Το περιστατικό σημειώνεται περίπου ένα μήνα μετά την έναρξη του πολέμου, που ξέσπασε μετά από ισραηλινοαμερικανική επίθεση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.

Ο πύραυλος έπληξε το χωριό Εσθαόλ, κοντά στο Μπέιτ Σεμές, όπου νωρίτερα είχαν σκοτωθεί εννέα άτομα, ανάμεσά τους τέσσερα παιδιά, από προηγούμενη επίθεση ιρανικού πυραύλου.

Ο ισραηλινός στρατός χαρακτήρισε το περιστατικό ως «άμεση πρόσκρουση». Η MDA διευκρίνισε ότι οι τραυματισμοί προήλθαν «από θραύσματα και το ωστικό κύμα».

Εικόνες που δημοσίευσε το Γαλλικό Πρακτορείο δείχνουν έναν τεράστιο κρατήρα διαμέτρου αρκετών μέτρων, περιτριγυρισμένο από συντρίμμια, ενώ τουλάχιστον δώδεκα οχήματα υπέστησαν ζημιές ή καλύφθηκαν με εκτιναγμένο χώμα.

Οι διασώστες και οι δυνάμεις ασφαλείας επιχειρούν γύρω από ένα σπίτι που καταστράφηκε ολοσχερώς, αφήνοντας μόνο ένα γυμνό κουφάρι, ενώ τα κεραμίδια σκορπίστηκαν σε μεγάλη απόσταση.

Ο εκπρόσωπος του ισραηλινού στρατού, αντισυνταγματάρχης Ναντάβ Σοσάνι, κατήγγειλε στο X ότι “το σπίτι μιας οικογένειας στο Εσθαόλ καταστράφηκε από ιρανικό πύραυλο. Αυτό δεν είναι βάση ούτε στρατιωτικός στόχος. Είναι ένα σπίτι“.

Σύμφωνα με τον Οχάντ Μογιάλ, διοικητή της περιοχής της Ιερουσαλήμ και υπεύθυνου για την παθητική άμυνα, τα κτίρια γύρω από τον κρατήρα υπέστησαν «σημαντικές ζημιές», ενώ πιο μακριά παρατηρήθηκαν «πιο ελαφρές ζημιές».

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, συνεχίζεται με αμοιβαίες επιθέσεις: τα κοινά πλήγματα ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν και η αντίστοιχη αντίδραση της Τεχεράνης με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, στοχεύοντας το Ισραήλ και γειτονικές χώρες.

Το βίντεο, που δημοσιοποιήθηκε από συνεργάτη του πρωθυπουργού στα social media, παρουσιάζει τον Νετανιάχου να πετυχαίνει τους στόχους, σε μια κίνηση που ερμηνεύεται ως συμβολικό μήνυμα για τις επιχειρήσεις του Ισραήλ εναντίον των βασικών αντιπάλων του στην περιοχή.

Σήμερα, το Ισραήλ εξαπέλυσε νέο κύμα επιθέσεων στην Τεχεράνη. Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε νέα σειρά επιθέσεων στην Τεχεράνη, αφού στόχευσε μια υπόγεια εγκατάσταση που ανήκει στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στην ιρανική πρωτεύουσα.

Ο στρατός «έχει ξεκινήσει ένα κύμα επιθέσεων εναντίον στόχων του ιρανικού τρομοκρατικού καθεστώτος στην Τεχεράνη», ανέφερε ανακοίνωση.

Οι ισραηλινές δυνάμεις δήλωσαν επίσης ότι στόχευσαν ένα «συγκρότημα έρευνας και ανάπτυξης όπλων» που χρησιμοποιούν οι Φρουροί της Επανάστασης, όπου διεξήχθησαν «δοκιμές που σχετίζονται με την ανάπτυξη και παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων».

Η ανακοίνωση έρχεται λίγες ώρες μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών μεταξύ Ιρανών και Αμερικανών αξιωματούχων στη Μουσκάτ, χθες Παρασκευή.

Αμφότερες οι πλευρές δεσμεύτηκαν για την πραγματοποίηση περαιτέρω συνομιλιών.

Μιλώντας στη δημόσια τηλεόραση της χώρας του αργά χθες το απόγευμα από την πρωτεύουσα του σουλτανάτου, Μουσκάτ, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί έκανε λόγο για «ένα καλό ξεκίνημα των διαπραγματεύσεων».

Οι δύο αντιπροσωπείες θα επιστρέψουν στις χώρες τους για να ενημερώσουν τις πολιτικές ηγεσίες, ανέφερε ο Ιρανός αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι υπάρχει βούληση για συνέχιση των συνομιλιών. Δεν είχε υπάρξει μέχρι χθες το βράδυ επίσημη αντίδραση από αμερικανικής πλευράς.

Σπύρος Σιδέρης

Κι όμως, πίσω από την πολεμική ρητορική και τις ιδεολογικές γραμμές, το ερώτημα παραμένει: είναι πραγματικά αδύνατο να πειστεί η ισραηλινή κοινωνία να αποδεχθεί ένα παλαιστινιακό κράτος – ή μήπως υπάρχουν όροι υπό τους οποίους αυτό μπορεί να συμβεί;

Μια κοινωνία διαμορφωμένη από 75 χρόνια φόβου

Για δεκαετίες, μεγάλα τμήματα της ισραηλινής κοινής γνώμης εκτέθηκαν σε μια συνεχόμενη καμπάνια φόβου και δαιμονοποίησης απέναντι στην παλαιστινιακή κρατική υπόσταση.

Από το Σχέδιο Διαμελισμού του 1947, μέχρι τις κυβερνήσεις της δεξιάς μετά το 1977 και την άνοδο του κινήματος των εποίκων, η πολιτική ηγεσία επένδυσε σταθερά στην καλλιέργεια της εντύπωσης ότι ένα παλαιστινιακό κράτος ισοδυναμεί με «υπαρξιακό κίνδυνο».

