Το μήνυμα του Οτσαλάν δίνεται στην δημοσιότητα μία ημέρα πριν από την λήξη της προθεσμίας για την εφαρμογή της συμφωνίας ενσωμάτωσης των κουρδικών δυνάμεων στους συριακούς θεσμούς.

«Είναι σημαντικό η Τουρκία να διαδραματίσει έναν ρόλο μεσολαβητή, εποικοδομητικό και προσανατολισμένο στον διάλογο στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας. Αυτό είναι ζωτικό τόσο για την περιφερειακή ειρήνη όσο και για την ενίσχυση της ίδιας της δικής της εσωτερικής ειρήνης», δηλώνει ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν στο μήνυμά του που γράφτηκε και φέρει ημερομηνία της 30ής Δεκεμβρίου.

«Ο βασικός όρος που διατυπώνεται στην συμφωνία η οποία υπεγράφη στις 10 Μαρτίου ανάμεσα στις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις και την κυβέρνηση της Δαμασκού αποτελεί δημοκρατικό υπόδειγμα που επιτρέπει στους λαούς να κυβερνηθούν μαζί. Αυτή η προσέγγιση περιλαμβάνει επίσης μία βάση δημοκρατικής ενσωμάτωσης η οποία μπορεί να γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τις κεντρικές αρχές. Η εφαρμογή της συμφωνίας της 10ής Μαρτίου θα διευκολύνει και θα επιταχύνει αυτήν την διαδικασία», γράφει.

Η συμφωνία που υπογράφηκε τον Μάρτιο ανάμεσα στους Κούρδους και την κεντρική συριακή ηγεσία προβλέπει την ενσωμάτωση των κουρδικών θεσμών στην κεντρική εξουσία και κυρίως την ένταξη των κουρδικών στρατιωτικών δυνάμεων στον συριακό στρατό.

Η συμφωνία επρόκειτο να τεθεί σε εφαρμογή μέχρι το τέλος του έτους, αλλά οι διαπραγματεύσεις έχουν περιέλθει σε τέλμα.

Ο ηγέτης των Κούρδων της Συρίας Μαζλούμ Αμπντί διαβεβαίωσε την Πέμπτη ότι κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να αποτραπεί η αποτυχία της συμφωνίας.

Επανέλαβε τα αιτήματα των Συριακών Δυνάμεων της Συρίας για αποκέντρωση, οι οποίες έχουν απορριφθεί από την κεντρική εξουσία υπό τον Αχμεντ αλ-Σάρα, ο οποίος ανέτρεψε το 2024 τον Μπασάρ αλ-Ασαντ.

Ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας Χακάν Φιντάν έχει ζητήσει από τους Κούρδους να εφαρμόσουν την συμφωνία και να μην γίνουν «εμπόδιο στην σταθερότητα της χώρας».

Η Αγκυρα, που θεωρεί την παρουσία των κούρδων μαχητών στα τουρκοσυριακά σύνορα απειλή και έχει πραγματοποιήσει κατά το διάστημα 2016-2019 τρεις πολεμικές επιχειρήσεις στην Συρία, προειδοποίησε πρόσφατα τους Κούρδους ότι οι εταίροι της συμφωνίας «χάνουν την υπομονή τους».

«Οι μαχητές δεν θα εγκαταλείψουν τα βουνά και δεν θα αφοπλιστούν αμέσως», πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι το PKK θα επιθυμούσε επίσης μια τροποποίηση του τουρκικού Συντάγματος, ώστε να εγγυάται συγκεκριμένα δικαιώματα στους Κούρδους.

Από την πλευρά του το φιλοκουρδικό κόμμα DEM ζήτησε από την τουρκική κυβέρνηση να εφαρμόσει «μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης» πριν από τη μουσουλμανική γιορτή του Εΐντ αλ Άντχα, στις αρχές Ιουνίου, μετά την ανακοίνωση της αυτοδιάλυσης του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), τη Δευτέρα (13/5).

«Αναμένουμε από την κυβέρνηση να αναλάβει τα καθήκοντα και τις ευθύνες της», είπε ο συμπρόεδρος του DEM, ο Τουντζέρ Μπακιρχάν, ζητώντας «συγκεκριμένα και ανθρωπιστικά» μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης «χωρίς να περιμένουμε το τέλος του Εϊντ».

