Η ΕΕ επιδιώκει να διατηρήσει απρόσκοπτη τη στήριξή της προς την Ουκρανία, θεωρώντας ότι η ρωσική εισβολή συνιστά άμεση απειλή για τη δική της ασφάλεια. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται η αξιοποίηση μέρους των παγωμένων ρωσικών κρατικών κεφαλαίων για την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών του Κιέβου.

Το κρίσιμο βήμα στο οποίο κατέληξαν οι «27» αφορά τη μόνιμη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων ύψους 210 δισ. ευρώ, χωρίς να απαιτείται πλέον ανανέωση της απόφασης κάθε έξι μήνες, όπως ίσχυε μέχρι σήμερα.

Με την εξέλιξη αυτή, απομακρύνεται ο κίνδυνος χώρες όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, που διατηρούν πιο ήπιες σχέσεις με τη Μόσχα, να μπλοκάρουν στο μέλλον την παράταση του παγώματος, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στην επιστροφή των κεφαλαίων στη Ρωσία.

Παράλληλα, το επ’ αόριστον πάγωμα εκτιμάται ότι μπορεί να κάμψει τις αντιρρήσεις του Βελγίου, ανοίγοντας τον δρόμο για την υλοποίηση του σχεδίου της ΕΕ που προβλέπει τη χορήγηση δανείου έως 165 δισ. ευρώ στην Ουκρανία. Το δάνειο αφορά την κάλυψη των δημοσιονομικών και αμυντικών αναγκών της χώρας για τα έτη 2026 και 2027 και θα αποπληρωθεί μόνο εφόσον η Ρωσία καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να οριστικοποιήσουν τις λεπτομέρειες του μηχανισμού αυτού, καθώς και να επιλύσουν ανοιχτά ζητήματα, στη σύνοδο κορυφής της 18ης Δεκεμβρίου.

Αντιδράσεις από Βέλγιο, Ιταλία, Μάλτα και Βουλγαρία

Σημαντικές αντιδράσεις εκδηλώθηκαν από το Βέλγιο, την Ιταλία, τη Μάλτα και τη Βουλγαρία, οι οποίες τάχθηκαν κατά της χρήσης των 210 δισ. ευρώ από παγωμένα ρωσικά κρατικά κεφάλαια για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, απειλώντας να τινάξουν στον αέρα το σχέδιο του λεγόμενου «δανείου αποζημίωσης» που επιδιώκει να εγκρίνει η ΕΕ στην κρίσιμη σύνοδο της επόμενης εβδομάδας.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Euractiv, οι τέσσερις χώρες δηλώνουν ότι στηρίζουν την πρόταση της Κομισιόν να παραμείνουν τα ρωσικά κεφάλαια «απεριόριστα δεσμευμένα», ωστόσο επισημαίνουν ότι η απόφαση αυτή δεν πρέπει να «προδικάζει» οποιαδήποτε μελλοντική αξιοποίησή τους υπέρ της Ουκρανίας.

Η Κομισιόν είχε εισηγηθεί την απεριόριστη δέσμευση των ρωσικών κεφαλαίων, προκειμένου να αποφευχθεί η ανάγκη ανανέωσης των κυρώσεων κάθε έξι μήνες από φιλορωσικές κυβερνήσεις, όπως εκείνη της Ουγγαρίας.

Οι τέσσερις χώρες καλούν, παράλληλα, την Επιτροπή και το Συμβούλιο να εξετάσουν «εναλλακτικές επιλογές σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, με προβλέψιμους όρους και σημαντικά μικρότερους κινδύνους», βασισμένες είτε σε ευρωπαϊκή δανειακή διευκόλυνση είτε σε προσωρινές λύσεις, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχεια της στήριξης.

Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει το σχέδιο του δανείου «θεμελιωδώς λανθασμένο», προειδοποιώντας για σοβαρούς νομικούς και χρηματοοικονομικούς κινδύνους.

