερικανικών εισηγήσεων». Αντίθετα, πηγές στη Ραμάλα τονίζουν ότι το βήμα ήταν «εσωτερικά αναγκαίο» για τρεις λόγους:
Πρώτον, λόγω της πολιτικής αστάθειας και του φόβου «αιφνίδιων εξελίξεων»· δεύτερον, για να αποτραπούν εξωτερικές ή τοπικές παρεμβάσεις στη διαδικασία διαδοχής· και τρίτον, ως ένδειξη των θεσμικών μεταρρυθμίσεων που υποσχέθηκε η Παλαιστινιακή Αρχή μετά τις πιέσεις των ΗΠΑ και της Ε.Ε.

Κατά τις ίδιες πηγές, η κίνηση του Αμπάς δεν συνεπάγεται την αυτόματη αναγόρευση του Σεΐχ σε πρόεδρο, αλλά ορίζει το θεσμικό πλαίσιο διαχείρισης μιας μεταβατικής περιόδου μέχρι τη διεξαγωγή εκλογών.

Η «Φατάχ» και η διαφύλαξη της νομιμότητας

Σε ανακοίνωσή της μετά τον νέο κύκλο συνομιλιών των παλαιστινιακών οργανώσεων στο Κάιρο —συνομιλίες που η Φατάχ δεν συμμετείχε—, η κεντρική επιτροπή της κίνησης επανέλαβε πως «η ΟΑΠ και το κράτος της Παλαιστίνης αποτελούν το μόνο νόμιμο πλαίσιο του εθνικού αγώνα». Τόνισε ότι κάθε προσπάθεια «παράκαμψης ή αντικατάστασης» της ΟΑΠ συνιστά παραβίαση της εθνικής νομιμότητας και κάλεσε όλα τα παλαιστινιακά κόμματα να σεβαστούν την «ενιαία πολιτική και θεσμική κυριαρχία» επί του παλαιστινιακού εδάφους.

Η Φατάχ απέρριψε κάθε ιδέα διεθνούς επιτροπείας ή προσωρινού διοικητικού καθεστώτος στη Γάζα, υπογραμμίζοντας ότι «οποιαδήποτε επιτήρηση ειρήνης ή ανοικοδόμησης πρέπει να λειτουργεί υπό την επίσημη εξουσία του παλαιστινιακού κράτους και όχι ως υποκατάστατο του».

Η θέση του Σεΐχ και η σχέση με τον Αμπάς

Ο Χουσεΐν αλ-Σεΐχ ανέλαβε τη θέση του αντιπροέδρου τον Απρίλιο του 2025, έπειτα από έναν εκτεταμένο κύκλο ανασχηματισμών που επιχείρησε ο Αμπάς υπό την πίεση της κρίσης στη Γάζα και των διεθνών πρωτοβουλιών για τη «μεταπολεμική μέρα». Θεωρείται το πρόσωπο που συντονίζει τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τις αραβικές χώρες, καθώς και ο «συνδετικός κρίκος» μεταξύ των πολιτικών και των υπηρεσιακών δομών ασφαλείας.

Πολιτικές πηγές στη Ραμάλα τον περιγράφουν ως «τον βασικό διαμορφωτή της τρέχουσας παλαιστινιακής στρατηγικής», σημειώνοντας ότι «είναι το πρόσωπο-αναφορά για την Ουάσινγκτον». Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο, «η επιλογή του δεν είναι τυχαία· είναι ο μόνος που διαθέτει την εμπειρία και τα δίκτυα επικοινωνίας για να κρατήσει ενωμένη τη δομή της Αρχής, εάν υπάρξει κενό εξουσίας».

Η αιγυπτιακή εμπλοκή και η διεθνής διάσταση

Το Κάιρο παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τη διαδικασία διαδοχής. Ο υπουργός Εξωτερικών Μπάντρ Αμπντελατί είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σεΐχ, κατά την οποία επαναβεβαίωσε τη στήριξη της Αιγύπτου στις προσπάθειες της Παλαιστινιακής Αρχής για εθνική συμφιλίωση και ανοικοδόμηση της Γάζας.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ, η συνομιλία κάλυψε επίσης το πακέτο θεσμικών μεταρρυθμίσεων που εφαρμόζει η Παλαιστινιακή Αρχή και το νέο συνταγματικό διάταγμα του Αμπάς, το οποίο περιγράφηκε ως «αναγκαίο βήμα για τη σταθερότητα και τη συνέχεια των παλαιστινιακών θεσμών».

