«Το ΣτΕ ενέκρινε το Π.Δ. με το οποίο αποκαθίσταται η αδικία για όσους είχαν οικοδομικές άδειες για τις οποίες είχαν εκκινήσει οι οικοδομικές εργασίες, αλλά είχαν προσβληθεί δικαστικά πριν από τις 11.12.2024 και δεν μπορούσαν να υπαχθούν στην εξαίρεση των αποφάσεων της Ολομέλειας».

Κατά το ΣτΕ, η «επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών προϋποθέτει την ολοκλήρωση περιβαλλοντικού προελέγχου του σχεδίου, που εκπονείται, κατά τα προαναφερόμενα, σε τοπικό επίπεδο, ή, εάν χρειάζεται, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων».

Οπως όμως εξηγεί το Ε΄ Τμήμα που επεξεργάστηκε το επίμαχο Π.Δ., ο μηχανισμός περιλαμβάνει Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), το οποίο χρηματοδοτείται από ποσά περιβαλλοντικού ισοδυνάμου που καταβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι, και επανέκδοση των οικοδομικών αδειών με διαδικασία που διαφοροποιείται ανάλογα με το αν έχει ολοκληρωθεί ή όχι ο φέρων οργανισμός της οικοδομής».

Μάλιστα, ο μηχανισμός περιλαμβάνει την επιλογή των καταλληλότερων μέτρων περιβαλλοντικού ισοδυνάμου από αυτά που προβλέπει ο ν. 5197/2025 σε επίπεδο δημοτικής ενότητας ή, για τα μητροπολιτικά συγκροτήματα Αθήνας και Θεσσαλονίκης, δήμου, τούτο δε βάσει περιβαλλοντικού προελέγχου ή, εφόσον συντρέχει περίπτωση, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Το Ε΄ Τμήμα, επαναλαμβάνοντας νομολογία του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, δέχθηκε ότι «στην περίπτωση εννόμων σχέσεων που έχουν κριθεί αμετακλήτως με δικαστικές αποφάσεις, ο νομοθέτης δεν κωλύεται να ρυθμίσει και πάλι τις σχέσεις αυτές με νέους κανόνες δικαίου, εφόσον αυτοί έχουν γενικό χαρακτήρα και δεν ρυθμίζουν μεμονωμένη σχέση».

Συνεπώς, το σύστημα που εισήχθη με το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος «κρίθηκε ως συμβατό με το Σύνταγμα, διότι η, τυχόν, επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών θα είναι προϊόν νέου διαφορετικού νομοθετικού καθεστώτος, το οποίο δεν αποσκοπεί στην επίλυση συγκεκριμένης διαφοράς, αλλά στη θέσπιση γενικής και αφηρημένης ρύθμισης με κριτήρια αντικειμενικά (ολοκλήρωση ή μη φέροντος οργανισμού κ.λπ.) και απρόσωπα».

Ωστόσο, όπως σημειώνεται, κρίθηκε πως «η τυχόν επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών προϋποθέτει την ολοκλήρωση περιβαλλοντικού προελέγχου του σχεδίου, που εκπονείται, κατά τα προαναφερόμενα, σε τοπικό επίπεδο, ή, εάν χρειάζεται, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων».

Με πληροφορίες από Καθημερινή

Το σχέδιο ΠΔ είχε κατατεθεί στο Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ για νομοπαρασκευαστική επεξεργασία μετά τις αποφάσεις της Ολομέλειας του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου (146, 147, 148, 149/2025) και τώρα δημοσιεύθηκε η 20 σελίδων υπ΄ αριθμ. 135/2025 γνωμοδότηση (προεδρεύουσα η σύμβουλος Επικρατείας Ρωξάνη Γιαννουλάτου και εισηγητής ο πάρεδρος Ανδρέας Σκούφαλος), με την οποία αίρεται η ασάφεια ως προς τη χρήση κινήτρων του ΝΟΚ.

Συνεχίζονται οι εργασίες σε έργα που είχαν εκκινήσει νόμιμα έως και την 11η Δεκεμβρίου 2024

H γνωμοδότηση του ΣτΕ, διασφαλίζει τη συνέχιση των εργασιών σε έργα που είχαν εκκινήσει νόμιμα έως και την 11η Δεκεμβρίου 2024, ενισχύει την ασφάλεια των οικοδομικών αδειών, προβλέπει δίκαιες διαδικασίες αναθεώρησης όπου απαιτείται και εισάγει για πρώτη φορά τον μηχανισμό του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, ως εργαλείου αντιστάθμισης και βιώσιμης αναβάθμισης του οικιστικού περιβάλλοντος.

Αναλυτικότερα, το κείμενο της ανακοίνωσης του ΣτΕ

«Με το 135/2025 πρακτικό επεξεργασίας του Ε΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας (Προέδρος: Ρ. Γιαννουλάτου, Σύμβουλος, Εισηγητής: Α. Σκούφαλος. Πάρεδρος) κρίθηκε νόμιμο σχέδιο προεδρικού διατάγματος, το οποίο καταρτίστηκε ύστερα από τις 146-149/2025 αποφάσεις της Ολομελείας του Δικαστηρίου σχετικά με την αντισυνταγματικότητα του συστήματος κινήτρων του ΝΟΚ. Το σχέδιο διατάγματος καταρτίστηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 5197/2025, με το άρθρο 68 του οποίου θεσπίστηκε μηχανισμός περιβαλλοντικού ισοδυνάμου για την αντιμετώπιση της χρήσης κινήτρων και προσαυξήσεων βάσει οικοδομικών αδειών που είχαν εκδοθεί πριν από την έκδοση των παραπάνω ακυρωτικών αποφάσεων του Δικαστηρίου. Πρόκειται, ιδίως, για τις οικοδομικές άδειες που είτε έχουν ακυρωθεί με δικαστική απόφαση είτε είχαν προσβληθεί μέχρι την 11.12.2024, άρα καταλαμβάνονται από την αντισυνταγματικότητα που διέγνωσε το Δικαστήριο και είναι πολύ πιθανό να ακυρωθούν.

Ο μηχανισμός περιλαμβάνει Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), το οποίο χρηματοδοτείται από ποσά περιβαλλοντικού ισοδυνάμου που καταβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι, και επανέκδοση των οικοδομικών αδειών με διαδικασία που διαφοροποιείται ανάλογα με το αν έχει ολοκληρωθεί ή όχι ο φέρων οργανισμός της οικοδομής. Ο μηχανισμός περιλαμβάνει την επιλογή των καταλληλότερων μέτρων περιβαλλοντικού ισοδυνάμου από αυτά που προβλέπει ο ν. 5197/2025 (άρθρο 68 παρ. 2) σε επίπεδο δημοτικής ενότητας ή, για τα μητροπολιτικά συγκροτήματα Αθήνας και Θεσσαλονίκης, δήμου, τούτο δε βάσει περιβαλλοντικού προελέγχου ή, εφόσον συντρέχει περίπτωση, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Το Ε΄ Τμήμα, επαναλαμβάνοντας νομολογία του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, δέχθηκε ότι, στην περίπτωση εννόμων σχέσεων που έχουν κριθεί αμετακλήτως με δικαστικές αποφάσεις, ο νομοθέτης δεν κωλύεται να ρυθμίσει και πάλι τις σχέσεις αυτές με νέους κανόνες δικαίου, εφόσον αυτοί έχουν γενικό χαρακτήρα και δεν ρυθμίζουν μεμονωμένη σχέση. Κατά συνέπεια, το προπεριγραφόμενο σύστημα, που εισήχθη μετά την έκδοση των παραπάνω ακυρωτικών αποφάσεων του Δικαστηρίου, κρίθηκε ως συμβατό με το Σύνταγμα, διότι η, τυχόν, επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών θα είναι προϊόν νέου διαφορετικού νομοθετικού καθεστώτος, το οποίο δεν αποσκοπεί στην επίλυση συγκεκριμένης διαφοράς, αλλά στη θέσπιση γενικής και αφηρημένης ρύθμισης με κριτήρια αντικειμενικά (ολοκλήρωση ή μη φέροντος οργανισμού κ.λπ.) και απρόσωπα.

Κρίθηκε, όμως, ότι, κατά την έννοια των εξουσιοδοτικών διατάξεων, η, τυχόν, επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών προϋποθέτει την ολοκλήρωση περιβαλλοντικού προελέγχου του σχεδίου, που εκπονείται, κατά τα προαναφερόμενα, σε τοπικό επίπεδο, ή, εάν χρειάζεται, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων».

Το μεγάλο διάστημα (περισσότερο από τέσσερις μήνες) που χρειάστηκε το ανώτατο δικαστήριο για την επεξεργασία του μόλις τεσσάρων σελίδων διατάγματος είναι ενδεικτικό όχι μόνο της σοβαρότητας της υπόθεσης, αλλά κυρίως του πόσο αυτή προβλημάτισε τους δικαστές.

