Ο Ντόναλντ Τραμπ έγραψε αναλυτικά ότι: «Το Ιράν ενημέρωσε τις ΗΠΑ ότι, παρά τα όσα αναφέρονται σε κακόβουλες αναφορές των Fake News για το αντίθετο, δεν επιδέχονται ούτε εισπράττονται από το Ιράν διόδια, κόστη ασφάλισης ή άλλες χρεώσεις οποιουδήποτε είδους στα πλοία που διέρχονται τα Στενά του Ορμούζ. Εάν πρόκειται για ψευδείς πληροφορίες, οι διαπραγματεύσεις θα τερματιστούν αμέσως».

«Επιπλέον, κανένα χρηματικό ποσό δεν έχει δοθεί στο Ιράν, ούτε έχει αποδεσμευτεί από τα κεφάλαιά τους προς αυτούς από τις ΗΠΑ. Θα αποδεσμεύσουμε ένα μέρος των χρημάτων τους, τα οποία ελέγχονται πλήρως από εμάς, προς τους Αγρότες και τους Κτηνοτρόφους μας, για την αγορά καλαμποκιού, σιταριού, σόγιας και άλλων προϊόντων.

Υπάρχει απελπιστική ανάγκη για τρόφιμα στο Ιράν, και θα τα αγοράσουμε για λογαριασμό τους αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας σε αυτό το ζήτημα! Πρόεδρος ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΖ. ΤΡΑΜΠ»

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν χθες βράδυ ότι τρία δεξαμενόπλοια με αργό και δυο φορτηγά με εμπορεύματα διέσχισαν τη θαλάσσια περιοχή που υποβαλλόταν ως τώρα σε αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό.

Σύμφωνα με ανώτερο αμερικανό αξιωματούχο, η συμφωνία πλαίσιο έχει ήδη υπογραφτεί ηλεκτρονικά από τον Ντόναλντ Τραμπ, τον αντιπρόεδρό του Τζέι Ντι Βανς και τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου και κύριο διαπραγματευτή της Τεχεράνης, τον Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ.

Το πλήρες κείμενο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί και εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες για κρίσιμα ζητήματα, όπως το καθεστώς λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ και οι δεσμεύσεις της Τεχεράνης για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Παράλληλα, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως οι όροι εφαρμογής των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, το χρονοδιάγραμμα για την σταδιακή άρση των κυρώσεων, καθώς και το πλαίσιο ελέγχου και εποπτείας του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.

Η συμφωνία «θα φέρει ειρήνη στην περιοχή», υποσχέθηκε ο Ντόναλντ Τραμπ, που είπε προσερχόμενος χθες στη σύνοδο της G7 στην Εβιάν, στη Γαλλία, ότι θέλει να δώσει στη δημοσιότητα το κείμενο διότι «είναι πολύ δυνατό».

Άφησε να εννοηθεί πως την Παρασκευή, αφού ολοκληρωθεί η τελετή υπογραφής στη Γενεύη, να κηρύξει προσωπικά την έναρξη της περιόδου συνομιλιών εξήντα ημερών για να κλειστεί οριστική συμφωνία.

Υπάρχει «παθητικό δεσμεύσεων αθετημένων, ανεφάρμοστων, εγκαταλελειμμένων, όλα αυτά τα έχουμε στο νου μας» στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης και εφαρμογής της συμφωνίας, επισήμανε, πολύ πιο επιφυλακτικός, ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας Αμπάς Αραγτσί στην κρατική τηλεόραση.

«Ταυτόχρονα, κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για δημιουργήσουμε μέσω αυτής της συμφωνίας οικονομικές ευκαιρίες για τη χώρα μας», πρόσθεσε.

Καμιά «εμπιστοσύνη»

Οι πρώτες πληροφορίες για το περιεχόμενο της συμφωνίας προέρχονται κυρίως από την Τεχεράνη και ιρανικά ΜΜΕ. Σύμφωνα με την διπλωματία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, προβλέπει «το άμεσο και οριστικό τέλος του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Στα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ, το Ιράν εννοεί να εφαρμόζει χρεώσεις για τις υπηρεσίες που θα παρέχει σε πλοία, αντί για τέλος διέλευσης που δεν θέλουν οι ΗΠΑ, σύμφωνα με την ίδια πηγή.