Το επιχείρημα αυτό ενισχύθηκε από λάθη, αντιφάσεις και δηλώσεις της παλαιστινιακής και αραβικής ηγεσίας, αλλά και από τη βία οργανώσεων όπως η Χαμάς. Έτσι, ακόμη και όταν το Ισραήλ καταδικάζεται διεθνώς για εγκλήματα πολέμου, ακόμη και όταν μέλη της κυβέρνησης προβαίνουν σε ακραίες δηλώσεις – όπως η προτροπή για πλήγμα στη Γάζα με «πυρηνική βόμβα» ή η δημόσια απαξίωση της ζωής παιδιών – το κυρίαρχο αφήγημα παραμένει: «ο άλλος είναι ο τρομοκράτης».

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου της Ιερουσαλήμ για Δημόσιες Υποθέσεις, η αντίθεση στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους εκτοξεύθηκε στο 64% μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023· στους ψηφοφόρους της δεξιάς φτάνει το 88%. Η κοινωνία έγινε σκληρότερη, πιο καχύποπτη, πιο κλειστή.

Κι όμως: η ισραηλινή κοινή γνώμη έχει αλλάξει ριζικά στο παρελθόν

Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι η ισραηλινή κοινωνία είναι αμετάβλητη. Η ιστορία δείχνει το αντίθετο.

– Το 1978, όταν ο Μεναχέμ Μπεγκίν ταξίδεψε στο Καμπ Ντέιβιντ, το 72% των Ισραηλινών αντιτίθετο σε κάθε αποχώρηση από τη χερσόνησο του Σινά. Μετά τη συμφωνία, το ίδιο ποσοστό – 72% – την υποστήριζε.
– Το 1994, η ειρήνη με την Ιορδανία συγκέντρωσε 88% αποδοχή.
– Το 2005, ο Αριέλ Σαρόν απομάκρυνε 8.000 εποίκους από τη Γάζα, παρά την οργή της δεξιάς.
– Το 2008, ο Εχούντ Όλμερτ παρουσίασε πρόταση για λύση δύο κρατών· η πτώση του ήρθε όχι εξαιτίας της πρότασης, αλλά λόγω δικαστικής υπόθεσης διαφθοράς.

Με άλλα λόγια, η ισραηλινή κοινωνία μπορεί να μετακινηθεί – με δύο προϋποθέσεις:

– ύπαρξη μιας ισχυρής ισραηλινής ηγεσίας που πιστεύει στην ειρήνη,
– σαφής αμερικανική στήριξη που προσφέρει πολιτικό κάλυμμα.

Ο παράγοντας Τραμπ: ισχυρός, ασυμβίβαστος και απρόβλεπτος

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να επιλέγει έναν δρόμο που ξενίζει ακόμα και στενούς του συνεργάτες: παρά την προφανή φιλοϊσραηλινή του στάση, δείχνει να πιστεύει ότι για την «υπεράσπιση» του Ισραήλ χρειάζεται μια συμφωνία που οδηγεί – σταδιακά – σε δύο κράτη. Υπό την πίεση αραβικών, ευρωπαϊκών και μουσουλμανικών χωρών, αλλά και με τη δική του πολιτική επιθυμία να καταγραφεί ως «ειρηνοποιός», ο Τραμπ πιέζει προσωπικά τον Νετανιάχου.

Παράλληλα, τον καλύπτει πολιτικά σε βαθμό πρωτοφανή:

– ζητά δημόσια την ακύρωση της δίκης του Νετανιάχου,
– τον παρουσιάζει ως «τον μόνο που μπορεί να υπογράψει ειρήνη»,
– του υπόσχεται εγγυήσεις ασφαλείας και οικονομική υποστήριξη.

Στο μυαλό του Τραμπ, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ δεν κινδυνεύει ουσιαστικά από τους ακροδεξιούς υπουργούς Μπέτζαλελ Σμότριτς και Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ. Πιστεύει ότι δεν θα ρίξουν την κυβέρνηση· και αν το κάνουν, ο Νετανιάχου θα μπορούσε να φέρει στην κυβέρνηση ένα ή δύο κόμματα της αντιπολίτευσης – με την προσωπική σφραγίδα του Λευκού Οίκου. Και στην έσχατη περίπτωση, θεωρεί ότι ο Νετανιάχου μπορεί να πάει σε εκλογές με την «ειρηνευτική πρωτοβουλία Τραμπ» και να κερδίσει.

Μπορεί το Ισραήλ να πει «ναι» σε παλαιστινιακό κράτος;

Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη. Το Ισραήλ του 2025 είναι βαθιά πολωμένο, φοβισμένο και στραπατσαρισμένο μετά τον Οκτώβριο του 2023. Όμως ιστορικά έχει αποδείξει ότι, αν συντρέξουν συγκεκριμένες συνθήκες, οι θέσεις της κοινωνίας μετατοπίζονται εντυπωσιακά.

Οι όροι αυτοί, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, είναι τρεις:

1. Αμερικανική επιμονή. Χωρίς αδιάλειπτη πίεση από την Ουάσιγκτον, ο Νετανιάχου δεν θα κινηθεί.
2. Ισραηλινός ηγέτης που μπορεί να «πουλήσει» την ειρήνη στο κοινό. Παρά τις αντιφάσεις του, ο Νετανιάχου έχει ακόμη την ικανότητα να πείσει τμήματα της δεξιάς.
3. Παλαιστινιακή ηγεσία που δεν θα απορρίψει αμέσως την πρόταση. Ο Νετανιάχου υπολογίζει – πολλοί λένε πως ελπίζει – ότι η άρνηση θα έρθει από τη Ραμάλα, ώστε να αποφύγει το εσωτερικό κόστος.

Το αδύνατο δεν είναι πάντα αδύνατο

Παρά το σημερινό κλίμα, παρά την άνοδο της ισραηλινής άκρας δεξιάς, παρά την κοινωνική σκλήρυνση μετά τον πόλεμο, η ισραηλινή κοινή γνώμη μπορεί να μετατοπιστεί. Δεν είναι «κλειστό κουτί». Το έχει ξανακάνει.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν το Ισραήλ είναι ανίκανο να δεχθεί ένα παλαιστινιακό κράτος.

