Ο κ. Χριστοδουλάκης εξηγεί ότι το οικονομικό μοντέλο της χώρας πρέπει να περιλαμβάνει «κατά προτεραιότητα επενδύσεις σε παραγωγή, επιχειρήσεις με εγχώρια προστιθέμενη αξία και κατάρτιση εργαζομένων σε νέες τεχνολογίες».

Μιλά επίσης για την ακρίβεια, την ανάπτυξη του πρωτογενή τομέα και απαντάει στο ερώτημα εάν η χώρα έχει καταστεί μη διακυβερνήσιμη.

Σ’ ό,τι αφορά τη κυοφορία νέων κομμάτων από πρόσωπα όπως οι κ.κ. Σαμαράς και Τσίπρας ο πρώην υπουργός τονίζει: «Γνώμη μου είναι ότι πρώην πρωθυπουργοί μένουν στα κόμματα που τους ανέδειξαν και τα συμβουλεύουν με τις γνώσεις τους – και αυτά με την σειρά τους δεν τους διαγράφουν ή τους απαξιώνουν εκ των υστέρων».

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Χριστοδουλάκη, πρόσφατα ήρθε στη δημοσιότητα μια έρευνα από το Hellenic Observatory του London School of Economics (LSE) που περιγράφει τον μετασχηματισμό της Ελλάδας σε café economy (οικονομία των καφενείων). Έτσι αναφέρεται στη γιγάντωση όλων των δραστηριοτήτων που είναι συναφείς με τον τουρισμό. Αυτό που περιγράφεται στην έρευνα που μπορεί να οδηγήσει μακροχρόνια την οικονομία;

Ο τίτλος καταρχήν είναι πολύ ευρηματικός και μακάρι να μας παρακινήσει να σκεφτούμε τι ακριβώς οικονομία θέλουμε. Όμως, δεν πιστεύω ότι – προς το παρόν τουλάχιστον – αντιπροσωπεύει την ταυτότητα της ελληνικής οικονομίας. Για να μην φτάσουμε μέχρι εκεί, χρειάζεται πάντως να γίνουν πολλά, κατά προτεραιότητα επενδύσεις σε παραγωγή, επιχειρήσεις με εγχώρια προστιθέμενη αξία και κατάρτιση εργαζομένων σε νέες τεχνολογίες. Και τα τρία πρέπει να γίνουν συστηματικά, εκτεταμένα και επίμονα παρά τις αμέτρητες δυσκολίες που θα συναντήσουν.

Το εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα ανέρχεται ενώ της εργασίας συγκριτικά μειώνεται ως μερίδιο του ΑΕΠ

Από την άλλη, ο τουρισμός δεν πρέπει ούτε να υποτιμηθεί δεδομένου ότι συμβάλει ουσιαστικά στην οικονομία της χώρας, ούτε να δαιμονοποιηθεί ότι είναι υπεύθυνος για τον παραγκωνισμό της βιομηχανίας. Την βιομηχανία την έχουν πλήξει εδώ και πολλά χρόνια η γραφειοκρατία και τα εξ αυτής παρελκόμενα, η σπανιότητα γης για εγκαθίδρυση και ένα αδιαφανές σύστημα προμηθειών και εισαγωγικών συμφερόντων που εμφανίζουν πάντα το ξένο προϊόν ως προτιμότερο χωρίς να υπολογίζουν πώς μια στήριξη θα έκανε το εγχώριο μακροχρόνια πιο ανταγωνιστικό.

Ευτυχώς, άλλαξαν οι προτεραιότητες και μπήκαμε επιτέλους στην φάση στήριξης της εθνικής βιομηχανικής πολιτικής, που τόσο απερίσκεπτα η ΕΕ είχε επί δεκαετίες απεμπολήσει. Για παράδειγμα, έκλειναν ναυπηγεία στην Ισπανία και την Ελλάδα για να θησαυρίζουν της Κορέας. Τώρα τα πράγματα φαίνεται να αλλάζουν, ιδίως με αφορμή τα ενεργειακά και τα αμυντικά προγράμματα. Εμείς και στα δύο έχουμε και κίνητρα και αβαντάζ, αρκεί να μην τα κάψουμε στην προθέρμανση, γιατί κάτι τέτοια τα συνηθίζουμε.

-Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, η παραγωγικότητα της εργασίας μειώθηκε κατά 8% μεταξύ 2009-2024 και παραμένει ως σήμερα κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα. Το ίδιο διάστημα οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν ακόμα περισσότερο, από 26% ως 35% συνολικά και κατά 60% στον κλάδο του τουρισμού. Αυτά τα στοιχεία πως μπορεί να τα δει κάποιος; Αν το συνδυάσουμε και με την νομοθετημένη πλέον εργασία των 13 ωρών, τι είδους εργαζόμενους θα έχει αυτή η χώρα στο μέλλον;

Και λίγα λέτε! Ποιο 2009; Εδώ από το 2020 και μέχρι σήμερα, δηλαδή μετά και την κρίση και την πανδημία, η παραγωγικότητα εργασίας έχει μείνει στάσιμη – στην πραγματικότητα μειώθηκε λίγο κατά μέσο όρο. Παρά το Ταμείο Ανάκαμψης, παρά τις ξένες επενδύσεις, παρά τα λόγια τα μεγάλα και τα στρατηγικά σχέδια που μας έλεγε ότι κάνει η κυβέρνηση.

Η ακρίβεια είναι όπως η φουσκοθαλασσιά. Αν δεν την αποφύγεις στην αρχή, θα σε πνίξει. Ο πληθωρισμός άρχισε να εκδηλώνεται πριν την εισβολή στην Ουκρανία. Όμως καμία αντίδραση από την κυβέρνηση

Έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς αποκρυσταλλώνονται όχι μόνο οικονομικά αλλά κυρίως κοινωνικά αυτές οι εξελίξεις. Πρώτον στάσιμη παραγωγικότητα εργασίας σημαίνει στάσιμος μισθός και με πληθωρισμό θα βαίνει μειούμενος σε πραγματική αξία. Δεύτερον, θα ανέρχεται το μερίδιο κερδών έναντι των μισθών πράγμα το οποίο βλέπουμε να κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια. Το εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα ανέρχεται ενώ της εργασίας συγκριτικά μειώνεται ως μερίδιο του ΑΕΠ. Αυτό εξηγεί και το φαινομενικά παράδοξο γεγονός ότι ταυτόχρονα βλέπουμε πιο πολλούς εύπορους να ξοδεύουν πολλά και φτωχούς να δυσκολεύονται όλο και περισσότερο στα λίγα.

Τώρα ειδικά στον τουρισμό είδαμε ότι η πίεση στα ωράρια υπεραπασχόλησης σε συνδυασμό με τις χαμηλές αμοιβές έκαναν πολλούς να μην επιλέξουν να δουλέψουν. Ο κοινός νους εκδικείται την απληστία.

–Ο πρωτογενής τομέας, βρίσκεται σε μια διαρκή κρίση. Σε τεράστιες εκτάσεις στον θεσσαλικό κάμπο, έχουν εγκατασταθεί φωτοβολταϊκά, με αποτέλεσμα να μη καλλιεργούνται και τα κοπάδια με τα ζώα μειώνονται. Αυτό υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστεί;

Για αυτό χρειάζεται η πολιτεία να έχει καταστρώσει και να εφαρμόζει σχέδια γης με προβλεπόμενες χρήσης συγκεκριμένης διάρκειας. Δεν είναι ανάγκη να βάζεις τα φωτοβολταϊκά πάνω από τα πιο εύφορα εδάφη και να πνίγεις τα φυτά. Λύσεις τεχνικές υπάρχουν. Αν έμπαιναν σε απόσταση μεταξύ τους και δύο μέτρα ψηλά, και καλλιέργειες θα γινόταν και ρεύμα θα είχαμε να καταφεύγουν τα ζώα τον χειμώνα σε θερμαινόμενα χειμαδιά.

–Το κερασάκι σε όλα αυτά και προφανώς το κυριότερο για τους πολίτες είναι η ακρίβεια. Φαίνεται ότι είναι συνδυασμός παραγόντων που κρατούν τις τιμές ψηλά. Η αισχροκέρδεια όμως είναι ο βασικός. Κάνει τα στραβά μάτια η κυβέρνηση ή απλά δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει;

Η ακρίβεια είναι όπως η φουσκοθαλασσιά. Αν δεν την αποφύγεις στην αρχή, θα σε πνίξει. Ο πληθωρισμός άρχισε να εκδηλώνεται έντονα από το φθινόπωρο του 2021, δηλαδή πριν την εισβολή στην Ουκρανία και την πυροδότηση έκτοτε της τιμής των καυσίμων. Όμως καμία αντίδραση από την κυβέρνηση. Σε ένα χρόνο από τότε αρχίζει να πέφτει ο γενικός πληθωρισμός, φουντώνει όμως στα τρόφιμα και στα ενεργειακά.