Πάντα κατά την Τεχεράνη, «η αμερικανική πλευρά δεσμεύτηκε» ότι θα καταστούν πλέον διαθέσιμα ιρανικά κεφάλαια παγωμένα στο εξωτερικό και να καταβάλει αποζημιώσεις για τις ζημιές εξαιτίας του πολέμου. Κανένα ποσό που έχει δεσμευτεί στο εξωτερικό εξαιτίας αμερικανικών κυρώσεων δεν κατέστη διαθέσιμο στο Ιράν μέχρι στιγμής, αντέτεινε αμερικανός αξιωματούχος.

Οι ΗΠΑ θα πρέπει επίσης να εγγυηθούν το τέλος του πολέμου που διεξάγει το Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, είπε ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, υπογραμμίζοντας πως η Τεχεράνη δεν έχει «εμπιστοσύνη» σε καμιά από τις δυο χώρες.

Οι εχθροπραξίες ανάμεσα στις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις και το σιιτικό κίνημα που πρόσκειται στο Ιράν έμοιαζαν να έχουν ανασταλεί, όμως ισραηλινός βομβαρδισμός σκότωσε έναν άνθρωποι στον νότο χθες το μεσημέρι. Κατόπιν, η Χεζμπολάχ ανέφερε ότι «απώθησε», με ρουκέτες και μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα, ισραηλινή μονάδα που προσπαθούσε να προελάσει στο λιβανικό έδαφος.

Ο στρατός του Ισραήλ θα παραμείνει στον Λίβανο «για όσο είναι απαραίτητο», όπως και στη Συρία και στη Λωρίδα της Γάζας, αντέταξε χθες ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Ενώ η συμφωνία ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον εκλαμβάνεται από μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης και της πολιτικής τάξης στο Ισραήλ ως αποτυχία της κυβέρνησης Νετανιάχου, ο πρωθυπουργός διαβεβαίωσε πως ο πόλεμος εναντίον του Ιράν έσωσε τη χώρα του από τον κίνδυνοι «πυρηνικού ολέθρου».

Ανάσα ανακούφισης

Η ανακοίνωση πως κλείστηκε συμφωνία για να τερματιστεί ο πόλεμος, που ξέσπασε την 28η Φεβρουαρίου με τους καταιγιστικούς αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας και στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, στην πλειονότητά τους στο Ιράν και στον Λίβανο, αντιμετωπίστηκε με ανακούφιση στις διεθνείς αγορές και ώθησε προς τα κάτω τις τιμές του πετρελαίου, που υποχώρησαν σχεδόν 5% χθες — το βαρέλι του Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας άλλαζε χέρια έναντι 83,17 δολαρίων.

Πολίτες χωρών της περιοχής πάντως έμοιαζαν πολύ λιγότερο καταπραϋμένοι. «Ο ιρανικός λαός δεν κέρδισε τίποτα με αυτή τη συμφωνία», σχολίασε ο Αριά, 38 ετών, καθηγητής αγγλικών στην Τεχεράνη. «Ο κόσμος δεν θα επιστρέψει στην προηγούμενη ζωή του. Το κυριότερο δίδαγμα αυτού του πολέμου για τον ιρανικό λαό είναι πως ο Τραμπ δεν είναι σύμμαχός του», έκρινε ακόμη.

Στον Λίβανο, ορισμένοι από τους εκτοπισμένους σκέφτονταν να επιστρέψουν στον νότο, σε περιοχές που δεν βρίσκονται υπό κατοχή του ισραηλινού στρατού. «Ακόμη κι αν δεν απομένουν παρά συντρίμμια, θα στήσουμε σκηνή και θα μείνουμε», είπε η Χάνα αλ Τζάμα, εκφράζοντας «ευχαριστίες» στο Ιράν.