Το ερώτημα είναι αν ο Τραμπ θα επιμείνει, αν ο Νετανιάχου θα διακινδυνεύσει και αν οι Παλαιστίνιοι θα αρνηθούν – όπως περιμένει ένα μέρος της ισραηλινής ηγεσίας – ή αν θα αιφνιδιάσουν τη διεθνή σκηνή με μια νέα προθυμία για διαπραγμάτευση.

Σε αυτό το τρίγωνο Ουάσιγκτον – Ιερουσαλήμ – Ραμάλα, το μέλλον ενός παλαιστινιακού κράτους μπορεί να αποδειχθεί ταυτόχρονα απίθανο και απολύτως εφικτό.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα παραμένει: γιατί το Ισραήλ επιμένει να καταρρίπτει τα πολυώροφα κτήρια, με το τεράστιο κόστος που αυτό συνεπάγεται για τον άμαχο πληθυσμό;

Το μήνυμα Νετανιάχου: «Φύγετε τώρα»

Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου προειδοποίησε τους κατοίκους της Γάζας να εγκαταλείψουν την πόλη, δηλώνοντας: «Ακούστε με καλά: έχετε προειδοποιηθεί – φύγετε τώρα». Όπως ανέφερε, μέσα σε μόλις δύο ημέρες ο ισραηλινός στρατός κατέστρεψε 50 κτήρια τα οποία, κατά τον ίδιο, χρησιμοποιούσε η Χαμάς ως «τρομοκρατικούς πύργους». Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η καταστροφή των ψηλών κτηρίων δεν αποτελεί παρά το προοίμιο μιας εκτεταμένης χερσαίας επιχείρησης, η οποία ήδη οργανώνεται με συγκέντρωση δυνάμεων γύρω από τη Γάζα.

Για την Χαμάς, ωστόσο, η προτροπή προς τους κατοίκους να φύγουν δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια πρακτική βίαιου εκτοπισμού, που έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με το διεθνές δίκαιο και τις αποφάσεις του ΟΗΕ. Η παλαιστινιακή οργάνωση μίλησε για «έγκλημα εκτοπισμού πλήρους κλίμακας», κατηγορώντας το Συμβούλιο Ασφαλείας και τη διεθνή κοινότητα για «σιωπή και αδράνεια απέναντι σε εγκλήματα πολέμου».

«Το τελευταίο προειδοποιητικό μήνυμα»

Η ισραηλινή κυβέρνηση συνόδευσε τη ρητορική Νετανιάχου με έναν τόνο τελεσιγράφου. Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ δήλωσε μέσω της πλατφόρμας X πως πρόκειται για το «τελικό προειδοποιητικό μήνυμα»: εάν η Χαμάς δεν απελευθερώσει τους ομήρους και δεν παραδώσει τα όπλα, η Γάζα θα καταστραφεί ολοκληρωτικά και η οργάνωση θα εξαλειφθεί. Η τοποθέτηση αυτή ήρθε λίγο μετά την αντίστοιχη παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επίσης μίλησε για «τελευταία προειδοποίηση».

Σχεδόν ταυτόχρονα, σημειώθηκε αιματηρό περιστατικό στην Ιερουσαλήμ, όταν ένοπλοι άνοιξαν πυρ σε στάση λεωφορείου, σκοτώνοντας έξι ανθρώπους, ανάμεσά τους και έναν Ισπανό πολίτη. Η Χαμάς έσπευσε να επικροτήσει την επίθεση, ενώ το Ισραήλ απάντησε με βομβαρδισμό 12ώροφου κτηρίου στη Γάζα, το οποίο στέγαζε δεκάδες οικογένειες εκτοπισμένων.

Το αμερικανικό σχέδιο για εκεχειρία

Παράλληλα με τις στρατιωτικές εξελίξεις, διαρρέει ότι η Ουάσινγκτον επεξεργάζεται νέο σχέδιο για την επίτευξη προσωρινής εκεχειρίας. Σύμφωνα με ισραηλινό αξιωματούχο, το σχέδιο προβλέπει την επιστροφή όλων των ομήρων – ζωντανών και νεκρών – με αντάλλαγμα την κήρυξη προσωρινής παύσης πυρός και την έναρξη διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου. Η Χαμάς, από την πλευρά της, δηλώνει έτοιμη να καθίσει στο τραπέζι, ζητώντας όμως ρητά ανακοίνωση λήξης των εχθροπραξιών και πλήρη αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα.

Γιατί χτυπιούνται τα ψηλά κτήρια;

Το καίριο ερώτημα παραμένει: γιατί η στρατηγική του Ισραήλ εστιάζει τόσο πολύ στα πολυώροφα κτήρια; Ο ισραηλινός στρατός υποστηρίζει ότι οι πύργοι αυτοί φιλοξενούν κέντρα διοίκησης, σημεία παρακολούθησης, αποθήκες όπλων και θέσεις ελεύθερων σκοπευτών της Χαμάς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αναφέρεται η ύπαρξη υπόγειων τούνελ και εγκαταστάσεων που συνδέονται με τα κτήρια, διευκολύνοντας την οργάνωση να στήσει ενέδρες.

Ωστόσο, οι ιδιοκτήτες των κτηρίων και οι τοπικές αρχές αρνούνται κατηγορηματικά αυτούς τους ισχυρισμούς, τονίζοντας ότι πρόκειται για κατοικίες αμάχων και χώρους στέγασης οικογενειών που έχουν ήδη εκτοπιστεί από άλλες περιοχές της Γάζας. Η καταστροφή ενός μόνο πύργου συνεπάγεται τον άμεσο εκτοπισμό δεκάδων ή και εκατοντάδων οικογενειών, επιδεινώνοντας μια ήδη δραματική ανθρωπιστική κρίση.