Υπενθυμίζεται ότι το μεγαλύτερο μέρος των 210 δισ. ευρώ φυλάσσεται στην Euroclear, τον κεντρικό οργανισμό εκκαθάρισης με έδρα τις Βρυξέλλες.

Τanto η Ουγγαρία όσο και το Βέλγιο έχουν εκφράσει ανησυχίες ότι η ενεργοποίηση του άρθρου 122 ενδέχεται να παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ, ενώ τόσο η Euroclear όσο και η ΕΚΤ έχουν προειδοποιήσει για πιθανούς κινδύνους στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της ευρωζώνης.

Η χρήση του άρθρου 122 επιτρέπει σε «ειδική πλειοψηφία» – 15 κράτη-μέλη που εκπροσωπούν το 65% του πληθυσμού της ΕΕ – να δεσμεύσουν μόνιμα τα ρωσικά κεφάλαια, παρακάμπτοντας την ανάγκη ομοφωνίας. Παράλληλα, αφαιρεί ένα σημαντικό διαπραγματευτικό χαρτί από τον Ούγγρο πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος είχε επανειλημμένα απειλήσει με μπλοκάρισμα των κυρώσεων.

Στην κοινή τους δήλωση, Ιταλία, Βουλγαρία, Μάλτα και Βέλγιο προειδοποιούν ότι η εφαρμογή του άρθρου 122 «επιφέρει νομικές, χρηματοοικονομικές, διαδικαστικές και θεσμικές συνέπειες που μπορεί να υπερβαίνουν την παρούσα περίπτωση», τονίζοντας ότι η απόφαση δεν πρέπει να «αποτελεί προηγούμενο» για την εξωτερική και αμυντική πολιτική της ΕΕ, η οποία παραδοσιακά απαιτεί ομοφωνία.

Οι πρεσβευτές των κρατών-μελών θα συνεδριάσουν εκ νέου την Κυριακή, προκειμένου να εξετάσουν το δάνειο ενόψει της συνόδου του Συμβουλίου, όπου θα τεθούν και οι βελγικές τροπολογίες στην πρόταση της Κομισιόν. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η απαίτηση για «ανεξάρτητες» εγγυήσεις από τα κράτη-μέλη και η ρητή πρόβλεψη ότι η Euroclear «δεν φέρει ευθύνη» για την παροχή του δανείου αποζημίωσης.

Η Κομισιόν αρνήθηκε να σχολιάσει.

Η τηλεδιάσκεψη έγινε μια ημέρα αφότου οι ηγέτες της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας συζήτησαν με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με την πρωτοβουλία της Ουάσινγκτον με στόχο την επίτευξη συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Τον προηγούμενο μήνα, το Κίεβο απέρριψε το ειρηνευτικό σχέδιο που παρουσίασε η Ουάσινγκτον και προέβλεπε σημαντικές παραχωρήσεις στη Μόσχα. Εν τω μεταξύ, οι ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ουκρανίας έχουν εστιάσει τις προσπάθειές τους στην παροχή ισχυρών εγγυήσεων ασφαλείας στο πλαίσιο ενδεχόμενης συμφωνίας για τη διευθέτηση της σύγκρουσης.

Οι ηγέτες της «Συμμαχίας των Προθύμων» συμφώνησαν σήμερα ότι το προτεινόμενο ειρηνευτικό σχέδιο αποτελεί «σημείο καμπής» στον πόλεμο που μαίνεται εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια.

Σπύρος Σιδέρης

Από την άλλη, η βελγική κυβέρνηση αλλά και η ίδια η Euroclear προειδοποιούν ότι η ευθεία χρήση ή δέσμευση αυτών των πόρων αγγίζει τα όρια της κλοπής, ανοίγει «άγνωστα νομικά μονοπάτια» και μπορεί να υπονομεύσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Στη μέση αυτής της τριβής, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ζητά να διαφυλαχθεί η νομική καθαρότητα των αποφάσεων, προειδοποιώντας ότι η αξιοπιστία του ευρώ εξαρτάται ακριβώς από το ότι οι κανόνες δεν αλλάζουν εκ των υστέρων, ακόμη κι όταν ο στόχος – η στήριξη της Ουκρανίας – είναι πολιτικά και ηθικά δημοφιλής.