Οι εξήντα ημέρες διαπραγματεύσεων που αναμένεται να αρχίσουν την Παρασκευή θα αφορούν τέσσερα ζητήματα, σύμφωνα με τον ιρανό υφυπουργό Εξωτερικών Καζέμ Γαριμπαμπαντί: την άρση των κυρώσεων σε βάρος του Ιράν· το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας· την «ανοικοδόμηση» και «την οικονομική ανάπτυξη» της χώρας· και «τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης» που θα εγγυάται την εφαρμογή των δεσμεύσεων που θα αναληφθούν.

Η Τεχεράνη θα επιδιώξει η τελική συμφωνία να υποστηριχθεί «με απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών», διευκρίνισε η διπλωματία της.

Σε δηλώσεις του την Κυριακή στη New York Times, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε πως μια πτυχή της διαπραγμάτευσης αφορά την αποδοχή από το Ιράν της αμερικανικής απαίτησης να κηρυχτεί μορατόριουμ στον εμπλουτισμό ουρανίου για 30 χρόνια, αφήνοντας πως θα συμβιβαζόταν αν η άλλη πλευρά αντιπρότεινε μορατόριουμ για 15 χρόνια.

«Τα τελευταία λεπτά των διαπραγματεύσεων, το κείμενο του μνημονίου κατανόησης τροποποιήθηκε για να τονίσει ξεκάθαρα και απερίφραστα το ζήτημα της ιρανο-ομανικής κυριαρχίας στα Στενά του Ορμούζ», γράφει το Fars επικαλούμενο ανώνυμη πηγή με γνώση των τροποποιήσεων στο τελικό κείμενο συμφωνίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.

«Η χρήση του όρου “ναυτιλιακές υπηρεσίες” (στο τελικό κείμενο) σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδεχτεί την καταβολή τελών στο Ιράν», διευκρινίζει το πρακτορείο.

Το ιρανικό πρακτορείο αναφέρει πως η αναθεωρημένη διατύπωση αναγνωρίζει τον ρόλο του Ιράν και του Ομάν στο μέλλον των ναυτιλιακών υπηρεσιών στο Ορμούζ.

«Στις τελευταίες ώρες των διαπραγματεύσεων, το κείμενο του μνημονίου υπέστη τροποποιήσεις που τόνιζαν κατηγορηματικά και ρητά την άσκηση της κυριαρχίας του Ιράν και του Ομάν επί των Στενών του Ορμούζ», ανέφερε η πηγή, προσθέτοντας πως η ελεύθερη διέλευση των πλοίων από το θαλάσσιο πέρασμα θα ισχύσει «μόνον» για 60 ημέρες.

«Το Ιράν θα επιτρέψει τη διέλευση πλοίων χωρίς χρέωση μόνο για 60 ημέρες. Αυτό σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδεχτεί την αρχή της είσπραξης τελών, εξασφαλίζοντας παράλληλα μόνο μια εξαίρεση 60 ημερών από το Ιράν», ανέφερε η πηγή.

Η πηγή ανέφερε επίσης ότι, μετά την παρέλευση των 60 ημερών, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν προτίθεται να συλλέγει έσοδα από την εμπορική ναυτιλιακή κίνηση μέσω των Στενών, παρέχοντας υπηρεσίες ασφάλειας, πλοήγησης, περιβαλλοντικής προστασίας και ασφάλισης, και να χρησιμοποιεί τα έσοδα αυτά για τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους την Τετάρτη, ο Αμερικανός ηγέτης εξήγησε ότι η επιχείρηση αυτή εξελισσόταν αθόρυβα κάθε νύχτα, απομακρύνοντας τεράστιες ποσότητες αργού από την περιοχή της σύγκρουσης χωρίς να γίνει αντιληπτή, γεγονός που συγκράτησε τις διεθνείς τιμές της ενέργειας από μια ανεξέλεγκτη εκτίναξη.

«Βγάζαμε εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Κανείς δεν το ξέρει. Βγάζαμε εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, εκατομμύρια βαρέλια κάθε βράδυ», είπε ο Τραμπ.

Σύμφωνα με τον Τραμπ, η Ουάσιγκτον εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι οι ιρανικές αμυντικές δυνατότητες έχουν υποστεί βαρύτατο πλήγμα.

Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι πρόσφατα απομακρύνθηκαν 22 πλοία που μετέφεραν ιρανικό πετρέλαιο, τα οποία κινήθηκαν αργά τη νύχτα με σβηστά φώτα.

Σύμφωνα με τον αμερικανό πρόεδρο, η κίνηση αυτή κατέστη δυνατή επειδή τα ιρανικά ραντάρ έχουν ουσιαστικά τυφλωθεί μετά από προηγούμενα σφοδρά αμερικανικά πλήγματα.

Ο Τραμπ υποστήριξε ότι αν δεν είχε μεσολαβήσει αυτή η νυχτερινή επιχείρηση, το πετρέλαιο θα είχε εκτοξευθεί στα 250 δολάρια, ενώ τώρα η τιμή συγκρατείται στα 85 με 90 δολάρια το βαρέλι. 

Αντίθετα, συνέπεσε με μια εξαιρετικά εύθραυστη περίοδο, λίγες ώρες μετά την κατάπαυση πυρός μεταξύ Ιράν και Ισραήλ και ενώ οι έμμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης φέρονταν να παρουσιάζουν πρόοδο. Έτσι, ένα περιστατικό που αρχικά έμοιαζε με στρατιωτικό ατύχημα μετατράπηκε σε μια υπόθεση με δυνητικά εκρηκτικές γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Το χρονικό της πτώσης

Η πρώτη αναφορά για το περιστατικό προήλθε από τους New York Times, οι οποίοι αποκάλυψαν ότι αμερικανικό ελικόπτερο Apache κατέπεσε κοντά στα Στενά του Ορμούζ κατά τη διάρκεια περιπολίας.

Ακολούθησε ένα κύμα διαρροών και ανεπιβεβαίωτων πληροφοριών, την ώρα που το αμερικανικό Πεντάγωνο διατηρούσε αυστηρή μυστικότητα γύρω από την υπόθεση.

Για αρκετές ώρες κανείς δεν γνώριζε αν το πλήρωμα είχε επιζήσει ή αν το ελικόπτερο είχε δεχθεί εχθρικά πυρά. Το μόνο βέβαιο ήταν ότι βρισκόταν σε εξέλιξη μια μεγάλης κλίμακας επιχείρηση έρευνας και διάσωσης στα νερά του Περσικού Κόλπου.

Η κατηγορία Τραμπ και η άρνηση της Τεχεράνης

Η κατάσταση άλλαξε δραματικά όταν ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε δημοσίως το Ιράν για την κατάρριψη του ελικοπτέρου.

Η δήλωση αυτή μετατόπισε αμέσως τη συζήτηση από το πεδίο της διερεύνησης στο πεδίο της πολιτικής και στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Η Τεχεράνη αντέδρασε άμεσα, απορρίπτοντας κάθε εμπλοκή. Ιρανικές διπλωματικές πηγές υποστήριξαν ότι σε μια περιοχή με τόσο υψηλή στρατιωτική κινητικότητα είναι πιθανό να συμβούν ατυχήματα ή μη εσκεμμένα περιστατικά, επιμένοντας ότι δεν υπήρξε σκόπιμη στοχοποίηση του αμερικανικού ελικοπτέρου.

Παρά τις διαψεύσεις, η αμερικανική πλευρά φαίνεται να αντιμετωπίζει το περιστατικό ως εξαιρετικά σοβαρό, καθώς ήδη εξετάζει πιθανά σενάρια αντίδρασης.

Drone ή κατάρριψη;

Το μεγαλύτερο μυστήριο αφορά τον τρόπο με τον οποίο χάθηκε το ελικόπτερο.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Axios, η προκαταρκτική αμερικανική έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ένα ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος συγκρούστηκε με το Apache, προκαλώντας την πτώση του.

Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: επρόκειτο για εσκεμμένη ενέργεια ή για ατύχημα;

Αμερικανικές πηγές που επικαλούνται διεθνή μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι το drone ενδέχεται να ήταν τύπου Shahed, ενός συστήματος που έχει χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα τα τελευταία χρόνια από το Ιράν και τους συμμάχους του σε διάφορα μέτωπα της Μέσης Ανατολής.