Η δημοσίευση του πρακτικού επεξεργασίας αναμένεται μέσα στις επόμενες ημέρες, αλλά σύμφωνα με πληροφορίες τελικά το Συμβούλιο της Επικρατείας έδωσε το πράσινο φως στο κείμενο που έστειλε το υπουργείο Περιβάλλοντος.

Το διάταγμα έρχεται να εξειδικεύσει τον ν. 5197/25, ο οποίος εκδόθηκε μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ, με τις οποίες ακυρώθηκε η «οριζόντια» εφαρμογή των κινήτρων του οικοδομικού κανονισμού.

Το διάταγμα έρχεται να εξειδικεύσει δύο σημεία του νόμου:

• Το πρώτο αφορά τι νοείται ως «έναρξη εργασιών», καθώς το Συμβούλιο της Επικρατείας ζήτησε να ακυρωθούν όσες άδειες δεν είχαν ξεκινήσει να υλοποιούνται έως τις 11 Δεκεμβρίου 2024.
• Και το δεύτερο αφορά με ποιον τρόπο «κατ’ εξαίρεση» θα παρακάμψουν την απόφαση του ΣτΕ και θα ολοκληρωθούν, όπως είχαν εγκριθεί ορισμένες ειδικές περιπτώσεις.

Η προσθήκη του πρακτικού επεξεργασίας αφορά το δεύτερο θέμα: το «περιβαλλοντικό ισοδύναμο» που σχετίζεται με οικοδομικές άδειες που έχουν ακυρωθεί ή έχουν προσβληθεί δικαστικά (και εκκρεμεί η έκδοση απόφασης), εφόσον έχουν ξεκινήσει οικοδομικές εργασίες έως την 11η Δεκεμβρίου. Και περιπτώσεις για τις οποίες έχει υποβληθεί αίτημα χρηματοδότησης για ένταξη στο Ταμείο Ανάκαμψης ή στο ΕΣΠΑ.

Το διάταγμα ορίζει το ποσό του «περιβαλλοντικού ισοδυνάμου» σημειώνοντας ότι καταβάλλεται σε ειδικό λογαριασμό στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και διατίθεται αποκλειστικά στον δικαιούχο δήμο για την υλοποίηση των δράσεων περιβαλλοντικού ισοδυνάμου. Οι παρεμβάσεις θα γίνονται μέσω ενός «ειδικού σχεδίου» που θα εκπονείται από το ΥΠΕΝ ή τον δήμο ή διά δωρεά μελέτης προς το ΥΠΕΝ και θα εγκρίνεται από το Κεντρικό Πολεοδομικό Συμβούλιο (ΚΕΣΥΠΟΘΑ).

Σύμφωνα με πληροφορίες, η μόνη παρατήρηση του Συμβουλίου της Επικρατείας σε αυτές τις προβλέψεις είναι πριν από το «ειδικό σχέδιο» να προηγείται μια περιβαλλοντική προεκτίμηση –και η έκδοση μιας σχετικής πράξης– αν για αυτά που προβλέπονται στο σχέδιο απαιτείται ή όχι Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ).

Με αυτόν τον τρόπο το ΣτΕ επιτρέπει να χτιστούν τελικά με το επιπλέον ύψος και τα επιπλέον τετραγωνικά όλα τα κτίρια, η ανέγερση των οποίων σταμάτησε λόγω προσφυγής ή δικαστικής απόφασης.

Μια πρόβλεψη που αναμένεται να προκαλέσει πολλούς τριγμούς σε περιοχές όπως ο Αλιμος, η Βάρη – Βούλα – Βουλιαγμένη, η Κηφισιά και η Αθήνα, στις οποίες σταμάτησε διά της δικαστικής οδού ένας αξιόλογος αριθμός οικοδομών. Από την άλλη, το ΥΠΕΝ ελπίζει ότι η καταβολή του «προστίμου» στον δήμο θα μαλακώσει τις αντιδράσεις.

Το δεύτερο σημείο που εξειδικεύει το προεδρικό διάταγμα είναι το πώς νοείται η «έναρξη εργασιών» στις 11 Δεκεμβρίου 2024 («κόκκινη γραμμή» για την εφαρμογή των κινήτρων του ΝΟΚ ή όχι).

Οπως ορίζει το διάταγμα, ως εκκίνηση εργασιών νοείται:

α) Η πραγματοποίηση εργασιών εκσκαφής για την ανέγερση της οικοδομής (ενδεικτικά εργασίες εκσκαφής για αντιστήριξη πρανών ή θεμελίωση) ή σε περίπτωση προσθήκης (για την οποία δεν απαιτείται εκσκαφή) η πραγματοποίηση εργασιών σκυροδέτησης, ο χρόνος πραγματοποίησης των οποίων αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο, ιδίως με αα) τη γνωστοποίηση της έναρξης των εργασιών σε οποιαδήποτε διοικητική αρχή, αβ) την ηλεκτρονική υποβολή Αναλυτικής Περιοδικής Δήλωσης από τον εργοδότη, αγ) αεροφωτογραφίες, αδ) συμβάσεις με βέβαιη χρονολογία που αφορούν στην εκκίνηση οικοδομικών εργασιών ή και σε μεταγενέστερο στάδιο αυτής.

β) Η κατεδάφιση προϋφιστάμενων κτισμάτων εντός του ίδιου ακινήτου, εφόσον δεν είναι προγενέστερη των έξι μηνών από την 11η Δεκεμβρίου.

γ) Η διενέργεια έως την 11η Δεκεμβρίου ανασκαφικών εργασιών της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, στο πλαίσιο υφιστάμενης οικοδομικής άδειας, η οποία αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο μέσο.

To Ε΄ Τμήμα το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε συνταγματικό και νόμιμο το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την έγκριση του Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ) για την αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του ΝΟΚ.

Το σχέδιο ΠΔ αφορά την έγκριση του Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), που στοχεύει στην αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του Νέου Οικοδομικού Κώδικα (ΝΟΚ). Με την απόφαση του ΣτΕ, αίρεται η ασάφεια σχετικά με τη χρήση αυτών των κινήτρων και ενισχύεται η νομική ασφάλεια των οικοδομικών αδειών.

Το ΠΔ διασφαλίζει ότι τα έργα που είχαν ξεκινήσει νόμιμα έως 11 Δεκεμβρίου 2024 μπορούν να συνεχιστούν χωρίς εμπόδια. Παράλληλα, εισάγεται για πρώτη φορά μηχανισμός περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, που λειτουργεί ως εργαλείο αντιστάθμισης και βιώσιμης αναβάθμισης του οικιστικού περιβάλλοντος.

Το σχέδιο ΠΔ υποβλήθηκε στο Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ για νομοπαρασκευαστική επεξεργασία μετά τις αποφάσεις Ολομέλειας (146–149/2025) και έλαβε τη γνωμοδότηση υπ’ αριθμ. 135/2025, που το θεωρεί σύμφωνο με το πνεύμα των προηγούμενων αποφάσεων.

Οι σύμβουλοι Επικρατείας τόνισαν την ανάγκη προελέγχου πριν από την έκδοση οικοδομικής άδειας, ενώ καθορίζεται το ύψος του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, η διαδικασία καταβολής και οι υπόχρεοι. Το ποσό θα κατατίθεται σε ειδικό λογαριασμό στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και θα διατίθεται αποκλειστικά στον αντίστοιχο δήμο για τις δράσεις περιβαλλοντικού ισοδυνάμου.

Μέσω του ΕΣΠΙΑΠ, εξειδικεύονται οι στοχευμένες παρεμβάσεις σε επίπεδο δήμου ή δημοτικής ενότητας. Η εκπόνησή του παρέχει νομική θωράκιση και δυνατότητα χρήσης των κινήτρων του ΝΟΚ χωρίς αλλαγές στην οικοδομική άδεια, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη στην αγορά και την άμεση επανέναρξη της οικοδομικής δραστηριότητας.

Το πλήρες κείμενο της γνωμοδότησης του ΣτΕ αναμένεται να δημοσιευθεί στο προσεχές διάστημα.

Προχτές, 65 βουλευτές της ΝΔ συμμετείχαν σε σύσκεψη με τον Στ. Παπασταύρου και του ζήτησαν, ουσιαστικά, να αποσύρει το ΠΔ για τους μικρούς οικισμούς, με το οποίο επιχειρείται να υλοποιηθεί η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας και να μπουν κανόνες στην ανεξέλεγκτη δόμηση. Εξ αυτών, 20 μίλησαν και μετέφεραν έντονο κλίμα δυσαρέσκειας από τους ψηφοφόρους των περιοχών τους, ο δε Λ. Αυγενάκης παρουσίασε εναλλακτικό ΠΔ που έρχεται σε σύγκρουση με τις αποφάσεις του ΣτΕ και προβλέπει δικαίωμα δόμησης χωρίς όρους και υποδομές. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο υπουργός φέρεται να τους έκλεισε το μάτι, υποσχόμενος να ενσωματώσει τις «παρατηρήσεις» τους σε νέα ρύθμιση που ετοιμάζει.