Η απελευθέρωση των άρρωστων πολιτικών κρατουμένων και η βελτίωση των συνθηκών κράτησης του ιδρυτή και ιστορικού ηγέτη του PKK, του Αμπντουλάχ Οτσαλάν, θα πρέπει να είναι κάποια από τα πρώτα μέτρα, είπε ο Μπακιρχάν στους δημοσιογράφους. Ο Οτσαλάν κρατείται στην απομόνωση στο νησί Ιμραλί από το 1999.

Σύμφωνα με το κουρδικό πρακτορείο ειδήσεων Firat News Agency (ANF), το PKK πραγματοποίησε με επιτυχία το 12ο συνέδριό του μεταξύ 5 και 7 Μαΐου, προετοιμάζοντας το έδαφος για την αναμενόμενη διάλυση.

Το ANF μετέδωσε ότι το συνέδριο πραγματοποιήθηκε «με την προτροπή του ηγέτη Αμπντουλάχ Οτσαλάν», τον οποίο οι συμμετέχοντες «χαιρέτισαν με νοσταλγία και σεβασμό».

Ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ιστορικός ηγέτης του PKK, παραμένει έγκλειστος στη φυλακή του Ιμραλί και από τον περασμένο Φεβρουάριο είχε καλέσει την οργάνωση να προχωρήσει στον τερματισμό της δράσης της.

Το συνέδριο έλαβε χώρα στις «ζώνες άμυνας» στα Όρη Κάντιλ, στο βόρειο Ιράκ, όπου και βρίσκεται η στρατιωτική διοίκηση του PKK.

Το ANF σημειώνει ότι το συνέδριο έλαβε «αποφάσεις ιστορικής σημασίας» αναφορικά με το μέλλον της οργάνωσης και δεσμεύτηκε να ανακοινώσει σύντομα λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματά του.

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εξελίξεις, καθώς ο τερματισμός της ένοπλης δράσης του PKK ενδέχεται να έχει βαθιές επιπτώσεις τόσο στην εσωτερική πολιτική της Τουρκίας όσο και στην ευρύτερη γεωπολιτική ισορροπία της περιοχής.

Με αφορμή τη συμπλήρωση το Σάββατο 15 Φεβρουαρίου 26 χρόνων από τον εγκλεισμό του ηγέτη του PKK Αμπντουλάχ Οτσαλάν στην Τουρκία, και μετά από κάλεσμα του Πολιτιστικού Κέντρου Κουρδιστάν, δεκάδες Κούρδοι συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Συντάγματος και φώναξαν συνθήματα κατά του τουρκικού κράτους και του προέδρου της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν:

«Ξέρετε ότι 15 Φεβρουαρίου τον έπιασαν εδώ, τον έδωσαν από εδώ στην Τουρκία. Από τότε βρίσκεται στη φυλακή. Και υπάρχει και το ανθρώπινο δικαίωμα (αποφυλάκισης) όταν συμπληρώσει 25 χρόνια στη φυλακή. Τώρα έχει ξεκινήσει μία μεγάλη καμπάνια σε όλο τον κόσμο, από Ευρώπη, Λατινική Αμερική έως και την Ιαπωνία, σήμερα, ζητούν λευτεριά στον Οτσαλάν. Γι’ αυτό έχουμε μαζευτεί σήμερα εδώ. Ζητούμε να απελευθερωθεί ο Οτσαλάν», δήλωσε ο Γιουσούφ Οζντεμίρ, μέλος του Πολιτιστικού Κέντρου Κουρδιστάν.

«Ο Οτσαλάν ετοιμάζεται να απευθύνει μια ιστορική έκκληση τις επόμενες ημέρες για μια μόνιμη λύση στο κουρδικό θέμα. Ο Οτσαλάν ετοιμάζει και θα κάνει την έκκληση αυτή σύντομα», δήλωσε ο συμπρόεδρος του Κόμματος Ισότητας των Λαών και Δημοκρατίας (DEM) Τουντζέρ Μπακιρχάν στην κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματός του στην τουρκική Εθνοσυνέλευση.