Η χώρα χρειάζεται μια δραστική αναδιάταξη προτεραιοτήτων με έμφαση στην κυβερνησιμότητα υπέρ του δημοσίου καλού

Γιατί άραγε; Μα γιατί σε αυτούς τους κλάδους υπάρχουν ολιγοπωλιακές δομές και είναι ευκολότερη η συμπαιγνία τιμών. Θα μπορούσαν να είχαν ληφθεί στοιχειώδη μέτρα, από την ανάρτηση τιμών παραγωγού έως την σύγκριση τιμών με ευρωπαϊκά σουπερμάρκετ. Έστω 10 δειγματοληπτικοί έλεγχοι με πρόστιμα. Εδώ δύο πρόστιμα πέσανε και την άλλη μέρα οι υπεύθυνοι πήγανε στον Πρωθυπουργό παρακαλώ να καταγγείλουν τον υπουργό που τα έβαλε. Τι συζητάμε τώρα;

Για να μην ανοίξουμε και το στεγαστικό θέμα όπου με το εγκληματικό καθεστώς της Golden Visa πετυχαίνουμε το νταμπλ: και οι τιμές των σπιτιών εκτοξεύονται και οι ελληνικές περιουσίες περιέρχονται σε άγνωστα συμφέροντα.

–Εκτός όμως από τα ζητήματα της οικονομίας, έχουμε και θεσμικά θέματα με αφορμή τη γέννηση κρίσεων που προκλήθηκαν από τεράστια σκάνδαλα, όπως αυτό των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ. Από την άλλη υπάρχει και η διαχείριση του τραγικού δυστυχήματος των Τεμπών. Έχει «καταστεί μη διακυβερνήσιμη», η χώρα όπως είπε σε μια συνέντευξή του ο κ. Βενιζέλος;

Άλλο ένα παράδειγμα κυβερνητικής ανικανότητας που όλα τα κάνει ανάποδα. Αν για λόγους πραγματικού δημοσίου συμφέροντος είχε κάνει τις παρακολουθήσεις στον ΟΠΕΚΕΠΕ και έβρισκε τις συμμορίες των απατεώνων θα σταματούσε την κλοπή κοινοτικών πόρων και θα ενίσχυε τους πραγματικούς αγρότες. Ενώ τώρα παρακολουθούσε ανύποπτους πολίτες και τα πρόστιμα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ από την ΕΕ θα τα πληρώσουν οι φορολογούμενοι.

Πόσο «νέα» μπορεί να είναι κόμματα δύο πρώην πρωθυπουργών, οι οποίοι εδέσποσαν σε ιδιαίτερες περιόδους, διαχειρίστηκαν μεγάλες κρίσεις και διαπραγματεύτηκαν με τις ευρωπαϊκές και υπερατλαντικές κυβερνήσεις ζωτικά ζητήματα της χώρας; 

Πιστεύω λοιπόν πώς η χώρα χρειάζεται μια δραστική αναδιάταξη προτεραιοτήτων με έμφαση στην κυβερνησιμότητα υπέρ του δημοσίου καλού, την λογοδοσία και την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στις ευκαιρίες αντί του νεποτισμού που τείνει να γίνει καθεστώς, (Σημ. nepot=ανιψιός, για να μην ξεχνιόμαστε).

–Η προαναγγελία νέων πολιτικών κομμάτων, πόσο μπορεί να επηρεάσει το σημερινό πολιτικό σκηνικό;  Ήδη στις δημοσκοπήσεις, βλέπουμε ερωτήματα για την επιρροή που μπορεί να έχουν πολιτικά κόμματα υπό τον Αλέξη Τσίπρα και τον Αντώνη Σαμαρά. Από το «παλιό» μπορεί να γεννηθεί κάτι «νέο»;