Οι δύο πλευρές εξέτασαν ακόμη τις προετοιμασίες για το Διεθνές Συνέδριο Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης της Γάζας, με στόχο τη συγκέντρωση χρηματοδότησης και διεθνούς στήριξης για το μεταπολεμικό στάδιο.

Η επόμενη μέρα

Αναλυτές στη Ραμάλα εκτιμούν ότι η απόφαση Αμπάς αποκρυσταλλώνει τη θεσμική λογική της διαδοχής, μεταφέροντας τη νομιμότητα στην ΟΑΠ και όχι σε οποιοδήποτε νέο όργανο ή προσωρινό μηχανισμό. Παράλληλα, στέλνει μήνυμα συνέχειας του παλαιστινιακού κράτους σε μια περίοδο βαθιάς αστάθειας και διεθνούς διαβούλευσης για το μέλλον της Γάζας.

Ωστόσο, η απόφαση αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις εντός της Φατάχ και από παραδοσιακά κέντρα επιρροής που θεωρούν τον Σεΐχ «υπερβολικά συνδεδεμένο με τη δυτική διπλωματία». Για την Ουάσινγκτον και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, πάντως, η κίνηση Αμπάς εξασφαλίζει προβλεψιμότητα σε ένα εξαιρετικά ρευστό περιβάλλον.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της παλαιστινιακής υπηρεσίας ειδήσεων “Wafa”, τον Χουσεΐν αλ-Σέιχ συνόδευσε ο επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών, στρατηγός Μάτζεντ Φαρχάτζ, κατόπιν εντολής του Προέδρου Μαχμούντ Αμπάς να διερευνήσει τις προϋποθέσεις για την επανενεργοποίηση των θεσμών της Παλαιστινιακής Αρχής στη Γάζα, σε συνεργασία με την Αίγυπτο και άλλους αραβικούς εταίρους.

Η Φατάχ, σε ανακοίνωσή της, έκανε λόγο για «συντονισμένες πρωτοβουλίες ανάμεσα στο παλαιστινιακό και το αιγυπτιακό κράτος, που αποσκοπούν στη διασφάλιση της ενότητας, της θεσμικής λειτουργίας και της πολιτικής συνέχειας». Το ζητούμενο, σημείωσε, είναι η δημιουργία ενός ενιαίου μηχανισμού διοίκησης της Γάζας, ικανού να προετοιμάσει το έδαφος για εκλογές και εθνική συμφιλίωση.

Η αιγυπτιακή μεσολάβηση και η «Επιτροπή Διακυβέρνησης»

Αιγυπτιακή πηγή, επιβεβαίωσε ότι το Κάιρο —σε συνεργασία με μεσολαβητές από το Κατάρ και την Ιορδανία— επιδιώκει τη δημιουργία μιας “Επιτροπής Διαχείρισης της Γάζας”, η οποία θα συγκροτηθεί από τεχνοκράτες με διεθνή αξιοπιστία και πολιτική ουδετερότητα. Η επιτροπή αυτή θα αναλάβει τη διοίκηση των δημοσίων υπηρεσιών και των δήμων της Γάζας, μέχρι την ολοκλήρωση των πολιτικών διαβουλεύσεων μεταξύ Φατάχ, Χαμάς και Ισλαμικής Τζιχάντ.

Το σχήμα εντάσσεται στο πλαίσιο του σχεδίου ειρήνης του Ντόναλντ Τραμπ, το οποίο προβλέπει τη σύσταση παλαιστινιακής τεχνοκρατικής επιτροπής, υπό τη διεθνή εποπτεία ενός “Συμβουλίου Ειρήνης” που θα έχει ως αποστολή την επιτήρηση της μεταβατικής φάσης.

Ο ίδιος ο Τραμπ, σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, προτίθεται να αναλάβει προσωπικά την προεδρία του Συμβουλίου, επιδιώκοντας «να συνδέσει την οικονομική ανασυγκρότηση με μια βιώσιμη ειρήνη».