Σπύρος Σιδέρης

«Η ενίσχυση της τουρκοκουρδικής αδελφοσύνης δεν είναι μόνο μια ιστορική ευθύνη αλλά και μια επείγουσα ανάγκη για όλα τα έθνη», ανέφερε ο Κούρδος ηγέτης, σύμφωνα με την ανακοίνωση του κόμματος DEM.

Η απόφαση ελήφθη δύο μήνες αφότου ο ηγέτης του εθνικιστικού κόμματος ΜHP (Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος) της Τουρκίας, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, πρόσφερε αναπάντεχα «κλάδο ελαίας» στον Οτσαλάν καλώντας τον στο κοινοβούλιο να αποκηρύξει την τρομοκρατία και να διαλύσει την οργάνωσή του, μια θέση που υποστηρίζει και ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

• «Έχω την απαραίτητη ικανότητα και αποφασιστικότητα για να συμβάλω θετικά στο νέο παράδειγμα που εγκαινίασαν ο κ. Μπαχτσελί και ο κ. Ερντογάν», δήλωσε ο Οτσαλάν, σύμφωνα με την ανακοίνωση της DEM.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο ιστορικός ηγέτης του PKK δήλωσε ότι η αντιπροσωπεία που τον επισκέφθηκε θα μοιραστεί την προσέγγισή του με τους κρατικούς και πολιτικούς κύκλους. «Υπό το πρίσμα αυτό, είμαι έτοιμος να λάβω τα απαραίτητα μέτρα και να κάνω αυτό το κάλεσμα», είχε προσθέσει.

Ο 75χρονος Οτσαλάν, τον οποίο οι Κούρδοι θεωρούν «ήρωα», ίδρυσε το PKK στην περιοχή Λετσέ του Ντιγιάρμπακιρ στις 28 Νοεμβρίου 1978 και από το 1984 ηγείται μιας εξέγερσης που έχει στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, με τις εκτιμήσεις να κυμαίνονται μεταξύ 15 και 40.000, καθώς επιδιώκει την αυτονομία των Κούρδων στη νοτιοανατολική Τουρκία.

• Ο Οτσαλάν συνελήφθη στις 15 Φεβρουαρίου 1999 στο Ναϊρόμπι σε μια επιχείρηση των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας με τη βοήθεια της Αιγύπτου και του Ιράν, αφού η Τουρκία και η Συρία βρέθηκαν στα πρόθυρα πολέμου λόγω του ότι η τελευταία φιλοξενούσε τον Οτσαλάν στο έδαφός της, και μεταφέρθηκε στην Τουρκία, όπου δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο στις 29 Ιουνίου 1999, με την κατηγορία της «ίδρυσης και διεύθυνσης τρομοκρατικής οργάνωσης».

Η ποινή δεν εκτελέστηκε όταν η Τουρκία κατάργησε τη θανατική ποινή το 2004, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεών της για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ποινή του Οτσαλάν μετατράπηκε σε ισόβια κάθειρξη, χωρίς δυνατότητα αναστολής, και ζει μόνος του σε ένα κελί στις φυλακές Ιμραλί στη Θάλασσα του Μαρμαρά, νότια της Κωνσταντινούπολης.

Λόγω της ισχυρής επιρροής του στους Κούρδους της Τουρκίας και της γύρω περιοχής, ο Οτσαλάν ήταν πάντα το κλειδί για τη λύση κάθε φορά που το κουρδικό ζήτημα και οι επιπτώσεις του στην Τουρκία βρίσκονταν σε κρίση.

• Ο πρώτος ουσιαστικός διάλογος για την επίλυση του κουρδικού ξεκίνησε το 2012, όταν ο Χακάν Φιντάν, ο οποίος ήταν τότε αναπληρωτής επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών (ΜΙΤ), συναντήθηκε μαζί του. Η συνάντηση αυτή προηγήθηκε της έναρξης της «Επιχείρησης Λύση» ή «εσωτερική ειρήνη» στην Τουρκία, η οποία αποσκοπούσε στην επίλυση του κουρδικού ζητήματος και στον τερματισμό της δραστηριότητας του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK).