Η ιστορία του «τακτικού βομβαρδισμού των πύργων»

Δεν είναι η πρώτη φορά που το Ισραήλ εφαρμόζει αυτήν την τακτική. Από το 2014 έως το 2021, κατά τις μεγάλες πολεμικές αναμετρήσεις με τη Χαμάς, ο ισραηλινός στρατός έπληξε επανειλημμένα πολυώροφα κτήρια. Το 2014, το «Ζάφιρ 4» κατέρρευσε ύστερα από βομβαρδισμό, αφήνοντας περισσότερους από 500 ανθρώπους χωρίς στέγη. Το 2021, ένα ακόμη κτήριο 13 ορόφων καταστράφηκε, ενώ το 2023 βομβαρδίστηκε ο Πύργος Παλαιστίνης, που στέγαζε γραφεία και υπηρεσίες της Χαμάς.

Η τακτική αυτή έχει χαρακτηριστεί από Ισραηλινούς αναλυτές ως μέσο άσκησης ψυχολογικής πίεσης, με στόχο να μεταφέρει το μήνυμα ότι κανένα σημείο της πόλης δεν είναι ασφαλές. Για τους Παλαιστινίους, αντιθέτως, πρόκειται για μια μέθοδο συλλογικής τιμωρίας, η οποία αποσκοπεί στην αποδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής και στην εξώθηση των κατοίκων σε μαζική φυγή.

Οι συνέπειες για τον άμαχο πληθυσμό

Η καταστροφή των ψηλών κτηρίων επιφέρει ανυπολόγιστες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Στα κτήρια αυτά στεγάζονται όχι μόνο οικογένειες, αλλά και μικρές επιχειρήσεις, καταστήματα, ακόμη και γραφεία μέσων ενημέρωσης. Η κατεδάφισή τους οδηγεί σε οικονομική κατάρρευση, σε απώλεια κοινωνικών δικτύων και σε παρατεταμένο εκτοπισμό χιλιάδων ανθρώπων.

Ο ΟΗΕ και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν κατ’ επανάληψη τονίσει ότι τέτοιες επιθέσεις ενδέχεται να συνιστούν εγκλήματα πολέμου, καθώς στοχεύουν σε κτίσματα που κατά τεκμήριο έχουν κυρίως πολιτική χρήση. Η Χαμάς επιμένει ότι τα επιχειρήματα περί «στρατιωτικής χρήσης» δεν είναι παρά πρόφαση για να νομιμοποιηθεί η μαζική καταστροφή της Γάζας.

Το δίλημμα της διεθνούς κοινότητας

Η διεθνής κοινότητα βρίσκεται για ακόμη μια φορά μπροστά σε ένα πολιτικό και ηθικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά, αναγνωρίζεται το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα. Από την άλλη, η συλλογική τιμωρία και οι μαζικοί βομβαρδισμοί σε περιοχές υψηλής πληθυσμιακής πυκνότητας καταγγέλλονται ως δυσανάλογες ενέργειες. Η αδυναμία του Συμβουλίου Ασφαλείας να καταλήξει σε μια κοινή θέση, λόγω βέτο και γεωπολιτικών συγκρούσεων, ενισχύει την αίσθηση ότι επικρατεί μια διπλή ηθική μέτρηση.

Πέρα από το στρατιωτικό επίπεδο, η τακτική της κατεδάφισης πύργων φαίνεται να εξυπηρετεί και έναν πολιτικό στόχο: την αποδυνάμωση της Χαμάς μέσω της διάλυσης του κοινωνικού ιστού της Γάζας. Η μαζική καταστροφή κατοικιών, σχολείων και υποδομών καθιστά όλο και πιο δύσκολη τη διατήρηση της διοικητικής συνοχής στην περιοχή. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι το Ισραήλ επιδιώκει να καταστήσει τη Γάζα μη βιώσιμη ως τόπο κατοικίας, ενθαρρύνοντας έτσι τη μαζική έξοδο του πληθυσμού προς την Αίγυπτο ή άλλες περιοχές.

Καθώς οι ισραηλινές επιχειρήσεις κλιμακώνονται, η Γάζα μετατρέπεται σε ένα θέατρο καταστροφής χωρίς προηγούμενο. Οι εικόνες από τα ερείπια των πύργων, τα οποία μέχρι χθες φιλοξενούσαν οικογένειες, σχολεία και επιχειρήσεις, αναδεικνύουν το ανθρώπινο κόστος μιας στρατηγικής που ξεπερνά το πεδίο της μάχης και εισχωρεί στην καρδιά της κοινωνίας.

Το αν η καταστροφή των ψηλών κτηρίων θα αποδυναμώσει ουσιαστικά τη Χαμάς ή θα ενισχύσει την αποφασιστικότητα των Παλαιστινίων, μένει να αποδειχθεί. Το βέβαιο είναι ότι κάθε κατεστραμμένος πύργος ισοδυναμεί με δεκάδες χαμένες ζωές, όχι μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και στην καθημερινότητα ενός λαού που βλέπει τα θεμέλια της ύπαρξής του να γκρεμίζονται κυριολεκτικά.

Σπύρος Σιδέρης

Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ιορδανία, Αίγυπτος και η Αραβική Λίγκα καταδίκασαν με σκληρή γλώσσα τις δηλώσεις, τις οποίες θεωρούν επιθετικές, επεκτατικές και αντίθετες στο διεθνές δίκαιο, προειδοποιώντας για κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής αποσταθεροποίησης.

Η σαουδαραβική γραμμή: «Απαράδεκτες και επικίνδυνες δηλώσεις»

Το Ριάντ μίλησε πρώτο και καθαρά. Μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών, κατήγγειλε «με τους αυστηρότερους όρους» τις αναφορές στο «Μεγάλο Ισραήλ», απορρίπτοντας «ολόκληρο το φάσμα των εποικιστικών και επεκτατικών σχεδίων» που –όπως υποστηρίζει– υιοθετούν οι ισραηλινές αρχές. Η Σαουδική Αραβία επανέλαβε το «ιστορικό και νομικό δικαίωμα» του παλαιστινιακού λαού για ανεξάρτητο κράτος και κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αναχαιτίσει τις «κατάφωρες παραβιάσεις» που απειλούν την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια. Το μήνυμα είναι διπλό: ούτε ανοχή σε μονομερείς αναθεωρήσεις συνόρων, ούτε υποβάθμιση του παλαιστινιακού ζητήματος σε δευτερεύουσα προτεραιότητα.

