Σπύρος Σιδέρης

Το αποτέλεσμα δεν είναι ακόμη πολιτική λύση. Είναι όμως ένα πρώτο σήμα ότι οι δύο πλευρές αναζητούν μηχανισμούς αποκλιμάκωσης, υπό την ασφυκτική πίεση της οικονομίας, της ασφάλειας, του πυρηνικού φακέλου και του Λιβάνου.

Το πρώτο κέρδος της Ντόχα

Το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ ανακοίνωσε ότι οι μεσολαβητές από τη Ντόχα και το Ισλαμαμπάντ ολοκλήρωσαν χωριστές συναντήσεις με τους Αμερικανούς και Ιρανούς διαπραγματευτές.

Ο εκπρόσωπος του καταριανού ΥΠΕΞ, Μάτζεντ αλ-Ανσάρι, έκανε λόγο για «θετική πρόοδο» στα ζητήματα που συνδέονται με το μνημόνιο κατανόησης που υπογράφηκε στο Ισλαμαμπάντ, με βάση τα αποτελέσματα της Συνόδου της λίμνης της Λουκέρνης.

Οι πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις το επόμενο διάστημα, με νέο ραντεβού να ορίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την ολοκλήρωση των τελετών αποχαιρετισμού του πρώην Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν.

Τα παγωμένα δισεκατομμύρια στο τραπέζι

Το πιο απτό αποτέλεσμα φαίνεται να αφορά τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια. Σύμφωνα με το αμερικανικό Axios, ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε αρχική κατανόηση για την πρώτη δόση αυτών των χρημάτων.

Περίπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια δεν πρόκειται να μεταφερθούν απευθείας σε μετρητά στην Τεχεράνη. Θα χρησιμοποιηθούν για την αγορά βασικών αγαθών, με ένα μέρος των προμηθειών να προέρχεται από την αμερικανική αγορά. Πρόκειται για μηχανισμό ελεγχόμενης αποδέσμευσης, ώστε τα χρήματα να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν ελεύθερα από το Ιράν.

Η φόρμουλα αυτή επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να εμφανίζεται ότι δεν χαλαρώνει άνευ όρων την πίεση, ενώ δίνει στην Τεχεράνη ένα οικονομικό αποτέλεσμα που μπορεί να παρουσιάσει στο εσωτερικό της.

Η σκιά του Ορμούζ

Πίσω από τις τεχνικές λεπτομέρειες υπάρχει το μεγάλο γεωπολιτικό αγκάθι: τα Στενά του Ορμούζ. Ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ φέρονται να μετέφεραν προς την ιρανική πλευρά σαφές μήνυμα ότι η ιδέα επιβολής τελών διέλευσης από το Ορμούζ μπορεί να τινάξει στον αέρα τις πιθανότητες τελικής συμφωνίας.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, χώρες του Κόλπου συζητούν ήδη μηχανισμούς διαχείρισης της ναυσιπλοΐας στα Στενά, μετά τη λήξη του προηγούμενου πλαισίου που συνδεόταν με τον ιρανικό φάκελο.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι στη Ντόχα φαίνεται να διαμορφώθηκε μια προσωρινή κατανόηση: να παραμείνει η κατάσταση ήρεμη την επόμενη εβδομάδα, ώστε να δοθεί χρόνος στην εφαρμογή των όρων του μνημονίου και στη συνέχιση των τεχνικών διαβουλεύσεων.

Η ιρανική ανάγνωση: όλα ή τίποτα

Από την πλευρά της Τεχεράνης, ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαρίμπ Αμπαντί ανακοίνωσε την ολοκλήρωση του γύρου συνομιλιών με Κατάρ και Πακιστάν και επιβεβαίωσε την πρώτη συνεδρίαση της ομάδας παρακολούθησης της εφαρμογής του μνημονίου.

Σύμφωνα με την ιρανική εκδοχή, η Τεχεράνη έθεσε στο τραπέζι τις «παραβιάσεις» που αποδίδει στις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως σε σχέση με τον πρώτο όρο του μνημονίου, ο οποίος αφορά τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο.

Η ιρανική θέση είναι σαφής: οι δεσμεύσεις του μνημονίου αποτελούν ενιαίο πακέτο και δεν μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά. Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι οικονομία, ασφάλεια, Λίβανος, Ορμούζ και πυρηνικό πρόγραμμα δεν είναι ξεχωριστοί φάκελοι, αλλά κομμάτια της ίδιας διαπραγμάτευσης.

Η Ουάσιγκτον δίνει χρόνο, αλλά κρατά την απειλή

Από την αμερικανική πλευρά, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι οι τεχνικές ομάδες συζητούν στη Ντόχα τις λεπτομέρειες, μεταξύ των οποίων και τη ναυσιπλοΐα. Τόνισε ότι η εντολή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ είναι να προχωρήσει η διαδικασία προς συμφωνία και να υπάρξει διαπραγμάτευση με καλή πίστη.

Η αισιοδοξία, όμως, συνοδεύεται από προειδοποίηση. Ο Βανς ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια του Ιράν να ξαναχτίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα ή να επαναλάβει επιθέσεις σε πλοία θα αλλάξει τους αμερικανικούς υπολογισμούς.

Ο ίδιος ο Τραμπ εμφανίστηκε θετικός, λέγοντας ότι οι συναντήσεις στο Κατάρ πήγαν καλά και ότι η διαδικασία για τον πυρηνικό αφοπλισμό του Ιράν «προχωρά». Πρόκειται για γλώσσα αισιοδοξίας, αλλά όχι για ανακοίνωση συμφωνίας.

