Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, η Φατάχ δεν θα συμμετάσχει. Η απουσία της κυρίαρχης πολιτικής δύναμης της Παλαιστινιακής Αρχής συνιστά σοβαρή ένδειξη των ενδοπαλαιστινιακών ρωγμών, σε μια στιγμή που η Αίγυπτος και διεθνείς μεσολαβητές επιδιώκουν μια μεταπολεμική σταθεροποίηση του τοπίου στη Γάζα.

Απουσία με πολιτικό μήνυμα

Σύμφωνα με παλαιστινιακές πηγές που επικαλείται η εφημερίδα Asharq Al-Awsat, στο Κάιρο βρίσκονται ήδη εκπρόσωποι της Ισλαμικής Τζιχάντ, του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PFLP), του Δημοκρατικού Μετώπου (DFLP) και του Ρεύματος Μεταρρύθμισης, ενώ η Χαμάς δεν έχει φθάσει ακόμη. Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι η αιγυπτιακή πλευρά οργανώνει τη συνάντηση χωρίς επίσημες προσκλήσεις, καθώς οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται ανεπίσημα λόγω της άρνησης της Φατάχ να συμμετάσχει.

Στέλεχος της Φατάχ εξήγησε ότι η οργάνωση θεωρεί «κάθε διάλογο εκτός του εθνικού πλαισίου» ατελέσφορο. «Οποιαδήποτε πρωτοβουλία δεν εντάσσεται στον συνολικό εθνικό διάλογο, όπως αυτός που έγινε στο παρελθόν στην Αίγυπτο και στην Κίνα, δεν μπορεί να θεωρηθεί βήμα για την ενότητα ή τη χάραξη ενιαίας παλαιστινιακής στρατηγικής», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Το προηγούμενο της 24ης Οκτωβρίου

Στις 24 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε στο Κάιρο η προηγούμενη σύνοδος παλαιστινιακών οργανώσεων –και πάλι χωρίς τη συμμετοχή της Φατάχ – όπου συμφωνήθηκε η στήριξη της εκεχειρίας και η δημιουργία προσωρινής επιτροπής διαχείρισης της Γάζας, αποτελούμενης από ανεξάρτητους τεχνοκράτες. Η συμφωνία προέβλεπε επίσης τη συγκρότηση διεθνούς επιτροπής για τη χρηματοδότηση και εποπτεία της ανοικοδόμησης του τομέα, με ρητή αναφορά στη διατήρηση της ενότητας του παλαιστινιακού πολιτικού συστήματος και της ανεξαρτησίας της εθνικής απόφασης.

Ωστόσο, οι διαφωνίες για την προεδρία της επιτροπής ξέσπασαν σχεδόν αμέσως, όταν ισραηλινά μέσα ενημέρωσης διέρρευσαν ότι είχε επιλεγεί ο Αμτζέντ αλ-Σάουα ως επικεφαλής. Η πληροφορία προκάλεσε αντιδράσεις και διευκρινίσεις, αναδεικνύοντας τον ευαίσθητο χαρακτήρα του εγχειρήματος.

Τα ονόματα στο τραπέζι

Ο εκπρόσωπος της Φάταχ Αμπντ αλ-Φατάχ Ντούλα δήλωσε στην Asharq Al-Awsat ότι το κίνημά του «δεν θα σταθεί εμπόδιο» σε οποιοδήποτε όνομα προταθεί, εφόσον πρόκειται για επαγγελματίες και ακομμάτιστους τεχνοκράτες από τη Γάζα. Ωστόσο, απέφυγε να επιβεβαιώσει συγκεκριμένα πρόσωπα.

Άλλες πηγές της οργάνωσης ανέφεραν ότι μεταξύ των πιθανών υποψηφίων για την προεδρία παραμένει ο δρ. Μάτζεντ Αμπού Ραμαντάν (συχνά αποδιδόμενος και ως Μάτζεντ Αμπού Ραμαντάν), νυν υπουργός Υγείας της Παλαιστινιακής Αρχής και καταγόμενος από τη Γάζα — πρόσωπο με κύρος και διοικητική εμπειρία.