Η θέση του Κατάρ: «Αλαζονεία που υποδαυλίζει κρίσεις»

Η Ντόχα καταδίκασε επίσης τις δηλώσεις, κάνοντας λόγο για «συνέχιση μιας αλαζονικής πολιτικής» που «υποδαυλίζει κρίσεις και συγκρούσεις» και προσβάλλει το διεθνές δίκαιο, τον Χάρτη του ΟΗΕ και τις αποφάσεις της διεθνούς νομιμότητας. Το Κατάρ υπογράμμισε ότι «οι ψευδείς αξιώσεις και η εμπρηστική ρητορική» δεν αφαιρούν νόμιμα δικαιώματα από κράτη και λαούς της περιοχής, ζητώντας διεθνή συσπείρωση απέναντι σε «προκλήσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο βίας και χάους».

Η Ιορδανία προειδοποιεί: «Επικίνδυνη κλιμάκωση»

Στο Αμμάν, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών Σουφιάν αλ-Κουντάτ μίλησε για «επικίνδυνη κλιμάκωση» και «προκλητική ρητορική» που συνιστά απειλή κατά της κυριαρχίας των κρατών και παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη του ΟΗΕ. Τόνισε ότι τέτοιες «ανώφελες φαντασιώσεις» δεν μπορούν να μειώσουν τα «απαράγραπτα δικαιώματα» του παλαιστινιακού λαού και συνέδεσε το κλίμα έντασης με τη «διεθνή απομόνωση» στην οποία, κατά την ιορδανική ανάγνωση, οδηγεί την ισραηλινή κυβέρνηση στη συνέχιση της στρατιωτικής εκστρατείας στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.

Το Κάιρο ζητά διευκρινίσεις: «Υπονόμευση του διαλόγου»

Η Αίγυπτος καταδίκασε όσα μεταδόθηκαν σε ισραηλινά μέσα περί «Μεγάλου Ισραήλ» και ζήτησε επίσημες διευκρινίσεις. Η αιγυπτιακή διπλωματία σημείωσε ότι τέτοιες τοποθετήσεις υπονομεύουν την ειρηνευτική διαδικασία, καλλιεργούν αβεβαιότητα και ενισχύουν δυναμικές κλιμάκωσης. Επανέλαβε δε ότι βιώσιμη λύση υπάρχει μόνο μέσω επιστροφής στις διαπραγματεύσεις και τερματισμού του πολέμου στη Γάζα, με τελικό στόχο την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967 με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ.

Η Αραβική Λίγκα: «Αποικιοκρατική νοοτροπία, απειλή για το συλλογικό αραβικό συμφέρον»

Η Αραβική Λίγκα μίλησε για «σκόπιμη προσβολή της εθνικής κυριαρχίας» αραβικών χωρών και προσπάθεια υπονόμευσης της ασφάλειας και της σταθερότητας σε ολόκληρη την περιοχή. Σε σκληρή γλώσσα, έκανε λόγο για «επεκτατικές και επιθετικές προθέσεις» που αποκαλύπτουν «αποικιοκρατική νοοτροπία» και κάλεσε το Συμβούλιο Ασφαλείας να αναλάβει θεσμική δράση απέναντι σε μια ρητορική που αυξάνει την ένταση και τροφοδοτεί την εχθρότητα.

Τι σημαίνει πολιτικά η επαναφορά του «Μεγάλου Ισραήλ»

Πέρα από τον επικοινωνιακό αντίκτυπο, η αναφορά στο «Μεγάλο Ισραήλ» έχει συγκεκριμένες γεωπολιτικές προεκτάσεις:

• Νομιμοποίηση αναθεωρητισμού: Η δημόσια συζήτηση περί γεωγραφικής επέκτασης εκλαμβάνεται ως προσπάθεια νομιμοποίησης μιας αναθεωρητικής ατζέντας που αγγίζει σύνορα και κυριαρχίες κρατών όπως η Αίγυπτος, η Ιορδανία, η Συρία και ο Λίβανος.
• Πίεση στον αραβικό άξονα εξομάλυνσης: Δηλώσεις αυτού του τύπου δυσκολεύουν ή «παγώνουν» συζητήσεις για εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ (υπό διάφορα σχήματα), επιβαρύνοντας τις πρωτοβουλίες περιφερειακής αποκλιμάκωσης.
• Εσωτερικό ακροατήριο στο Ισραήλ: Σε περίοδο πολιτικής πίεσης και διεθνούς κριτικής, η επίκληση ενός «ιστορικού οράματος» μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο συσπείρωσης της εκλογικής βάσης, μετατοπίζοντας τη συζήτηση από τη Γάζα σε ένα μεγαλεπήβολο αφήγημα.

Οι νομικές παράμετροι: Διεθνές δίκαιο και Χάρτης του ΟΗΕ

Η επίκληση ενός γεωπολιτικού οράματος που προϋποθέτει εδαφική επέκταση συναντά ευθέως τον Χάρτη του ΟΗΕ και τις βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου: μη χρήση βίας, σεβασμός της κυριαρχίας, απαραβίαστο των συνόρων. Οι αραβικές πρωτεύουσες αξιοποιούν ακριβώς αυτό το πλαίσιο για να ζητήσουν θεσμικές αντιδράσεις (ψηφίσματα, διπλωματικές πρωτοβουλίες, στοχευμένα μέτρα πίεσης), ενισχύοντας το επιχείρημα ότι δεν πρόκειται για «εσωτερική ρητορική», αλλά για πρόκληση διεθνούς ενδιαφέροντος.

Επιπτώσεις στην ασφάλεια: Από τα σύνορα μέχρι τις θάλασσες

Μια κλιμάκωση της ρητορικής περί «Μεγάλου Ισραήλ» δύναται να επηρεάσει:

• Διμερείς σχέσεις με χώρες που έχουν συνθήκες ειρήνης με το Ισραήλ (π.χ. Αίγυπτος, Ιορδανία).
• Περιφερειακά σχήματα ασφαλείας, όπου η Αραβική Λίγκα μπορεί να ενισχύσει τον συντονισμό.
• Ενεργειακές ροές και εμπορικούς διαδρόμους (π.χ. Σουέζ), εφόσον ενταθεί η αστάθεια ή μεγαλώσουν οι κίνδυνοι ναυσιπλοΐας.

Με απλά λόγια, οι δηλωτικοί αναθεωρητισμοί δεν μένουν αναίμακτοι στο πεδίο της ασφάλειας: μεταφράζονται σε κόστος ασφάλισης, επιχειρησιακούς κινδύνους και διπλωματική ψύχρανση.

Η παλαιστινιακή διάσταση: Από τη Γάζα στη διεθνή διπλωματία

Για το παλαιστινιακό ζήτημα, οι δηλώσεις αυτές εκλαμβάνονται ως προσπάθεια να υποβαθμιστεί ο στόχος της κρατικής υπόστασης σε ρητορικές υπερβάσεις. Όμως η συγκυρία (με τη συνεχιζόμενη ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα) καθιστά πολιτικά δυσκολότερο για τους αραβικούς εταίρους να κρατήσουν «ανοικτές γραμμές» με την ισραηλινή κυβέρνηση. Εξ ου και η επιμονή σε βασικές αρχές: κατάπαυση του πυρός, πρόσβαση ανθρωπιστική βοήθειας, επιστροφή στις συνομιλίες με ορίζοντα τη λύση δύο κρατών στα σύνορα του 1967.

Πού μπορεί να οδηγήσει η διπλωματική κλιμάκωση

Τρία σενάρια διαγράφονται, με διαφορετικό βαθμό πιθανότητας:

1. Θεσμική καταδίκη: Κίνηση στο Συμβούλιο Ασφαλείας ή στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με καταδικαστική διατύπωση κατά ρητορικών επεκτατισμού. Δεν αλλάζει συσχετισμούς, αυξάνει όμως το πολιτικό κόστος για τη ρητορική αυτή.
2. Περιφερειακός συντονισμός: Ενίσχυση της συνεργασίας ανάμεσα σε Σαουδική Αραβία, Αίγυπτο, Ιορδανία, Κατάρ και την Αραβική Λίγκα σε πεδία ασφάλειας, ενέργειας και διπλωματίας, με στόχο ένα αντίβαρο στις μονομερείς αναγνώσεις.
3. Πάγωμα εξομάλυνσης: Οι διάδρομοι εξομάλυνσης με το Ισραήλ μπαίνουν στον πάγο, τουλάχιστον μέχρι να υπάρξουν σαφείς δεσμεύσεις για αποκλιμάκωση και επιστροφή σε διαπραγματεύσεις.

Η επιλογή του Μπέντζαμιν Νετανιάχου να μιλήσει για «Μεγάλο Ισραήλ» έχει και σαφή επικοινωνιακή στόχευση: μετατοπίζει την προσοχή από τη Γάζα και την διεθνή κριτική, προς ένα ιστορικό-ιδεολογικό αφήγημα που απευθύνεται στο εσωτερικό ακροατήριο. Η αραβική απάντηση, όμως, δείχνει ότι οι γείτονες δεν είναι διατεθειμένοι να αντιμετωπίσουν τη ρητορική αυτή ως εσωτερικό πολιτικό μήνυμα: τη διαβάζουν ως περιφερειακή πρόκληση, και αντιδρούν αναλόγως.

Μια ρητορική που γεννά πράξεις;

Η επαναφορά του «Μεγάλου Ισραήλ» στη δημόσια σφαίρα δεν καταγράφεται απλώς ως λεκτική υπερβολή. Στον αραβικό κόσμο, εκλαμβάνεται ως προβολή πολιτικής πρόθεσης: αναθεώρηση συνόρων, επιβολή τετελεσμένων, υπονόμευση της προοπτικής ειρήνης. Όσο η Γάζα παραμένει σε πόλεμο και η διπλωματία αναζητεί διάδρομους αποκλιμάκωσης, τέτοιες δηλώσεις λειτουργούν ως επιταχυντές κρίσης.

Για τους Άραβες δρώντες, η απάντηση συνοψίζεται σε τρεις λέξεις-κλειδιά: νομιμότητα, κυριαρχία, ασφάλεια. Για τη διεθνή κοινότητα, το ζητούμενο είναι εάν θα μετουσιώσει αυτή τη ρητή κατεύθυνση σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Και για το Ισραήλ, το ερώτημα είναι αν μια ρητορική ισχύος μπορεί να συνυπάρξει με την ανάγκη για σταθερότητα και πολιτική λύση στο πιο εκρηκτικό μέτωπο του πλανήτη.

Το βέβαιο είναι ότι, μετά τον διπλωματικό σεισμό των τελευταίων 24 ωρών, το «Μεγάλο Ισραήλ» επανέρχεται στο επίκεντρο όχι ως ιδεολόγημα, αλλά ως πολιτική δοκιμασία για όλους: Άραβες εταίρους, Ισραήλ, και τη διεθνή τάξη που στηρίζεται –τουλάχιστον στα χαρτιά– στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Σπύρος Σιδέρης

Ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, άφησε να εννοηθεί ότι μια συμβιβαστική λύση μέσω συμφωνίας ενοχής θα ήταν ενδεδειγμένη, ενώ ο Ααρών Μπαράκ φέρεται να διαδραματίζει ρόλο διαμεσολαβητή σε μυστικές συνομιλίες μεταξύ υπεράσπισης και εισαγγελίας.