Τι ακριβώς συμβαίνει με τα παγωμένα κεφάλαια

Μετά την εισβολή της Ρωσίας, η ΕΕ «πάγωσε» περίπου 210 δισ. ευρώ κρατικών ρωσικών αποθεματικών που βρίσκονται εντός της ευρωπαϊκής δικαιοδοσίας, εκ των οποίων η μερίδα του λέοντος κρατείται στην Euroclear στις Βρυξέλλες. Τα κεφάλαια αυτά δεν έχουν κατασχεθεί – τυπικά παραμένουν ιδιοκτησία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, απλώς η Μόσχα δεν έχει πρόσβαση σε αυτά. Στο μεταξύ, τα χαρτοφυλάκια συνεχίζουν να παράγουν τόκους και άλλα έσοδα, τα οποία φορολογούνται από το βελγικό κράτος και εν μέρει αναδιανέμονται ως βοήθεια προς την Ουκρανία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πήγε ένα βήμα παραπέρα, προτείνοντας ένα «δάνειο επανορθώσεων», δηλαδή η ΕΕ να δανειστεί από τις αγορές, με εγγύηση τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια, και τα χρήματα να πάνε στην Ουκρανία για ανοικοδόμηση και πολεμικές ανάγκες. Το δάνειο θα αποπληρωνόταν στο μέλλον από τις αποζημιώσεις που – θεωρητικά – θα πληρώσει κάποτε η Ρωσία ως υπεύθυνη για τον πόλεμο. Για να μειωθούν οι νομικοί κίνδυνοι, η Επιτροπή επιμένει ότι δεν θα αλλάξει η κυριότητα των ρωσικών κεφαλαίων· θα χρησιμοποιηθούν μόνο τα κέρδη τους και η μελλοντική αξίωση αποζημιώσεων.

Γιατί το Βέλγιο λέει «όχι»

Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ ντε Βέβερ χαρακτήρισε χτες δημόσια την ιδέα ευθείας χρήσης των ρωσικών κεφαλαίων ως «κλοπή», συγκρίνοντάς τη με το να μπαίνει κάποιος σε πρεσβεία, να αρπάζει τα έπιπλα και να τα πουλά. Η βελγική κυβέρνηση δεν θέλει να βρεθεί στη θέση του κράτους που παραβίασε το δικαίωμα ιδιοκτησίας ενός άλλου κράτους – ιδίως όταν στο έδαφός της φιλοξενεί έναν κρίσιμο κόμβο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής, όπως η Euroclear.

Η διευθύνουσα σύμβουλος της Euroclear, Βαλερί Ουρμπέν, ήταν ακόμη πιο ωμή: δεν υπάρχει «τέτοια διαδικασία» με την οποία η Euroclear απλώς παραδίδει χρήματα στην ΕΕ, εξήγησε. Τα κεφάλαια αυτά αντιμετωπίζονται λογιστικά ως δικά της, είναι όμως δεσμευμένα από απαιτήσεις της ρωσικής κεντρικής τράπεζας για πιθανή αποζημίωση δαπανών στο μέλλον. Η ίδια προειδοποίησε ότι η ευρωπαϊκή πρόταση κινείται σε «αχαρτογράφητη νομική περιοχή» και μπορεί να υπονομεύσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Πίσω από τη βελγική επιφύλαξη κρύβονται και πολύ συγκεκριμένοι φόβοι:
– πιθανές αγωγές της Ρωσίας ή επηρεαζόμενων επενδυτών σε διεθνή δικαστήρια,
– ο κίνδυνος να θεωρηθεί η ΕΕ ότι παραβιάζει διεθνείς συνθήκες και κανόνες κρατικής ασυλίας,
– η απειλή ότι άλλα κράτη θα αρχίσουν να αμφισβητούν πόσο ασφαλές είναι να κρατούν συναλλαγματικά αποθέματα σε ευρώ, αν αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολιτικά σε μελλοντικές κρίσεις.