Το δύσκολο επόμενο βήμα

Οι συνομιλίες της Ντόχα δεν ήταν ακόμη επίσημη διαπραγμάτευση για τελική συμφωνία. Ήταν όμως η προετοιμασία της. Ο Γαρίμπ Αμπαντί μίλησε για εξειδικευμένες ομάδες εργασίας που θα παρακολουθούν την εφαρμογή του μνημονίου και θα ανοίξουν τον δρόμο για την επόμενη φάση.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η προσωρινή ηρεμία μπορεί να αντέξει. Το μνημόνιο έχει ορίζοντα τουλάχιστον 60 ημερών, με στόχο την επέκταση της εκεχειρίας και τη συζήτηση κρίσιμων ζητημάτων: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τα ερευνητικά του προγράμματα, τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και μια πιο μόνιμη διευθέτηση.

Η Ντόχα, λοιπόν, δεν έδωσε λύση. Έδωσε όμως σήμα. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη δεν έχουν εμπιστοσύνη η μία στην άλλη, αλλά έχουν λόγους να αποφύγουν την έκρηξη. Το Κατάρ και το Πακιστάν προσπαθούν να κρατήσουν ανοιχτό τον δίαυλο. Οι χώρες του Κόλπου παρακολουθούν τα Στενά του Ορμούζ με αγωνία. Και το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τα παγωμένα δισεκατομμύρια σε πολιτικό και οικονομικό οξυγόνο.

Αν αυτό είναι η αρχή μιας συμφωνίας ή απλώς μια ακόμη ανάπαυλα πριν από την επόμενη κρίση, θα φανεί στο επόμενο ραντεβού. Προς το παρόν, η Ντόχα έδειξε ότι το μεγάλο παζάρι έχει ξεκινήσει.

Σπύρος Σιδέρης

Παράλληλα, αποκαλύπτει ότι το επίκεντρο της αντιπαράθεσης δεν είναι πλέον αποκλειστικά το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, αλλά και η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Όσο οι δύο πλευρές αδυνατούν ακόμη και να συμφωνήσουν αν υπάρχει ή όχι διάλογος, τόσο ενισχύονται οι αμφιβολίες για το κατά πόσο μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στις συνομιλίες.

Δύο αφηγήσεις για την ίδια ημέρα

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε ότι αμερικανική αντιπροσωπεία βρίσκεται ή μεταβαίνει στη Ντόχα, υποστηρίζοντας ότι οι επαφές πραγματοποιούνται έπειτα από ιρανικό αίτημα.

Η εκδοχή της Τεχεράνης είναι εκ διαμέτρου αντίθετη. Η ιρανική κυβέρνηση διαψεύδει ότι έχει προγραμματιστεί οποιαδήποτε συνάντηση με αμερικανική αντιπροσωπεία και δηλώνει πως πληροφορήθηκε την παρουσία Αμερικανών αξιωματούχων στο Κατάρ αποκλειστικά μέσω των διεθνών μέσων ενημέρωσης.

Παρότι αποκλείει άμεσες συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ιρανική πλευρά επιβεβαιώνει ότι τεχνικό κλιμάκιο μεταβαίνει στο Κατάρ για επαφές με τις αρχές της χώρας, με αντικείμενο την προσωρινή χαλάρωση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων, καθώς και την αποδέσμευση μέρους των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων.

Το Ορμούζ επισκιάζει πλέον το πυρηνικό πρόγραμμα

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει μια σημαντική μεταβολή στις προτεραιότητες των διαπραγματεύσεων. Το πυρηνικό πρόγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό σημείο τριβής, ωστόσο ολοένα περισσότερο το ενδιαφέρον μεταφέρεται στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία η Τεχεράνη αντιμετωπίζει πλέον ως στρατηγικό μοχλό αποτροπής απέναντι σε ενδεχόμενη στρατιωτική ή οικονομική πίεση.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας ως διαπραγματευτικό χαρτί, επιδιώκοντας ανταλλάγματα όπως η χαλάρωση των κυρώσεων ή η αποδέσμευση οικονομικών πόρων.

Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, θεωρεί ότι οποιαδήποτε συζήτηση για οικονομικές παραχωρήσεις μπορεί να προχωρήσει μόνο εφόσον προηγηθεί σαφής δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα υπάρξει απειλή για την ελεύθερη διέλευση των εμπορικών πλοίων.

Η διαπραγμάτευση κινδυνεύει πριν ακόμη αρχίσει

Ειδικοί στις διεθνείς σχέσεις εκτιμούν ότι οι τελευταίες εξελίξεις υπονομεύουν τη δυναμική που είχε δημιουργηθεί από τις προηγούμενες επαφές.

Οι δημόσιες αντιπαραθέσεις, οι εκατέρωθεν κατηγορίες περί παραβίασης των συμφωνηθέντων και η απουσία σταθερού διαύλου επικοινωνίας δημιουργούν ένα εξαιρετικά εύθραυστο περιβάλλον.

Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, ακόμη και αν υπάρχουν τεχνικές επαφές μέσω του Κατάρ, η συνέχιση της διπλωματικής διαδικασίας προϋποθέτει περιορισμό της στρατιωτικής έντασης και επιστροφή σε ένα πλαίσιο αμοιβαίας εμπιστοσύνης.