Το άλλο θέμα είναι η τροπολογία του υπουργείου για το Νέο Οικοδομικό Κανονισμό, μετά την απόφαση του ΣτΕ, που έκρινε αντισυνταγματικές τις διατάξεις για το μπόνους τσιμέντου:

Προσπαθεί να διασώσει τα κίνητρα του ΝΟΚ που απέρριψε το ΣτΕ, αναφέρει σε ανακοίνωση της η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού. «Επιτρέπει, μέσω καταβολής οικονομικού ανταλλάγματος, την ολοκλήρωση κτιρίων με άδειες που ακυρώθηκαν» και «καθοδηγεί τους μελετητές των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να ενσωματώνουν τα (αντισυνταγματικά) κίνητρα του ΝΟΚ στα σχέδια», εξηγεί.

Παράλληλα, εξαιρούνται ευθέως από την ακυρωτική απόφαση του ΣτΕ όλες οι μεγάλες επενδύσεις αλλά και όσες χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η ρύθμιση δεν διευκρινίζει πάντως πώς θα εφαρμοστεί η απόφαση ως προς τις μη υλοποιημένες άδειες.

Σύμφωνα με την συνοδευτική έκθεση, προβλέπονται τα ακόλουθα:

Επιλύεται μια σειρά ζητημάτων που άπτονται της εφαρμογής των κινήτρων του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού, σε εναρμόνιση με τις αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Μέσω των προτεινόμενων ρυθμίσεων, θωρακίζονται οι οικοδομικές άδειες με αποδεδειγμένη έναρξη εργασιών έως την 11η Δεκεμβρίου 2024 και αναθεωρούνται υποχρεωτικά αυτές των οποίων οι εργασίες δεν είχαν εκκινήσει έως την ανωτέρω ημερομηνία. Παράλληλα, εισάγεται το μέτρο του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου για οικοδομικές άδειες στις οποίες έχει γίνει χρήση των κινήτρων του Ν.Ο.Κ., οι οποίες ακυρώνονται με δικαστική απόφαση ή έχουν προσβληθεί με αίτηση ακυρώσεως, ώστε να αποτραπεί η δημιουργία ημιτελών κτισμάτων στον αστικό και περιαστικό ιστό, με συνέπειες στο περιβάλλον και στη δημόσια υγεία και ασφάλεια.

Αντίστοιχα, μέσω του μέτρου του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, εξασφαλίζεται η προστασία των οικοδομικών αδειών οι οποίες συνδέονται με χρηματοδοτικά προγράμματα προκειμένου να αποτραπεί η απώλεια πολύτιμων δημόσιων και Ευρωπαϊκών πόρων και να ενισχυθεί περαιτέρω η χρηματοδοτική αξιοπιστία του Κράτους. Προς πλήρη εναρμόνιση με τη νομολογία, καταργούνται τα κίνητρα και οι προσαυξήσεις του Ν.Ο.Κ. που κρίθηκαν αντισυνταγματικά και ενσωματώνονται στο πολεοδομικό σχεδιασμό τα κίνητρα των οποίων κρίθηκε ως αντισυνταγματική η οριζόντια εφαρμογή τους.

Συνολικώς, με τις προτεινόμενες διατάξεις, επιδιώκεται ο συγκερασμός ασφάλειας δικαίου, της προστασίας των διοικουμένων που οικοδόμησαν βασιζόμενοι στο τότε ισχύον νομοθετικό καθεστώς, καθώς και της υποχρέωσης εναρμόνισης με τη νομολογία του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου.

Όσον αφορά τις αποφάσεις Ολομέλειας του ΣτΕ, κρίθηκε ότι:

α) Το σύστημα των άρθρων του Ν.Ο.Κ., ήτοι της παρ. Ι του άρθρου ΙΟ, της Παρ. 8 του άρθρου 15, της παρ. 2 του άρθρου 19 και της παρ. Ι του άρθρου 25, με τα οποία παρέχονται προσαυξήσεις στον συντελεστή της δόμησης και το ύψος, ως κίνητρα για την ανέγερση κτηρίων, δεν αντίκεινται, κατ’ αρχήν, από μόνα τους, στην παρ. 2 του άρθρου 24 του Συντάγματος. Εντούτοις, τα κίνητρα του Ν.Ο.Κ., λόγω του προέχοντος πολεοδομικού χαρακτήρα τους, δεν μπορούν να υλοποιούνται απευθείας με την έκδοση οικοδομικών αδειών κατ’ εφαρμογή του, αλλά πρέπει να συμπεριληφθούν στον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό, στον οποίο σταθμίζονται οι συνέπειες στο οικιστικό περιβάλλον, λαμβάνοντας υπόψη τη φυσιογνωμία του κάθε οικισμού.

β) Οι προβλέψεις της παρ. 6 του άρθρου ΙΙ του Ν.Ο.Κ. για την προσμέτρηση ή μη στον συντελεστή δόμησης διαφόρων χώρων, θεμιτώς θεσπίζονται οριζοντίως με τον Ν.Ο.Κ., διότι δεν αποτελούν ζήτημα που ανάγεται στον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό. Ωστόσο, είναι αντισυνταγματικός ο μη συνυπολογισμός στον συντελεστή δόμησης των παταριών, του κτίσματος- δώματος έως τριάντα πέντε (35) τετραγωνικών μέτρων (τ.μ.), καθώς και η εξομοίωση της πισίνας με φυτεμένη επιφάνεια. Αντιθέτως, συνταγματικός κρίθηκε ο μη συνυπολογισμός στον συντελεστή δόμησης των έρκερ, ήτοι αρχιτεκτονικών στοιχείων περιορισμένων διαστάσεων και των κλιμακοστασίων που δεν συνιστούν χώρους κατοίκησης, καθώς δεν αυξάνουν την οικιστική πυκνότητα.

γ) Τα αποτελέσματα της αντισυνταγματικότητας δεν καταλαμβάνουν καταρχήν τις οικοδομικές άδειες των οποίων η υλοποίηση έχει αποδεδειγμένα αρχίσει έως και την 11η Δεκεμβρίου 2024, ημερομηνία κατά την οποία το Δικαστήριο ανακοίνωσε το περιεχόμενο των αποφάσεων.

Τα βασικά σημεία της ρύθμισης:

– Η πιστοποίηση του κατά πόσο είχε ξεκινήσει να υλοποιείται μια οικοδομική άδεια στις 11 Δεκεμβρίου με τα κίνητρα του ΝΟΚ (όταν το ΣτΕ εξέδωσε ανακοίνωση σε σχέση με την απόφαση) παραπέμπεται στο μέλλον, μέσω της έκδοσης προεδρικού διατάγματος. Τα κριτήρια αναφέρονται λίγο-πολύ στην απόφαση του ΣτΕ, αλλά έπρεπε να εξειδικευτούν από το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Να σημειωθεί ότι το διάστημα αμέσως μετά την απόφαση του ΣτΕ υπήρξαν καταγγελίες από πολλές περιοχές στην Αττική (λ.χ. Κηφισιά) ότι επιχειρούνταν οι εργασίες να ξεκινήσουν «νύχτα», ώστε να προλάβουν να πιστοποιήσουν την απαιτούμενη πρόοδο.

– Οσες οικοδομικές άδειες με κίνητρα ΝΟΚ δεν είχαν ξεκινήσει να υλοποιούνται έως τις 11 Δεκεμβρίου, θα μπορούν να αναθεωρηθούν, χωρίς επιπλέον κόστος (δεν καταβάλλονται φόροι, παράβολα, εισφορές και κρατήσεις) για να υλοποιηθούν χωρίς τα κίνητρα του ΝΟΚ. Την ίδια ευεργετική διάταξη μπορεί να χρησιμοποιηθεί… και σε όσες οικοδομικές άδειες είχαν εκδοθεί με κίνητρα του ΝΟΚ και ξεκίνησαν να υλοποιούνται, εφόσον αναθεωρηθούν (όχι για αύξηση των κινήτρων, αλλά για οποιαδήποτε αιτία). Πρόκειται για ένα  ξεκάθαρο «δώρο» του υπουργείου Περιβάλλοντος στην κατασκευαστική αγορά.