Την επίσκεψη του Φιντάν το 2012 ακολούθησε συνάντηση τον Μάρτιο του 2013 με κομματική αντιπροσωπεία βουλευτών του Κόμματος Ειρήνης και Δημοκρατίας (ΗDP), γνωστή στα μέσα ενημέρωσης ως «αντιπροσωπεία Ιμραλί». Οι συναντήσεις με τον Οτσαλάν είχαν ως αποτέλεσμα το μήνυμά του στις γιορτές του Νορούζ (Περσική πρωτοχρονιά) προς το PKK στο Ντιγιάρμπακιρ να καταθέσει τα όπλα και να αφήσει τους μαχητές του εκτός συνόρων.

Ο σημερινός ηγέτης του PKK Μουράτ Καραγιλάν ανακοίνωσε στις 25 Απριλίου 2013 ότι το PKK θα αρχίσει να αποσύρεται στις 8 Μαΐου και κήρυξε μονομερή κατάπαυση του πυρός, αλλά ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανήλθε αργότερα το 2015 και δήλωσε ότι μόνο το 15 τοις εκατό των μαχητών του PKK είχε αποσυρθεί.

• Τα βασικά στοιχεία της διαδικασίας λύσης περιλάμβαναν τον αφοπλισμό του PKK, δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και την επέκταση των δικαιωμάτων της κουρδικής ταυτότητας, και ο Οτσαλάν διαδραμάτισε βασικό ρόλο σε αυτές τις διαπραγματεύσεις.

Οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν μεταξύ 2013 και 2015, με την κυβέρνηση να εκπροσωπείται από τον τότε αναπληρωτή πρωθυπουργό Γιαλτσίν Ακντογκάν, τον αναπληρωτή πρόεδρο της κοινοβουλευτικής ομάδας του AKP Μαχίρ Ουνάλ, τον υπουργό Εσωτερικών Αφκάν Αλά και την «αντιπροσωπεία Ιμραλί».

Οι διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν με την έκδοση της Διακήρυξης του Ντολμαμπαχτσέ, που πήρε το όνομά της από το ομώνυμο παλάτι, το οποίο φιλοξένησε τις διαπραγματεύσεις, και περιλάμβανε ρήτρες όπως η παραίτηση του PKK από τον ένοπλο αγώνα, η προτεραιότητα σε πολιτικές λύσεις και η εστίαση σε θέματα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

• Η «διαδικασία λύσης» ήταν μια από τις πιο συγκεκριμένες προσπάθειες να τερματιστούν οι συγκρούσεις μεταξύ του τουρκικού κράτους και του ΡΚΚ, πριν ο Ερντογάν αποσύρει την αναγνώρισή της το 2015, δηλώνοντας ότι δεν θεωρεί σκόπιμο να εμφανίζονται αξιωματούχοι της κυβέρνησης και του κόμματός του μαζί με μια ομάδα βουλευτών ενός κόμματος στο κοινοβούλιο που «υποστηρίζει την τρομοκρατία», με φόντο τις πολιτικές εντάσεις στη χώρα. Το PKK επέστρεψε στη συνέχεια στις ένοπλες συγκρούσεις.

Τυράκι στη φάκα ή ειλικρινής διάθεση επίλυσης του κουρδικού ζητήματος;

Στις προσπάθειες αυτές για την εξεύρεση ειρηνικής λύσης στο κουρδικό η τουρκική κυβέρνηση, ανακοίνωσε την Κυριακή σχέδιο περιφερειακής ανάπτυξης ύψους 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το νοτιοανατολικό τμήμα της χώρας όπου κατοικεί η πλειοψηφία του κουρδικού πληθυσμού στην Τουρκία, με στόχο τη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ της κυρίως κουρδικής νοτιοανατολικής περιοχής και της υπόλοιπης χώρας.