Συνήθως αποφεύγω να κρίνω τα σχέδια των άλλων, αλλά πόσο «νέα» μπορεί να είναι κόμματα δύο πρώην πρωθυπουργών, οι οποίοι εδέσποσαν σε ιδιαίτερες περιόδους, διαχειρίστηκαν μεγάλες κρίσεις και διαπραγματεύτηκαν με τις ευρωπαϊκές και υπερατλαντικές κυβερνήσεις ζωτικά ζητήματα της χώρας; Γνώμη μου είναι ότι πρώην πρωθυπουργοί μένουν στα κόμματα που τους ανέδειξαν και τα συμβουλεύουν με τις γνώσεις τους – και αυτά με την σειρά τους δεν τους διαγράφουν ή τους απαξιώνουν εκ των υστέρων. Βέβαια εδώ το ΠΑΣΟΚ είχε διαγράψει τον Σημίτη, τι να λέμε τώρα…

-Ειδικότερα για τον Αλέξη Τσίπρα, η προσπάθειά του να «επανέλθει» μέσω ενός βιβλίου, πως σας φαίνεται;

Δικαίωμα του να επιλέγει τον τρόπο επικοινωνίας, αλλά στην συγκεκριμένη περίπτωση κοντεύει να γίνει σίριαλ και τα σίριαλ βλέπονται μόνο αν έχουν όλο και δυνατότερες συγκινήσεις αλλιώς θα το δεις fast-play όταν τελειώσει. Προσωπική μου άποψη είναι ότι θα αρκούσε μια και μόνη συνοπτική διακήρυξη για την κεντρική ιδέα και μετά όσοι ήθελαν θα την αξιολογούσαν θετικά ή αρνητικά και αναλόγως θα εντρυφούσαν στο magnum opus.

-Για την συνεργασία ή τις συμμαχίες των προοδευτικών δυνάμεων τι γνώμη έχετε; Ποιοι μπορούν να συμμετέχουν;

Ανάλογα με το εκάστοτε διακύβευμα και την συγκυρία, με ορισμένα όρια και κριτήρια. Αν πρόκειται για διακυβέρνηση μακράς πνοής πρέπει να είναι πολιτικά σχήματα με συναφείς απόψεις, όχι ίδιες αλλά ούτε και αντιδιαμετρικές.

Έχουμε κόμματα και θεσμούς, που όσο και να τους έχουν στραμπουλήξει μπορούμε να τους αξιοποιήσουμε υπέρ του πολίτη

Για παράδειγμα, όσοι ήθελαν την Ελλάδα εκτός ευρώ και ΕΕ θα είναι εκτός. Για θέματα εθνικής υπόστασης και ασφάλειας, το πλαίσιο πρέπει να είναι ευρύτερο και πάλι όμως αφήνοντας εκτός τους εχθρούς του κοινοβουλευτισμού και της δημοκρατίας.

–Η εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973, σύμφωνα με αναλύσεις ιστορικών μεταξύ άλλων ενέτεινε καταλυτικά την αυξανόμενη έλλειψη πολιτικής νομιμοποίησης της δικτατορίας. Σήμερα, χωρίς προφανώς να γίνονται συγκρίσεις μεταξύ της Δημοκρατίας που ζούμε της δικτατορίας, υπάρχει έλλειψη πολιτικής νομιμοποίησης;

Όσα προβλήματα και να έχει η σημερινή κατάσταση καμία σύγκριση δεν μπορεί να γίνει με την επταετία, γιατί τότε είχαμε κατάλυση πολιτεύματος, εξανδραποδισμό πολιτών και καθεστώς καθολικής βίας, χωρίς καμμιά νομιμοποίηση. Τώρα έχουμε ακόμα την ψήφο μας, έχουμε κόμματα και θεσμούς, που όσο και να τους έχουν στραμπουλήξει μπορούμε να τους αξιοποιήσουμε υπέρ του πολίτη. Αρκεί, βέβαια, να υπάρχει σχέδιο, σοβαρότητα και στρατηγική. Πράγμα καθόλου σίγουρο με τα υπερεγώ και τον ναρκισσισμό που επικρατεί σε πολλές εκφάνσεις της αντιπολίτευσης. Χώρια τα ψώνια που θέλουν να μας σώσουν. Ενώ λοιπόν όντως υπάρχουν πολιτικές κρίσεις που θέτουν ζητήματα νομιμοποίησης, η ιλαροτραγωδία που εκπέμπουν πολλά πρόσωπα και φορείς όταν επιχειρούν να τα εκμεταλλευτούν, τους ξαναδίνει την νομιμοποίηση που πρόσκαιρα απώλεσαν.