Διαφορετικά, κάθε νέο επεισόδιο στην περιοχή μπορεί να ανατρέψει όσα έχουν συμφωνηθεί και να οδηγήσει σε νέα περίοδο αβεβαιότητας.

Το βάρος πέφτει στους διαμεσολαβητές

Το Κατάρ βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο των προσπαθειών διαμεσολάβησης. Ωστόσο, οι αντικρουόμενες δημόσιες τοποθετήσεις των δύο πλευρών δυσκολεύουν σημαντικά το έργο των μεσολαβητών.

Ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν ότι η ιρανική ηγεσία έχει επανειλημμένα διαψεύσει την ύπαρξη συνομιλιών πριν τελικά συμμετάσχει σε αυτές, γεγονός που οδηγεί αρκετούς να θεωρούν πιθανό ότι οι επαφές θα πραγματοποιηθούν τελικά, έστω και σε διαφορετικό χρόνο ή επίπεδο από αυτό που παρουσιάζει η αμερικανική πλευρά.

Άλλοι, αντίθετα, θεωρούν ότι η σημερινή εικόνα αντανακλά την προσπάθεια κάθε κυβέρνησης να ελέγξει το πολιτικό κόστος στο εσωτερικό της. Για την Ουάσιγκτον, η προβολή μιας εικόνας διαπραγμάτευσης ενισχύει το αφήγημα ότι η αμερικανική πίεση αποδίδει. Για την Τεχεράνη, η δημόσια άρνηση άμεσων συνομιλιών επιτρέπει στην ηγεσία να εμφανίζεται ότι δεν υποχωρεί απέναντι στις αμερικανικές απαιτήσεις.

Περισσότερη μάχη για την εικόνα παρά για την ουσία

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, είναι ότι οι δύο πλευρές μοιάζουν να επενδύουν περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι συνομιλίες παρά στο περιεχόμενό τους. Η διαφωνία δεν αφορά μόνο τα ζητήματα που θα τεθούν στο τραπέζι, αλλά ακόμη και το αν υπάρχει τραπέζι διαπραγμάτευσης.

Η σύγκρουση των αφηγήσεων αποκαλύπτει ότι η πραγματική μάχη διεξάγεται πλέον τόσο στο πεδίο της διπλωματίας όσο και της δημόσιας εικόνας. Όσο ΗΠΑ και Ιράν αδυνατούν να συμφωνήσουν ακόμη και στους βασικούς όρους της διαδικασίας, τόσο δυσκολότερο γίνεται να υπάρξει πρόοδος στα μεγάλα ανοικτά ζητήματα, από το πυρηνικό πρόγραμμα μέχρι την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ. Και όσο αυτή η αβεβαιότητα παρατείνεται, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μια νέα κρίση να ανατρέψει κάθε προσπάθεια αποκλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.

«Το Ιράν ζήτησε μια συνάντηση. Θα πραγματοποιηθεί αύριο στη Ντόχα», έγραψε ο Τραμπ με κεφαλαία γράμματα σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τη Δευτέρα.

Ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ωστόσο ότι δεν έχει προγραμματιστεί καμία συνάντηση.

Σύμφωνα με το Axios, οι δύο πλευρές αναμένεται να συναντηθούν την Τρίτη στη Ντόχα του Κατάρ, με επίκεντρο τη διευθέτηση της διαφωνίας για τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ.

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι αποφασίστηκε να σταματήσει «κάθε κινητική δραστηριότητα», όρος που χρησιμοποιείται στρατιωτικά για επιθέσεις και πλήγματα.

Η ένταση αναζωπυρώθηκε εξαιτίας διαφορετικών ερμηνειών του μνημονίου κατανόησης που είχε συμφωνηθεί για τον τερματισμό του πολέμου, ιδιαίτερα ως προς τους όρους που αφορούν τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς για τη διεθνή ενεργειακή ασφάλεια.

Γιατί όμως ενώ ο Τραμπ αρέσκεται να έχει τον έλεγχο, επιτρέπει στον Νετανιάχου να δρα σε αντίθεση με τα θέλω του;

«Είναι κάπως παράξενο και αντιφατικό», λέει ο Σαλόμ Λίπνερ, ο οποίος συνεργάστηκε στενά με επτά Ισραηλινούς πρωθυπουργούς και τώρα είναι στο Ατλαντικό Συμβούλιο, μια δεξαμενή σκέψης στην Ουάσιγκτον.

Ο Τραμπ έχει κατά καιρούς χρησιμοποιήσει σκληρή γλώσσα για τον Νετανιάχου, αλλά η κριτική του φαίνεται να μην αποθαρρύνει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό. «Με μπερδεύει, όπως και πολλούς άλλους Ισραηλινούς», είπε ο Ιταμάρ Ραμπινόβιτς, πρώην Ισραηλινός πρέσβης στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Κλίντον. «Είναι υπό πίεση και κάνει λάθη. Το μόνο πράγμα που πραγματικά λειτουργεί υπέρ του είναι η υποστήριξη του Τραμπ».

Ο Νετανιάχου έχει διαμορφώσει μια σχέση όπου μπορεί προσωρινά να ρισκάρει την οργή του Τραμπ, γνωρίζοντας ότι δεν θα διαρκέσει. Συχνά χαρακτηρίζει τον Τραμπ ως «τον καλύτερο φίλο που είχε το Ισραήλ ποτέ στον Λευκό Οίκο».

Η συνέχιση της σχέσης τους είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της πολιτικής στρατηγικής και της υποστήριξης που παρέχει ο Τραμπ στο Ισραήλ σε πολιτικό επίπεδο.

Η απογοήτευση του Τραμπ δεν έχει μετατραπεί σε καμία μορφή δημόσιας πίεσης: Έχει αρνηθεί να αξιοποιήσει τη μεγάλη στρατιωτική και πολιτική υποστήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ, καθώς και τη θερμή προσωπική του σχέση με τον Νετανιάχου.

Αντίθετα, επιλέγει να παρακολουθεί το Ισραήλ να εξαπολύει επιθέσεις στη Γάζα και να βλέπει τις προοπτικές μιας ειρηνευτικής συμφωνίας -που φέρεται να επιθυμεί- να εξαφανίζονται.

Ο Νετανιάχου βρίσκει επίσης τρόπους να ενισχύσει τις σχέσεις του με τον στενό κύκλο του Τραμπ και να κολακεύει προσωπικά τον πρόεδρο. Το Σάββατο, ο Νετανιάχου, μαζί με τον Αμερικανό Πρέσβη στο Ισραήλ Μάικ Χάκαμπι, συμμετείχαν σε μια τελετή θεμελίωσης για να ονομαστεί μια παραλιακή λεωφόρος στην πόλη Μπατ Γιαμ προς τιμήν του Τραμπ. Στην ουσία, ο Νετανιάχου έχει διαμορφώσει μια σχέση όπου μπορεί προσωρινά να ρισκάρει την οργή του Τραμπ, γνωρίζοντας ότι δεν θα διαρκέσει. «Ο Νετανιάχου ξέρει ότι, όσο κι αν γκρινιάζει ο Λευκός Οίκος, δεν υπάρχει πραγματικό κόστος στο “ζήτα συγγνώμη, όχι άδεια”», είπε ο Ντάμιαν Μέρφι, πρώην διευθυντής προσωπικού των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας.

Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος χαρακτήρισε τις σχέσεις Νετανιάχου-Τραμπ «εξαιρετικές» και τα δημοσιεύματα που ισχυρίζονται το αντίθετο «fake news». Πρόσθεσε ότι τα συμφέροντα και οι βασικές αξίες των δύο χωρών παραμένουν στενά συνδεδεμένα.

Ένας λόγος που οι δυο τους είναι στενά συνδεδεμένοι είναι ότι μοιάζουν, όπως λένε όσοι τους γνωρίζουν: και οι δύο πιστεύουν ότι έχουν υποστεί διώξεις από τις ελίτ των χωρών τους, όπως με ποινικές δίκες, και οι δύο βλέπουν τον εαυτό τους ως «outsiders» που μεταρρυθμίζουν ένα διεφθαρμένο σύστημα.

Ο Όμερ Ντόστρι, πρώην εκπρόσωπος Τύπου του Νετανιάχου, χαρακτήρισε τη σχέση των δύο «πολύ, πολύ στενή».

Ένας άλλος λόγος είναι η επιρροή του Ισραηλινού ηγέτη στο Κογκρέσο και στα φιλορεπουμπλικανικά ΜΜΕ. Ο Νετανιάχου συχνά συναντά Αμερικανούς βουλευτές στο Ισραήλ, ενώ οι περισσότερες συνεντεύξεις του σε αμερικανικά ΜΜΕ το τελευταίο διάστημα δίνονται σε δίκτυα που παρακολουθούν οι υποστηρικτές του Τραμπ, όπως Fox News, Newsmax και OAN.

Σπύρος Σιδέρης

Η αιματηρή αυτή ενέργεια, λίγες μόλις μέρες μετά την κλιμάκωση της βίας στη Γάζα, συνδέει το καταριανό και το παλαιστινιακό αίμα σε ένα κοινό μέτωπο, δημιουργώντας την αίσθηση ότι η Ντόχα δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα ακόμη ανακοινωθέν καταδίκης, αλλά οφείλει να δώσει χειροπιαστές απαντήσεις.

Μια σύνοδος κάτω από τη «σκιά» της ισραηλινής επιθετικότητας

Η αφορμή για τη σύγκληση της συνόδου είναι η «επίθεση της Τρίτης», η οποία –όπως επισημαίνουν αραβικά μέσα– μετέφερε τον κίνδυνο της ισραηλινής επιθετικότητας πέρα από τα σύνορα της Γάζας, θέτοντας υπό απειλή κάθε αραβική και ισλαμική πρωτεύουσα.

Στη σκιά της σφαγής της 7^ης Οκτωβρίου με τον Κατακλυσμό του Αλ-Άκσα και των σφαγών στη Λωρίδα της Γάζας που ακολούθησαν την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς, η σύνοδος καλείται να αναζητήσει μηχανισμούς αποτροπής και να στείλει το μήνυμα ότι ο αραβοϊσλαμικός κόσμος δεν θα παραμείνει θεατής.

Η Ντόχα, που έχει ήδη καταστεί κεντρικός μεσολαβητής ανάμεσα στη Χαμάς και το Ισραήλ, επιδιώκει να μετατρέψει την επίθεση σε ευκαιρία ανάδειξης μιας ενιαίας στρατηγικής αντίδρασης.

