Το ισραηλινό ντοκιμαντέρ «NAZA» έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα και αμφιλεγόμενα γεγονότα του 83ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, προκαλώντας ταυτόχρονα έναν τεράστιο πολιτικό σεισμό στο εσωτερικό του Ισραήλ.

Το 80λεπτο ντοκιμαντέρ, σε σκηνοθεσία των Ισραηλινών κινηματογραφιστών Γιούβαλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ (γνωστοί και από το βραβευμένο «No Other Land»), απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στη Μόστρα. Η παγκόσμια πρεμιέρα του συνοδεύτηκε από ένα ιστορικό, 25λεπτο χειροκρότητα από το κοινό και τους κριτικούς, καταγράφοντας ένα από τα μεγαλύτερα ρεκόρ στην ιστορία του φεστιβάλ.

Τι είναι το NAZA

Στην παραγωγή της ταινίας συμμετέχουν ο Guardian και ο Τζέιμς Γουίλσον, ενώ εκτελεστικός παραγωγός είναι ο Τζόναθαν Γκλέιζερ (σκηνοθέτης της ταινίας The Zone of Interest).Το περιεχόμενο που σόκαρε αποτελεί προϊόν μιας εις βάθος έρευνας που διήρκεσε σχεδόν τρία χρόνια.

Το κεντρικό του θέμα είναι εξαιρετικά ευαίσθητο, καθώς αποκαλύπτει τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και καταγράφει πώς ο ισραηλινός στρατός χρησιμοποιεί προηγμένα συστήματα AI για τον εντοπισμό και την επιλογή στόχων στη Λωρίδα της Γάζας.Βασίζεται σε στρατιωτικές μαρτυρίες: καθώς στηρίζεται στις ανώνυμες ομολογίες 24 μελών του ισραηλινού στρατού και των υπηρεσιών πληροφοριών. Οι μαρτυρίες περιγράφουν πώς οι ισραηλινές δυνάμεις επιχειρούν και πώς οδηγούνται στη μαζική δολοφονία αμάχων στο πλαίσιο του πολέμου.

Ενώ στη Βενετία οι δημιουργοί γνώριζαν την αποθέωση, στο Ισραήλ το κλίμα μετατράπηκε γρήγορα σε εχθρικό, με την κυβέρνηση να αντιδρά με πρωτοφανή σφοδρότητα.

Ο Ισραηλινός Υπουργός Πολιτισμού στράφηκε ανοιχτά εναντίον των Άμπραχαμ και Σορ, κατηγορώντας τους για «προδοσία». Μάλιστα, ζήτησε επίσημα την αφαίρεση της ισραηλινής ιθαγένειας / υπηκοότητας από τους δύο σκηνοθέτες, κίνηση που έχει πυροδοτήσει έντονες συζητήσεις για την ελευθερία της έκφρασης και την πολιτική πίεση στους καλλιτέχνες της χώρας.

Το «NAZA» έχει διχάσει βαθιά την ισραηλινή κοινωνία, καθώς για τη διεθνή κοινότητα αποτελεί ένα συγκλονιστικό αντιπολεμικό ντοκουμέντο, ενώ για την επίσημη ισραηλινή ηγεσία θεωρείται μια απαράδεκτη επίθεση κατά των ενόπλων δυνάμεων της χώρας σε καιρό πολέμου.

Ο τίτλος της ταινίας, «NAZA», αποτελεί ακρωνύμιο της εβραϊκής στρατιωτικής ορολογίας «Nezek Agavi», που μεταφράζεται ως «Πράπλευρη Απώλεια». Μέσα από τις μαρτυρίες 24 μελών των μυστικών υπηρεσιών και του στρατού, το ντοκιμαντέρ ξετυλίγει τον μηχανισμό των συστημάτων AI: Το σύστημα «Lavender» (Λεβάντα): Πρόκειται για ένα ψηφιακό πρόγραμμα που χρησιμοποιεί ένα σύστημα μοριοδότησης (points system). Αναλύοντας δεδομένα από τη μαζική παρακολούθηση των κατοίκων της Γάζας, το AI δημιουργεί αυτοματοποιημένες «λίστες θανάτου», χαρακτηρίζοντας δεκάδες χιλιάδες Παλαιστινίους ως πιθανούς στόχους.

Το σύστημα «Where’s Daddy?» (Πού είναι ο μπαμπάς;): Ένα εξίσου σοκαριστικό πρόγραμμα που παρακολουθεί τους στόχους και ειδοποιεί τον στρατό τη στιγμή που επιστρέφουν στα σπίτια τους το βράδυ. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι βομβαρδισμοί να γίνονται μέσα σε κατοικημένες περιοχές, εξολοθρεύοντας ολόκληρες οικογένειες.

Προκαθορισμένο όριο αμάχων: Οι μάρτυρες αποκαλύπτουν ότι η μαζική απώλεια αμάχων ήταν εκ των προτέρων υπολογισμένη και εγκεκριμένη από τις στρατιωτικές διαδικασίες, με το σύστημα να επιτρέπει συγκεκριμένο αριθμό «παράπλευρων απωλειών» για κάθε χαμηλόβαθμο ή υψηλόβαθμο στέλεχος.

Κατά την παραλαβή του Ειδικού Βραβείου της Κριτικής Επιτροπής, ο Γιούβαλ Άμπραχαμ έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα: «Βρισκόμαστε εδώ, αλλά το μυαλό μας είναι στους ανθρώπους που υποφέρουν. Είναι εξαιρετικά σημαντικό οι ίδιοι οι Ισραηλινοί να δουν αυτή την ταινία. Πρέπει να κοιτάξουμε κατάματα το σύστημα μαζικών σκοτωμών που βασίζεται στη μαζική παρακολούθηση».

Η συν-σκηνοθέτης Ρέιτσελ Σορ συμπλήρωσε τη σημασία της διεθνούς πίεσης, τονίζοντας ότι η προσοχή πρέπει να στραφεί στις κυβερνητικές πράξεις για να μπει ένα τέλος σε αυτό.

Η κλιμάκωση των αντιδράσεων στο Ισραήλ

Η κυβερνητική αντίδραση πήρε πλέον επίσημη μορφή, με τον ίδιο τον Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να παρεμβαίνει δημόσια, χαρακτηρίζοντας το «NAZA» «σοκαριστικό» και εντάσσοντάς το σε ένα κύμα «παγκόσμιας αντισημιτικής υποκίνησης».

Οι αντιδράσεις έχουν χωριστεί σε δύο ακραία στρατόπεδα:

Η πολιτική ηγεσία: Πέρα από την απειλή του Υπουργού Πολιτισμού για αφαίρεση υπηκοότητας, ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ έκανε λόγο για μια «φρικτή συκοφαντία αίματος κατά των παιδιών μας», ενώ ο Αβιγκντόρ Λίμπερμαν αποκάλεσε τους σκηνοθέτες «μισάνθρωπους του Ισραήλ». Ο ισραηλινός στρατός (IDF) αρνήθηκε κατηγορηματικά τις κατηγορίες και κάλεσε τους δημιουργούς να του παραδώσουν ολόκληρο το υλικό. 1

Ο καλλιτεχνικός κόσμος: Περισσότεροι από 700 άνθρωποι του ισραηλινού κινηματογράφου υπέγραψαν μια επιστολή συμπαράστασης στους Άμπραχαμ και Σορ, καταγγέλλοντας μια ενορχηστρωμένη «εκστρατεία στοχοποίησης και υποκίνησης βίας» εναντίον τους. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του Ισραηλινού ηθοποιού Σλόμι Ελκαμπέτς: «Αυτά είναι ερωτήματα που πρέπει να εξεταστούν, όχι να φιμωθούν».