Τι φοβάται η ΕΚΤ

Η ΕΚΤ έχει μόνο συμβουλευτικό ρόλο, αλλά η φωνή της έχει βάρος. Η πρόεδρός της, Κριστίν Λαγκάρντ, έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι οποιαδήποτε λύση πρέπει να είναι «η πιο κοντά στο διεθνές δίκαιο» και να μην δίνει την εντύπωση ότι η ΕΕ κατάσχει αυθαίρετα κρατικά αποθεματικά. Όπως σημείωσε, η αξιοπιστία του ευρώ ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος εξαρτάται από την αίσθηση ότι οι κανόνες είναι σταθεροί και προβλέψιμοι – ακριβώς αυτό που, κατά την ίδια, διαχωρίζει την Ένωση από αυταρχικά καθεστώτα.

Με απλά λόγια: αν σήμερα η ΕΕ βρει τρόπο να παρακάμψει τις αρχές της για τη Ρωσία, ποιος εγγυάται σε άλλες χώρες ότι δεν θα συμβεί κάτι αντίστοιχο αύριο; Είναι μια συζήτηση που δεν αφορά μόνο τον πόλεμο, αλλά το μέλλον του ευρώ και της ίδιας της ευρωπαϊκής έννομης τάξης.

Γιατί το θέλουν οι Ευρωπαίοι

Παρά τις αντιρρήσεις, πολλές χώρες – με πρώτη τη Γερμανία και τις βόρειες και ανατολικές χώρες – πιέζουν για την ενεργοποίηση των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων. Ο βασικός λόγος είναι πολιτικός και οικονομικός: η Ουκρανία χρειάζεται δεκάδες δισεκατομμύρια για να συνεχίσει τον πόλεμο και να κρατήσει το κράτος της όρθιο. Οι ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί όμως πιέζονται, οι κοινωνίες κουράζονται και οι κυβερνήσεις φοβούνται το πολιτικό κόστος νέων πακέτων βοήθειας.

Έτσι, η ιδέα να πληρώσει «ο επιτιθέμενος» βρίσκει μεγάλη απήχηση: παρουσιάζεται ως ηθικά δίκαιη, πολιτικά πιο εύπεπτη και – θεωρητικά – συμβατή με το διεθνές δίκαιο που προβλέπει πολεμικές επανορθώσεις για τον επιτιθέμενο. Νομικοί και οικονομολόγοι που στηρίζουν την πρόταση μιλούν για «υπερβολικούς φόβους» της βελγικής κυβέρνησης και υποστηρίζουν ότι η στοχοποίηση των αποθεματικών του κράτους που παραβίασε κατάφωρα τον Χάρτη του ΟΗΕ είναι συμβατή με την πρακτική των κρατικών κυρώσεων.

Ποιες θα είναι οι συνέπειες αν τελικά χρησιμοποιηθούν

Ακόμη και στο «ήπιο» σενάριο – χρήση μόνο των κερδών ή παροχή δανείου με εγγύηση τα κεφάλαια – οι κίνδυνοι είναι συγκεκριμένοι:

– Η Ρωσία είναι βέβαιο ότι θα απαντήσει με κατασχέσεις δυτικών περιουσιακών στοιχείων στη δική της επικράτεια και με πολυετείς νομικές μάχες.
– Ορισμένες χώρες του παγκόσμιου Νότου μπορεί να δουν την κίνηση ως απόδειξη ότι τα δυτικά νομίσματα δεν είναι πλέον «ουδέτερα» και να επιταχύνουν τη διαφοροποίηση των αποθεμάτων τους.
– Αν κάτι πάει στραβά νομικά – μια απόφαση διεθνούς δικαστηρίου, μια ισχυρή πολιτική ανατροπή – η ΕΕ ίσως βρεθεί να καλύπτει η ίδια το κενό του δανείου προς την Ουκρανία από τους δικούς της φορολογούμενους.

