Η έξοδος των Εμιράτων —ενός εκ των τριών ισχυρότερων παραγωγών του γκρουπ— τα απελευθερώνει από τις αυστηρές ποσοστώσεις που επιβάλλει η de facto ηγέτιδα, Σαουδική Αραβία. Όπως επισημαίνει ο Χόρχε Λεόν της Rystad, τα ΗΑΕ διέθεταν, μαζί με το Ριάντ, τη μοναδική εφεδρική παραγωγική ικανότητα που επέτρεπε στον OPEC να παρεμβαίνει αποτελεσματικά στις αγορές και να διαχειρίζεται κρίσεις εφοδιασμού.

Προς κατακόρυφη αύξηση της παραγωγής

Το οικονομικό δέλεαρ για τα Εμιράτα είναι σαφές. Ενώ οι περιορισμοί του Οργανισμού τα καθήλωναν στα 3,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, η πραγματική τους δυνατότητα αγγίζει τα 5 εκατομμύρια βαρέλια. Η απελευθέρωση αυτής της ποσότητας μεταφράζεται σε μια πρόσθετη προσφορά που ισοδυναμεί με το 1-2% της παγκόσμιας ζήτησης, στοιχείο που μπορεί να αλλάξει άρδην τα δεδομένα.

Το «αγκάθι» του Ορμούζ και οι κίνδυνοι για το μέλλον

Παρά το μέγεθος της απόφασης, οι άμεσες επιπτώσεις στις τιμές ενδέχεται να παραμείνουν περιορισμένες βραχυπρόθεσμα, καθώς η πολεμική σύρραξη με το Ιράν κρατά τα Στενά του Ορμούζ σε καθεστώς αποκλεισμού. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν:

• Μετά την επαναλειτουργία των Στενών: Οι παγκόσμιες προμήθειες θα είναι σημαντικά υψηλότερες, ασκώντας πτωτικές πιέσεις στις τιμές.
• Οικονομική ανθεκτικότητα: Τα ΗΑΕ διαθέτουν διαφοροποιημένη οικονομία και μπορούν να αντέξουν σε ένα περιβάλλον χαμηλών τιμών, σε αντίθεση με άλλα μέλη του Οργανισμού.
• Κίνδυνος διάλυσης: Ο David Oxley της Capital Economics τονίζει πως ο μεγαλύτερος φόβος είναι το ενδεχόμενο μιας αλυσιδωτής διάλυσης του OPEC ή ενός πολέμου τιμών μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ρωσίας, που θα εκτόξευε την αστάθεια στις αγορές.

Η αποχώρηση αυτή αναμένεται να συρρικνώσει το μερίδιο του OPEC στον έλεγχο της παγκόσμιας προσφοράς από το 30% στο 26%, γεγονός που σηματοδοτεί, σύμφωνα με τον Νταν Πίκερινγκ, μια ιστορική υποχώρηση της επιρροής του καρτέλ στην παγκόσμια οικονομία.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Ένας βασικός παράγοντας που εξηγεί την αστάθεια είναι ότι οι ΗΠΑ λειτουργούν με όρους ελεύθερης αγοράς. Η παραγωγή πετρελαίου πραγματοποιείται κυρίως από ιδιωτικές εταιρείες, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα κρατικού ελέγχου στην παραγωγή.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που οι ΗΠΑ δεν συμμετείχαν ποτέ στον OPEC ή στο OPEC+, καθώς η συμμετοχή προϋποθέτει συντονισμό παραγωγής και πρακτικές που συγκρούονται με τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού.

Η στάση αυτή εξηγεί και γιατί οι ΗΠΑ βλέπουν θετικά κινήσεις που αποδυναμώνουν τον OPEC. Μια πιθανή αποχώρηση χωρών όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα μπορούσε να μειώσει τη συνοχή του οργανισμού και να περιορίσει την ικανότητά του να ελέγχει τις τιμές μέσω περιορισμού της παραγωγής.