– Το υπουργείο Περιβάλλοντος προχωρά ένα βήμα παραπέρα, δίνοντας τη δυνατότητα να χτιστούν τα κτίρια για τα οποία υπάρχει ακυρωτική δικαστική απόφαση ή εκκρεμεί η έκδοση δικαστικής απόφασης. Αλλά και όσα έχουν ενταχθεί σε χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης ή το ΕΣΠΑ. Οι ιδιοκτήτες και ο εργολάβος της οικοδομής θα καταθέσουν στο δήμο (μέσω του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων) ένα ποσό που θα οριστεί στη συνέχεια. Τα χρήματα αυτά θα πρέπει να διατεθούν για «πράσινα έργα» (με ένα σχέδιο που έχει τον ευφάνταστο τίτλο Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδύναμου Αναβάθμισης Πόλεων- ΕΣΠΙΑΠ). Ο τρόπος χρήσης των χρημάτων είναι αρκετά διασταλτικός, καθώς μπορεί να αφορά ακόμα και τη βελτίωση υφιστάμενων κοινόχρηστων χώρων, δηλαδή την κάλυψη καθημερινών αναγκών των δήμων. Αυτό σημαίνει ότι οι πολίτες σε περιοχές όπως λ.χ. ο Άλιμος ή η Βάρη-Βούλα- Βουλιαγμένη, που σταμάτησαν μέσω προσφυγών δεκάδες οικοδομικές άδειες, τώρα μπορεί να τις δουν να υλοποιούνται με την επίφαση κάποιου νέου χώρου πρασίνου.

Το ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι η δυνατότητα αυτή παρέχεται όχι μόνο σε περιπτώσεις όπου έχει ολοκληρωθεί ο φέρων οργανισμός του κτιρίου (και είναι όντως ελάχιστες), αλλά και σε περιπτώσεις που δεν έχει ολοκληρωθεί, δηλαδή η κατασκευή βρίσκεται λ.χ. στο επίπεδο… του υπογείου. Η έγκριση τέτοιων περιπτώσεων γίνεται μέσω έγκρισης από τα κεντρικά συμβούλια πολεοδομικών θεμάτων (ΚΕΣΥΠΟΘΑ) και αρχιτεκτονικής (ΚΕΣΑ), δύο αδιαφανή όργανα του υπουργείου Περιβάλλοντος (δεν δημοσιεύουν ούτε ατζέντα, ούτε αποφάσεις), επομένως μπορεί να «διασωθεί» άγνωστος αριθμός αδειών χωρίς κανείς να μάθει την αιτία, πέραν του ορατού αποτελέσματος.

Η ρύθμιση αυτή θα τεθεί στον έλεγχο του ΣτΕ καθώς οι λεπτομέρειές της θα προωθηθούν μέσω προεδρικού διατάγματος. Πάντως με την τροπολογία αναστέλλεται η επιβολή των κυρώσεων για όσες άδειες ακυρώθηκαν, όπως πρόστιμο ανέγερσης και διατήρησης ή απαγόρευση μεταβίβασης.

– Τέλος, εξαιρούνται ευθέως από την ακυρωτική απόφαση του ΣτΕ οικοδομικές άδειες με bonus του ΝΟΚ οι οποίες αφορούν μεγάλες επενδύσεις: ειδικά σχέδια χωρικής ανάπτυξης δημοσίων ή ιδιωτικών ακινήτων (ΕΣΧΑΣΕ και ΕΣΧΑΔΑ), καθώς και Σχέδια Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης (ΣΟΑ), όπως είναι η επένδυση στο Ελληνικό. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι επενδύσεις αυτές, εφόσον είχαν ξεκινήσει πριν από το 2020-2021 (οπότε και θεσμοθετήθηκε από το ΥΠΕΝ η συνδυαστική εφαρμογή των κινήτρων), όπως η μεγάλη επένδυση στο Ελληνικό, δεν είχε συνυπολογίσει την επιπλέον δόμηση που προσέφεραν τα κίνητρα του ΝΟΚ και η οποία προστέθηκε στη συνέχεια ως «δώρο» από την Πολιτεία.Unmute

– Επίσης εξαιρούνται ακίνητα για τα οποία εκδόθηκαν υπουργικές αποφάσεις με τις οποίες θεσπίζονται ειδικές και εντοπισμένες ρυθμίσεις για την προστασία διατηρητέων κτιρίων.

Ο νέος σχεδιασμός βασίζεται σε τρεις άξονες: ασφάλεια δικαίου για όσους έχουν εκδώσει νόμιμες οικοδομικές άδειες, προστασία του περιβάλλοντος χωρίς να ανακόπτεται η οικιστική και οικονομική ανάπτυξη και πλήρη εναρμόνιση με τις αποφάσεις του ΣτΕ, προκειμένου οι ρυθμίσεις να είναι θωρακισμένες απέναντι σε νέες δικαστικές προσφυγές.

Σύμφωνα με την τροπολογία:

• Προστατεύεται το δικαίωμα οικοδόμησης για όσους έχουν ξεκινήσει εργασίες έως τις 11 Δεκεμβρίου 2023, βάσει των υφιστάμενων κινήτρων του ΝΟΚ.
• Παρέχεται άμεση αναθεώρηση αδειών για όσους δεν ξεκίνησαν εργασίες μέχρι τότε, με επιστροφή φόρων, παραβόλων και εισφορών για τα πρόσθετα τετραγωνικά.
• Εισάγεται η έννοια του περιβαλλοντικού ισοδύναμου, ως μηχανισμός αντιστάθμισης περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε δημοτικές ενότητες ή δήμους.
• Καθορίζεται η υποχρέωση καταβολής αντιτίμου από τους κατόχους αδειών με μπόνους δόμησης, με εξαιρέσεις για στρατηγικές επενδύσεις (ΕΣΧΑΣΕ-ΕΣΧΑΔΑ) και διατηρητέα κτίρια.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ερμηνεία της πρόσφατης απόφασης του ΣτΕ, η οποία αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο για νέες τροποποιήσεις του πολεοδομικού σχεδιασμού, επιτρέποντας — υπό προϋποθέσεις — την επαναφορά κινήτρων ύψους και συντελεστή δόμησης.

Η κυβέρνηση προσδοκά ότι με το νέο πλαίσιο θα ανακοπεί η παράλυση στην οικοδομή, θα προστατευθεί το περιβάλλον και θα διασφαλιστεί η νομική σταθερότητα για τους επενδυτές και τους ιδιοκτήτες ακινήτων.

Τι αλλάζει στην οικοδομή μετά την απόφαση του ΣτΕ

Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται οι κινήσεις της κυβέρνησης για την αποκατάσταση της κανονικότητας στον κλάδο της οικοδομής, ο οποίος έχει παραλύσει επί μήνες λόγω της ακύρωσης βασικών κινήτρων δόμησης από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ). Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) προχωρά στην κατάθεση νέας ρύθμισης, η οποία θα ενσωματωθεί σε νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης, αναμένεται να φτάσει στη Βουλή τη μεθεπόμενη εβδομάδα και να ψηφιστεί έως τα τέλη Μαΐου. Στη συνέχεια, μέσω Προεδρικού Διατάγματος, θα περάσει και από τον απαιτούμενο έλεγχο του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου.

Η νέα αυτή νομοθετική πρωτοβουλία επιχειρεί να αποσαφηνίσει τους όρους δόμησης τόσο για όσους πρόλαβαν να ξεκινήσουν εργασίες με βάση τα ισχύοντα μπόνους του ΝΟΚ, όσο και για όσους καλούνται πλέον να συμμορφωθούν με τις αποφάσεις του ΣτΕ, ώστε να εκδώσουν νόμιμες οικοδομικές άδειες.

Στόχος του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και του υφυπουργού Νίκου Ταγαρά είναι να τερματιστεί το κλίμα αβεβαιότητας που έχει παραλύσει την αγορά ακινήτων, όπως καταγράφεται και στα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, με τις οικοδομικές άδειες να σημειώνουν πτώση άνω του 37% τον Ιανουάριο.

Πώς διαμορφώνεται το νέο καθεστώς

Η νέα ρύθμιση προβλέπει διαφοροποιήσεις ανάλογα με την πρόοδο των εργασιών κάθε οικοδομικού έργου:

Άδειες με έναρξη εργασιών έως τις 11 Δεκεμβρίου 2024

Προστατευμένοι παραμένουν οι ιδιοκτήτες που έχουν λάβει οικοδομική άδεια και έχουν ξεκινήσει εργασίες εκσκαφής έως τις 11 Δεκεμβρίου 2024, ημερομηνία δημοσίευσης της περίληψης της κρίσιμης απόφασης του ΣτΕ. Γι’ αυτούς δεν απαιτείται αναθεώρηση της άδειας, καθώς διατηρούν το δικαίωμα να ολοκληρώσουν τα κτίρια με τα μπόνους δόμησης που προβλέπονταν από τον ΝΟΚ, χωρίς να κινδυνεύουν με ακυρώσεις.

Άδειες χωρίς έναρξη εργασιών έως τις 11 Δεκεμβρίου 2024

Για όσους δεν έχουν ξεκινήσει εργασίες μέχρι την παραπάνω ημερομηνία, η νέα νομοθεσία απαιτεί υποχρεωτική αναθεώρηση των οικοδομικών αδειών. Ειδικότερα, θα πρέπει να αφαιρέσουν από τα σχέδιά τους στοιχεία όπως:

• Πατάρια που δεν υπολογίζονται στον συντελεστή δόμησης.
• Δώματα έως 35 τ.μ.
• Πισίνες που είχαν εξομοιωθεί με φυτεμένες επιφάνειες.