Από την άλλη, αν η ΕΕ κάνει πίσω, μένει το ερώτημα: ποιος θα πληρώσει για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας; Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες ή ο υπαίτιος της καταστροφής;

Έχει πληρώσει ποτέ νικήτρια χώρα αποζημιώσεις;

Η έννοια των πολεμικών αποζημιώσεων στην κλασική διεθνή πρακτική είναι σαφής: πληρώνει ο ηττημένος. Από την Καρχηδόνα προς τη Ρώμη, μέχρι τη Γερμανία μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Ιταλία, την Ουγγαρία ή τη Ρουμανία μετά τον Β’ Παγκόσμιο, πάντα οι ηττημένες χώρες κατέβαλαν τεράστια ποσά στους νικητές.

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου νικήτριες ή ισχυρές χώρες κατέβαλαν αποζημιώσεις για συγκεκριμένες πράξεις (για παράδειγμα, διμερείς διακανονισμοί για παραβίαση δικαιωμάτων, για καταστροφές ή για κατάσχεση περιουσιών), αλλά αυτά θεωρούνται συμβιβασμοί και όχι κλασικές «πολεμικές επανορθώσεις» προς τον ηττημένο. Η γενική αρχή παραμένει: ο επιτιθέμενος και η ηττημένη πλευρά αναλαμβάνουν το βάρος των αποζημιώσεων.

Αυτό ακριβώς προσπαθεί σήμερα να «προεξοφλήσει» η ΕΕ με την πρόταση για τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια: να μετατρέψει την αναμενόμενη – αλλά αβέβαιη – μελλοντική υποχρέωση της Ρωσίας σε άμεση ρευστότητα για την Ουκρανία. Το ερώτημα είναι αν, στο όνομα αυτής της «ιστορικής δικαιοσύνης», η Ένωση είναι έτοιμη να αναλάβει τον κίνδυνο να αμφισβητηθούν οι ίδιοι οι κανόνες πάνω στους οποίους χτίστηκε η μεταπολεμική ευρωπαϊκή τάξη.

Σπύρος Σιδέρης

Το ζήτημα αυτό, λιγότερο θεαματικό από τα μέτωπα ή τα χτυπήματα με drones, αποδεικνύεται όμως ίσως πιο επικίνδυνο για το μέλλον της ίδιας της Ουκρανίας.

Η «εξίσωση» του πολέμου

Η οικονομική φόρμουλα του ουκρανικού πολέμου βασίζεται σε τρεις πυλώνες: τα εσωτερικά έσοδα, την εξωτερική στρατιωτική βοήθεια και τη χρηματοδότηση του δημοσιονομικού ελλείμματος από τους εταίρους. Από τα περίπου 120 δισ. δολάρια που αποτελούν τον ετήσιο προϋπολογισμό του Κιέβου, σχεδόν τα 60 δισ. προέρχονται από εσωτερικά έσοδα, τα οποία κατευθύνονται σχεδόν ολοκληρωτικά στις στρατιωτικές δαπάνες. Άλλα 50–60 δισ. συνιστούν τη συνδρομή των δυτικών συμμάχων σε όπλα, πυρομαχικά και εξοπλισμό, ενώ επιπλέον 60 δισ. προορίζονται για τη χρηματοδότηση μη στρατιωτικών δαπανών — από μισθούς και συντάξεις μέχρι ενεργειακές υποδομές και κοινωνικές παροχές.

Η εικόνα αυτή, ωστόσο, επιδεινώνεται δραματικά. Το 2025 προμηνύεται ως η δυσκολότερη χρονιά για την Ουκρανία από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, με όλα τα κανάλια χρηματοδότησης να στερεύουν ταυτόχρονα.