Από την πλευρά της, η Χαμάς εμφανίζεται να υιοθετεί πιο πρακτικό τόνο. Ο ανώτερος αξιωματούχος της, Τάχερ αλ-Νούνο, δήλωσε πρόσφατα από τη Ντόχα ότι η οργάνωση πρότεινε «45 ονόματα ανεξάρτητων τεχνοκρατών» για συμμετοχή στην επιτροπή. Όπως είπε, τα πρόσωπα αυτά «δεν έχουν πολιτική ταυτότητα» και «έχουν γίνει δεκτά από όλες τις φράξιες» κατά τη συνάντηση του Οκτωβρίου.

Αιγυπτιακή διαμεσολάβηση και επόμενα βήματα

Σύμφωνα με τον αλ-Νούνο, η Αίγυπτος έχει αναλάβει να επιλέξει τελικά τα μέλη της επιτροπής, η οποία θα αναλάβει πλήρη διοικητική ευθύνη για τη Γάζα, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων ασφαλείας, «χωρίς παρέμβαση της Χαμάς ή οποιασδήποτε άλλης παράταξης». Ουσιαστικά πρόκειται για μεταβατικό σχήμα διακυβέρνησης που θα επιχειρήσει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της πραγματικής εξουσίας επί του εδάφους και της νόμιμης εκπροσώπησης της Παλαιστινιακής Αρχής.

Η Washington Post μετέδωσε ότι οκτώ παλαιστινιακές οργανώσεις, με επικεφαλής τη Χαμάς, προετοιμάζουν στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα μια συμφωνία-πλαίσιο για τη μεταβατική διοίκηση. Το ζητούμενο είναι αν η επιτροπή αυτή θα λειτουργεί υπό την ομπρέλα της Παλαιστινιακής Αρχής, ειδικά εφόσον συνεχιστεί το τρέχον καθεστώς εκεχειρίας.

Σε δηλώσεις του στην ίδια εφημερίδα, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι τόνισε ότι στόχος του Καΐρου είναι «η συγκρότηση μιας επιτροπής διοίκησης αποτελούμενης εξ ολοκλήρου από τεχνοκράτες από τη Γάζα», ως πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της θεσμικής ενότητας και τη σταδιακή επανασύνδεση του τομέα με τη Δυτική Όχθη.

Ένα εύθραυστο εγχείρημα

Πίσω από την τεχνοκρατική πρόσοψη, το σχέδιο αγγίζει τις πιο ευαίσθητες ισορροπίες της παλαιστινιακής πολιτικής σκηνής. Η Χαμάς, που εξακολουθεί να διατηρεί στρατιωτική ισχύ στη Γάζα, εμφανίζεται διατεθειμένη να παραχωρήσει διοικητικό ρόλο σε ανεξάρτητους υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει πολιτική υπαγωγή στην Παλαιστινιακή Αρχή.

Αντίθετα, η Φατάχ επιμένει ότι κάθε μορφή διακυβέρνησης πρέπει να υπάγεται στο νόμιμο θεσμικό πλαίσιο της ΟΑΠ, απορρίπτοντας «παράλληλες δομές» που θα εδραίωναν διπλό σύστημα εξουσίας μεταξύ Ραμάλας και Γάζας.

Η Αίγυπτος, που ιστορικά διαδραματίζει ρόλο εγγυητή στις παλαιστινιακές υποθέσεις, επιχειρεί να εξισορροπήσει τις πιέσεις αραβικών χωρών, της Ουάσιγκτον και του Ισραήλ, που βλέπουν στην επιτροπή πιθανή λύση για την αποφυγή κενού εξουσίας. Όμως χωρίς τη συμμετοχή της Φατάχ, το εγχείρημα κινδυνεύει να παραμείνει άτυπο και πολιτικά μη νομιμοποιημένο, γεγονός που μπορεί να εντείνει —αντί να περιορίσει— τον παλαιστινιακό κατακερματισμό.