Νίκος Παπανδρέου: Η άποψη Χριστοδουλάκη στερείται λογικής, η χρεοκοπία δεν έρχεται σε μήνες, είναι αποτέλεσμα ετών

Ο ευρωβουλευτής με δήλωσή του σημείωσε απαντώντας στα όσα είπε ο πρώην υπουργός της κυβέρνησης Σημίτη:

«Η άποψη του κ. Χριστουδουλάκη στερείται οικονομικής λογικής. Οι χώρες δεν φτάνουν στη χρεωκοπία μέσα σε μήνες και αιφνιδίως. Δυστυχώς, η χρεωκοπία ήταν αποτέλεσμα πολλών ετών πολιτικής και διαχειριστικής ανεπάρκειας. Όσοι λοιπόν κυβέρνησαν, φέρουν την ευθύνη των πράξεων και των παραλείψεων τους, των λόγων τους καθώς και της σιωπής τους.

Το ΠΑΣΟΚ – κατά την άποψη μεγάλου μέρους της ελληνικής κοινωνίας και σίγουρα των ψηφοφόρων και των στελεχών του – κατέβαλλε τιτάνια προσπάθεια να διασώσει την οικονομία από την απόλυτη κατάρρευση με όλες τις τραγικές κοινωνικές συνέπειες που αυτό θα επέφερε. Αυτό επιτελέσθηκε μέσα σε θύελλα πολιτικού τυχοδιωκτισμού και άκρατου λαϊκισμού, που σίγουρα έκανε τον δρόμο μακρύτερο και περισσότερο επώδυνο για όλους τους συμπολίτες μας.

Δεν γνωρίζω σε τι αναφέρεται ο κ. Χριστοδουλάκης όταν επιλέγει να αναφερθεί σε “λιγότερο επώδυνο δρόμο”. Αν όμως πράγματι αυτή είναι η άποψη του, θα πρέπει να του επιτραπεί να την αναπτύξει ελεύθερα. Συνάμα, βέβαια θα έπρεπε και να παραιτηθεί από τα όργανα του κόμματος.»

Η δήλωση Χριστοδουλάκη για τον «λιγότερο επώδυνο δρόμο»

Υπενθυμίζεται ότι ο Νίκος Χριστοδουλάκης, πρώην υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Σημίτη, μιλώντας στο κανάλι One άνοιξε τον ασκό του Αιόλου, στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ, εκφράζοντας την άποψη πως υπήρχε διαφορετικός δρόμος από το μνημόνιο.

«Είναι πάρα πολύ δύσκολη αυτή η συζήτηση και είναι ακόμη πιο δύσκολη στο ΠΑΣΟΚ. Πιστεύω ότι πολλά στελέχη του ΠΑΣΟΚ όντως θυσιάστηκαν για να τραβήξουν το κάρο επάνω. Και ο Βενιζέλος και πολλά άλλα στελέχη. Έδωσαν μάχες γι’ αυτό. Πιστεύω, όμως, ταυτόχρονα, ότι θα μπορούσε να βρεθεί κι άλλος δρόμος, λιγότερο επώδυνος» είπε, μεταξύ άλλων, ο Νίκος Χριστοδουλάκης στην εκπομπή «Στιγμές» στο ΟΝΕ.

Μιλά επίσης για την κρίση στην εύρεση κατοικίας, την αντιμετώπιση του φαινομένου της ακρίβειας και την ανάπτυξη της οικονομίας σε συνδυασμό με το δημογραφικό πρόβλημα.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Χριστοδουλάκη, το μοντέλο ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας παραμένει το ίδιο με εκείνο που μας οδήγησε στην κρίση. Βασίζεται κυρίως στις πωλήσεις κατοικιών και στον τουρισμό. Οδηγούμαστε σε μια νέα οικονομική κρίση;

Το 2010 μπήκαμε στην κρίση, όχι τόσο γιατί δεν είχαμε μεγάλη εσωτερική παραγωγή, αλλά κυρίως επειδή επικρατούσε καταναλωτική υστερία με τις εισαγωγές και τον ιδιωτικό δανεισμό από τις τράπεζες που και αυτές με την σειρά τους έπρεπε να δανείζονται από το εξωτερικό. Όταν λοιπόν στέρεψε η διεθνής ρευστότητα και κανείς δεν δάνειζε φτηνά, χώρες που είχαν είτε μεγάλο εξωτερικό έλλειμμα είτε μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα αντιμετώπισαν την απειλή της κρίσης. Εμείς είχαμε και από τα δύο, και μάλιστα εντεινόμενα από το 2007 και μετά.

