Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τον Ουκρανό πρόεδρο, η αισιοδοξία του βασίζεται στην ενημέρωση που έλαβε από τον γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας, Ρουστέμ Ουμέροφ, ο οποίος τις τελευταίες δύο ημέρες είχε εντατικές συνομιλίες με Αμερικανούς αξιωματούχους στο Παρίσι. Οι συζητήσεις, όπως παραδέχθηκε ο ίδιος ο Ζελένσκι, αφορούσαν «δύσκολα ζητήματα της βασικής αρχιτεκτονικής για τον τερματισμό του πολέμου», με το Κίεβο να καταθέτει εναλλακτικές προτάσεις για την τελική διαμόρφωση του εγγράφου.

• Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα μετατίθεται πλέον αλλού: ποια θα είναι η αντίδραση της Μόσχας. Ο Ζελένσκι προανήγγειλε ουσιαστικά έναν νέο γύρο επαφών μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, υπονοώντας ότι το σχέδιο που συζητήθηκε με την Ουκρανία θα μεταφερθεί –με τροποποιήσεις ή χωρίς– στο Κρεμλίνο. Το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν συνυπέγραψαν τη διακήρυξη Κιέβου–Παρισιού–Λονδίνου για πιθανή ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων στην Ουκρανία αποτελεί ένδειξη ότι η Ουάσινγκτον κρατά αποστάσεις από τις πιο φιλόδοξες ευρωπαϊκές ιδέες.

Ο ίδιος ο Ζελένσκι, άλλωστε, παραδέχθηκε εμμέσως ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει δώσει πράσινο φως για την αποστολή στρατευμάτων. Παρά ταύτα, βρετανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι Γαλλία και Βρετανία εξετάζουν την αποστολή έως 15.000 στρατιωτών στην Ουκρανία, αριθμός σημαντικά χαμηλότερος από προηγούμενες εκτιμήσεις.

Σύμφωνα με τους Times, λιγότεροι από 7.500 θα προέρχονται από τη Βρετανία, γεγονός που αναδεικνύει και τα όρια των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του Λονδίνου, με τον συνολικό αριθμό εκπαιδευμένων στρατιωτών να ανέρχεται σε περίπου 71.000. Το υπόλοιπο βάρος θα αναλάβει η Γαλλία, με ανάπτυξη δυνάμεων κυρίως στη δυτική Ουκρανία.

Ακόμη και αυτό το σενάριο, ωστόσο, χαρακτηρίζεται από στρατιωτικές πηγές ως «αισιόδοξο». Η Γερμανία εμφανίζεται πιο επιφυλακτική, εξετάζοντας το ενδεχόμενο ανάπτυξης δυνάμεων όχι εντός της Ουκρανίας, αλλά σε γειτονικές χώρες, όπως η Πολωνία ή η Ρουμανία. Ο ρόλος των δυτικών στρατευμάτων, σύμφωνα με τα ίδια σενάρια, δεν θα είναι άμεση εμπλοκή στο μέτωπο, αλλά εκπαίδευση των ουκρανικών δυνάμεων και έλεγχος της κατασκευής «προστατευμένων εγκαταστάσεων» αποθήκευσης οπλισμού.

• Σε αυτό το πλαίσιο παρενέβη και ο Φρίντριχ Μερτς, ξεκαθαρίζοντας ότι οποιαδήποτε ανάπτυξη στρατευμάτων μπορεί να γίνει μόνο μετά από κατάπαυση του πυρός και, κυρίως, μόνο με τη συναίνεση της Ρωσίας. Η τοποθέτησή του έθεσε με σαφήνεια τη διαδοχή: πρώτα εκεχειρία, μετά εγγυήσεις ασφαλείας και, τέλος, μακροπρόθεσμη συμφωνία με τη Μόσχα. «Χωρίς τη συγκατάθεση της Ρωσίας, όλα αυτά είναι αδύνατα», παραδέχθηκε, υπονοώντας ότι η απόσταση από ένα τέτοιο σημείο παραμένει μεγάλη.

Η Μόσχα, πάντως, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ, Μαρία Ζαχάροβα, δήλωσε ότι η ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων ή στρατιωτικών υποδομών στην Ουκρανία θα θεωρηθεί επέμβαση και απειλή για τη ρωσική ασφάλεια, προειδοποιώντας ότι τέτοιοι στόχοι θα αντιμετωπιστούν ως «νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι».

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν, τέλος, και οι συνομιλίες στο Παρίσι μεταξύ του εκπροσώπου του Βλαντίμιρ Πούτιν, Κίριλ Ντμίτριεφ, και Αμερικανών αξιωματούχων. Το γεγονός ότι πραγματοποιήθηκαν μετά τις διήμερες επαφές ΗΠΑ–Ουκρανίας ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι στη ρωσική πλευρά παρουσιάστηκε ένα επικαιροποιημένο αμερικανικό σχέδιο, το οποίο ο Ντμίτριεφ μετέφερε στη Μόσχα. Το ερώτημα είναι αν αυτό το σχέδιο περιλαμβάνει στοιχεία που η Ρωσία θεωρεί «τοξικά».