Ταυτόχρονα, το ΥΠΕΝ προχωρά σε άμεση κατάργηση των αντίστοιχων διατάξεων του ΝΟΚ, εναρμονιζόμενο πλήρως με τις επιταγές του ΣτΕ.

Σε μια προσπάθεια να ελαφρύνει το βάρος για τους πολίτες που επηρεάζονται, το ΥΠΕΝ προβλέπει την επιστροφή φόρων, παραβόλων και εισφορών που καταβλήθηκαν για τα αφαιρούμενα τετραγωνικά, ενώ οι αναθεωρήσεις των αδειών θα διεκπεραιώνονται κατά προτεραιότητα και χωρίς νέα τέλη.

Το νέο εργαλείο: Περιβαλλοντικό Ισοδύναμο

Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για ιδιοκτήτες που έχουν ξεκινήσει έργα, τα οποία αδρανοποιήθηκαν λόγω δικαστικών προσφυγών, ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Για αυτήν την κατηγορία, η κυβέρνηση εισάγει τον θεσμό του περιβαλλοντικού ισοδύναμου.

Πρόκειται για ένα ειδικό τέλος που θα καταβάλλεται ως αντιστάθμισμα για τα επιπλέον τετραγωνικά που δημιουργήθηκαν με μπόνους δόμησης, προκειμένου να καλυφθεί η περιβαλλοντική επιβάρυνση στην περιοχή. Τα έσοδα θα κατευθυνθούν στο Πράσινο Ταμείο, με σκοπό τη χρηματοδότηση κοινόχρηστων έργων πρασίνου, αστικών αναπλάσεων και άλλων παρεμβάσεων αναβάθμισης.

Το ύψος του περιβαλλοντικού ισοδύναμου θα υπολογίζεται βάσει των τετραγωνικών που ωφελήθηκε κάθε ακίνητο και θα εφαρμόζεται τόσο σε περιπτώσεις ακινήτων που προχώρησαν σε δόμηση όσο και σε άδειες που έχουν ενταχθεί σε χρηματοδοτικά εργαλεία (όπως Ταμείο Ανάκαμψης και ΕΣΠΑ) χωρίς να έχει ξεκινήσει η κατασκευή.

Για την εφαρμογή του μέτρου θεσπίζεται το Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδύναμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), το οποίο θα εκπονείται για κάθε περιοχή όπου εντοπίζεται σχετικό πρόβλημα και θα ορίζει τα απαραίτητα έργα αποκατάστασης.

Τι ισχύει για στρατηγικές επενδύσεις και διατηρητέα

Η νέα ρύθμιση διατηρεί πλήρως τα κίνητρα του ΝΟΚ στις περιπτώσεις:

• Στρατηγικών επενδύσεων μέσω ΕΣΧΑΣΕ και ΕΣΧΑΔΑ, όπως η επένδυση του Ελληνικού.
• Διατηρητέων κτιρίων, όπου η προστασία του αρχιτεκτονικού χαρακτήρα υπερτερεί.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα μπόνους θεωρούνται ειδικές και όχι οριζόντιες ρυθμίσεις και επομένως παραμένουν σύννομες με τη νομολογία του ΣτΕ.

Με το νέο πλαίσιο, το ΥΠΕΝ επιχειρεί να θέσει τέλος στην αναστάτωση που έχει προκαλέσει η κρίση του ΣτΕ στον κατασκευαστικό τομέα. Στοχεύει σε μια λύση που διαφυλάσσει τα συμφέροντα των πολιτών που λειτούργησαν καλή τη πίστει, ενώ ταυτόχρονα θωρακίζει το πολεοδομικό δίκαιο και την προστασία του περιβάλλοντος με νέους, πιο αυστηρούς όρους.

Όπως αναφέρεται στις αποφάσεις της Ολομέλειας του ΣτΕ (146 – 149/2025), με πρόεδρο τον Μιχάλη Πικραμένο και εισηγήτριες τις συμβούλους Επικρατείας Μαρία Σωτηροπούλου και Χριστιάνα Μπολόφη, τα αποτελέσματα της αντισυνταγματικότητας πρέπει να μην καταλάβουν τις οικοδομικές άδειες, των οποίων η υλοποίηση (οικοδομικές εργασίες) έχει αποδεδειγμένα αρχίσει έως και τις 11/12/2024, ημερομηνία κατά την οποία το Δικαστήριο, δια του προέδρου, προέβη σε ανακοίνωση του περιεχομένου της παρούσας απόφασης.

Όπως σημειώνεται ως «έναρξη υλοποίησης των οικοδομικών αδειών νοούνται οι εργασίες εκσκαφής για την ανέγερση της οικοδομής, ο χρόνος πραγματοποίησης των οποίων πρέπει να αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο, όπως, μεταξύ άλλων, α) με τη γνωστοποίηση, καθ΄ οιονδήποτε τρόπο, της έναρξης των εργασιών εκσκαφής σε οποιαδήποτε διοικητική Αρχή και β) με την ηλεκτρονική υποβολή Αναλυτικής Περιοδικής Δήλωσης (ΑΠΔ) από τον εργοδότη στη βάση δεδομένων του ΕΦΚΑ κ.ο.κ., εφόσον η γνωστοποίηση ή η υποβολή των ως άνω στοιχείων γίνει έως και την 11η Δεκεμβρίου 2024».

Ειδικότερα, «δεν αρκούν, η ηλεκτρονική αυτόματη έκδοση της οικοδομικής άδειας και η λήψη αριθμού άδειας, ούτε η ηλεκτρονική ενημέρωση άλλων υπηρεσιών, τα οποία αφορούν μόνον το γεγονός της έκδοσης της άδειας και δεν αποδεικνύουν τον χρόνο έναρξης των οικοδομικών εργασιών», ενώ «εκκρεμείς κατά την 11/12/2024 δίκες δεν καταλαμβάνονται από τον περιορισμό των αποτελεσμάτων της αντισυνταγματικότητας».

Αναλυτικότερα, η Ολομέλεια του ΣτΕ αποφάνθηκε ότι:

«Το σύστημα των διατάξεων του ΝΟΚ (άρθρα 10 παρ. 1, 15 παρ. 8, 19 παρ. 2 και 25 παρ. 1), με τις οποίες παρέχονται προσαυξήσεις στον συντελεστή της δόμησης και το ύψος, ως κίνητρα για την ανέγερση κτιρίων, δεν αντίκειται, κατ’ αρχήν, από μόνο το περιεχόμενο των διατάξεων, στο άρθρο 24 παρ. 2 του Συντάγματος.

Τούτο διότι α) η πραγματοποιούμενη δόμηση, δυνάμει της προσαύξησης του σ.δ., δεν παρίσταται προδήλως υπέρμετρη, ώστε να οδηγεί οπωσδήποτε σε ανεπίτρεπτη συνταγματικά επιδείνωση των όρων διαβίωσης και του περιβάλλοντος, ο δε όρος δομήσεως που αναφέρεται στο ύψος δεν συνιστά, από μόνος του, δυσμενή μεταβολή των συνθηκών και

β) τα κίνητρα συνοδεύονται από τα αντισταθμίσματα της μείωσης της κάλυψης, της δημιουργίας κτιρίων υψηλής ενεργειακής απόδοσης και της αύξησης των κοινόχρηστων χώρων και των χώρων πρασίνου, τα οποία συνιστούν, κατά κοινή πείρα, ευνοϊκά για το περιβάλλον στοιχεία».

Εντούτοις, σημειώνουν οι δικαστές «τα κίνητρα του ΝΟΚ, λόγω του προέχοντος πολεοδομικού χαρακτήρα τους, δεν μπορούν να υλοποιούνται απευθείας με την έκδοση οικοδομικών αδειών που εκδίδονται κατ’ εφαρμογή του ΝΟΚ, αλλά ανήκει στον πολεοδομικό νομοθέτη να τα συμπεριλάβει στον τοπικό σχεδιασμό. Στον τοπικό σχεδιασμό σταθμίζονται οι συνέπειες στο οικιστικό περιβάλλον της περιοχής, όπου τα κίνητρα εφαρμόζονται, με τεκμηρίωση της σχετικής κρίσης επί τη βάσει ειδικής επιστημονικής μελέτης, η οποία καταρτίζεται στο πλαίσιο της διαδικασίας έγκρισης του σχεδιασμού και λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία του κάθε οικισμού. Κατά συνέπεια. το σύστημα των κινήτρων του ΝΟΚ αντίκειται στο άρθρο 24 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος. Τούτο όχι, κατ’ αρχήν, εξαιτίας του περιεχομένου των επίμαχων διατάξεων, οι οποίες δεν είναι, κατά τα ανωτέρω, από μόνες τους αντισυνταγματικές, αλλά για τον λόγο ότι παρέχεται με τις διατάξεις αυτές, απ’ ευθείας στις υπηρεσίες δόμησης, η δυνατότητα να εκδίδουν οικοδομικές άδειες, κατ’ απόκλιση από τους ισχύοντες με βάση το πολεοδομικό καθεστώς κάθε περιοχής όρους δόμησης».