Για τις ΗΠΑ, μια πιο «χαλαρή» διεθνής αγορά σημαίνει μεγαλύτερο ανταγωνισμό και, ενδεχομένως, χαμηλότερες τιμές για καταναλωτές και επιχειρήσεις.

Την ίδια στιγμή, η κρίση στη Μέση Ανατολή εντείνει την αβεβαιότητα. Οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν άμεσα την προσφορά πετρελαίου και οδηγούν σε αυξομειώσεις τιμών. Αν και τέτοιες κρίσεις συχνά ενισχύουν βραχυπρόθεσμα τη σημασία του OPEC, μακροπρόθεσμα μπορούν να δημιουργήσουν ρήγματα μεταξύ των μελών του, καθώς τα συμφέροντά τους δεν είναι πάντα κοινά. Χώρες-κλειδιά όπως η Saudi Arabia επιδιώκουν τη διατήρηση της επιρροής του οργανισμού, ωστόσο οι διαφοροποιήσεις αυξάνονται.

Η επιρροή του OPEC δεν εξαφανίζεται, αλλά φαίνεται να περιορίζεται σε σχέση με το παρελθόν.

Συνολικά, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά βρίσκεται σε φάση μετάβασης. Η αστάθεια δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε ένα σύνολο εξελίξεων: γεωπολιτικές κρίσεις, μεταβολές στην παραγωγή, αλλαγές στη ζήτηση και διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ΗΠΑ διατηρούν έναν καθοριστικό αλλά ανεξάρτητο ρόλο, ενώ το μέλλον οργανισμών όπως ο OPEC φαίνεται να οδηγείται όχι σε άμεση διάλυση, αλλά σε σταδιακή αναπροσαρμογή της ισχύος τους.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

«Η απόφαση της αδελφής χώρας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποσυρθεί από την ΟΡΕΚ και την ΟΡΕΚ+ δεν θα είναι μια παροδική πετρελαϊκή απόφαση, αλλά ένα βήμα που μπορεί να φέρει μεγάλο οικονομικό και στρατηγικό κόστος» δηλώνει σε μήνυμά του στο X o Μανσούρ Αλμαλίκ ένας από τους πιο επιδραστικούς Σαουδάραβες αναλυτές στον τομέα της ενέργειας. 

Αυτό (το κόστος) περιλαμβάνει:

1. Απώλεια του συντονισμού με τους μεγάλους παραγωγούς
2. Μεγαλύτερη αστάθεια στις τιμές 
3. Μείωση της επιρροής εντός της αγοράς ενέργειας
4. Πιθανότητα κλιμάκωσης του ανταγωνισμού για τα μερίδια παραγωγής. 
5. Απώλεια ευκαιριών συνεργασίας με σημαντικά μέλη της οργάνωσης σε ζητήματα ενέργειας. 

»Η ισχύς δεν βρίσκεται μόνο στην (πετρελαιοπαραγωγική) ικανότητα… αλλά επίσης και στις συμμαχίες» τονίζει ο Αλμαλίκ, ο οποίος έχει βαθιές διασυνδέσεις με την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας καθώς έχει υπηρετήσει ως Σύμβουλος στο Υπουργείο Πετρελαίου (νυν Υπουργείο Ενέργειας) της χώρας.

O αμερικανικός ιστότοπος axios περιγράφει τα σενάρια σχετικά με την παγκόσμια αγορά ενέργειας και τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου μετά την επίθεση στο Ιράν και ακόμα περισσότερο εάν ο πόλεμος συνεχιστεί και ίσως επεκταθεί με την αντίδραση της Τεχεράνης να κλείνει τα Στενά του Ορμούζ.

Οι στρατιωτικές επιθέσεις στο Ιράν είναι πιθανό να ωθήσουν τις τιμές του πετρελαίου προς τα πάνω, δημιουργώντας νέους κινδύνους για τις προμήθειες από μια περιοχή που φιλοξενεί μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής και διαμετακόμισης.

Σαφή σημάδια της αντίδρασης των αγορών θα φανούν όταν ανοίξει η διαπραγμάτευση στα ασιατικά χρηματιστήρια το βράδυ της Κυριακής.

Παρότι η έκταση και οι επιπτώσεις της σύγκρουσης παραμένουν άγνωστες, ακολουθούν ορισμένα βασικά σημεία που πρέπει να παρακολουθούνται:
Η στενή θαλάσσια οδός δίπλα στο Ιράν αποτελεί κομβικό σημείο διέλευσης, διαχειριζόμενη περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το ένα πέμπτο των φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Το Ιράν έχει απειλήσει στο παρελθόν να κλείσει τα Στενά.

Ωστόσο, αναλυτές της Eurasia Group σημείωσαν πριν από τα πλήγματα ότι ακόμη και σε περίπτωση ιρανικών αντιποίνων κατά της ναυσιπλοΐας δεξαμενόπλοιων, «η διαταραχή της παγκόσμιας προσφοράς θα ήταν περιορισμένη, δεδομένων των αναμενόμενων προσπαθειών υπό αμερικανική ηγεσία για τη διατήρηση της ροής μέσω των Στενών του Ορμούζ».

Ήδη πολλά δεξαμενόπλοια αποφεύγουν την περιοχή, σύμφωνα με το Bloomberg.
Το Ιράν είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός του OPEC και εξάγει περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, κυρίως προς την Κίνα.

Οι αγορές θα παρακολουθούν ιδιαίτερα εάν η σύγκρουση επηρεάσει τον τερματικό σταθμό στο νησί Kharg, από όπου πραγματοποιείται σχεδόν το σύνολο των ιρανικών εξαγωγών.

Ιρανικά αντίποινα κατά παραγωγών της Μέσης Ανατολής

Το σενάριο με τη μεγαλύτερη επίδραση στις αγορές θα ήταν ενδεχόμενα ιρανικά πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές — όπως πετρελαιοπηγές και τερματικούς σταθμούς εξαγωγών — σε άλλες μεγάλες αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες.

Σύμφωνα με ανάλυση του Clayton Seigle από το Center for Strategic and International Studies, ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε προσωρινά να αφαιρέσει «σημαντικό» μέρος από τα περίπου 18 εκατ. βαρέλια ημερησίως μη ιρανικών εξαγωγών από την περιοχή του Κόλπου — προκαλώντας απότομη άνοδο των τιμών.

Η ευρύτερη εικόνα της αγοράς

Τα πλήγματα σημειώνονται σε μια περίοδο επαρκούς παγκόσμιας προσφοράς και σχετικά μέτριας αύξησης της ζήτησης.

Οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα από το περασμένο καλοκαίρι εν μέσω προσδοκιών για σύγκρουση.
Ωστόσο, η αύξηση της προσφοράς έχει ξεπεράσει τη ζήτηση, δίνοντας στον Λευκό Οίκο μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών χωρίς τον κίνδυνο εκτίναξης των τιμών της βενζίνης.
Ο Joseph Brusuelas, επικεφαλής οικονομολόγος της RSM US, δήλωσε ότι «η ιστορία έχει δείξει πως οι αυξήσεις τιμών είναι προσωρινές και επανέρχονται γρήγορα κοντά στα προ της σύγκρουσης επίπεδα».

Ο Patrick De Haan της GasBuddy εκτιμά αύξηση 5%–10% στις τιμές πετρελαίου, αλλά επισημαίνει τις μεγάλες αβεβαιότητες.

Η OPEC+ έχει προγραμματισμένη συνεδρίαση σήμερα, Κυριακή, για την αναθεώρηση των σχεδίων παραγωγής. Η συμμαχία του OPEC, της Ρωσία και άλλων συμμάχων παραγωγών αναμενόταν να ανακοινώσει αύξηση παραγωγής κατά 137.000 βαρέλια ημερησίως. Ωστόσο, ενδέχεται να εξεταστεί μεγαλύτερη αύξηση υπό το φως της νέας σύγκρουσης.