Ρούλα Σκουρογιάννη

Η νέα χρηματοδότηση ισοδυναμεί με εκείνη του 2022, όταν το Global Fund ολοκλήρωσε τον προηγούμενο κύκλο συγκέντρωσης πόρων. Ωστόσο, έρχεται σε ένα ιδιαίτερα δυσμενές περιβάλλον, με τις ΗΠΑ να ηγούνται των περικοπών στην αναπτυξιακή βοήθεια και πολλές χώρες να μειώνουν τις εισφορές τους.

Οι πολιτικές προεκτάσεις των περικοπών

Το ζήτημα δεν είναι απλώς οικονομικό, αλλά πολιτικό και στρατηγικό. Σύμφωνα με το Institute for Health Metrics and Evaluation, η παγκόσμια αναπτυξιακή βοήθεια για την υγεία μειώθηκε κατά 21% από το 2024 στο 2025, φτάνοντας στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων 15 ετών. Η εξέλιξη αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα επίτευξης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) του ΟΗΕ για το 2030, ενώ δημιουργεί και κενά που μπορεί να αξιοποιηθούν γεωπολιτικά από άλλες δυνάμεις εκτός Δύσης.

Ο Gates έθεσε το ζήτημα με σαφήνεια: «Ένα παιδί που γεννιέται στη βόρεια Νιγηρία έχει 15% πιθανότητα να πεθάνει πριν κλείσει τα πέντε του χρόνια. Οι κυβερνήσεις μπορούν να επιλέξουν: είτε να είναι μέρος της λύσης είτε να αποδεχθούν ότι αυτό δεν έχει σημασία».

Ο ρόλος του Ιδρύματος Gates

Το Ίδρυμα Gates, από την ίδρυσή του το 2000, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες της διεθνούς πολιτικής υγείας. Με δράσεις που επικεντρώνονται στη μείωση της μητρικής και παιδικής θνησιμότητας, την καταπολέμηση λοιμωδών νοσημάτων και την αντιμετώπιση της φτώχειας, το Ίδρυμα έχει λειτουργήσει συχνά ως αντίβαρο σε κυβερνητικές περικοπές.

Ο ίδιος ο Gates έχει δηλώσει ότι μέχρι το 2045 θα διαθέσει σχεδόν ολόκληρη την περιουσία του, ύψους περίπου 200 δισ. δολαρίων, με ταχύτερο ρυθμό απ’ ό,τι είχε σχεδιαστεί, εξαιτίας της επείγουσας ανάγκης για στήριξη. Παρ’ όλα αυτά, ξεκαθάρισε: «Δεν μπορώ να αναπληρώσω τα κενά που αφήνουν οι κυβερνήσεις. Δεν θέλω να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση ότι η φιλανθρωπία μπορεί να αντικαταστήσει τη δημόσια χρηματοδότηση».

Η πολιτική διάσταση της δημόσιας υγείας

Η συζήτηση για τη χρηματοδότηση δεν είναι τεχνικό ζήτημα αλλά άμεσα πολιτικό. Η μείωση της βοήθειας θέτει σε κίνδυνο την πρόοδο που, από το 2000, μείωσε την παιδική θνησιμότητα στο μισό, σώζοντας 5 εκατομμύρια ζωές ετησίως. Εάν οι κυβερνήσεις δεν αντιστρέψουν την τάση, οι επιπτώσεις θα είναι δραματικές, τόσο για τα πιο ευάλωτα κράτη όσο και για την παγκόσμια σταθερότητα, καθώς η υγειονομική κρίση συνδέεται με φτώχεια, μετανάστευση και πολιτική αστάθεια.

Παρά τις προκλήσεις, ο Gates εκφράζει αισιοδοξία: με επενδύσεις σε οργανισμούς όπως το Global Fund και η Gavi, ενίσχυση της πρωτοβάθμιας υγείας και ταχεία διάδοση καινοτομιών (π.χ. το νέο φάρμακο lenacapavir για την πρόληψη του HIV), «υπάρχει η δυνατότητα να σωθούν εκατομμύρια ζωές μέχρι το 2045».

Η Ισπανία ως παράδειγμα

Στην ετήσια εκδήλωση Goalkeepers του Ιδρύματος Gates, απονεμήθηκε το Global Goalkeeper Award στον πρωθυπουργό της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία: ενώ άλλες κυβερνήσεις μείωσαν τις συνεισφορές τους, η Ισπανία αύξησε τη χρηματοδότηση στο Global Fund κατά 12% και στη Gavi κατά 30%, δείχνοντας πολιτική βούληση σε αντίθετη κατεύθυνση από το διεθνές ρεύμα.

Η ετήσια έκθεση για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης δεν παρουσιάστηκε φέτος, καθώς μετατέθηκε για τον Δεκέμβριο στο Άμπου Ντάμπι. Εκεί θα φανεί πιο καθαρά ποια είναι η στάση της διεθνούς κοινότητας απέναντι στη χρηματοδότηση της παγκόσμιας υγείας.

Αριθμοί-Κλειδιά για την Παγκόσμια Υγεία

·         912 εκατ. δολάρια: Η νέα δέσμευση του Ιδρύματος Gates προς το Global Fund.

·         200 δισ. δολάρια: Η περιουσία του Bill Gates, την οποία σχεδιάζει να διαθέσει σχεδόν ολόκληρη μέχρι το 2045.

·         21% μείωση: Η πτώση της παγκόσμιας αναπτυξιακής βοήθειας για την υγεία το 2024-2025.

·         15 χρόνια: Το χαμηλότερο επίπεδο διεθνούς χρηματοδότησης υγείας που καταγράφεται σήμερα.

·         5 εκατ. ζωές ετησίως: Σώζονται χάρη στη μείωση της παιδικής θνησιμότητας από το 2000.

·         15%: Η πιθανότητα ένα παιδί στη βόρεια Νιγηρία να πεθάνει πριν συμπληρώσει 5 χρόνια ζωής.

·         +12%: Αύξηση της συνεισφοράς της Ισπανίας στο Global Fund το 2025.

·         +30%: Αύξηση της ισπανικής στήριξης στη Gavi, την Παγκόσμια Συμμαχία για τα Εμβόλια.