• Την ανακοίνωση έκανε ο Τούρκος υπουργός Βιομηχανίας Φατίχ Κατσίρ ο οποίος δήλωσε στους δημοσιογράφους στη νοτιοανατολική πόλη Σανλούρφα ότι η κυβέρνηση θα δαπανήσει συνολικά 496,2 δισεκατομμύρια λίρες (14,15 δισεκατομμύρια δολάρια) για 198 έργα στη χώρα από τώρα έως το 2028 προσθέτοντας ότι «με την υλοποίηση των έργων, αναμένουμε επιπλέον αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος στην περιοχή κατά 49.000 λίρες».

Από την ίδια πόλη ο αντιπρόεδρος Τσεβντέτ Γιλμάζ δήλωσε επίσης την Κυριακή ότι «η τρομοκρατία έχει προκαλέσει μεγάλη ζημιά στις ανατολικές και νοτιοανατολικές περιοχές της χώρας … Μια Τουρκία απαλλαγμένη από την τρομοκρατία θα δημιουργήσει μεγάλα οφέλη για την περιοχή».

«Η ενίσχυση της τουρκοκουρδικής αδελφοσύνης δεν είναι μόνο ιστορική ευθύνη αλλά και επιτακτική ανάγκη για όλους τους λαούς», είπε ο Κούρδος ηγέτης, ο οποίος είναι φυλακισμένος από το 1999 σε ένα νησί ανοικτά της Κωνσταντινούπολης, σύμφωνα με ανακοίνωση που εξέδωσε το κόμμα.

Αντιπροσωπεία του DEM (Κόμμα Δημοκρατίας και Ισότητας των Λαών) συναντήθηκε χθες, Σάββατο, με τον επικεφαλής του PKK στη διάρκεια της επίσκεψης αυτής, της πρώτης σε δέκα χρόνια.

Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε μία ημέρα μετά το πράσινο φως που έδωσε η τουρκική κυβέρνηση έπειτα αίτημα του DEM να επισκεφθεί τον 75χρονο Οτσαλάν.

Η απόφαση ελήφθη δύο μήνες αφότου ο επικεφαλής του τουρκικού εθνικιστικού κόμματος MHP έτεινε ξαφνικό «κλάδο ελαίας» στον Οτσαλάν, καλώντας τον στο Κοινοβούλιο να αποκηρύξει την τρομοκρατία και να διαλύσει την οργάνωσή του, θέση που υποστηρίζει και ο Ερντογάν.

«Έχω την απαραίτητη αρμοδιότητα και αποφασιστικότητα για να κάνω μια θετική συνεισφορά στο νέο παράδειγμα που ξεκίνησε από τον κ. Μπαχτσελί και τον κ. Ερντογάν», δήλωσε ο Οτσαλάν, σύμφωνα με την ανακοίνωση του DEM.

Ο Οτσαλάν είπε επίσης, σύμφωνα με την ίδια πηγή, πως η αντιπροσωπεία που τον επισκέφθηκε θα μοιραστεί την προσέγγισή του με το κράτος και τους πολιτικούς κύκλους. «Υπό το φως αυτού, είμαι έτοιμος να λάβω τα απαραίτητα μέτρα και να απευθύνω την έκκληση αυτή».

Η αυτονομιστική κουρδική οργάνωση PKK, που διεξάγει εδώ και δεκαετίες ένοπλο αγώνα εναντίον του κουρδικού κράτους, θεωρείται «τρομοκρατική» οργάνωση από την Τουρκία αλλά και από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Βρετανία.

Σπύρος Σιδέρης

Μετά από 43 μήνες σιωπής, ο Οτσαλάν μετέφερε το μήνυμα «έχω τη θεωρητική και πρακτική δύναμη να μεταφέρω αυτή τη διαδικασία από τα εδάφη της σύγκρουσης και της βίας στα νομικά και πολιτικά εδάφη, αν δημιουργηθούν οι συνθήκες» με το DEM να ζητά τη δημιουργία των συνθηκών και να δοθο΄ύν ευκαιρίες επικοινωνίας.  

• Σύμφωνα με πληροφορίες που προέρχονται από τα κόμματα, ενώ συνεχίζονταν αυτές οι συζητήσεις στην κοινή γνώμη, έγιναν διάφορες επαφές για μια δεύτερη συνάντηση με τον ηγέτη του PKK Αμπντουλάχ Οτσαλάν στο νησί Ιμραλί όπου βρίσκεται φυλακισμένος.

Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε ότι η δεύτερη συνάντηση με τον Οτσαλάν αναμένεται να πραγματοποιηθεί την επόμενη εβδομάδα. Αναφέρθηκε ότι η δεύτερη συνάντηση μπορεί να γίνει με τους δικηγόρους του ηγέτη του PKK, αλλά δεν υπάρχει ακόμη διευκρίνιση για το θέμα αυτό.

Από την άλλη πλευρά, μετά τη δήλωση του Μπαχτσελί για τον Οτσαλάν και τις δηλώσεις του ότι στηρίζει τα όσα έχει πει, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν έκανε μια σαφή δήλωση που θα ικανοποιούσε την κοινή γνώμη. Επιπλέον, στο ίδιο διάστημα απομακρύνθηκαν 4 δήμαρχοι κουρδικής καταγωγής και διορίστηκαν διαχειριστές στους τέσσερις δήμους, ένας από το CHP και τρεις από το κόμμα DEM. Όλα αυτά ενίσχυσαν την ερμηνεία ότι «υπάρχει διαφωνία μεταξύ των δύο εταίρων της Λαϊκής Συμμαχίας σε αυτό το θέμα».

• Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κυβερνώντος κόμματος, δεν υπάρχει κρίση μεταξύ των δύο ηγετών. Ο πρόεδρος Ερντογάν φέρεται να έχει συνεννοηθεί με διάφορα όργανα του κράτους σχετικά με το κάλεσμα του Μπαχτσελί, ενώ περιμένει και τα αποτελέσματα μιας μεγάλης δημοσκόπησης που διεξήγαγε το κόμμα του.

Πάντως χωρίς να γίνουν γνωστές λεπτομέρειες το τι ειπώθηκε μεταξύ των δυο ηγετών, ο Ερντογάν και ο Μπαχτσελί στη συνάντηση τους αξιολόγησαν λεπτομερώς τις τελευταίες εξελίξεις.

Πάντως σύμφωνα με πηγές του κόμματος DEM, που επικαλείται η αντιπολιτευόμενη εφημερίδα Duvar, μεταξύ των δύο ηγετών υπάρχει μια κατάσταση «όπου ο ένας δεν μπορεί να πείσει τον άλλον, δεν μπορεί να συναντηθούν σε ένα κοινό σημείο».

Τα μέλη του κόμματος DEM πιστεύουν ότι ο Ερντογάν δίνει προτεραιότητα στις τρέχουσες ανάγκες της κυβέρνησης, ενώ ο Μπαχτσελί λαμβάνει υπόψη του τις τρέχουσες συνθήκες του κράτους και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, και ότι αυτή η διαφορά κατανόησης μεταξύ Ερντογάν και Μπαχτσελί θα καθορίσει αν η διαδικασία θα προχωρήσει ή όχι.

Σπύρος Σιδέρης

Όπως είναι φυσικό ο συνδυασμός μεταξύ των δυο συμβάντων ήταν αναπόφευκτος και θεωρήθηκε ότι ήταν μια προσπάθεια να μην προχωρήσει η πρωτοβουλία για ειρήνευση μεταξύ του τουρκικού κράτους και των μαχητών της κουρδικής ένοπλης ομάδας του PKK.

• Από την αρχή της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου την 1^η Οκτωβρίου τόσο ο Τούρκος Πρόεδρος όσο και ο ακροδεξιός Μπαχτσελί, ξεκίνησαν επίθεση φιλίας προς το κουρδικό κόμμα DEM, αλλά και το κόμμα της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης CHP για να επικρατήσει «ειρήνη στο σπίτι».

Διάφορα δημοσιεύματα κάνουν λόγο για συνομιλίες αξιωματούχων με τον ηγέτη του PKK Οτσαλάν, που διαπραγματεύονται για την διάλυση του PKK και το τέλος του πολέμου που έχει στοιχήσει τις ζωές χιλιάδων ανθρώπων.