Παράλληλα, άλλες πληροφορίες δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο το ελικόπτερο να επλήγη από πυρά ή να υπήρξε συνδυασμός παραγόντων που οδήγησαν στην πτώση του.

Η τελική εικόνα αναμένεται να προκύψει από τις καταθέσεις των δύο πιλότων και τα τεχνικά στοιχεία που έχουν συλλέξει οι αμερικανικές αρχές.

Η επιχείρηση διάσωσης που κράτησε ώρες

Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανακοίνωσε ότι το πλήρωμα διασώθηκε έπειτα από επιχείρηση που διήρκεσε περίπου δύο ώρες.

Στην αποστολή συμμετείχαν μονάδες του αμερικανικού ναυτικού, δυνάμεις της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας, αεροπορικά μέσα και στοιχεία του 5ου Στόλου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε η αποκάλυψη ότι για τον εντοπισμό των πιλότων χρησιμοποιήθηκε μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας, το οποίο τους εντόπισε στη θάλασσα και τους μετέφερε σε ασφαλές σημείο.

Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της CENTCOM, Τιμ Χόκινς, πρόκειται για την πρώτη γνωστή επιχείρηση διάσωσης του αμερικανικού στρατού στην οποία χρησιμοποιήθηκε τέτοια τεχνολογία σε πραγματικές συνθήκες.

Οι δύο πιλότοι περισυνελέγησαν χωρίς σοβαρούς τραυματισμούς και μεταφέρθηκαν σε άγνωστη τοποθεσία για ιατρικές εξετάσεις και κατάθεση.

Γιατί το περιστατικό προκαλεί παγκόσμια ανησυχία

Η πτώση του Apache αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή συνέβη σε μια περίοδο κατά την οποία η περιοχή βρίσκεται ήδη στα όρια μιας ευρύτερης ανάφλεξης.

Το περιστατικό σημειώθηκε ενώ οι επαφές μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα φέρονταν να καταγράφουν πρόοδο, παρά τις σημαντικές διαφωνίες που εξακολουθούν να χωρίζουν τις δύο πλευρές.

Ταυτόχρονα, η περιοχή προσπαθεί να απορροφήσει τους κραδασμούς της πρόσφατης στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, η οποία έφερε τη Μέση Ανατολή πιο κοντά από ποτέ σε μια γενικευμένη περιφερειακή σύγκρουση.

Η απώλεια ενός Apache θεωρείται επίσης ιδιαίτερα συμβολική, καθώς αποτελεί την πρώτη γνωστή απώλεια τέτοιου τύπου ελικοπτέρου από τις αμερικανικές δυνάμεις μετά την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι ακριβώς συνέβη πάνω από τα Στενά του Ορμούζ. Είναι αν το περιστατικό αυτό θα καταγραφεί ως ένα μεμονωμένο επεισόδιο ή ως η σπίθα που θα ανοίξει έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης σε μία από τις πιο εκρηκτικές γωνιές του πλανήτη. Γιατί σε μια περιοχή όπου η ισορροπία κρέμεται συχνά από μία μόνο απόφαση, ένα ελικόπτερο που πέφτει μπορεί να αποδειχθεί πολύ περισσότερα από ένα στρατιωτικό συμβάν.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, και τα δύο μέλη του πληρώματος διασώθηκαν. 

Προσώρας δεν είναι σαφές αν το Απάτσι καταρρίφθηκε από ιρανικά πυρά ή κατέπεσε λόγω μηχανικής βλάβης ή άλλου προβλήματος. 

Η Centcom ανέφερε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή κατέρριψαν επίσης δύο ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη μονής κατεύθυνσης νωρίτερα το Σάββατο, τα οποία απείλησαν τη διεθνή θαλάσσια κυκλοφορία στο στενό.

Η Centcom χαρακτήρισε την Παρασκευή την επίθεση με μη επανδρωμένα ως «άμεση απειλή για την περιφερειακή θαλάσσια κυκλοφορία». Οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν στη συνέχεια παράκτιες τοποθεσίες ραντάρ στο Γκορούκ και στο νησί Κεσμ.