• Οι πρόσφατες κινήσεις των ΗΠΑ, με κρατήσεις ρωσικών δεξαμενόπλοιων και απειλές για νέες δευτερογενείς κυρώσεις, ενδέχεται να λειτουργούν ως μοχλός πίεσης. Παρά ταύτα, ο Ντόναλντ Τραμπ αποφεύγει μέχρι στιγμής τη δημόσια κλιμάκωση απέναντι στη Ρωσία, κρατώντας ανοιχτό το ερώτημα αν πρόκειται για στρατηγική αναμονής ή για προετοιμασία ενός πιο σκληρού παζαριού.

Η απάντηση, όπως όλα δείχνουν, θα δοθεί όχι στο Παρίσι, αλλά στη Μόσχα – και κυρίως στον τρόπο με τον οποίο το Κρεμλίνο θα αντιδράσει σε όσα μετέφερε ο Ντμίτριεφ. Εκεί θα φανεί αν η «τελική φάση» είναι πράγματι κοντά ή αν πρόκειται για έναν ακόμη γύρο διαπραγματευτικής ίντριγκας σε έναν πόλεμο που αρνείται πεισματικά να κλείσει.

Σπύρος Σιδέρης

Επειδή όμως το ταγκό και οι διαπραγματεύσεις χρειάζονται δυο, ο Αμερικανός διαμεσολαβητής, «κάρφωσε» διακριτικά τον Ρώσο ομόλογό του στις διαπραγματεύσεις λέγοντας το μικρό του όνομα, «Κίριλ».

Μετά την επιστροφή του στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Γουίτκοφ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι ένας «κύριος ονόματι Κίριλ» είχε «μεγάλη σχέση» με τη διαμεσολάβηση για τη συμφωνία ανταλλαγής, προκαλώντας τις ερευνητικές ικανότητες των δημοσιογράφων που άρχισαν να αναζητούν σε ποιον ανήκει το τόσο κοινό στη Ρωσία σλαβικό όνομα.

• Κάνοντας την ανάλογη έρευνα και γυρνώντας στην πρώτη θητεία Τραμπ στο Λευκό, κατέληξαν ότι ο «κύριος Κίριλ» ήταν ο Κίριλ Ντμίτριεφ, επικεφαλής του Κρατικού Επενδυτικού Ταμείου της Ρωσίας (RDIF) και στενός συνεργάτης του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Απόφοιτος του Στάνφορντ και του Χάρβαρντ, ο Ντμίτριεφ πέρασε την πρώιμη καριέρα του εργαζόμενος στις εταιρείες McKinsey και Goldman Sachs. Από το 2007 έως το 2011 διηύθυνε το ουκρανικό επενδυτικό ταμείο Icon Private Equity, όπου διαχειρίστηκε περίπου ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων ανήκε στον Βίκτορ Πίντσουκ, γαμπρό του πρώην προέδρου της Ουκρανίας Λεονίντ Κούτσμα.

Ο Πίντσουκ ήταν αυτός που συνέστησε τον Κίριλ Ντμίτριεφ στον επίσης Ντμίτριεφ αλλά χωρίς να έχουν συγγένεια, Βλαντιμίρ, που τότε ήταν επικεφαλής της ρωσικής κρατικής αναπτυξιακής εταιρείας VEB. Το 2011, οι δύο Ντμίτριεφ έπεισαν τον τότε πρόεδρο Ντμίτρι Μεντβέντεφ και τον τότε πρωθυπουργό Βλαντίμιρ Πούτιν να ιδρύσουν ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο με επικεφαλής τον Κίριλ Ντμίτριεφ.

• Ο Ντμίτριεφ έχει στενούς δεσμούς με την οικογένεια Πούτιν. Η σύζυγός του, Νατάλια Πόποβα, ήταν συμμαθήτρια στο κολέγιο και στενή φίλη της μικρότερης κόρης του προέδρου, Κατερίνα Τιχόνοβα, και από το 2012 υπηρέτησε ως αναπληρώτριά της στο ερευνητικό ινστιτούτο Innopraktika Foundation. Ο ίδιος ο Ντμίτριεφ ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου του πετροχημικού κολοσσού Sibur για αρκετά χρόνια μαζί με τον τότε σύζυγο της Τιχόνοβα, Κίριλ Σαμάλοφ.

Ο Ντμίτριεφ έχει επίσης εκτεταμένες διασυνδέσεις στη Μέση Ανατολή. Στους εταίρους του RDIF περιλαμβάνονται τα κρατικά επενδυτικά ταμεία του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ. Στα διοικητικά όργανα και τα συμβούλια αυτών των ταμείων περιλαμβάνονται αρχηγοί κρατών, κυβερνητικοί αξιωματούχοι και συγγενείς τους – πολλοί από τους οποίους βρίσκονται σε τακτική επαφή με τον Ντμίτριεφ.