Τι πρέπει να γνωρίζεται εν συντομία:

Ακόμη, κρίθηκε ότι:

«Οι ρυθμίσεις του άρθρου 11 παρ. 6 του ΝΟΚ για την προσμέτρηση ή μη στον συντελεστή δόμησης διαφόρων χώρων των οικοδομών θεμιτώς θεσπίζονται οριζοντίως με τον Οικοδομικό Κανονισμό, διότι δεν αποτελούν ζήτημα που ανάγεται στον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό.

Σύμφωνα με τις δικαστικές αποφάσεις είναι αντισυνταγματικός ο μη συνυπολογισμός στον σ.δ. των παταριών και του κτίσματος έως 35 τ.μ. στο δώμα, καθώς και η εξομοίωση της πισίνας με φυτεμένη επιφάνεια. Αυτά, επομένως, πρέπει να προσμετρώνται στον σ.δ.

Αντιθέτως, είναι συνταγματικός ο μη συνυπολογισμός στον σ.δ. των έρκερ, δηλαδή αρχιτεκτονικών στοιχείων περιορισμένων διαστάσεων, και των κλιμακοστασίων που δεν συνιστούν χώρους κατοίκησης».

Παράλληλα, αναφέρεται ότι το ΣτΕ προέβη σε στάθμιση αφενός του δημοσίου συμφέροντος, και, αφετέρου των αρχών της ασφάλειας δικαίου, της προβλεψιμότητας και της εμπιστοσύνης των διοικουμένων που οικοδόμησαν, εμπιστευθέντες το νομοθετικό καθεστώς και τα θεσπισθέντα κίνητρα του ν. 4067/2012, και που απέκτησαν καλοπίστως εμπράγματα δικαιώματα επί των εν λόγω ακινήτων. Το Δικαστήριο επισήμανε ότι ο λόγος για τον οποίον οι οικείες διατάξεις κρίνονται αντισυνταγματικές στοιχεί προς παγία νομολογία του δικαστηρίου, την οποία ο νομοθέτης δεν έλαβε υπόψη κατά τη θέσπιση του ΝΟΚ (ν. 4067/2012), προκειμένου να διαφυλάξει την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Η αρχή αυτή υπηρετείται όταν η νομολογία των ανωτάτων Δικαστηρίων λαμβάνεται υπόψη κατά τη νομοθέτηση.

Ερωτήματα που ανακύπτουν

Το ΣτΕ απαντά σε ερωτήματα τα οποία ανακύπτουν από το περιεχόμενο των εν λόγω αποφάσεων, που έχουν ως εξής:

Τι ακριβώς κρίθηκε με τις αποφάσεις 146-9/2025 της Ολομέλειας του ΣτΕ;

Κρίθηκε ότι το σύστημα των διατάξεων του ΝΟΚ με το οποίο θεσπίζονται κίνητρα προσαύξησης των όρων δόμησης (συντελεστή δόμησης, ύψους) για την ανέγερση των κτιρίων, θα μπορούσε να εισαχθεί στον πολεοδομικό σχεδιασμό συγκεκριμένων περιοχών ανάλογα με τα ειδικότερα χαρακτηριστικά τους αλλά δεν μπορεί, κατά το Σύνταγμα, να θεσπιστεί με διάταξη γενικής εφαρμογής, όπως στην προκειμένη περίπτωση, διότι αυτό οδηγεί στην ανατροπή του ισχύοντος πολεοδομικού σχεδιασμού κάθε περιοχής.

Είναι η πρώτη φορά που δημοσιεύεται απόφαση του ΣτΕ με τέτοιο περιεχόμενο;

Οι σημερινές αποφάσεις αναφέρονται στο ζήτημα της σχέσης των γενικών οικοδομικών κανονισμών και των ειδικότερων όρων δόμησης της κάθε περιοχής. Παρόμοια ζητήματα έχουν τεθεί πολλές φορές κατά το παρελθόν και το Δικαστήριο δεχόταν πάντοτε ότι υπερισχύουν και εφαρμόζονται οι ειδικότεροι όροι δόμησης κάθε περιοχής, εφόσον είναι περιβαλλοντικά ευμενέστεροι. Το ζήτημα αυτό έχει κριθεί και για διατάξεις του ισχύοντος ΝΟΚ με την 705/2020 απόφαση της Ολομέλειας.

Γιατί πήρε τόσο καιρό να κριθεί η συνταγματικότητα; Ο ΝΟΚ υπάρχει από το 2012.

Κατ’ αρχάς, λόγω της οικονομικής κρίσης υπήρξε καθίζηση στην οικοδομική δραστηριότητα και περιορισμός στην έκδοση οικοδομικών αδειών, με αποτέλεσμα να μην έχουν ανοίξει σχετικές δίκες. Οι οικοδομικές άδειες που οδήγησαν στις σημερινές αποφάσεις της Ολομέλειας εκδόθηκαν το 2022, δηλαδή 10 χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του ΝΟΚ, οι παραπεμπτικές αποφάσεις του Ε΄ τμήματος δημοσιεύθηκαν το 2024, οι υποθέσεις συζητήθηκαν στην Ολομέλεια τον Οκτώβριο του 2024 και το διατακτικό δημοσιεύθηκε δυο μήνες μετά, τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους.

Εκκρεμούν στο ΣτΕ υποθέσεις για τη συνταγματικότητα άλλων οικοδομικών κινήτρων του ΝΟΚ;

Ναι. Εκκρεμούν και άλλες υποθέσεις με οικοδομικές άδειες στις οποίες τίθεται το ζήτημα της αντισυνταγματικότητας άλλων διατάξεων του ΝΟΚ (πχ υπόσκαφα, διεύρυνση υπογείων γκαράζ κλπ).

Ποιον δεσμεύουν οι αποφάσεις τις Ολομέλειας;

Τυπικά μόνο τους διαδίκους των συγκεκριμένων υποθέσεων. Επειδή, όμως, η παρανομία των οικοδομικών αδειών οφείλεται σε αντισυνταγματικότητα του νόμου, οι αποφάσεις αυτές μπορούν να έχουν συνέπειες στη νομιμότητα όλων των αδειών που εκδόθηκαν με βάση τις διατάξεις που κρίθηκαν αντισυνταγματικές. Για τον λόγο αυτό, οι σημερινές αποφάσεις, με ρητή σκέψη τους, περιόρισαν τα αποτελέσματα της αντισυνταγματικότητας. Έτσι, οι άδειες για τις οποίες οι οικοδομικές εργασίες έχουν ξεκινήσει και, πολύ περισσότερο, έχουν ολοκληρωθεί, δεν μπορούν να ακυρωθούν ή να ανακληθούν εξαιτίας της αντισυνταγματικότητας αυτής. Εντούτοις, άδειες οι οποίες είχαν ήδη προσβληθεί στα δικαστήρια έως και τις 11/12/2024, μπορούν να ακυρωθούν για τον λόγο αυτό, έστω και αν είχαν ήδη αρχίσει οι οικοδομικές εργασίες, διότι το αντίθετο θα παραβίαζε το δικαίωμα δικαστικής προστασίας.

Οι άδειες που έχουν εκδοθεί και για τις οποίες υπάρχει ακόμη προθεσμία για δικαστική προσβολή τους κινδυνεύουν;

Οι άδειες για τις οποίες δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη οι οικοδομικές εργασίες μπορούν να ακυρωθούν για τους λόγους που αναφέρονται στις αποφάσεις. Οι άδειες για τις οποίες έχουν ξεκινήσει οι οικοδομικές εργασίες δεν κινδυνεύουν εξαιτίας της εφαρμογής των αντισυνταγματικών κινήτρων του ΝΟΚ, αλλά κινδυνεύουν μόνο εφόσον έχουν άλλες πλημμέλειες.

Τι εννοούμε με τον όρο έναρξη οικοδομικών εργασιών; Πώς αποδεικνύεται αυτή;

Ως έναρξη υλοποίησης των οικοδομικών αδειών νοούνται οι εργασίες εκσκαφής για την ανέγερση της οικοδομής, ο χρόνος πραγματοποίησης των οποίων πρέπει να αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο, όπως, μεταξύ άλλων, α) με τη γνωστοποίηση, καθ΄ οιονδήποτε τρόπο, της έναρξης των εργασιών εκσκαφής σε οποιαδήποτε διοικητική αρχή, β) με την ηλεκτρονική υποβολή Αναλυτικής Περιοδικής Δήλωσης (ΑΠΔ) από τον εργοδότη στη βάση δεδομένων του ΕΦΚΑ κ.ο.κ., εφόσον η γνωστοποίηση ή η υποβολή των ως άνω στοιχείων έχει γίνει έως και την 11η Δεκεμβρίου 2024. Δεν αρκούν, όμως, η ηλεκτρονική αυτόματη έκδοση της οικοδομικής άδειας και η λήψη αριθμού άδειας ούτε η ηλεκτρονική ενημέρωση άλλων Υπηρεσιών, καθώς αφορούν μόνο το γεγονός της έκδοσης της άδειας και δεν αποδεικνύουν τον χρόνο έναρξης των οικοδομικών εργασιών.