Απαλλαγή με όρους και παρασκηνιακή διαπραγμάτευση

Οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη με στόχο μια συμφωνία ενοχής χωρίς πολιτικό αποκλεισμό, όπως απαιτεί η υπεράσπιση του Νετανιάχου, την ώρα που οι δικαστικοί κύκλοι επιμένουν στην ανάγκη αποχώρησής του από την πολιτική σκηνή. Η συγκυρία δεν είναι τυχαία: η στρατιωτική επιχείρηση κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και η προσωρινή παύση πυρός στη Γάζα δημιουργούν ένα «παράθυρο ευκαιρίας» για μεταβατική συνεννόηση.

Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Μπεν Κασπίτ, η ιδέα της αμνηστίας είχε συζητηθεί από την πρώτη επίσκεψη του Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον, με τις πρόσφατες δηλώσεις Τραμπ να αποτελούν μέρος συντονισμένου σχεδίου που στοχεύει όχι μόνο στη διακοπή των διώξεων, αλλά και στην προώθηση νέας περιφερειακής εξίσωσης στη Μέση Ανατολή.

Νίκη χωρίς πολιτικό κόστος – ήττα με κέρδη εξουσίας

Ο προσωρινός τερματισμός της σύγκρουσης με το Ιράν και οι εντυπώσεις νίκης που καλλιεργούνται στο εσωτερικό του Ισραήλ, έχουν προκαλέσει εκτίναξη της δημοτικότητας του Νετανιάχου σε ορισμένες δημοσκοπήσεις.

Όμως η παράταση του πολέμου στη Γάζα, που τείνει να εξελιχθεί σε πόλεμο φθοράς, λειτουργεί αντιστρόφως.

Αναλυτές όπως ο Κόμπι Μαρόμ και ο Ελί Φόντα θεωρούν ότι η συνέχιση της επιχείρησης στη Γάζα δεν προσφέρει στρατηγικά οφέλη, ενώ καθυστερεί και την εσωτερική πολιτική ανασύνταξη. Από την άλλη, ο Τζαμάλ Ζαχάλκα χαρακτηρίζει τα επιτεύγματα του Ισραήλ ως τακτικά και όχι στρατηγικά, υποστηρίζοντας ότι η «νίκη» που εμφανίζεται είναι τεχνητή και προϊόν επικοινωνιακής διαχείρισης.

Εκλογικός σχεδιασμός και εξάρτηση από τις ΗΠΑ

Καθώς τα βλέμματα στρέφονται στο ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, οι αναλύσεις συγκλίνουν ότι ο Νετανιάχου δεν θα τολμήσει κάλπες χωρίς ισχυρή εικόνα νίκης και συμφωνία για δικαστική απαλλαγή.

Σύμφωνα με τον Φεράς Γιαγκί, η πιθανότητα για μερική συμφωνία κατάπαυσης πυρός στη Γάζα, σε συνεννόηση με τις ΗΠΑ, εντάσσεται σε ένα πλάνο εξασφάλισης εσωτερικής νομιμοποίησης, που θα ανοίξει τον δρόμο για εκλογές τον Μάρτιο του 2026 ή και νωρίτερα.

Οι προσδοκίες Τραμπ για ευρύτερες συμφωνίες εξομάλυνσης στην περιοχή, προϋποθέτουν διαφορετική ισραηλινή ηγεσία ή τουλάχιστον ευέλικτη κυβέρνηση.

Οι υπερδεξιοί εταίροι του Νετανιάχου, όπως ο Μπεζαλέλ Σμοτρίτς, θεωρούνται εμπόδιο στις αμερικανικές πρωτοβουλίες, με το Λικούντ να προχωρά σε πολιτικά και νομικά βήματα για τον αποκλεισμό αραβικών κομμάτων, ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες σχηματισμού δεξιάς κυβέρνησης.

Η επόμενη μέρα: διάλυση κυβέρνησης και διαπραγμάτευση με τη Χαμάς;

Το σενάριο που φαίνεται να προκρίνεται από την Ουάσιγκτον περιλαμβάνει δίμηνη ανακωχή στη Γάζα (με δυνατότητα παράτασης), διαπραγματεύσεις για τη «μετα-πολεμική» διοίκηση του θύλακα, και διάλυση του κυβερνητικού σχήματος. Ο Νετανιάχου επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει επικοινωνιακά την «ιστορική νίκη» επί του Ιράν, όμως το κρίσιμο ζητούμενο είναι να παρουσιάσει τη λήξη του πολέμου στη Γάζα ως πολιτικό και στρατιωτικό θρίαμβο.

Αν αποτύχει να το κάνει αυτό, δεν θα προχωρήσει σε εκλογές, ούτε θα διακινδυνεύσει την ακεραιότητα της κυβέρνησής του. Σε αντίθετη περίπτωση, θα επιδιώξει ολική επανεκκίνηση, με συμμαχίες στο κέντρο, ίσως ακόμη και με νέα πολιτική πλατφόρμα.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η πορεία της κυβέρνησης Νετανιάχου είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη στρατηγική των ΗΠΑ, τις εξελίξεις στη Γάζα, και τον δικαστικό του φάκελο. Ο πόλεμος μπορεί να φαίνεται ότι τελειώνει, όμως η μάχη της εξουσίας μόλις ξεκινά.

Σε συζήτηση που είχε με τον ισραηλινό πρωθυπουργό στις 11 Απριλίου είπε ότι όλοι οι χριστιανοί οφείλουν να επισκέπτονται το Ισραήλ ώστε να γίνουν δεκτοί στον παράδεισο.

Σε άλλο σημείο της συζήτησής της με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου, η Πόλα Γουάιτ ενστερνίστηκε τις δηλώσεις του πρωθυπουργού του Ισραήλ, στις οποίες ανέφερε πως οι διώξεις των Χριστιανών Παλαιστινίων είναι μέρος του γενικότερου ψεύτικου αφηγήματος το οποίο «χρηματοδοτείται από χώρες όπως το Κατάρ και το Ιράν.

Trump’s Protestant faith advisor Paula White says Christians should be “mandated to go to Israel before you get to heaven.”

Follow: @AFpost
pic.twitter.com/njWF08vGsq

— AF Post (@AFpost) April 18, 2025

«Υπάρχει ένα αφήγημα που προωθείται – ότι το Ισραήλ είναι αντιχριστιανικό. Αυτό απλώς δεν ισχύει» είπε συγκεκριμένα η Πόλα Γουάιτ με τον Μπένιαμιν Νετανιάχου να απορρίπτει τις καταγγελίες περί δίωξης ως «fake news».

Σύμφωνα με τον αμερικανικό ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios, το πακέτο περιλαμβάνει πυρομαχικά για μαχητικά αεροσκάφη και επιθετικά ελικόπτερα καθώς και βλήματα πυροβολικού, βόμβες μικρής διαμέτρου και εκρηκτικές κεφαλές.

Biden plans to send $8bn arms shipment to Israel https://t.co/2ukjKL4F7O

— BBC News (World) (@BBCWorld) January 4, 2025

Πριν αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο, ο Τζο Μπάιντεν αψηφά για άλλη μια φορά την πίεση που ασκείται από ορισμένες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και Δημοκρατικούς βουλευτές που αντιτίθενται σε ανάλογες πωλήσεις στο Ισραήλ.

“Ο πρόεδρος δήλωσε σαφέστατα ότι το Ισραήλ έχει το δικαίωμα να υπερασπιστεί τους πολίτες του, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, και να αποτρέψει κάθε επιθετικότητα προερχόμενη από το Ιράν και από τις συνδεδεμένες με αυτό οργανώσεις”, δήλωσε η ίδια πηγή.

Κατά τη διάρκεια ομιλίας στο Κογκρέσο τον Νοέμβριο, ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς, εξέχουσα φυσιογνωμία της αμερικανικής αριστεράς, είχε ζητήσει να σταματήσουν αυτές οι πωλήσεις όπλων.

The alliance between the U.S. and Israel is stronger than ever. pic.twitter.com/KH4L8xGHfV

— Vivid.🇮🇱 (@VividProwess) November 6, 2024

“Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι συνένοχες σε όλες αυτές τις ωμότητες. Χρηματοδοτούμε αυτές τις ωμότητες και αυτή η συνενοχή πρέπει να τελειώσει”.

Ο εκλεγμένος πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποσχέθηκε αμέριστη υποστήριξη στο Ισραήλ, και σε αντίθεση με όλους τους προέδρους των τελευταίων ετών, ουδέποτε δεσμεύτηκε για ένα ανεξάρτητο, κυρίαρχο παλαιστινιακό κράτος. Ωστόσο εξέφρασε επίσης την επιθυμία για επίτευξη συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα.

Παρά τις έντονες διπλωματικές προσπάθειες που καταβάλλονται υπό την αιγίδα του Κατάρ, της Αιγύπτου και των Ηνωμένων Πολιτειών, καμία εκεχειρία δεν έχει συμφωνηθεί μετά την εκεχειρία διάρκειας μιας εβδομάδας στα τέλη Νοεμβρίου 2023.

The U.S. government “hold the cards to achieving a permanent ceasefire,” says Mark Ruffalo. “We keep hearing that they’re working around the clock to achieve a ceasefire. Let’s be clear: Biden already has the authority to condition or cut off offensive military aid to Israel if… pic.twitter.com/QvWuDc377S

— Variety (@Variety) September 5, 2024

Ο πόλεμος στη Γάζα ξέσπασε μετά την άνευ προηγουμένου επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, κατά την οποία σκοτώθηκαν 1.208 άνθρωποι, στην πλειονότητά τους άμαχοι, σύμφωνα με καταμέτρηση του Γαλλικού Πρακτορείου που βασίζεται σε επίσημα ισραηλινά στοιχεία και περιλαμβάνει τους ομήρους που πέθαναν ή σκοτώθηκαν υπό αιχμαλωσία στη Γάζα.

Τουλάχιστον 45.717 άνθρωποι, κυρίως άμαχοι, σκοτώθηκαν στην ισραηλινή στρατιωτική εκστρατεία αντιποίνων στη Γάζα, σύμφωνα με τον τελευταίο απολογισμό που ανακοίνωσε σήμερα το υπουργείο Υγείας της Χαμάς.

«Η ιδέα ότι θα σταματήσουμε τον πόλεμο πριν πετύχουμε όλους τους στόχους του είναι εκτός συζήτησης», δήλωσε ο Νετανιάχου, όπως ανακοινώθηκε από το γραφείο του.

Ο πόλεμος έχει καταστρέψει το μεγαλύτερο μέρος της Λωρίδας της Γάζας και έχει ξεριζώσει τους περισσότερους από τα 2,3 εκατομμύρια κατοίκους της. Αλλά δεν έχει εξαρθρώσει την Χαμάς, όπως είχε υποσχεθεί μετά την 7η Οκτωβρίου ο Νετανιάχου, ενώ περισσότεροι από 130 όμηροι παραμένουν στα χέρια της ισλαμιστικής οργάνωσης.

Οι διαδηλώσεις με το σύνθημα «φέρτε τους πίσω» αυξάνονται. Οι οικογένειες των ομήρων κατηγορούν τον Νετανιάχου ότι θέτει την δική του πολιτική επιβίωση πάνω από την τύχη των αγαπημένων τους.

Η Εϊνάβ Ζανγκάουκερ, η μητέρα του 24χρονου Ματάν Ζανγκάουκερ ο οποίος απήχθη στις 7 Οκτωβρίου από κιμπούτς, δήλωσε ότι δεν θα υπάρξει συγχώρεση, αν η κυβέρνηση χάσει την σημερινή ευκαιρία για συμφωνία εκεχειρίας.

Και απευθυνόμενη στον Νετανιάχου κατά την διάρκεια συγκέντρωσης το Σάββατο στο Τελ Αβίβ είπε: «Έχεις αφήσει 133 ομήρους να σαπίζουν στα τούνελ της Χαμάς μόνο και μόνο για να κρατήσεις την καρέκλα σου».