Ο παράγοντας Τραμπ και η αμερικανική «αναδίπλωση»

Η πρώτη και πιο καθοριστική μεταβολή προήλθε από την Ουάσινγκτον. Ο Ντόναλντ Τραμπ, επανακάμπτοντας δυναμικά στην προεκλογική σκηνή, ανέστειλε κάθε νέα χρηματοδοτική βοήθεια προς το Κίεβο, δηλώνοντας ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πουλούν πλέον όπλα μόνο έναντι πληρωμής». Η μόνη μορφή στήριξης που παραμένει είναι η ανταλλαγή πληροφοριών από τις αμερικανικές υπηρεσίες, χωρίς ακόμη να έχει τεθεί λογαριασμός. Για την ουκρανική κυβέρνηση, η απόφαση αυτή ισοδυναμεί με σοκ: οι ΗΠΑ, που για σχεδόν δύο χρόνια υπήρξαν ο βασικός χρηματοδότης του πολέμου, μετατρέπονται σε προμηθευτή με εμπορικούς όρους.

Η απουσία αμερικανικών κονδυλίων άφησε το βάρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία όμως βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ύφεση, κοινωνική πίεση και πολιτική αβεβαιότητα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις στις Βρυξέλλες, το συνολικό ποσό που θα χρειαστεί για τη στήριξη της Ουκρανίας την επόμενη χρονιά ξεπερνά τα 120 δισ. δολάρια. Ούτε τα κράτη-μέλη ούτε οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δείχνουν διατεθειμένοι ή ικανοί να καλύψουν τέτοιο ποσό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ταμείο Ευρωπαϊκής Άμυνας, που προορίζεται για την αγορά οπλικών συστημάτων από τις ΗΠΑ για λογαριασμό της Ουκρανίας: από τον Αύγουστο, το διαθέσιμο υπόλοιπο παραμένει στάσιμο στα 2 δισ. δολάρια, προκαλώντας ανοικτή δυσφορία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Η νέα οικονομία των drones

Μια ακόμη δομική αλλαγή αφορά τη φύση των στρατιωτικών δαπανών. Η Ουκρανία επενδύει πλέον μαζικά σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη, το βασικό όπλο του σύγχρονου πολέμου φθοράς. Το πρόβλημα είναι ότι μεγάλο μέρος των εξαρτημάτων προέρχεται από την Κίνα, η οποία φυσικά δεν τα προσφέρει δωρεάν. Όσο αυξάνεται η παραγωγή drones, τόσο αυξάνεται και το κόστος για την προμήθεια κινεζικών μικροεξαρτημάτων — ένα έξοδο που ούτε η Ευρώπη ούτε οι ΗΠΑ μπορούν να υποκαταστήσουν, καθώς εξαρτώνται και οι ίδιες από την κινεζική αγορά. Για να διατηρήσει την ισορροπία με τη Ρωσία, το Κίεβο πρέπει να ξοδεύει ολοένα και περισσότερα.

Η οικονομία σε ελεύθερη πτώση

Η εσωτερική οικονομία δεν μπορεί να αντέξει αυτό το βάρος. Το ΑΕΠ της Ουκρανίας, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, κατέγραψε αύξηση κάτω του 1% το πρώτο εξάμηνο του 2025. Ο κρατικός προϋπολογισμός προβλέπει για το επόμενο έτος άνοδο εσόδων κατά 20%, αλλά ο στόχος αυτός φαντάζει μη ρεαλιστικός, όσο η πολεμική φθορά βαθαίνει και οι επιθέσεις στα βιομηχανικά κέντρα πολλαπλασιάζονται. Ήδη η Βερχόβνα Ράντα (ουκρανικό κοινοβούλιο) ετοιμάζεται να εγκρίνει συμπληρωματικό προϋπολογισμό ύψους 300 δισ. γρίβνας (περίπου 7,5 δισ. ευρώ), αποκλειστικά για την κάλυψη των στρατιωτικών μισθών.