Τα βασικά σενάρια που συζητούνται

Οι επιλογές που βρίσκονται στο τραπέζι είναι πολλές και ποικίλες, από τις πιο ήπιες έως τις πιο δραστικές:

• Ισχυρή καταδίκη – Η παραδοσιακή γραμμή των ανακοινωθέντων, με καταγγελία της ισραηλινής επίθεσης και έκκληση για τερματισμό της βίας, θεωρείται δεδομένη αλλά ανεπαρκής. Η κοινή γνώμη αναμένει κάτι περισσότερο από μια απλή δήλωση καταδίκης.
• Πάγωμα ή αναστολή της διαδικασίας εξομάλυνσης – Το ενδεχόμενο διακοπής της εξομάλυνσης σχέσεων με το Ισραήλ ή ανάκλησης πρεσβευτών από χώρες που έχουν ήδη προχωρήσει σε διπλωματικά ανοίγματα συζητείται σοβαρά. Ένα τέτοιο βήμα θα έπληττε το στρατηγικό αφήγημα του Τελ Αβίβ, που βασίζεται στην επέκταση των δεσμών με τον αραβικό κόσμο.
• Οικονομικός και εμπορικός αποκλεισμός – Από πάγωμα εμπορικών συμφωνιών έως πλήρη διακοπή οικονομικών σχέσεων, το μέτρο αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μορφή οικονομικού αποκλεισμού, με κλείσιμο θαλάσσιων και χερσαίων διαύλων για ισραηλινά φορτία και εταιρείες που συναλλάσσονται με το Ισραήλ.
• Διεθνής εκστρατεία καταδίκης – Μια συντονισμένη διπλωματική εκστρατεία στα Ηνωμένα Έθνη και σε διεθνή φόρα, με στόχο την απομόνωση του Ισραήλ και την ενίσχυση της πίεσης για άμεση κατάπαυση του πυρός.
• Πίεση προς τους συμμάχους του Ισραήλ – Η αξιοποίηση οικονομικών και ενεργειακών «όπλων» για την άσκηση πίεσης στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλους συμμάχους του Ισραήλ θεωρείται κρίσιμος μοχλός, δεδομένης της αμερικανικής υποστήριξης στις επιχειρήσεις της ισραηλινής κυβέρνησης.
• Ενεργοποίηση αραβοϊσλαμικού αμυντικού μηχανισμού – Πρόταση για συντονισμένη αμυντική συνεργασία, με ανταλλαγή πληροφοριών και κοινά μέτρα προστασίας του εναέριου χώρου, ώστε να αποτραπούν νέες επιθέσεις τύπου Ντόχα.
• Ενίσχυση των μεσολαβητικών ρόλων Κατάρ και Αιγύπτου – Πιθανή εντολή προς Ντόχα και Κάιρο να συνεχίσουν ή να εντείνουν τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Χαμάς και Ισραήλ, προσδίδοντας επιπλέον πολιτική βαρύτητα στις διαμεσολαβητικές τους προσπάθειες.
• Άμεσος τερματισμός της επίθεσης στη Γάζα – Απαίτηση για άμεση κατάπαυση του πυρός, άρση του αποκλεισμού και δημιουργία ασφαλούς διαδρόμου για την είσοδο ανθρωπιστικής βοήθειας, ενδεχομένως υπό αραβοϊσλαμική στρατιωτική προστασία.

Προσδοκίες και ρεαλισμός

Παρά το εύρος των επιλογών, οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι η προοπτική στρατιωτικής αντιπαράθεσης με το Ισραήλ παραμένει μακρινή, καθώς δεν υπάρχει το απαραίτητο επίπεδο ενότητας ούτε προηγούμενο συντονισμένης ένοπλης δράσης. Ωστόσο, τα οικονομικά και διπλωματικά μέτρα θεωρούνται απολύτως εφικτά και ικανά να δημιουργήσουν απτό κόστος για το Τελ Αβίβ.

Ο πρωθυπουργός του Ιράκ, Μοχάμεντ Σιά αλ-Σουντανί, μιλώντας σε αραβικό τηλεοπτικό δίκτυο, τόνισε ότι οι αραβικές και μουσουλμανικές χώρες διαθέτουν «πολλαπλές κάρτες πίεσης» που μπορούν να αξιοποιηθούν για να σταματήσει η ισραηλινή επιθετικότητα, προειδοποιώντας ότι «η επίθεση στο Κατάρ είναι μόνο η αρχή».

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι πολίτες εκφράζουν την ελπίδα για χειροπιαστές αποφάσεις: από το άνοιγμα του Μεθοριακού Σημείου Ράφα και την είσοδο ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα, έως τη δρομολόγηση σχεδίου ανασυγκρότησης της κατεστραμμένης παλαιστινιακής περιοχής. Η λαϊκή απαίτηση είναι ξεκάθαρη: η σύνοδος να ξεπεράσει τα στενά πλαίσια της «συμβολικής καταδίκης» και να μετατραπεί σε εργαλείο δράσης.

Η έκτακτη αυτή σύνοδος αποτελεί τεστ για το κατά πόσο ο αραβοϊσλαμικός κόσμος μπορεί να παρουσιάσει ενιαίο μέτωπο. Το Κατάρ, παρά τον δικό του τραυματισμό από την ισραηλινή επίθεση, επιδιώκει να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ουδέτερος αλλά αποφασιστικός μεσολαβητής, ενισχύοντας παράλληλα το διεθνές του κύρος. Η επιτυχία ή η αποτυχία της συνόδου θα επηρεάσει όχι μόνο τη δυναμική της κρίσης στη Γάζα αλλά και τη μελλοντική ισορροπία ισχύος σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Καθώς οι ηγέτες φτάνουν στη στολισμένη αλλά πληγωμένη Ντόχα, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: θα καταφέρει η αραβοϊσλαμική σύνοδος να επιβάλει το «αναγκαίο σοκ» που θα περιορίσει την ισραηλινή επιθετικότητα; Ή θα προστεθεί σε μια μακρά αλυσίδα συναντήσεων που κατέληξαν σε ανακοινωθέντα χωρίς αντίκρισμα;

Η απάντηση θα κρίνει αν η Ντόχα θα μείνει στην ιστορία ως η σύνοδος που έσπασε το φράγμα των χαμηλών προσδοκιών ή ως ακόμη ένα χαμένο ραντεβού με την ιστορική ευθύνη.