Η θέση της Παλαιστινιακής Αρχής

Ο υπουργός Οικονομίας Μοχάμεντ αλ-Άμουρ, σε δηλώσεις του, τόνισε ότι η Αρχή είναι έτοιμη να αναλάβει τις ευθύνες της στη Γάζα, «όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν». Υπογράμμισε ότι στην ατζέντα των συνομιλιών στο Κάιρο περιλαμβάνονται οι συντονισμοί για τα σχέδια ανοικοδόμησης, τα οποία έχουν ήδη τύχει αρχικής συμφωνίας με το Κάιρο και άλλες αραβικές πρωτεύουσες.

Ο αλ-Άμουρ επεσήμανε επίσης την ανάγκη για εθνικό παλαιστινιακό διάλογο που θα επαναβεβαιώσει τον ρόλο της Παλαιστινιακής Αρχής και της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (ΟΑΠ) ως θεσμικού πλαισίου ενότητας. «Η Γάζα και η Δυτική Όχθη αποτελούν ενιαίο γεωγραφικό και πολιτικό σύνολο. Δεν μπορούμε να μιλάμε για ειρήνη ή σταθερότητα αν δεν υπάρχει ενιαία διοίκηση και πολιτική βούληση», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ο ρόλος της ΟΑΠ και η αιγυπτιακή πίεση προς τις οργανώσεις

Ο επικεφαλής της Αιγυπτιακής Υπηρεσίας Ενημέρωσης, Ντία Ρασουάν, δήλωσε πρόσφατα ότι οι συνομιλίες Φατάχ–Χαμάς–Τζιχάντ αναμένεται να ξαναρχίσουν εντός ημερών στο Κάιρο. Σε ανάρτησή του υπογράμμισε πως το ζητούμενο δεν είναι απλώς η διατήρηση της ανακωχής, αλλά η θεσμική ένταξη όλων των παλαιστινιακών οργανώσεων στην ΟΑΠ, ώστε να αποκτήσει νομιμοποιημένο πολιτικό φορέα εκπροσώπησης. «Οι συνομιλίες θα ξεκινήσουν με ένα προκαταρκτικό πλαίσιο αρχών και θα συνεχιστούν σταδιακά με τις τεχνικές λεπτομέρειες», ανέφερε ο Ρασουάν.

Στις 10 Οκτωβρίου, οι οργανώσεις Χαμάς, Ισλαμική Τζιχάντ και Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης δημοσίευσαν κοινή δήλωση, επιβεβαιώνοντας ότι εργάζονται από κοινού με την Αίγυπτο για τη σύγκληση εθνικής συνδιάσκεψης. Στόχος είναι η διαμόρφωση ενιαίας παλαιστινιακής θέσης για τη «μέρα μετά» τον πόλεμο στη Γάζα.

Οι επιδιώξεις του Καΐρου και το ζήτημα της ασφάλειας

Ο πρώην Παλαιστίνιος πρέσβης στην Αίγυπτο, Μπαρακάτ αλ-Φάρα, δήλωσε ότι ο παλαιστινιακός προεδρικός απεσταλμένος θα συζητήσει, πέραν της πολιτικής διάστασης, και την ασφάλεια των συνόρων και τη διαχείριση του περάσματος της Ράφα.

Όπως εξήγησε, υπάρχει πρόταση να αναλάβει η προεδρική φρουρά της Παλαιστινιακής Αρχής τη λειτουργία του σημείου διέλευσης, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, εξασφαλίζοντας έτσι διεθνή νομιμότητα και διαφάνεια.

Ο ίδιος τόνισε ότι «χωρίς συμφιλίωση των παλαιστινιακών φατριών δεν θα υπάρξει πραγματική σταθερότητα». Κάλεσε τη Χαμάς και την Τζιχάντ να προβούν σε παραχωρήσεις για να διασφαλιστεί η ένταξή τους στον θεσμικό κορμό της ΟΑΠ, υπογραμμίζοντας ότι «η ενότητα δεν είναι μόνο πολιτική επιλογή, αλλά υπαρξιακή ανάγκη για το παλαιστινιακό ζήτημα».

Η διεθνής διάσταση

Ο Μαχμούντ Αμπάς, σε πρόσφατες δηλώσεις του, επιβεβαίωσε ότι οι θεσμοί του παλαιστινιακού κράτους είναι «έτοιμοι να αναλάβουν πλήρως τη διοίκηση της Γάζας», με νομική, οικονομική και διοικητική ενοποίηση με τη Δυτική Όχθη, υπό αραβική και διεθνή υποστήριξη.