Η κυβέρνηση του Ντενίς Σμιχάλ ελπίζει να αντλήσει τα ποσά αυτά από τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια, όμως η ΕΕ δεν έχει ακόμη εγκρίνει το νομικό πλαίσιο που θα επιτρέπει τη χρήση τους για στρατιωτικούς σκοπούς. Αν δεν υπάρξει συμφωνία, το Κίεβο θα αναγκαστεί να εκδώσει νέα ομόλογα εσωτερικού δανεισμού — ουσιαστικά δηλαδή να προχωρήσει σε ελεγχόμενη νομισματική έκδοση — με αποτέλεσμα νέα έκρηξη πληθωρισμού και υποτίμηση της γρίβνας.

Η πρόταση του «δανείου αποζημειώσεων»

Το βασικό σχέδιο που προωθούν πλέον η Ουκρανία και μέρος των Ευρωπαίων εταίρων είναι η έκδοση ενός «δανείου αποζημιώσεων» (reparation credit) ύψους 140 δισ. ευρώ, με εγγύηση τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Ωστόσο, αρκετές χώρες της ΕΕ — μεταξύ τους η Γερμανία, η Αυστρία και η Ολλανδία — αντιτίθενται σθεναρά, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο συνιστά de facto δήμευση και θα πλήξει ανεπανόρθωτα την εμπιστοσύνη των επενδυτών στο ευρώ.

Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, αλλά η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντρικσεν, παραδέχθηκε δημοσίως ότι «άλλη εναλλακτική λύση δεν υπάρχει».

Ακόμη όμως και αν εγκριθεί, αυτό το δάνειο θα καλύψει τις ουκρανικές ανάγκες μόνο για έναν χρόνο. Ακόμη και η πλήρης κατάσχεση των 200 δισ. ευρώ σε ρωσικά κεφάλαια θα επαρκούσε για λιγότερο από δύο χρόνια πολέμου — με τίμημα, βέβαια, έναν σεισμό στις ευρωπαϊκές χρηματαγορές.

Το επικίνδυνο σενάριο της κατάρρευσης

Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι, αν δεν βρεθεί μόνιμη λύση, η Ουκρανία θα αντιμετωπίσει μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια στρατηγική κρίση χρηματοδότησης. Η μόνη διέξοδος θα ήταν μια βαθιά υποτίμηση της γρίβνας, ώστε με μικρότερη εισροή ξένων κεφαλαίων να αυξάνεται η εγχώρια ρευστότητα. Όμως κάτι τέτοιο θα σήμαινε κατάρρευση μιας οικονομίας εξαρτημένης από τις εισαγωγές και αδυναμία αγοράς βασικού στρατιωτικού εξοπλισμού, όπως τα ίδια τα drones.

Ουσιαστικά, το χρηματοδοτικό αδιέξοδο μετατρέπεται σε υπαρξιακή απειλή για το Κίεβο. Η ικανότητα συνέχισης του πολέμου, αλλά και οι όροι μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής διαπραγμάτευσης, εξαρτώνται πλέον από την οικονομική επιβίωση του ουκρανικού κράτους.

Ο χρόνος μετράει αντίστροφα

Αναλυτές στη Μόσχα, αλλά και στη Δύση, συμφωνούν σε ένα σημείο: ο παράγοντας χρόνος εργάζεται πλέον εις βάρος της Ουκρανίας. Αν ο αντίπαλος — δηλαδή η Ρωσία — δεν καταρρεύσει από τις δικές του πιέσεις μέσα στα επόμενα χρόνια, το Κίεβο θα βρεθεί σε αδιέξοδο χρηματοδότησης που θα καταστήσει αδύνατη τη συνέχιση του πολέμου στο σημερινό επίπεδο έντασης.

Η επιλογή της Δύσης να «παγώσει» την κατάσταση, διατηρώντας έναν πόλεμο χαμηλής έντασης με διαρκή εξάρτηση από εξωτερικούς πόρους, μπορεί να αποδειχθεί μη βιώσιμη. Κι αν η οικονομία είναι, όπως λέγεται, η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα, τότε για το Κίεβο η οικονομία έχει ήδη μετατραπεί στο πιο επικίνδυνο πεδίο μάχης.