Η άδειά μου κρίθηκε αντισυνταγματική από τα δικαστήρια. Έχω δικαίωμα αποζημίωσης;

Όταν προκαλείται ζημία από αντισυνταγματικότητα νόμου υπάρχει κατ’ αρχήν δικαίωμα αποζημίωσης, εφόσον συντρέχουν και οι λοιπές προϋποθέσεις για την αστική ευθύνη του κράτους. Το δικαίωμα για αποζημίωση κρίνεται ανάλογα με τις ειδικότερες περιστάσεις της κάθε υπόθεσης από τα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια.

Το ΣτΕ έλαβε υπόψη του τον αντίκτυπο των αποφάσεων αυτών στις επενδύσεις και στην ασφάλεια των συναλλαγών;

Ναι. Το Δικαστήριο εφάρμοσε τη νομοθεσία που δίνει τη δυνατότητα συνεκτίμησης των συνεπειών της κρίσης περί αντισυνταγματικότητας και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, εξάντλησε τα περιθώρια της νομοθεσίας αυτής για τον περιορισμό της βλάβης που μπορεί να επέλθει από τις αποφάσεις στην οικονομική δραστηριότητα και την ασφάλεια των συναλλαγών.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μάλιστα, ο χρόνος πραγματοποίησής τους «πρέπει να αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο, όπως, μεταξύ άλλων:

• με τη γνωστοποίηση, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, της έναρξης των εργασιών εκσκαφής σε οποιαδήποτε διοικητική αρχή,
• με την ηλεκτρονική υποβολή Αναλυτικής Περιοδικής Δήλωσης (ΑΠΔ) από τον εργοδότη στη βάση δεδομένων του ΕΦΚΑ κ.ο.κ., εφόσον η γνωστοποίηση ή η υποβολή των ως άνω στοιχείων έχει γίνει έως και την 11η Δεκεμβρίου 2024.

Οπως ξεκαθαρίζει το δικαστήριο στην απόφασή του, «δεν αρκούν η ηλεκτρονική αυτόματη έκδοση της οικοδομικής άδειας και η λήψη αριθμού άδειας ούτε η ηλεκτρονική ενημέρωση άλλων Υπηρεσιών, τα οποία αφορούν μόνον το γεγονός της έκδοσης της άδειας και δεν αποδεικνύουν τον χρόνο έναρξης των οικοδομικών εργασιών».

Με τις αποφάσεις 146-9/2025 της Ολομέλειας του ΣτΕ κρίθηκε ότι το σύστημα των διατάξεων του ΝΟΚ, με το οποίο θεσπίζονται κίνητρα προσαύξησης των όρων δόμησης (συντελεστή δόμησης, ύψους) για την ανέγερση των κτιρίων, θα μπορούσε να εισαχθεί στον πολεοδομικό σχεδιασμό συγκεκριμένων περιοχών ανάλογα με τα ειδικότερα χαρακτηριστικά τους, αλλά δεν μπορεί, κατά το Σύνταγμα, να θεσπιστεί με διάταξη γενικής εφαρμογής, όπως στην προκειμένη περίπτωση, διότι αυτό οδηγεί στην ανατροπή του ισχύοντος πολεοδομικού σχεδιασμού κάθε περιοχής.

• Οι εκδοθείσες αποφάσεις δεσμεύουν μόνο τους διαδίκους των συγκεκριμένων υποθέσεων. Ωστόσο, επειδή η παρανομία των οικοδομικών αδειών οφείλεται σε αντισυνταγματικότητα του νόμου, οι αποφάσεις αυτές μπορούν να έχουν συνέπειες στη νομιμότητα όλων των αδειών που εκδόθηκαν με βάση τις διατάξεις που κρίθηκαν αντισυνταγματικές.

Εξαιτίας του λόγου αυτού, στην απόφαση περιορίζονται τα αποτελέσματα της αντισυνταγματικότητας. «Οι άδειες για τις οποίες οι οικοδομικές εργασίες έχουν ξεκινήσει και, πολύ περισσότερο, έχουν ολοκληρωθεί, δεν μπορούν να ακυρωθούν ή να ανακληθούν εξαιτίας της αντισυνταγματικότητας αυτής. Εντούτοις, άδειες οι οποίες είχαν ήδη προσβληθεί στα δικαστήρια έως και τις 11.12.2024, μπορούν να ακυρωθούν για τον λόγο αυτό έστω και αν είχαν ήδη αρχίσει οι οικοδομικές εργασίες διότι το αντίθετο θα παραβίαζε το δικαίωμα δικαστικής προστασίας».

Τι γίνεται με τις άδειες που υπάρχει δυνατότητα δικαστικής προσβολής

Σύμφωνα με τα εκτεθειμένα στην απόφαση του ΣτΕ, «οι άδειες για τις οποίες δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη οι οικοδομικές εργασίες, μπορούν να ακυρωθούν για τους λόγους που αναφέρονται στις αποφάσεις. Οι άδειες για τις οποίες έχουν ξεκινήσει οι οικοδομικές εργασίες δεν κινδυνεύουν εξαιτίας της εφαρμογής των αντισυνταγματικών κινήτρων του ΝΟΚ, αλλά κινδυνεύουν μόνο εφόσον έχουν άλλες πλημμέλειες».

Για τις άδειες που ακυρώθηκαν λόγω της αντισυνταγματικότητας του νόμου, υπάρχει κατ’ αρχήν δικαίωμα αποζημίωσης εφόσον συντρέχουν και οι λοιπές προϋποθέσεις για την αστική ευθύνη του Κράτους. Το δικαίωμα για αποζημίωση κρίνεται κάθε φορά ανάλογα με τις ειδικότερες περιστάσεις της κάθε υπόθεσης από τα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια.

Πάντως, το Συμβούλιο της Επικρατείας στις αιτιάσεις που υπάρχουν ότι δεν έλαβε υπόψη τον αντίκτυπο των αποφάσεων του στον κλάδο των επενδύσεων και την ασφάλεια συναλλαγών, απαντά πως εφάρμοσε τη νομοθεσία που δίνει τη δυνατότητα συνεκτίμησης των συνεπειών της κρίσης περί αντισυνταγματικότητας. Μάλιστα, για τη συγκεκριμένη περίπτωση υποστηρίζει ότι «εξάντλησε τα περιθώρια της νομοθεσίας αυτής για τον περιορισμό της βλάβης που μπορεί να επέλθει από τις αποφάσεις στην οικονομική δραστηριότητα και στην ασφάλεια των συναλλαγών».

Σημειώνεται, πως ενώπιον του ΣτΕ εκκρεμούν και άλλες υποθέσεις οικοδομικών αδειών στις οποίες τίθεται το ζήτημα της αντισυνταγματικότητας άλλων διατάξεων του ΝΟΚ, όπως για παράδειγμα υπόσκαφα και διεύρυνση υπογείων γκαράζ. Αυτές θα δικαστούν ξεχωριστά και δεν καταλαμβάνονται από τις αποφάσεις που δημοσιεύθηκαν σήμερα.

Το σκεπτικό των δικαστών

Στην περίληψη των αποφάσεων που εξέδωσε το ΣτΕ ξεκαθαρίζεται ότι το σύστημα διατάξεων των ΝΟΚ με τις οποίες παρέχονται προσαυξήσεις στον συντελεστή της δόμησης και το ύψος, ως κίνητρα για την ανέγερση κτηρίων, δεν αντίκειται, κατ’ αρχήν, μόνο από το περιεχόμενο τους στο Σύνταγμα.

«Η πραγματοποιούμενη δόμηση, δυνάμει της προσαύξησης του σ.δ., δεν παρίσταται προδήλως υπέρμετρη, ώστε να οδηγεί οπωσδήποτε σε ανεπίτρεπτη συνταγματικά επιδείνωση των όρων διαβίωσης και του περιβάλλοντος, ο δε όρος δομήσεως που αναφέρεται στο ύψος δεν συνιστά, από μόνος του, δυσμενή μεταβολή των συνθηκών. Επιπλέον τα κίνητρα συνοδεύονται από τα αντισταθμίσματα της μείωσης της κάλυψης, της δημιουργίας κτηρίων υψηλής ενεργειακής απόδοσης και της αύξησης των κοινόχρηστων χώρων και των χώρων πρασίνου, τα οποία συνιστούν, κατά κοινή πείρα, ευνοϊκά για το περιβάλλον στοιχεία» σημειώνουν οι σύμβουλοι Επικρατείας.