Σε κάθε περίπτωση, το κοινό ζητούμενο —μια ενιαία εθνική στρατηγική που θα προστατεύει τα βασικά παλαιστινιακά ζητήματα και θα ανοίγει δρόμο για πολιτική ανασυγκρότηση— παραμένει ανοιχτό. Το αν η συνάντηση του Καΐρου θα αποτελέσει γέφυρα ή νέο ρήγμα, θα φανεί τις επόμενες ημέρες, καθώς οι σκιές του διχασμού παραμένουν πυκνές πάνω από τη Γάζα.

Η απόφαση Αμπάς και το νέο συνταγματικό πλαίσιο

Με το διάταγμα που εξέδωσε την Κυριακή, ο Μαχμούντ Αμπάς καθορίζει ότι, σε περίπτωση που κενωθεί η θέση του Προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής και ελλείψει ενεργού Παλαιστινιακού Νομοθετικού Συμβουλίου, τα καθήκοντα μεταβιβάζονται στον Αντιπρόεδρο της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΟΑΠ, δηλαδή στον Χουσεΐν αλ-Σεΐχ, για διάστημα έως 90 ημερών, κατά το οποίο θα πρέπει να διεξαχθούν ελεύθερες και άμεσες εκλογές. Αν δεν καταστεί εφικτή η διεξαγωγή τους λόγω ανωτέρας βίας, το Παλαιστινιακό Κεντρικό Συμβούλιο μπορεί να εγκρίνει μία μόνο παράταση.

Το νέο διάταγμα αντικαθιστά εκείνο του Νοεμβρίου 2024, που προέβλεπε τη μεταβατική προεδρία του Ρούχι Φατούχ, προέδρου του Παλαιστινιακού Εθνικού Συμβουλίου. Με την τωρινή ρύθμιση, ο Αμπάς μεταβιβάζει την εξουσία στον στενότερο συνεργάτη του και θεωρούμενο «αρχιτέκτονα» της παρούσας πολιτικής στρατηγικής.

Οι λόγοι πίσω από την απόφαση

Αν και ο Αμπάς δεν αιτιολόγησε δημοσίως το χρονικό σημείο της απόφασης, ισραηλινές πηγές, όπως η Yedioth Ahronoth, αναφέρουν ότι αυτή «λήφθηκε κατόπιν αμερικανικών εισηγήσεων». Αντίθετα, πηγές στη Ραμάλα τονίζουν ότι το βήμα ήταν «εσωτερικά αναγκαίο» για τρεις λόγους:
Πρώτον, λόγω της πολιτικής αστάθειας και του φόβου «αιφνίδιων εξελίξεων»· δεύτερον, για να αποτραπούν εξωτερικές ή τοπικές παρεμβάσεις στη διαδικασία διαδοχής· και τρίτον, ως ένδειξη των θεσμικών μεταρρυθμίσεων που υποσχέθηκε η Παλαιστινιακή Αρχή μετά τις πιέσεις των ΗΠΑ και της Ε.Ε.

Κατά τις ίδιες πηγές, η κίνηση του Αμπάς δεν συνεπάγεται την αυτόματη αναγόρευση του Σεΐχ σε πρόεδρο, αλλά ορίζει το θεσμικό πλαίσιο διαχείρισης μιας μεταβατικής περιόδου μέχρι τη διεξαγωγή εκλογών.

Η «Φατάχ» και η διαφύλαξη της νομιμότητας

Σε ανακοίνωσή της μετά τον νέο κύκλο συνομιλιών των παλαιστινιακών οργανώσεων στο Κάιρο —συνομιλίες που η Φατάχ δεν συμμετείχε—, η κεντρική επιτροπή της κίνησης επανέλαβε πως «η ΟΑΠ και το κράτος της Παλαιστίνης αποτελούν το μόνο νόμιμο πλαίσιο του εθνικού αγώνα». Τόνισε ότι κάθε προσπάθεια «παράκαμψης ή αντικατάστασης» της ΟΑΠ συνιστά παραβίαση της εθνικής νομιμότητας και κάλεσε όλα τα παλαιστινιακά κόμματα να σεβαστούν την «ενιαία πολιτική και θεσμική κυριαρχία» επί του παλαιστινιακού εδάφους.