Το 2017, λίγο πριν από την πρώτη ορκωμοσία του Τραμπ, ο Ντμίτριεφ συναντήθηκε με αξιωματούχους των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και μια ομάδα Αμερικανών επιχειρηματιών στις Σεϋχέλλες. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Έρικ Πρίνς, ιδρυτής της ιδιωτικής στρατιωτικής εταιρείας Blackwater και αδελφός της Μπέτσι ΝτεΒος, την οποία ο Τραμπ διόρισε αργότερα υπουργό Παιδείας.

• Ο ειδικός εισαγγελέας των ΗΠΑ Ρόμπερτ Μιούλερ, ο οποίος διερευνούσε τη ρωσική ανάμιξη στις αμερικανικές εκλογές, υπέδειξε αργότερα ότι η συνάντηση στις Σεϋχέλλες ήταν μία από τις πολλές που είχαν ως στόχο την καθιέρωση παρασκηνιακών επικοινωνιών μεταξύ Ρώσων αξιωματούχων και της επερχόμενης κυβέρνησης Τραμπ.

Λίγο μετά την πρώτη ορκωμοσία του Τραμπ, ο Ντμίτριεφ συναντήθηκε με τον σύμβουλο του Λευκού Οίκου Άντονι Σκαραμούτσι στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός.

Ένα άλλο κοινό σημείο μεταξύ του Ντμίτριεφ και του Γουίτκοφ είναι τα κράτη της Μέσης Ανατολής, τα οποία μεσολάβησαν ενεργά τόσο σε δημόσιες όσο και σε ιδιωτικές ειρηνευτικές πρωτοβουλίες από την έναρξη του πολέμου πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία.

Η Σαουδική Αραβία μεσολάβησε για την απελευθέρωση ξένων μαχητών που είχαν πολεμήσει για την Ουκρανία και είχαν συλληφθεί από τη Ρωσία, ενώ το 2023 φιλοξένησε διεθνή διάσκεψη για την ειρηνευτική διευθέτηση του πολέμου στην Ουκρανία, αν και η Ρωσία δεν συμμετείχε. Τον Δεκέμβριο του 2023, ο Πούτιν επισκέφθηκε τόσο τα ΗΑΕ όσο και τη Σαουδική Αραβία.

Το 2024, το Κατάρ προσπάθησε να μεσολαβήσει σε μια συμφωνία μεταξύ της Ρωσίας και της Ουκρανίας σχετικά με την αμοιβαία προστασία των ενεργειακών υποδομών, προτείνοντας την ασφάλεια των ρωσικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων με αντάλλαγμα τη διασφάλιση του ενεργειακού δικτύου της Ουκρανίας, όμως η συμφωνία τελικά ναυάγησε.

• Τον Αύγουστο του 2024, ο Κίριλ Ντμίτριεφ συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για την ανταλλαγή των κρατουμένων Φόγκελ και Βίνικ, μαζί με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο και πρωθυπουργό Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, χωρίς όμως το αποτέλεσμα που είχαν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ντμίτριεφ-Γουίτκοφ που είχαν εκτός από την απελευθέρωση του Φόγκελ, την απελευθέρωση κι άλλων κρατουμένων μεταξύ των οποίων και του Αλεξάντερ Βίνικ, συνιδρυτή του ανταλλακτηρίου κρυπτονομισμάτων BTC-e, ο οποίος είχε δηλώσει ένοχος για ξέπλυμα χρήματος.

Όμως και ο Στιβ Γουίτκοφ έχει επίσης στενούς δεσμούς στη Μέση Ανατολή, ιδίως με τα κρατικά επενδυτικά ταμεία της περιοχής. Από το 2013 έως το 2023, ήταν συνιδιοκτήτης του ξενοδοχείου Park Lane του Μανχάταν με το εμιρατινό ταμείο Mubadala, προτού το πουλήσει σε ένα ταμείο του Κατάρ.

• Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ, το 2018, λομπίστες που είχαν προσληφθεί από το Κατάρ φέρεται να οργάνωσαν συναντήσεις μεταξύ αξιωματούχων του Κατάρ και 250 «παραγόντων επιρροής του Τραμπ» – συμπεριλαμβανομένου του Γουίτκοφ, ο οποίος εκείνη την εποχή ήταν ακόμη επιχειρηματίας και όχι διπλωμάτης. Το 2024, ο Γουίτκοφ συμμετείχε στο Οικονομικό Φόρουμ του Κατάρ.

Απ΄ότι φαίνεται Ντμίτριεφ και Γουίτκοφ θα έχουν πολλά να κάνουν το επόμενο διάστημα σε ότι αφορά το Ουκρανικό ζήτημα, με τον Αμερικανό διαμεσολαβητή να μιλάει με τα καλύτερα λόγια για τον «Κίριλ». «Ήταν σημαντικός, ήταν ένας σημαντικός συνομιλητής που γεφύρωσε τις δύο πλευρές» δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Γουίτκοφ για τον Ντμίτριεφ μετά την επιστροφή του στην Ουάσινγκτον από τη Μόσχα.