Σήμερα δεν έχουμε φτάσει σε παρόμοια επίπεδα απειλής, υπάρχει όμως ένας αδικαιολόγητος εφησυχασμός ότι η οικονομία τρέχει μόνη της και δεν υπάρχει φόβος εκτροχιασμού. Λάθος μέγα! Το εξωτερικό ισοζύγιο διευρύνεται γιατί και πάλι έχουν αυξηθεί οι ακριβές εισαγωγές, ενώ οι εξαγωγές δεν επαρκούν να τις ισορροπήσουν.

–Ο συνδυασμός τουρισμού και πωλήσεων Real-estate έχει προκαλέσει τεράστια κρίση στην εύρεση κατοικίας.

Όντως βλέπουμε να ξετυλίγεται μια κοινωνική κρίση: Πολλά σπίτια «βγαίνουν» από την ελληνική αγορά είτε λόγω τουρισμού και Rbnb είτε λόγω του επαίσχυντου καθεστώτος της Χρυσής Βίζας. Έρχονται από Κίνα, Τουρκία, Ισραήλ κλπ, αγοράζουν σπίτια για να φέρουν δικούς τους επισκέπτες που τους πληρώνουν στην πατρίδα τους και έτσι πρακτικά κάνουν επανεξαγωγή συναλλάγματος. Έτσι προκαλείται μια στεγαστική κρίση που δεν έχει προηγούμενο αλλά η κυβέρνηση την βλέπει ως ψήφο εμπιστοσύνης στην οικονομία!

–Στην απασχόληση τι γίνεται; Είναι καλύτερα τα ή χειρότερα τα πράγματα;  

Τα ποσοστά ανεργίας πέφτουν αλλά συνήθως με θέσεις μερικής απασχόλησης, όχι πλήρους απασχόλησης όπως θα έπρεπε. Παράλληλα, εμφανίζονται μεγάλες ασυμμετρίες μεταξύ προσόντων και αναγκών. Στο μεν ανώτερο επίπεδο ειδίκευσης λείπουν αρκετά άτομα με εξελιγμένες γνώσεις πληροφορικής, μηχανικής και μαθηματικών που χρειάζονται για να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν τις νέες δυνατότητες σε Τεχνητή Νοημοσύνη, νέα βιομηχανική παραγωγή και περιβαλλοντικές επενδύσεις.

Yπάρχει ένας αδικαιολόγητος εφησυχασμός ότι η οικονομία τρέχει μόνη της και δεν υπάρχει φόβος εκτροχιασμού. Λάθος μέγα!

Από την άλλη υπάρχουν μαζικές ελλείψεις σε μεσαία τεχνικά στελέχη, απλούστατα γιατί τις τελευταίες δεκαετίες η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση έχει μείνει πολύ πίσω. Εκεί θα χρειαζόταν μια μεγάλη τομή, αλλά κανείς δεν δίνει την σημασία που πρέπει στην εκπαίδευση. Εδώ τα περισσότερα πανεπιστήμια είναι κλειστά επί δύο μήνες και όλοι το έχουν συνηθίσει …

–Το άλλο μείζον πρόβλημα είναι η ακρίβεια. Φαίνεται τελικά ότι δεν λειτουργεί ο ανταγωνισμός. Φαίνεται επίσης ότι όσο και να ψάχνουν οι καταναλωτές φθηνότερα προϊόντα δεν βρίσκουν. Τα καρτέλ, φαίνεται ότι δουλεύουν μια χαρά…

Στην ακρίβεια πρέπει να επιτίθεσαι όταν πρωτοεμφανίζεται, γιατί αλλιώς παγιώνεται και οι τιμές δεν πέφτουν πλέον. Εδώ η κυβέρνηση αδράνησε για μεγάλο χρονικό διάστημα και τώρα που επιχειρεί παρεμβάσεις και πρόστιμα, τα περιθώρια επιτυχίας έχουν στενέψει.

Εκτός όμως από τα προϊόντα και τα σούπερ μάρκετ, υπάρχουν και άλλες δεξαμενές ακρίβειας για τις οποίες επίσης πρέπει να οργανωθούν μεγάλες παρεμβάσεις: Ένας παράγοντας είναι η διαρκής ανατίμηση των παρεχόμενων υπηρεσιών τηλεπικοινωνίας στην Ελλάδα. Τα στοιχεία της Eurostat φέρνουν την χώρα μας να είναι κατά 75% ακριβότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ανάλογα συνέβαιναν έως πέρυσι με το ηλεκτρικό ρεύμα, να δούμε πώς θα πάνε φέτος τα χρωματιστά τιμολόγια και θα επανέλθουμε. Ο τρίτος τομέας όπου σημειώθηκαν εξωφρενικές ανατιμήσεις είναι τα αστικά ακίνητα, όπως είπαμε προηγουμένως. Οι τιμές αγοράς και ενοικίων διογκώθηκαν πέραν πάσης λογικής και αυτές με την σειρά τους τροφοδότησαν ανοδικές τάσεις σε όλη σχεδόν την οικονομία.

–Η ανάπτυξη τελικά πως θα έρθει; Από τι εξαρτάται και τι οφείλει να κάνει η κυβέρνηση που δεν κάνει;

Θα έρθει με πραγματικές επενδύσεις που δημιουργούν γνώση και απασχόληση, χωρίς να καταστρέφουν το περιβάλλον. Με ενίσχυση κλάδων με μεγάλη εγχώρια προστιθέμενη αξία. Για παράδειγμα, όταν βάζουμε αιολικά πάρκα να μην φέρνουμε όλο τον εξοπλισμό από την Γερμανία, αλλά να παράγουμε εδώ έλικες, μπαταρίες και  πίνακες ελέγχου. Να δημιουργήσουμε επαρκή δίκτυα μεταφοράς για να μπορεί να αποκεντρωθεί η παραγωγή ενέργειας και να διοχετεύεται όπου υπάρχει ζήτηση χωρίς να χάνεται άσκοπα.

Στην ακρίβεια πρέπει να επιτίθεσαι όταν πρωτοεμφανίζεται, γιατί αλλιώς παγιώνεται και οι τιμές δεν πέφτουν πλέον

Κρίσιμη προϋπόθεση είναι να φτιάξουμε σύγχρονες και ασφαλείς μεταφορές, ιδιαίτερα στον σιδηρόδρομο. Υπάρχουν επαρκή κεφάλαια στο Ταμείο Ανάκαμψης. Σε συνδυασμό με σύγχρονες βιομηχανικές περιοχές θα μπορούσαμε να αποκτήσουμε μια ισχυρή ελληνική μεταποίηση. Και μετά όλα θα είναι ευκολότερα.

–Και μελλοντικά προβλήματα για τα οποία δεν υπάρχει κάποιο εμφανές σχέδιο πως θα λυθούν; Ο πληθυσμός μειώνεται συνεχώς. Νέοι φεύγουν στο εξωτερικό και είναι άγνωστο αν και πότε θα γυρίσουν. Εθνικό σχέδιο για το δημογραφικό πως θα δημιουργηθεί;

Δεν αρκεί να μοιράζεις μόνο επιδόματα. Το δημογραφικό θα ανακάμψει μόνο αν δούμε μια νέα στρατηγική διευκόλυνσης ή προικοδότησης νέων ζευγαριών με κατοικία, εργασιακή στήριξη με κίνητρα εξέλιξης αλλά και παιδικούς σταθμούς στην δουλειά. Και πάλι όμως δεν φτάνουν γιατί πλέον ο πληθυσμός έχει πάρει την κατηφόρα και χρειάζεται 50 χρόνια να ανακάμψει.

Για αυτό θα χρειαστούμε να ενισχυθεί ο γηγενής πληθυσμός με οικονομικούς μετανάστες. Πολλοί νομίζουν ότι υποχρεωτικά αυτοί θα είναι ανειδίκευτοι και δεν θα μπορέσουν να προσαρμοστούν. Αν όμως γίνει οργανωμένα, η Ελλάδα μπορεί να προσελκύσει καταρτισμένους μετανάστες από διάφορες χώρες και να μπουν σε διαδικασία ταχείας ενσωμάτωσης σε όλα τα επίπεδα. Από την φορολογία και την στράτευση έως τα δημόσια αξιώματα και την πολιτική. Αλλιώς θα μένουμε σε μια γυάλα εθνικής καθαρότητας, αλλά θα είμαστε όλο και λιγότεροι!

-Να πάμε και στην πολιτική. Το ΠΑΣΟΚ γιατί δεν κερδίζει όσο ίσως αναμένουν κάποιοι;

Στην χώρα μας, το πιο θεαματικό παράδειγμα μετεωρικής ανόδου στο πολιτικό στερέωμα ήταν η περίοδος του ΣΥΡΙΖΑ από το 2012 έως το 2019. Ξέρουμε όλοι πόσο άντεξε και βλέπουμε τώρα πώς καταλήγει.  Γρήγορες δόξες, γρήγορες απογοητεύσεις.  Για αυτό, και σε αντίθεση με τον Μίλτο Τεντόγλου που λέει ότι θα παρατήσει το άλμα εις μήκος και θα κάνει επί κοντώ, εμείς στο ΠΑΣΟΚ θα συνεχίσουμε το απλό άλμα με μετριοπάθεια και θα χτίζουμε σταδιακά την επιρροή μας. Ειδικά μέχρι τις Ευρωεκλογές θα κάνουμε και μεγάλη εξάσκηση στο μετ’ εμποδίων γιατί βλέπω πολύς αχός να ακούγεται εναντίον του ΠΑΣΟΚ από πολλές μπάντες. Προφανώς θα ενοχλούσε πολλούς η κατάκτηση της δεύτερης θέσης και έχουν βαλθεί να την κοντύνουν. Κουράζονται.

–Τις εξελίξεις στον ΣΥΡΙΖΑ πώς τις βλέπετε; Μπορεί να έχει μέλλον ένα κόμμα που βρίσκεται σε συνεχή κρίση;

Τα διαβάζω αλλά αφορά πρωτίστως τους ίδιους πώς θα βγουν από την κρίση και τι θα κάνουν στο μέλλον. Το χειρότερο στην πολιτική είναι να νομίσεις ότι μια ευνοϊκή συγκυρία που σε φέρνει σε πλεονεκτική θέση θα κρατήσει για πάντα και εσύ μπορείς να επαναπαύεσαι. Επιπλέον θεωρώ ότι οι μεγάλες περιπέτειες του 2015 που λίγο έλειψε να βγάλουν την Ελλάδα από το Ευρώ και ίσως την ΕΕ, δεν έχουν ακόμα απαντηθεί πειστικά, ούτε φαίνεται όλοι να τις απαρνήθηκαν. Ποιος τις σχεδίασε, πού στηρίχτηκαν, ποιος ήταν ο ρόλος των ξένων παραγόντων, γιατί υποκύψαμε στο Υπερταμείο και όλα τα συναφή.

–Μέσα σ’ όλα αυτά οι ευρωεκλογές φαίνεται ότι θα οδηγήσουν σε αύξηση των δυνάμεων της δεξιάς και της ακροδεξιάς σε όλη την Ευρώπη. Μήπως το ίδιο θα συμβεί και στην Ελλάδα;

Μα έχει ήδη συμβεί με τις περυσινές εκλογές και κάμποσα κόμματα ερίζουν πλέον ότι είναι τα καθαρόαιμα δεξιά  και ακροδεξιά σχήματα. Γεννιούνται όμως και νέες μορφές εκδήλωσης των τάσεων αυτών, εκτός από την κλασσική ρητορική και τα πολιτικά συνθήματα. Εσχάτως βλέπουμε να ξεδιπλώνεται και ένα βαθύτερο μέτωπο του φανατικού κλήρου εναντίον της πολιτικής αντιπροσώπευσης που θα ήταν αδιανόητο πριν λίγα χρόνια. Όσο και να είναι μειοψηφικά αυτά τα φαινόμενα, παρέχουν μια νέου τύπου κάλυψη στον πυρήνα της ακραίας πολιτικής που στερεώνεται όχι μόνο ιδεολογικά αλλά επίσης κοινωνικά και θεσμικά. Ένα είδος «κληρικανικού εθνικισμού» που ήδη γνωρίζει μεγάλη άνθιση στις ΗΠΑ και περιμένει την νέα βασιλεία του Τραμπ για να κυριαρχήσει.

Πολύ φοβάμαι ότι στις ευρωεκλογές θα ενισχυθούν παρόμοια φαινόμενα σε όλη την Ευρώπη και στην χώρα μας. Για να τα αντιμετωπίσουμε χρειάζεται όχι μόνο να εκφωνούμε αντιδεξιά συνθήματα, αλλά να δουλέψουμε με σοβαρότητα για να διορθώσουμε πραγματικά προβλήματα. Και είναι πολλά.