Έξι από τους πυραύλους, «που εκτοξεύτηκαν από το Ιράν αναχαιτίστηκαν και ένας έβδομος δεν έφτασε στον επιδιωκόμενο στόχο του».

Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν χαρακτήρισε τις ενέργειες των ΗΠΑ παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός της 8ης Απριλίου, σύμφωνα με τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Το σώμα των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν δήλωσε ότι οι ιρανικές δυνάμεις στόχευαν να χτυπήσουν τέσσερα πετρελαιοφόρα επειδή προσπάθησαν να βγουν από το Στενό του Ορμούζ, και ότι επίσης στόχευσε δύο αμερικανικές αεροπορικές βάσεις στο Κουβέιτ και τις εγκαταστάσεις του 5ου Στόλου του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν.

Το Ορμούζ παραμένει κλειστό

Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά κλειστό από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, σταματώντας τις αποστολές ενεργειακών προϊόντων και εκτινάσσοντας τις τιμές του φυσικού αερίου, των τροφίμων και των μεταφορών στις ΗΠΑ και σε όλο τον κόσμο.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα υπονοήσει ότι ο τρίμηνος πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του, λέγοντας σε μια εκδήλωση την Παρασκευή ότι έχει «τελειώσει σε μεγάλο βαθμό», αλλά ότι θα μπορούσε να ολοκληρωθεί με «πιο δύσκολο τρόπο» από ό,τι με τις διαπραγματεύσεις.

Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις έχουν σε μεγάλο βαθμό καθυστερήσει. Όταν ρωτήθηκε την Παρασκευή γιατί το Ιράν δεν είχε καταλήξει σε συμφωνία, ο Τραμπ δήλωσε στην εκπομπή «Meet the Press» του NBC News: «Επειδή είναι ισχυροί. Είναι περήφανοι. Έχουν αντιμετωπίσει πολύ αδύναμη και αναποτελεσματική ηγεσία εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων χωρών… που τους επέτρεψε να τη γλιτώσουν με δολοφονία», είπε. «Νομίζω ότι δεν μπορούν να πιστέψουν ότι βρίσκονται στην κατάσταση όπου έχουν ουσιαστικά αποκεφαλιστεί».

Μπαχρέιν και Κουβέιτ καταδικάζουν τις επιθέσεις

Το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ καταδίκασαν τις επιθέσεις του Ιράν, με το Υπουργείο Εξωτερικών του Κουβέιτ να δηλώνει ότι οι επιθέσεις συνιστούν κλιμάκωση. Ο στρατός του Κουβέιτ δήλωσε ότι η Τεχεράνη εξαπέλυσε επτά βαλλιστικούς πυραύλους εντός του εναέριου χώρου του Κουβέιτ, οι οποίοι αναχαιτίστηκαν.

Ορισμένα συντρίμμια έπεσαν πάνω σε κατοικημένες περιοχές ως αποτέλεσμα των αναχαιτίσεων πυραύλων. Οι πύραυλοι, σύμφωνα με τον στρατό του Κουβέιτ, προκάλεσαν υλικές ζημιές και όχι θύματα.

Οι ένοπλες δυνάμεις του Μπαχρέιν δήλωσαν ότι αναχαίτισαν και κατέστρεψαν τρεις πυραύλους και πολλά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

«Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονται με ρυθμό ρεκόρ λόγω της μεγάλης απώλειας παραδόσεων» από τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, προειδοποίησαν σε κοινή ανακοίνωσή τους το ΔΝΤ, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ), μετά τη σύσκεψη των επικεφαλής τους.

«Εάν οι θαλάσσιες μεταφορές δεν επανέλθουν στο φυσιολογικό, μια γρήγορη και συνεχής μείωση των παγκόσμιων αποθεμάτων πριν από την κορύφωση της ζήτησης το καλοκαίρι στο βόρειο ημισφαίριο θα αντιπροσώπευε αυξημένο κίνδυνο όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια (…) και ευρύτερα την ανθεκτικότητα της οικονομίας», προειδοποιούν στην ανακοίνωσή τους οι οργανισμοί αυτοί.