Σπύρος Σιδέρης

Όμως το χτύπημα εγείρει κρίσιμα ερωτήματα: ποιος ήταν ο πραγματικός στόχος, ποιο μήνυμα θέλησε να στείλει το Ισραήλ και τι σημαίνει το γεγονός ότι αρκετά ηγετικά στελέχη της Χαμάς παραμένουν εν ζωή.

Ο Χαλίλ αλ-Χάγια: ο «διαπραγματευτής» που έγινε στόχος

Ο Χαλίλ αλ-Χάγια, γεννημένος στη Γάζα το 1960, ανήκει στη Χαμάς από την ίδρυσή της το 1987. Στα νιάτα του εντάχθηκε στους Αδελφούς Μουσουλμάνους μαζί με τον Ισμαήλ Χανίγια και τον Γιαχία αλ-Σινουάρ. Στη διάρκεια της διαδρομής του συνελήφθη πολλές φορές από τις ισραηλινές αρχές και έχασε μέλη της οικογένειάς του, ανάμεσά τους τον πρωτότοκο γιο του, σε αεροπορικές επιδρομές.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 ο αλ-Χάγια μετακινήθηκε στο εξωτερικό, αναλαμβάνοντας τις διπλωματικές σχέσεις της Χαμάς με τον αραβικό και ισλαμικό κόσμο. Η μόνιμη εγκατάστασή του στο Κατάρ τον μετέτρεψε σε κεντρική φιγούρα για την πολιτική ηγεσία της οργάνωσης. Μετά τον θάνατο του Χανίγια στην Τεχεράνη και του Σινουάρ στη Γάζα, ο αλ-Χάγια θεωρήθηκε ο πιο ισχυρός άνδρας της Χαμάς στο εξωτερικό.

Το χτύπημα στη Ντόχα αποκαλύπτει ότι για το Ισραήλ, η εξόντωση του αλ-Χάγια δεν θα ήταν απλώς ακόμη μια επιχειρησιακή επιτυχία, αλλά μια καίρια πολιτική κίνηση: θα στερούσε από τη Χαμάς τον επικεφαλής των διαπραγματεύσεων για κατάπαυση του πυρός, αλλά και τον σύνδεσμο με το Ιράν, βασικό πάροχο όπλων και χρηματοδότησης.

Ο ρόλος του στη διαπραγμάτευση

Ο αλ-Χάγια υπήρξε ο βασικός διαπραγματευτής της Χαμάς τα τελευταία χρόνια. Συμμετείχε στην εκεχειρία του 2014, ενώ πρόσφατα ηγήθηκε των συνομιλιών στη Ντόχα για την απελευθέρωση Ισραηλινών ομήρων με αντάλλαγμα Παλαιστίνιους κρατούμενους.

Η στόχευσή του από το Ισραήλ έχει διπλή ανάγνωση:

1. Από επιχειρησιακή σκοπιά, το Τελ Αβίβ ήθελε να «αποκεφαλίσει» τον σκληρό πυρήνα της ηγεσίας.
2. Από πολιτική σκοπιά, το πλήγμα στέλνει μήνυμα ότι ακόμη και οι διαπραγματευτές δεν εξαιρούνται αν θεωρηθεί ότι εμποδίζουν την επίτευξη συμφωνίας.

Τα στελέχη που δολοφονήθηκαν

Η Χαμάς έχει ήδη χάσει μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια σχεδόν όλη την παλαιά της φρουρά.

• Ισμαήλ Χανίγια: δολοφονήθηκε τον Ιούλιο του 2024 στο Ιράν. Επικεφαλής του πολιτικού γραφείου της Χαμάς από το 2017, ήταν το πρόσωπο με το οποίο συνομιλούσαν διεθνείς μεσολαβητές.
• Γιαχία αλ-Σινουάρ: σκοτώθηκε στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2024. Είχε οργανώσει την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 και θεωρούνταν ο πιο σκληρός ηγέτης της Χαμάς.
• Μοχάμεντ αλ-Σινουάρ: αδελφός του Γιαχία, σκοτώθηκε τον Μάιο του 2025. Είχε αναλάβει τον στρατιωτικό τομέα στη Γάζα.
• Μοχάμεντ Ντεΐφ: ο θρυλικός επικεφαλής των Ταξιαρχιών αλ-Κασάμ σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή το καλοκαίρι του 2024. Είχε γλιτώσει από επτά προηγούμενες απόπειρες.
• Μαρουάν Ίσα: αναπληρωτής του Ντεΐφ, σκοτώθηκε τον Μάρτιο του 2024. Ήταν από τους βασικούς στρατιωτικούς διοικητές.
• Σάλεχ αλ-Αρουρί: σκοτώθηκε με drone στη Βηρυτό τον Ιανουάριο του 2024. Συνιδρυτής των Ταξιαρχιών αλ-Κασάμ και υπεύθυνος για το δίκτυο της Χαμάς στη Δυτική Όχθη.

Το πλήγμα αυτό έχει αφήσει την οργάνωση αποκεφαλισμένη στρατιωτικά και με τεράστια κενά στην πολιτική ηγεσία.

Ποιοι παραμένουν ζωντανοί

Παρά τις βαριές απώλειες, η Χαμάς εξακολουθεί να έχει ηγεσία, κυρίως στο εξωτερικό:

• Χαλίλ αλ-Χάγια: μέχρι στιγμής παραμένει ζωντανός, αν και ήταν ο βασικός στόχος της επίθεσης στη Ντόχα.
• Χαλίντ Μεσάαλ: 68 ετών, πρώην επικεφαλής του πολιτικού γραφείου. Διαμένει στο Κατάρ και παραμένει μια διεθνώς αναγνωρίσιμη φυσιογνωμία.
• Μοχάμεντ Νταρουίς: ανέλαβε τον ρόλο του προέδρου του Συμβουλίου Σούρα της Χαμάς, την ανώτατη θεσμική αρχή της οργάνωσης.
• Νιζάρ Αουάντ Αλλάχ: παλαιό στέλεχος της Χαμάς, μέλος της πενταμελούς ηγεσίας. Φέρεται να έχει απομακρυνθεί από τη Γάζα πριν τον πόλεμο.
• Ζαχέρ Τζαμπαρίν: υπεύθυνος για το «φάκελο των κρατουμένων» και μέλος της ομάδας διαπραγμάτευσης. Διαμένει επίσης στο Κατάρ.
• Ιζεντίν αλ-Χαντάντ: πλέον κορυφαίος στρατιωτικός διοικητής στη Γάζα μετά τον θάνατο του Μοχάμεντ αλ-Σινουάρ. Θεωρείται ο πιο επικίνδυνος στόχος για το Ισραήλ εντός της Γάζας.

Η ύπαρξη αυτών των στελεχών δείχνει ότι η Χαμάς δεν έχει εξαλειφθεί και εξακολουθεί να διαθέτει πολιτική και στρατιωτική καθοδήγηση, έστω πιο περιορισμένη και διασκορπισμένη.

Γιατί το Ισραήλ στοχεύει το εξωτερικό δίκτυο

Η μεταφορά του πολέμου στο εξωτερικό πεδίο αποτελεί στρατηγική επιλογή. Το Ισραήλ γνωρίζει ότι τα εναπομείναντα ηγετικά στελέχη της Χαμάς στο εξωτερικό –κυρίως στο Κατάρ, στη Συρία και στην Τουρκία– είναι αυτά που συντονίζουν τις διεθνείς σχέσεις, εξασφαλίζουν χρηματοδότηση και διαπραγματεύονται εκεχειρίες.

Η δολοφονία του Χανίγια στο Ιράν και η απόπειρα εξόντωσης του αλ-Χάγια στη Ντόχα δείχνουν πως η ισραηλινή ηγεσία επιδιώκει να καταστήσει τη Χαμάς διεθνώς “ακέφαλη”. Στόχος δεν είναι μόνο να αποδυναμωθεί η στρατιωτική ικανότητα της οργάνωσης στη Γάζα, αλλά και να αποκοπεί από τις διπλωματικές και οικονομικές της πηγές.

Τι σηματοδοτεί η επιβίωση στελεχών

Η Χαμάς βρίσκεται σήμερα σε μια κατάσταση μερικής αποκεφαλίσεως: έχει χάσει σχεδόν όλους τους κορυφαίους στρατιωτικούς της διοικητές και δύο από τις πιο ισχυρές πολιτικές μορφές, όμως εξακολουθεί να έχει μια δομή ηγεσίας, ιδιαίτερα εκτός Γάζας.

Η επιβίωση προσώπων όπως ο αλ-Χάγια, ο Μεσάαλ ή ο Τζαμπαρίν διασφαλίζει ότι η οργάνωση εξακολουθεί να έχει διεθνή παρουσία και φωνή στις διαπραγματεύσεις. Την ίδια στιγμή, η στοχοποίησή τους στέλνει το μήνυμα ότι η ισραηλινή πολιτική δεν αφήνει «ασφαλή καταφύγια».

Το ισραηλινό πλήγμα στη Ντόχα ανέδειξε την κρισιμότητα του Χαλίλ αλ-Χάγια ως βασικού στόχου και την πρόθεση του Ισραήλ να εξοντώσει όλη την παλιά και νέα γενιά ηγετών της Χαμάς. Παρά τις βαριές απώλειες, αρκετά στελέχη παραμένουν ζωντανά, διατηρώντας μια μορφή συνέχειας στην οργάνωση. Αυτό σημαίνει ότι η Χαμάς, αν και αποδυναμωμένη, δεν έχει εξαλειφθεί – και ότι η μάχη ανάμεσα στη στρατιωτική καταστολή και στη διπλωματική διαπραγμάτευση θα συνεχιστεί με αμείωτη ένταση.

Η στιγμή της επίθεσης έχει καταγραφεί σε βίντεο:

Σύμφωνα με αραβικά μέσα ενημέρωσης, οι ανώτατοι ηγέτες της Χαμάς ήταν όλοι παρόντες όταν το κτίριο στο οποίο βρίσκονταν χτυπήθηκε από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή. Μεταξύ των μελών της αντιπροσωπείας που δέχτηκε επίθεση στα κεντρικά γραφεία της Χαμάς στη Ντόχα ήταν ο ηγέτης της Χαμάς στη Γάζα, Χαλίλ αλ-Χάγια 

 Πιστεύεται επίσης ότι ήταν παρόντες στα κεντρικά γραφεία κατά τη διάρκεια της επιδρομής ανώτερα στελέχη της Χαμάς: ο Ζαχέρ Τζαμπαρίν, ο οποίος ηγείται της Χαμάς στη Δυτική Όχθη, ο Μουχάμαντ Νταρουίς, επικεφαλής του Συμβουλίου Σούρα της Χαμάς, και ο Χαλέντ Μασάαλ, επικεφαλής της Χαμάς στο εξωτερικό.

Σύμφωνα με τη Χαμάς υπάρχουν έξι νεκροί, ωστόσο όλη η ηγετική ομάδα της οργάνωσης είναι ζωντανή.

Αντίθετα στο Ισραήλ υπάρχει αισιοδοξία ότι ηγετικά στελέχη της Χαμάς είναι νεκρά

Παλαιστινιακά μέσα ενημέρωσης, που επικαλούνται οι Times of Israel, μεταδίδουν ότι δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν στην ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη Ντόχα, αλλά στα θύματα δεν συμπεριλαμβάνονται ανώτερα στελέχη της Χαμάς.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι νεκροί είναι ο Χιμάμ αλ Χάγια, γιος του ηγέτη της Χαμάς στη Γάζα Χαλίλ αλ Χάγια, και ο Τζιχάντ Λαμπάντ, διευθυντής του γραφείου του Χαλίλ αλ Χάγια.

Aνώτερος αξιωματούχος του Κατάρ κατακεραύνωσε το Ισραήλ για την επιδρομή, λέγοντας ότι η επίθεση συνέβη καθώς η Ντόχα εργαζόταν για την προώθηση του πλαισίου συμφωνίας για τους ομήρους που καταρτίστηκε την περασμένη εβδομάδα από τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ.

Ανώτατη πηγή της Χαμάς είπε στο Al Jazeera πώς ολόκληρη η αποστολή της επιβίωσε της επίθεσης. Την αναφορά επιβεβαιώνει και το πρακτορείο Reuters.

O Ισλαμικός Τζιχάντ, η δεύτερη ένοπλη παλαιστινιακή οργάνωση στη Λωρίδα της Γάζας, καταδίκασε την ισραηλινή επίθεση εναντίον των ηγετών της Χαμάς στην πρωτεύουσα του Κατάρ, την Ντόχα.

«Το γεγονός ότι στοχοποιήθηκε μια σύνοδος των ηγετών της Χαμάς στην πρωτεύουσα του Κατάρ συνιστά κατάφωρη εγκληματική ενέργεια, που παραβιάζει όλους τους κανόνες και τις ανθρώπινες αξίες, καθώς και τους πιο στοιχειώδεις διεθνούς νόμους και κανόνες», ανέφερε σε μια ανακοίνωσή της.

Η αναπληρώτρια γραμματέας Τύπου του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, δήλωσε στο Αλ Τζαζίρα ότι δεν υπάρχει κανένα σχόλιο από την αμερικανική κυβέρνηση αυτή τη στιγμή σχετικά με τις ισραηλινές επιθέσεις στη Ντόχα. Προφανώς, εξακολουθούν να παρακολουθούν την εξέλιξη.

Israel carried out a series of air strikes targeting the leaders of Hamas in Doha city, Qatar. pic.twitter.com/tUwMWS1Sl7

— Eye on Palestine (@EyeonPalestine) September 9, 2025

Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν έσπευσε κι εκείνο, δια του εκπροσώπου του, να καταδικάσει την ισραηλινή επιχείρηση ως «επικίνδυνη παραβίαση του διεθνούς δικαίου».

Σε ανάλογο πνεύμα, διπλωματικός σύμβουλος της ηγεσίας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων καταδίκασε το ισραηλινό χτύπημα ως «προδοτικό», ενώ και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, αποκήρυξε το ισραηλινό πλήγμα ως «κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας» του Κατάρ.

Ανεβάζοντας τους τόνους, η Σαουδική Αραβία καταδίκασε ως «βάναυση» την επίθεση των Ισραηλινών και, προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, προειδοποίησε το Ισραήλ με «σοβαρές συνέπειες», ενώ η σαουδαραβική ηγεσία είχε παράλληλα επικοινωνία και με την ηγεσία του Κατάρ.

«Το Ισραήλ δεν θέλει την ειρήνη, αλλά να συνεχίσει τον πόλεμο», κατήγγειλε το υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας. Σύμφωνα με το τουρκικό ΥΠΕΞ, η ισραηλινή επίθεση φανερώνει τις «επεκτατικές» διαθέσεις της ισραηλινής ηγεσίας η οποία «έχει υιοθετήσει την τρομοκρατία ως κρατική πολιτική».   

Μια ημέρα νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών του Κατάρ είχε καλέσει τη Χαμάς να αποδεχθεί τη νέα αμερικανική πρόταση για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα. Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ είχε, από την πλευρά του, παρουσιάσει αυτήν την πρόταση ως «τελευταία προειδοποίηση» προς τη Χαμάς.  

Στο βίντεο, φαίνονται άνθρωποι να τρέχουν πανικόβλητοι και να φωνάζουν. Το Κατάρ καταδίκασε την επίθεση ως κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας του.