Φυσικά αυτές οι κινήσεις δεν ξεκίνησαν τώρα, αλλά αμέσως μετά την εκ νέου εκλογή του Ερντογάν στον Προεδρία το 2023, ο οποίος πέρα των άλλων επιθυμεί και να αλλάξει το Τουρκικό Σύνταγμα, το οποίο θεσμοθετήθηκε από την τουρκική χούντα.

• Ενδεχομένως κάποια μέλη του PKK, είτε δεν πιστεύουν στις καλές προθέσεις του Τούρκου Προέδρου, είτε επιθυμούν την συνέχιση του πολέμου και γι αυτό το λόγο έκαναν την επίθεση. Θα μπορούσε επίσης να είναι μια προβοκάτσια από το βαθύ κράτος ώστε να μην υπάρξει ειρήνευση άρα και συνέχιση της ανασφάλειας όχι μόνο στην καθημερινότητα αλλά και στην πολιτική σκηνή.

Όπως σημειώνουν αναλυτές στην Τουρκία μεταξύ της ΜΙΤ, τη δικιά μας ΕΥΠ, έχει πολλούς δεσμούς με το PKK και συντονίζονται σε διάφορες επιχειρήσεις.

Καθώς είναι πολύ νωρίς για να βγουν ασφαλή συμπεράσματα για τα κίνητρα της τρομοκρατικής επίθεσης στην Άγκυρα έχει αξία να εστιάσουμε στο κάλεσμα Μπαχτσελί προς το κουρδικό DEM για την αποφυλάκιση του Οτσαλάν.

Ο Μπαχτεσλί την Τρίτη δήλωσε στη συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας ότι «εάν αρθεί η απομόνωση του ηγέτη των τρομοκρατών, ας έρθει να μιλήσει στην ομάδα του κόμματος DEM στη Βουλή και να φωνάξει ότι η τρομοκρατία έχει τελειώσει εντελώς και η οργάνωση έχει διαλυθεί. Αν δείξει αυτή την ανθεκτικότητα και αποφασιστικότητα, θα πρέπει να ανοίξει διάπλατα ο δρόμος για τη νομική ρύθμιση σχετικά με τη χρήση του δικαιώματος της ελπίδας και να επωφεληθεί από αυτό».

• Όμως για να μπορέσει ο Οτσαλάν να κάνει μια τέτοια έκκληση από τη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση, θα πρέπει να αποφυλακιστεί κι αυτό δεν είναι ούτε απλό ούτε εύκολο βάση του αντιτρομοκρατικού νόμου.

Ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ο οποίος συνελήφθη στην Κένυα στις 15 Φεβρουαρίου 1999, με ελληνική συμμετοχή, μεταφέρθηκε στην Τουρκία την ίδια ημέρα. Δικάστηκε από το Δικαστήριο Κρατικής Ασφαλείας αριθ. 2 της Άγκυρας σε ειδική αίθουσα δικαστηρίου που δημιουργήθηκε στο νησί İmralı και καταδικάστηκε σε θάνατο στις 29 Ιουνίου 1999.

Στην ετυμηγορία αναφερόταν ότι: «Εφόσον διαπιστώθηκε ότι διέπραξε πράξεις που αποσκοπούσαν στον διαχωρισμό ενός τμήματος της επικράτειας υπό την κυριαρχία του κράτους από την κρατική διοίκηση, διευθύνοντας και διοικώντας το PKK, την ένοπλη τρομοκρατική οργάνωση που ίδρυσε, με τις αποφάσεις που έλαβε και τις εντολές και οδηγίες που έδωσε, καταδικάστηκε σε θάνατο σύμφωνα με το άρθρο 125 του τουρκικού ποινικού κώδικα…».

Στο πλαίσιο της διαδικασίας ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Τουρκία κατήργησε τη θανατική ποινή το 2002 κι έτσι η ποινή του Οτσαλάν μετατράπηκε τότε σε «ισόβια κάθειρξη».

• Για να μπορέσει να επωφεληθεί από το «δικαίωμα στην ελπίδα» που ανέφερε ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί, πρέπει να γίνουν ορισμένες νομικές αλλαγές, καθώς στην Τουρκία, εκείνοι των οποίων οι ποινές έχουν μετατραπεί από θανατική ποινή σε επιβαρυντική ισόβια κάθειρξη δεν μπορούν να επωφεληθούν από την αποφυλάκιση υπό όρους και πρέπει να παραμείνουν στη φυλακή για το υπόλοιπο της ζωής τους.