Παράλληλα, προανήγγειλε ότι η Παλαιστινιακή Αρχή θα συνεργαστεί με αραβικές και διεθνείς δυνάμεις σταθερότητας, κατόπιν απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για ένα νέο μοντέλο ασφάλειας και επιτήρησης στη μεταπολεμική Γάζα.

Η επίσκεψη του Χουσεΐν αλ-Σέιχ και του Μάτζεντ Φαρχάτζ στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα λειτουργεί, επομένως, ως δοκιμασία συνοχής τόσο για το εσωτερικό παλαιστινιακό πεδίο όσο και για την αξιοπιστία της περιφερειακής διπλωματίας.

Αν ο διάλογος ευοδωθεί, η Γάζα θα μπορούσε να μετατραπεί από σύμβολο πολέμου σε πιλότο συνύπαρξης και θεσμικής ανασυγκρότησης· αν αποτύχει, ο διχασμός απειλεί να παγιωθεί, επιβαρύνοντας όχι μόνο το παλαιστινιακό ζήτημα, αλλά και τη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής.

Οι Παλαιστίνιοι επικαλέστηκαν το ένταλμα σύλληψης που έχει εκδώσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, εις βάρος του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, για εγκλήματα πολέμου που φέρεται να διαπράχθηκαν στη Λωρίδα της Γάζας και έτσι κάλεσαν την Ουγγαρία να προχωρήσει στην σχετική διαδικασία.

«Το υπουργείο ζητεί από την ουγγρική κυβέρνηση να συμμορφωθεί με το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου παραδίδοντας τον Νετανιάχου ενώπιον της δικαιοσύνης» δήλωσε το υπουργείο Εξωτερικών της Παλαιστινιακής Αρχής, που βρίσκεται στη Ραμάλα.

Η ανακοίνωση αυτή δημοσιεύτηκε λίγες ώρες μετά την άφιξη του Νετανιάχου στη Βουδαπέστη και την ανακοίνωση από την Ουγγαρία για την αποχώρησή της από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

«Οκτώ χώρες της ΕΕ αναγνωρίζουν το Κράτος της Παλαιστίνης και αυτές είναι η Βουλγαρία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία, η Ελληνική Διοίκηση της Νότιας Κύπρου και η Σουηδία», ανέφερε χαρακτηριστικά το γραφείο του Προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής, Μαχμούντ Αμπάς.

Όλο το απόσπασμα από την Παλαιστινιακή Αρχή: «Η Προεδρία προέτρεψε τις χώρες του κόσμου, ιδίως τις ευρωπαϊκές χώρες που δεν έχουν αναγνωρίσει ακόμη το κράτος της Παλαιστίνης, να αναγνωρίσουν το κράτος της Παλαιστίνης σύμφωνα με τη διεθνώς αναγνωρισμένη λύση των δύο κρατών που βασίζεται σε ψηφίσματα διεθνούς νομιμότητας και τις γραμμές του 1967, και να ακολουθήσει το παράδειγμα της Νορβηγίας, της Ιρλανδίας και της Ισπανίας, οι οποίες επέλεξαν τον δρόμο της υποστήριξης της επίτευξης της ειρήνης και της σταθερότητας και την εδραίωση των κανόνων της διεθνούς νομιμότητας και του διεθνούς δικαίου. Αξιοσημείωτο είναι ότι οκτώ χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγνωρίζουν το Κράτος της Παλαιστίνης και αυτές είναι η Βουλγαρία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία, η Ελληνική Διοίκηση της Νότιας Κύπρου και η Σουηδία».

Η ορολογία που χρησιμοποιήθηκε από την Παλαιστινιακή Αρχή είναι ίδια με αυτή που χρησιμοποιούν η Τουρκία και το ψευδοκράτος. Λίγη ώρα αργότερα, το πρακτορείο ειδήσεων WAFA διόρθωσε το φάουλ αφού πλέον στην ενημερωμένη ανακοίνωση χρησιμοποιείται η λέξη «Κύπρος» και όχι «ελληνική διοίκηση της Νότιας Κύπρου».