Σε ανάρτησή του στο Telegram, ο Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι οι χώρες του Κόλπου δεν θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως “ασπίδα” για τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή, ενώ υποστήριξε πως οι ΗΠΑ δεν θα διαθέτουν πλέον “ασφαλές καταφύγιο” στη Μέση Ανατολή.

Οι δηλώσεις του έρχονται σε μία ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, καθώς οι διπλωματικές επαφές μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ φαίνεται να εντείνονται με στόχο τη διαμόρφωση ενός πλαισίου αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης.

Η αναφορά του Ιρανού ηγέτη στις χώρες του Κόλπου θεωρείται σαφές μήνυμα προς κράτη που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ο Τραμπ επιχειρεί να επαναφέρει τις «Συμφωνίες του Αβραάμ»,

Από την άλλη πλευρά η προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να εμφανιστεί ξανά ως ο ηγέτης που μπορεί να επιβάλει μια «μεγάλη συμφωνία» στη Μέση Ανατολή συγκρούεται με τις παραπάνω εξελίξεις στο πεδίο. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο τις «Συμφωνίες του Αβραάμ», διευρύνοντάς τες σε ένα περιβάλλον βαθιάς περιφερειακής αποσταθεροποίησης.

Οι διαπραγματεύσεις Ουάσιγκτον – Τεχεράνης για το πυρηνικό πρόγραμμα και τις κυρώσεις βρίσκονται σε οριακό σημείο. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Τραμπ κάλεσε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία, το Κατάρ, η Αίγυπτος και η Ιορδανία να προχωρήσουν σε εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ, επιχειρώντας να παρουσιάσει ένα νέο διπλωματικό αφήγημα.

Το πολιτικό αδιέξοδο

Η πρόταση, ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του CNN δείχνει να αγνοεί τις πραγματικές πολιτικές ισορροπίες της περιοχής. Η ισραηλινή στρατιωτική δράση στη Γάζα, αλλά και ο πόλεμος με το Ιράν, έχουν ενισχύσει την κοινωνική και πολιτική πίεση στις αραβικές κυβερνήσεις, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε νέα προσέγγιση με το Τελ Αβίβ.

Ακόμη πιο μη ρεαλιστική θεωρείται η αναφορά Τραμπ ότι ακόμη και το ίδιο το Ιράν θα μπορούσε μελλοντικά να ενταχθεί στις συμφωνίες. Η προοπτική αναγνώρισης του Ισραήλ από την Τεχεράνη θεωρείται πρακτικά αδιανόητη, ιδιαίτερα μετά τη δραματική κλιμάκωση της σύγκρουσης και την όξυνση της αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών.

Παράλληλα, το ίδιο το Ισραήλ αντιμετωπίζει το ιρανικό καθεστώς ως υπαρξιακή απειλή, γεγονός που αποκλείει κάθε σενάριο άμεσης πολιτικής προσέγγισης.

Οι πραγματικοί στόχοι του Τραμπ

Η πρωτοβουλία του Αμερικανού προέδρου ερμηνεύεται με πολλούς τρόπους. Από τη μία πλευρά, φαίνεται να επιδιώκει τη διατήρηση του αφηγήματος του «μεγάλου διαπραγματευτή», τη στιγμή που ο πόλεμος δεν εξελίχθηκε σε γρήγορη στρατηγική νίκη για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Ταυτόχρονα, επιχειρεί να καθησυχάσει τα πιο σκληρά στελέχη των Ρεπουμπλικανών, τα οποία αντιδρούν σε οποιοδήποτε ενδεχόμενο συμβιβασμού με την Τεχεράνη. Δεν αποκλείεται επίσης η κίνηση να λειτουργεί ως επικοινωνιακός αντιπερισπασμός απέναντι στη στασιμότητα των συνομιλιών και στις πιέσεις που δέχεται στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Η περιφερειακή πραγματικότητα αλλάζει

Οι χώρες του Κόλπου εμφανίζονται σήμερα περισσότερο ανήσυχες για την ασφάλεια και την οικονομική σταθερότητα παρά για νέες διπλωματικές συμφωνίες με το Ισραήλ. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις, ενώ οι επιθέσεις με drones και πυραύλους ενισχύουν τον φόβο γενικευμένης αποσταθεροποίησης.

Επιπλέον, η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να συνδέει οποιαδήποτε εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ με μια σαφή προοπτική δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους — στόχος που σήμερα μοιάζει πιο μακρινός από ποτέ.

Τελικά, η νέα πρωτοβουλία Τραμπ αποτυπώνει για ακόμη μία φορά το διαχρονικό πρόβλημα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής: την πεποίθηση ότι σύνθετες συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής μπορούν να λυθούν μέσω μεγάλων πολιτικών εξαγγελιών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι βαθιές ιστορικές και γεωπολιτικές αντιθέσεις της περιοχής.

Διευκρινίζει ότι δεν υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα πότε θα γίνει αυτό. Ωστόσο, αξιωματούχοι του Πενταγώνου φέρονται να δήλωσαν ότι το Σχέδιο Ελευθερία θα μπορούσε να ξεκινήσει ξανά ακόμη και εντός της εβδομάδας.

Οι πληροφορίες έρχονται μετά το ρεπορτάζ του δικτύου NBC, σύμφωνα με το οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ υποχρεώθηκε να σταματήσει το Σχέδιο Ελευθερία την περασμένη Τρίτη. Ο λόγος ήταν ότι η Σαουδική Αραβία δεν επέτρεψε τη χρήση των βάσεών της. Ώρες αργότερα, το Ριάντ διέψευσε το δημοσίευμα.

Σύμφωνα με τη WSJ, η πρόσβαση των ΗΠΑ στις σαουδαραβικές βάσεις και τον εναέριο χώρο αποκαταστάθηκε έπειτα από μια δεύτερη τηλεφωνική κλήση μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του πρίγκιπα διαδόχου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.

Κρίσης στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Ριάντ

Η Wall Street Journal αναφέρει στο ρεπορτάζ της ότι το Σχέδιο Ελευθερία «πυροδότησε τη μεγαλύτερη διαμάχη στις σαουδαραβοαμερικανικές στρατιωτικές σχέσεις τα τελευταία χρόνια». Και οδήγησε σε μια σειρά από τηλεφωνικές κλήσεις υψηλού επιπέδου μεταξύ του Τραμπ και του πρίγκιπα διαδόχου του βασιλείου. Μάλιστα, αναφέρει, αύξησε «τον κίνδυνο κατάρρευσης μιας μακροχρόνιας συμφωνίας ασφαλείας μεταξύ Ουάσιγκτον και Ριάντ».

Ακολούθως, η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ μπλόκαραν τη χρήση των βάσεων και του εναέριου χώρου τους από τον αμερικανικό στρατό. Αιτία, το γεγονός ότι ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι υποβάθμισαν τις ιρανικές επιθέσεις στον Περσικό Κόλπο σε αντίδραση στην επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ, δήλωσαν Σαουδάραβες αξιωματούχοι.

Σύμφωνα με την εφημερίδα, οι Σαουδάραβες και άλλα κράτη του Κόλπου ανησυχούσαν επίσης ότι οι ΗΠΑ δεν θα τους προστάτευαν εν μέσω της κλιμάκωσης των μαχών.

Έτσι, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέστειλε το Σχέδιο Ελευθερία το βράδυ της Τρίτης, μετά από τηλεφωνική κλήση με τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας. Εκεί, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, de facto ηγέτης της χώρας, εξέφρασε τις ανησυχίες του και ενημέρωσε τον πρόεδρο για την απόφαση σχετικά με τους περιορισμούς των βάσεων και του εναέριου χώρου.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, αναφέρουν Σαουδάραβες αξιωματούχοι, προσπάθησε να τον μεταπείσει, χωρίς αποτέλεσμα. Έτσι, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι συμφώνησε να διακόψει την πρωτοβουλία κατόπιν αιτήματος του Πακιστάν και άλλων χωρών.

Τελικά, η πρόσβαση στις βάσεις και στον εναέριο χώρο της Σαουδικής Αραβίας αποκαταστάθηκε μετά από μια ακόμη τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ των δύο ηγετών.