Βέβαια ο Οτσαλάν μπορεί να αποφυλακιστεί μόνο αν ο Πρόεδρος εκδώσει αμνηστία. Διαφορετικά, ο νόμος πρέπει να αλλάξει. Κάτι που δεν είναι σίγουρο ότι θέλει να πράξει ο Ερντογάν, εκτός κι αν έχει την συναίνεση όλων των πολιτικών κομμάτων.

Όμως τα εθνικιστικά κόμματα έχουν πληθύνει και στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση και η συναίνεση φαντάζει δύσκολη. Ο νέος ηγέτης του Καλού Κόμματος που ίδρυσε η Μεράλ Ακσενέρ, ήταν ξεκάθαρος ότι θα αντιταχθεί σε κάθε προσπάθεια αποφυλάκισης του Οτσαλάν.

• Υπάρχει ελπίδα για τον Οτσαλάν να αποφυλακιστεί, καθώς όλοι οι νόμοι είναι επιβαρυντικοί για τις κατηγορίες που φυλακίστηκε; Δεν ισχύει γι’ αυτόν ούτε ο κατ’ οίκoν περιορισμός ούτε ότι , τα άτομα άνω των εβδομήντα ετών μπορούν να εκτίσουν τέσσερα χρόνια της ποινής τους στην κατοικία τους μετά από απόφαση του δικαστή εκτέλεσης.

Η Επιτροπή Υπουργών της ΕΕ ζήτησε από την Τουρκία να προβεί σε νομικές ρυθμίσεις στο πλαίσιο του δικαιώματος στην ελπίδα, καθώς δεν αρκεί να αφαιρεθούν αυτές οι διατάξεις, που απαγορεύουν την αποφυλάκιση του Οτσαλάν, από τον αντιτρομοκρατικό νόμο και τον νόμο περί εκτελέσεων. Η Τουρκία πρέπει να καθορίσει μια χρονική περίοδο εντός του πεδίου εφαρμογής του δικαιώματος στην ελπίδα.

Για παράδειγμα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων είπε 25 χρόνια. Στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να ειπωθεί ότι όσοι έχουν καταδικαστεί σε επιβαρυντική ισόβια κάθειρξη θα αποφυλακιστούν σε 25 χρόνια. Ή μπορεί να κανονιστεί ότι θα περάσουν τα υπόλοιπα 5 χρόνια σε ανοικτή φυλακή ή στην κατοικία τους. Η αρμοδιότητα να το ρυθμίσει αυτό ανήκει στο συμβαλλόμενο κράτος, δηλαδή την Τουρκία. Επομένως, αφού διορθωθούν αυτά τα άρθρα, θα πρέπει να ρυθμιστεί το δικαίωμα στην ελπίδα.

• Εν τω μεταξύ η περίοδος εκτέλεσης της επιβαρυντικής ισόβιας κάθειρξης είναι 40 χρόνια για τους κατ’ εξακολούθηση παραβάτες και 36 χρόνια για άλλες επιβαρυντικές ποινές ισόβιας κάθειρξης.  

Όσον αφορά το «δικαίωμα στην ελπίδα» που αναφέρθηκε ο Μπαχτσελί αυτό καλύπτει την αξιολόγηση της δυνατότητας αποφυλάκισης υπό όρους των καταδίκων που έχουν καταδικαστεί σε βαριά ισόβια κάθειρξη, λαμβάνοντας υπόψη την καλή συμπεριφορά και την καλή διαγωγή τους κατά τη διάρκεια ορισμένων χρονικών περιόδων, εντός των προϋποθέσεων που θέτει ο νόμος.

Η πρώτη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) σχετικά με το δικαίωμα στην ελπίδα ήταν η απόφαση «Βιντέρ και άλλοι κατά Ηνωμένου Βασιλείου» της 9ης Ιουλίου 2013. Στην απόφαση Βιντέρ, το ΕΔΑΔ είχε ορίσει την περίοδο αυτή σε 25 έτη.