Η Φατάχ απέρριψε κάθε ιδέα διεθνούς επιτροπείας ή προσωρινού διοικητικού καθεστώτος στη Γάζα, υπογραμμίζοντας ότι «οποιαδήποτε επιτήρηση ειρήνης ή ανοικοδόμησης πρέπει να λειτουργεί υπό την επίσημη εξουσία του παλαιστινιακού κράτους και όχι ως υποκατάστατο του».

Η θέση του Σεΐχ και η σχέση με τον Αμπάς

Ο Χουσεΐν αλ-Σεΐχ ανέλαβε τη θέση του αντιπροέδρου τον Απρίλιο του 2025, έπειτα από έναν εκτεταμένο κύκλο ανασχηματισμών που επιχείρησε ο Αμπάς υπό την πίεση της κρίσης στη Γάζα και των διεθνών πρωτοβουλιών για τη «μεταπολεμική μέρα». Θεωρείται το πρόσωπο που συντονίζει τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τις αραβικές χώρες, καθώς και ο «συνδετικός κρίκος» μεταξύ των πολιτικών και των υπηρεσιακών δομών ασφαλείας.

Πολιτικές πηγές στη Ραμάλα τον περιγράφουν ως «τον βασικό διαμορφωτή της τρέχουσας παλαιστινιακής στρατηγικής», σημειώνοντας ότι «είναι το πρόσωπο-αναφορά για την Ουάσινγκτον». Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο, «η επιλογή του δεν είναι τυχαία· είναι ο μόνος που διαθέτει την εμπειρία και τα δίκτυα επικοινωνίας για να κρατήσει ενωμένη τη δομή της Αρχής, εάν υπάρξει κενό εξουσίας».

Η αιγυπτιακή εμπλοκή και η διεθνής διάσταση

Το Κάιρο παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τη διαδικασία διαδοχής. Ο υπουργός Εξωτερικών Μπάντρ Αμπντελατί είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σεΐχ, κατά την οποία επαναβεβαίωσε τη στήριξη της Αιγύπτου στις προσπάθειες της Παλαιστινιακής Αρχής για εθνική συμφιλίωση και ανοικοδόμηση της Γάζας.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ, η συνομιλία κάλυψε επίσης το πακέτο θεσμικών μεταρρυθμίσεων που εφαρμόζει η Παλαιστινιακή Αρχή και το νέο συνταγματικό διάταγμα του Αμπάς, το οποίο περιγράφηκε ως «αναγκαίο βήμα για τη σταθερότητα και τη συνέχεια των παλαιστινιακών θεσμών».

Οι δύο πλευρές εξέτασαν ακόμη τις προετοιμασίες για το Διεθνές Συνέδριο Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης της Γάζας, με στόχο τη συγκέντρωση χρηματοδότησης και διεθνούς στήριξης για το μεταπολεμικό στάδιο.

Η επόμενη μέρα

Αναλυτές στη Ραμάλα εκτιμούν ότι η απόφαση Αμπάς αποκρυσταλλώνει τη θεσμική λογική της διαδοχής, μεταφέροντας τη νομιμότητα στην ΟΑΠ και όχι σε οποιοδήποτε νέο όργανο ή προσωρινό μηχανισμό. Παράλληλα, στέλνει μήνυμα συνέχειας του παλαιστινιακού κράτους σε μια περίοδο βαθιάς αστάθειας και διεθνούς διαβούλευσης για το μέλλον της Γάζας.

Ωστόσο, η απόφαση αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις εντός της Φατάχ και από παραδοσιακά κέντρα επιρροής που θεωρούν τον Σεΐχ «υπερβολικά συνδεδεμένο με τη δυτική διπλωματία». Για την Ουάσινγκτον και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, πάντως, η κίνηση Αμπάς εξασφαλίζει προβλεψιμότητα σε ένα εξαιρετικά ρευστό περιβάλλον.