Ωστόσο, επισημαίνουν πως «τα κίνητρα του Ν.Ο.Κ., λόγω του προέχοντος πολεοδομικού χαρακτήρα τους, δεν μπορούν να υλοποιούνται απευθείας με την έκδοση οικοδομικών αδειών που εκδίδονται κατ’ εφαρμογή του Ν.Ο.Κ., αλλά ανήκει στον πολεοδομικό νομοθέτη να τα συμπεριλάβει στον τοπικό σχεδιασμό, όπου σταθμίζονται οι συνέπειες στο οικιστικό περιβάλλον της περιοχής, όπου τα κίνητρα εφαρμόζονται, με τεκμηρίωση της σχετικής κρίσης επί τη βάσει ειδικής επιστημονικής μελέτης, η οποία καταρτίζεται στο πλαίσιο της διαδικασίας έγκρισης του σχεδιασμού και λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία του κάθε οικισμού» αναφέρουν και καταλήγουν πως το σύστημα των κινήτρων του Ν.Ο.Κ. αντίκειται στο Σύνταγμα.

Η αντισυνταγματικότητα έγκειται στο γεγονός ότι με τις διατάξεις αυτές «παρέχεται απ’ ευθείας στις υπηρεσίες δόμησης, η δυνατότητα να εκδίδουν οικοδομικές άδειες, κατ’ απόκλιση από τους ισχύοντες με βάση το πολεοδομικό καθεστώς κάθε περιοχής όρους δόμησης».

Πατάρια, πισίνες, φυτεμένα δώματα

Κατά το ΣτΕ είναι αντισυνταγματικός ο μη συνυπολογισμός στον συντελεστή δόμησης των παταριών και του κτίσματος έως 35 τ.μ. στο δώμα, καθώς και η εξομοίωση της πισίνας με φυτεμένη επιφάνεια και πρέπει να προσμετρώνται στον σ.δ. Αντιθέτως, είναι συνταγματικός ο μη συνυπολογισμός στον σ.δ. των έρκερ, δηλαδή αρχιτεκτονικών στοιχείων περιορισμένων διαστάσεων, και των κλιμακοστασίων που δεν συνιστούν χώρους κατοίκησης.

Στην ανακοίνωσή του το ΣτΕ επισημαίνει:

«Δυστυχώς, την παραμονή της συνέντευξης δημιουργήθηκε ζήτημα στο δημοσιογραφικό χώρο ως προς το ποιοι δημοσιογράφοι θα παρευρεθούν σε αυτή, εκδόθηκε δε σχετικά ανακοίνωση των διαπιστευμένων συντακτών του υπουργείου Δικαιοσύνης και του Συμβουλίου της Επικρατείας, στην οποία διατυπώνονται αιτιάσεις για τον τρόπο που αντιμετώπισαν το ζήτημα η πρόεδρος και ο γενικός γραμματέας της ΕΣΗΕΑ.

»Ενόψει της εξελίξεως αυτής και προκειμένου να διαφυλαχθεί το κύρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, η συνέντευξη τύπου της 24ης Ιανουαρίου 2025 αναβάλλεται».

Είχε προηγηθεί καταγγελία κατά της ΕΣΗΕΑ από τους διαπιστευμένους δικαστικούς συντάκτες με αφορμή της επιστολή προς τον εκπρόσωπο Τύπου του Συμβουλίου της Επικρατείας Νίκο Σεκέρογλου με την οποία ζητούσε από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο να συμμετέχουν και συντάκτες που καλύπτουν το ρεπορτάζ του Υπουργείου περιβάλλοντος στη συνέντευξη τύπου που θα παραχωρήσει ο Μιχάλης Πικραμένος για το νέο οικοδομικό κανονισμό.

Στην ανακοίνωσή τους οι διαπιστευμένοι του δικαστικού ρεπορτάζ αναφέρουν τα εξής:

Έγινε γνωστό, ότι η πρόεδρος και ο γενικός γραμματέας της ΕΣΗΕΑ Μαρία Αντωνιάδου και Σταύρος Καπάκος, αντίστοιχα, με επιστολή τους προς τον εκπρόσωπο Τύπου του Συμβουλίου της Επικρατείας Νίκο Σεκέρογλου, ζήτησαν κατά την αυριανή (24.1.2025) ενημέρωση του πρόεδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας Μιχάλη Πικραμένου προς τους διαπιστευμένους συντάκτες στο ΣτΕ και στο υπουργείο Δικαιοσύνης, για τις αποφάσεις που θα δημοσιευθούν και αφορούν το Νέο Οικοδομικό Κανονισμό να παραβρεθούν και οι δημοσιογράφοι που καλύπτουν το υπουργείο Περιβάλλοντος.

Οι υπογράφοντες καλύπτουμε το δικαστικό ρεπορτάζ επι δεκαετίες και είναι η πρώτη φορά που δεχόμαστε τόσο μειωτική και απαξιωτική παρέμβαση στο έργο μας, από το συνδικαλιστικό μας σωματείο, την ΕΣΗΕΑ.

Στη μακροχρόνια επαγγελματική πορεία μας, έχουμε δημοσιεύσει και μεταδώσει εκατοντάδες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, ακόμα και για εξαιρετικά εξειδικευμένα θέματα, που έχουν απασχολήσει το πανελλήνιο (μνημόνια, ασφαλιστικό, κ.λπ.).

Η, χωρίς καμία προηγούμενη συνεννόηση με τους διαπιστευμένους δημοσιογράφους στο ΣτΕ, πρωτοβουλία της ΕΣΗΕΑ να ζητήσει από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστηρίο, να συμμετάσχουν και συντάκτες, οι οποίοι δεν καλύπτουν το δικαστικό ρεπορτάζ, σε συνέντευξη Τύπου του ΣτΕ αποτελεί βάναυση προσβολή της επαγγελματικής μας υπόστασης και άνευ προηγουμένου κακοποίηση της επαγγελματικής μας αξιοπρέπειας.»

Το πλήρες κείμενο της ανακοίνωσης του ΣτΕ

«Το Συμβούλιο της Επικρατείας, στο πλαίσιο της διαρκούς προσπάθειας για άμεση και έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σχετικά με το έργο του, έχει κατά τους τελευταίους μήνες επικεντρώσει την προσπάθειά του στη βελτίωση της παρεχόμενης πληροφορίας. Προς το σκοπό αυτό στέλνονται, σχεδόν καθημερινά, ενημερωτικά σημειώματα για τις υποθέσεις που πρόκειται να συζητηθούν ενώπιον του Δικαστηρίου και δελτία Τύπου για τις αποφάσεις που δημοσιεύονται.

Προκειμένου να διευρυνθεί περαιτέρω η ενημέρωση του κοινού και, κατά συνέπεια, να ενισχυθεί η διαφάνεια και η λογοδοσία, το Δικαστήριο αποφάσισε σε υποθέσεις που αφορούν μεγάλο αριθμό προσώπων και ενδιαφέρουν έντονα την κοινή γνώμη, να δημοσιεύεται, μετά το πέρας των διασκέψεων, το διατακτικό της αποφάσεως και να λαμβάνει χώρα συνέντευξη τύπου αμέσως μετά την δημοσίευση της αποφάσεως.

Η πρακτική αυτή εγκαινιάστηκε στις υποθέσεις του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ):

* το διατακτικό των αποφάσεων ανακοινώθηκε δύο, μόλις, μήνες μετά τη συζήτηση των υποθέσεων

* η δημοσίευσή τους προσδιορίστηκε για τις 24.1.2025 και

* προγραμματίστηκε συνέντευξη τύπου την ίδια ημέρα, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στους δημοσιογράφους να υποβάλουν τις ερωτήσεις τους.

Δυστυχώς, την παραμονή της συνέντευξης δημιουργήθηκε ζήτημα στο δημοσιογραφικό χώρο ως προς το ποιοι δημοσιογράφοι θα παρευρεθούν σε αυτή, εκδόθηκε δε σχετικά ανακοίνωση των διαπιστευμένων συντακτών του υπουργείου Δικαιοσύνης και του Συμβουλίου της Επικρατείας, στην οποία διατυπώνονται αιτιάσεις για τον τρόπο που αντιμετώπισαν το ζήτημα η πρόεδρος και ο γενικός γραμματέας της ΕΣΗΕΑ.

Ενόψει της εξελίξεως αυτής και προκειμένου να διαφυλαχθεί το κύρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, η συνέντευξη τύπου της 24ης Ιανουαρίου 2025 αναβάλλεται. Οι αποφάσεις θα δημοσιευθούν, όπως έχει προγραμματισθεί, στις 24.1.2025 και το περιεχόμενό τους θα ανακοινωθεί σε περίληψη με δελτίο Τύπου.

Επισημαίνεται ότι το Δικαστήριο θεωρεί ότι είναι αναγκαία η πληροφόρηση της κοινής γνώμης για το περιεχόμενο των αποφάσεων του και εύχεται οι δημοσιογράφοι να επιλύσουν το συντομότερο τα ζητήματα που έχουν ανακύψει, προκειμένου να προχωρήσει απρόσκοπτα η ενημέρωση των πολιτών προς όφελος του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας».