Ωστόσο, υπενθυμίζουν ότι η προσπάθεια του Αμερικανού προέδρου ενδέχεται να συναντήσει αντιδράσεις στο Κογκρέσο, το οποίο μπορεί να επιχειρήσει να την εμποδίσει.

Γράφοντας, επίσης, ότι παραμένει άγνωστο τι ακριβώς θα δηλώσει ο Τραμπ, οι New York Times συνεχίζουν με την επισήμανση ότι “οι αξιωματούχοι επισήμαναν ότι μπορεί ακόμη και να αλλάξει γνώμη, καθώς είναι απρόβλεπτος ακόμη και για τους ίδιους τους συνεργάτες του. Πάντως, κυβερνητικές πηγές άφησαν να εννοηθεί ότι ενδέχεται να υπάρξει ανταλλαγή επιστολών μεταξύ των δύο ηγετών, προκειμένου να ξεκινήσει επίσημα η διαδικασία”.

Η αμερικανική εφημερίδα υπενθυμίζει ότι «το 2019, κατά την πρώτη θητεία Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 επειδή προμηθεύτηκε από τη Ρωσία τα αντιαεροπορικά συστήματα S-400. Η Ουάσιγκτον φοβόταν τότε ότι η Τουρκία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τους S-400 για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τα χαρακτηριστικά των F-35 και ότι η Ρωσία θα αποκτούσε πολύτιμες πληροφορίες για τις δυνατότητες χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth) και αποφυγής πυραύλων των αεροσκαφών».

«Ωστόσο, ο Ερντογάν συγκαταλέγεται μεταξύ των ισχυρών ηγετών που ο Τραμπ δηλώνει ότι θαυμάζει περισσότερο. Πρόσφατα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς αποκάλυψε ότι ο Τραμπ είχε δώσει εντολή στους συνεργάτες του να βρουν τρόπο ώστε ο Τούρκος πρόεδρος να αποκτήσει τα μαχητικά που εδώ και χρόνια επιδιώκει. Για να συμβεί αυτό, όμως, πρέπει να ξεπεραστεί ένας νόμος που ψήφισε το Κογκρέσο το 2020, ο οποίος απαγορεύει την πώληση F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η αμερικανική κυβέρνηση διαπιστώσει ότι η Άγκυρα δεν διαθέτει πλέον τα ρωσικά συστήματα S-400» συνεχίζει το δημοσίευμα των ΝΥΤ.

Τι θα γίνει με τους S400

Αξιωματούχος που συμμετείχε ενεργά στις διαπραγματεύσεις είπε στους Times ότι «ένας πιθανός τρόπος επίλυσης του προβλήματος είναι η μεταβίβαση των S-400 – πολλοί από τους οποίους παραμένουν ακόμη μέσα στα κιβώτια μεταφοράς τους – σε τρίτη χώρα» με δεύτερο αξιωματούχο να λέει ότι «ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει ακόμη καθοριστεί».

Όπως θυμίζουν οι ΝΥΤ, «πριν από τέσσερα χρόνια είχε εξεταστεί το ενδεχόμενο μεταφοράς των πυραύλων στην Ουκρανία για χρήση κατά των ρωσικών επιθέσεων, όμως εκείνο το σχέδιο εγκαταλείφθηκε. Σήμερα θεωρείται απίθανο τόσο ο Τραμπ όσο και ο Ερντογάν να συμφωνούσαν στην πώλησή τους στην Ουκρανία. Μία από τις εναλλακτικές που εξετάζονται είναι να καταστούν τα συστήματα ανενεργά, αφαιρώντας κρίσιμα εξαρτήματα».

Γιατί αποβλήθηκε η Τουρκία από τα F35

Το 2019 ο Λευκός Οίκος είχε εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους απέβαλε την Τουρκία από το πρόγραμμα, προκαλώντας μάλιστα οικονομικό κόστος περίπου 500 εκατομμυρίων δολαρίων στις Ηνωμένες Πολιτείες. «Το F-35 δεν μπορεί να συνυπάρχει με μια ρωσική πλατφόρμα συλλογής πληροφοριών, η οποία θα χρησιμοποιηθεί για να αποκαλύψει τις προηγμένες δυνατότητές του», ανέφερε τότε η ανακοίνωση του Λευκού Οίκου. «Η Τουρκία υπήρξε επί περισσότερα από 65 χρόνια ένας αξιόπιστος εταίρος και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, όμως η αποδοχή των S-400 υπονομεύει τη δέσμευση όλων των συμμάχων να απομακρυνθούν από τα ρωσικά οπλικά συστήματα.»

Παρ’ όλα αυτά, γράφουν οι New York Times, ο Τραμπ δεν αισθανόταν ποτέ άνετα με την απόφαση αυτή και συχνά απέδιδε την ευθύνη στον προκάτοχό του, Μπαράκ Ομπάμα. Από τότε που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, έχει επανειλημμένα εκφράσει, τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά, την πρόθεσή του να την ανατρέψει.

H υπόθεση, ωστόσο, δεν είναι τόσο απλή, αναφέρουν οι ΝΥΤ υπενθυμίζοντας τις δηλώσεις του πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, τον Ιούνιο του 2025 ότι η διαμάχη με την Τουρκία για τα F-35 θα είχε λυθεί μέχρι το τέλος του έτους έχοντας αφήσει να εννοηθεί ότι το Κογκρέσο θα στήριζε την απόφαση. «Αυτό όμως δεν συνέβη και πλέον ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο το σημερινό ή ακόμη και το επόμενο Κογκρέσο να μην συμφωνήσει. Ορισμένοι Ρεπουμπλικάνοι, μεταξύ των οποίων και ο γερουσιαστής Τζιμ Ρις από το Άινταχο, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων, παραμένουν ιδιαίτερα επιφυλακτικοί» σημειώνει η αμερικανική εφημερίδα.

Στο πλαίσιο αυτό σημειώνεται, επίσης, ότι ανάμεσα στους χρόνιους επικριτές της πώλησης F-35 στην Τουρκία είναι και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος τη Δευτέρα μιλώντας στο Fox είπε για την Τουρκία ότι «κυβερνάται από έναν άνθρωπο που καλεί ανοιχτά στην εξόντωση του Ισραήλ. Κατέχει τη μισή Κύπρο, που είναι χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απειλεί την Ελλάδα, επίσης σύμμαχο του ΝΑΤΟ, και μιλά ανοιχτά για την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ».

Έναρξη των εργασιών

Οι εργασίες της Συνόδου θα αρχίσουν τη Δευτέρα 6 Ιουλίου με συνέντευξη Τύπου του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στο Διεθνές Κέντρο Τύπου του Προεδρικού Συγκροτήματος στις 16:45.

Φόρουμ αμυντικών βιομηχανιών

Η δεύτερη ημέρα των εργασιών επικεντρώνεται στην αμυντική συνεργασία της Συμμαχίας, με σειρά εκδηλώσεων και συναντήσεων υψηλού επιπέδου.

Την Τρίτη 7 Ιουλίου, στις 10:00, θα πραγματοποιηθούν ανακοινώσεις υψηλού επιπέδου στο πλαίσιο του Φόρουμ Αμυντικών Βιομηχανιών του ΝΑΤΟ με τη συμμετοχή της Συμμαχίας, των κρατών-μελών και εκπροσώπων της αμυντικής βιομηχανίας.

Στις 12:45 ο Μαρκ Ρούτε θα εκφωνήσει την εναρκτήρια ομιλία του Φόρουμ, μαζί με τον αντιπρόεδρο της τουρκικής κυβέρνησης και υπουργό Εθνικής ‘Αμυνας της Τουρκίας.

Στις 14:00 ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ και ο πρόεδρος της Ουκρανίας θα παραχωρήσουν κοινή συνέντευξη Τύπου.

Συναντήσεις υπουργών και δεξίωση Ερντογάν

Το πρόγραμμα της Τρίτης περιλαμβάνει επίσης σειρά διπλωματικών επαφών και επίσημων εκδηλώσεων.

Στις 17:00 οι υπουργοί Εξωτερικών των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ θα συναντηθούν με τους υπουργούς Εξωτερικών του Μπαχρέιν, του Κουβέιτ, του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας Συνεργασίας της Κωνσταντινούπολης (ICI).

Στις 17:30 θα παρατεθεί δεξίωση στην πανεπιστημιούπολη «Crescent and Star» του τουρκικού υπουργείου Εθνικής ‘Αμυνας για τους υπουργούς ‘Αμυνας, στην οποία θα συμμετάσχουν επίσης οι υπουργοί ‘Αμυνας της Αυστραλίας, της Ιαπωνίας, της Νέας Ζηλανδίας και της Νότιας Κορέας.

Αργότερα, στις 18:30, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η σύζυγός του Εμινέ Ερντογάν θα παραθέσουν δεξίωση και επίσημο δείπνο προς τιμήν των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων και των συζύγων τους.

Μεταξύ των προσκεκλημένων θα βρίσκονται ο πρόεδρος της Ουκρανίας, ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το βράδυ της ίδιας ημέρας έχουν προγραμματιστεί επίσης:

το δείπνο εργασίας των υπουργών Εξωτερικών του Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ουκρανίας στις 19:45 και το δείπνο εργασίας των υπουργών ‘Αμυνας του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου στις 20:15.

Η συνεδρίαση των ηγετών

Η κορύφωση της Συνόδου θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 8 Ιουλίου με τη συνεδρίαση των ηγετών των κρατών-μελών της Συμμαχίας.

Στις 10:45 ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε θα υποδεχθούν επισήμως τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των συμμαχικών χωρών. Στις 11:00 θα πραγματοποιηθεί η καθιερωμένη οικογενειακή φωτογράφιση και στις 11:15 θα αρχίσουν οι εργασίες της Συνόδου Κορυφής του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα, η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ θα ολοκληρωθεί στις 15:00 με τη συνέντευξη Τύπου του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδουν τουρκικά μέσα ενημέρωσης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ αναμένεται να αφιχθεί στην τουρκική πρωτεύουσα στις 7 Ιουλίου, συνοδευόμενος από πολυμελή αμερικανική αντιπροσωπεία, η οποία έχει ήδη αναλάβει τις προετοιμασίες ασφαλείας και τον επιχειρησιακό σχεδιασμό της επίσκεψης.

In the face of growing challenges, NATO Allies are investing in a stronger Alliance and a safer, more secure future#NATOsummit pic.twitter.com/OSaNro9L3d

— NATO (@NATO) July 5, 2026

Το πρόγραμμα προβλέπει ως πρώτη επίσημη στάση του Ντόναλντ Τραμπ το Ανιτκαμπίρ, το μαυσωλείο του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας, Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, όπου θα αποτίσει φόρο τιμής. Στη συνέχεια θα μεταβεί στο Προεδρικό Μέγαρο, όπου θα τον υποδεχθεί με επίσημη τελετή ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι μετά την τελετή υποδοχής θα πραγματοποιηθεί κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο ηγετών και στη συνέχεια διευρυμένες συνομιλίες των αντιπροσωπειών, με αντικείμενο σειρά ζητημάτων διμερούς και περιφερειακού ενδιαφέροντος. Μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών εξετάζεται το ενδεχόμενο οι δύο πρόεδροι να προχωρήσουν σε κοινές δηλώσεις, ενώ δεν αποκλείεται και η υπογραφή συμφωνιών συνεργασίας.

Παράλληλα με τις εργασίες της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, στις 7 Ιουλίου θα πραγματοποιηθεί στο ATO Congresium το Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας, με τη συμμετοχή αξιωματούχων του ΝΑΤΟ, κυβερνητικών εκπροσώπων και κορυφαίων εταιρειών του αμυντικού τομέα. Στόχος της διοργάνωσης είναι η προώθηση νέων συνεργασιών και εξοπλιστικών προγραμμάτων.

Η περιοχή της Βαλτικής παραμένει σε κατάσταση συναγερμού, μετά από μία σειρά πρόσφατων παραβιάσεων του εναέριου χώρου της, κατά τις οποίες, ουκρανικά drones μακρών αποστάσεων αφού αστόχησαν στη Ρωσία εισήλθαν και περιπλανήθηκαν στον εναέριο χώρο γειτονικών χωρών.

Το Κέντρο Διαχείρισης Εθνικών Κρίσεων της Λιθουανίας ανακοίνωσε ότι νατοϊκά αεροσκάφη επιφυλακής κλήθηκαν σήμερα ν’ αναχαιτίσουν το ύποπτο drone, ενώ το αναγνώρισαν οπτικά ως ένα μπαλόνι καιρού.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ευρωπαϊκοί κύκλοι επεξεργάζονται σχέδια που προβλέπουν ενίσχυση του ρόλου των ευρωπαϊκών κρατών στη διοίκηση και τις επιχειρησιακές δομές του ΝΑΤΟ, καθώς και σταδιακή υποκατάσταση κρίσιμων αμερικανικών δυνατοτήτων από ευρωπαϊκές. Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν στοχεύουν στη δημιουργία ανταγωνιστικού σχήματος, αλλά στη διατήρηση της αποτρεπτικής ισχύος έναντι της Ρωσίας και της επιχειρησιακής συνέχειας της Συμμαχίας.

Η ώθηση προς αυτή την κατεύθυνση ενισχύθηκε από την αβεβαιότητα γύρω από τη στάση των ΗΠΑ, ιδιαίτερα μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για αποχώρηση ή αποδυνάμωση της αμερικανικής δέσμευσης στο ΝΑΤΟ. Το ενδεχόμενο αυτό έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στην Ευρώπη, επιταχύνοντας συζητήσεις που ξεκίνησαν ήδη από το προηγούμενο έτος.

Καθοριστικός παράγοντας υπήρξε η μεταστροφή της Γερμανίας. Το Βερολίνο, που παραδοσιακά απέφευγε την ιδέα μεγαλύτερης ευρωπαϊκής αυτονομίας στην άμυνα, εμφανίζεται πλέον πιο πρόθυμο να στηρίξει μια ενισχυμένη ευρωπαϊκή παρουσία εντός της Συμμαχίας. Η αλλαγή αυτή διευκόλυνε τη διαμόρφωση ευρύτερων συνεργασιών μεταξύ κρατών όπως η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Πολωνία και οι σκανδιναβικές χώρες.

Ωστόσο, η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Το ΝΑΤΟ παραμένει βαθιά εξαρτημένο από τις ΗΠΑ σε τομείς όπως οι πληροφορίες, η στρατηγική διοίκηση, η εφοδιαστική υποστήριξη και κυρίως η πυρηνική αποτροπή. Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν διαθέτει σήμερα τις δυνατότητες να υποκαταστήσει πλήρως τον αμερικανικό ρόλο.

Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι επιδιώκουν να ενισχύσουν την αμυντική τους βιομηχανία και να καλύψουν κρίσιμα κενά, όπως η αντιυποβρυχιακή άμυνα, οι δορυφορικές δυνατότητες και ο ανεφοδιασμός εν πτήσει. Συζητείται επίσης η επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας σε ορισμένες χώρες, ως μέσο ενίσχυσης της ετοιμότητας και της κοινωνικής συνοχής.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ζήτημα της πυρηνικής προστασίας. Υπό το βάρος της αβεβαιότητας για την αμερικανική «ομπρέλα», έχουν ξεκινήσει συζητήσεις για πιθανή διεύρυνση του ρόλου της Γαλλίας στον τομέα αυτό, ενδεχομένως σε συνεργασία με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Συνολικά, η Ευρώπη βρίσκεται σε φάση σταδιακής αλλά ουσιαστικής αναπροσαρμογής της αμυντικής της στρατηγικής. Αν και η πλήρης υποκατάσταση των ΗΠΑ δεν θεωρείται άμεσα εφικτή, η τάση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ευθύνη και αυτονομία εντός του ΝΑΤΟ φαίνεται πλέον μη αναστρέψιμη.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έφερε στην επιφάνεια τις ήδη υπάρχουσες αμφιβολίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ απέναντι στη Συμμαχία, παρατηρεί ο Ιβο Ντάαλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.

«Είναι δύσκολο για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα να εμπιστευθεί πλέον τις ΗΠΑ πως θα σπεύσουν να την υπερασπιστούν» σε περίπτωση ανάγκης, είπε. «Ισως, να το ελπίζουν. Αλλά δεν μπορούν να το θεωρούν δεδομένο».

Στην ομιλία του προς το έθνος το βράδυ της Τετάρτης, ο Τραμπ δεν έκανε καμία αναφορά στο ΝΑΤΟ, γεγονός που ανακούφισε τους συμμάχους. Ωστόσο, ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος εκτίμησε ότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δεν πιστεύουν πλέον πως το Αρθρο 5 -η δέσμευση του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα- έχει πραγματική ισχύ. Οι ΗΠΑ φαίνεται πλέον να αποτελούν μέρος του προβλήματος της διεθνούς αστάθειας, σχολίασε ο αξιωματούχος, μιλώντας ανώνυμα στην αμερικανική εφημερίδα. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται πλέον μέρος της λύσης, ούτε εγγυήτριες ασφαλείας.

Μιλώντας την Πέμπτη στη Σεούλ, ο Εμανουέλ Μακρόν ήταν ξεκάθαρος: ο Τραμπ υπονομεύει το ΝΑΤΟ με τις επαναλαμβανόμενες απειλές αποχώρησης. «Οταν γεννάς καθημερινά αμφιβολίες ως προς τις δεσμεύσεις σου, τις αποδυναμώνεις», δήλωσε.

Την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, αντανακλώντας τη δυσαρέσκεια του Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, προειδοποίησε ότι οι σχέσεις με το ΝΑΤΟ θα πρέπει να επανεξεταστούν μετά τη λήξη του πολέμου με το Ιράν.

«Χωρίς τις ΗΠΑ δεν υπάρχει ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Ρούμπιο. «Μια συμμαχία πρέπει να είναι αμοιβαία επωφελής. Δεν μπορεί να είναι μονόδρομος. Ας ελπίσουμε ότι μπορούμε να το διορθώσουμε».

Αλλοι δεν είναι τόσο βέβαιοι. Οι ΗΠΑ αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της Συμμαχίας επειδή έτσι σχεδιάστηκε στην Ουάσιγκτον, όμως η Ευρώπη δεν είναι ανήμπορη και αυξάνει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες, εν μέρει εξαιτίας της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και εν μέρει εξαιτίας των πιέσεων του Τραμπ (συμπεριλαμβανομένων προηγούμενων απειλών ότι θα αποχωρήσει αν τα μέλη «δεν πληρώσουν το μερίδιό τους»).

Ακόμη κι αν η Ουάσιγκτον αποσύρει τις 70.000 Αμερικανούς στρατιώτες που βρίσκονται στην Ευρώπη, ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» θα ήταν εφικτό, λένε ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι. Το σύστημα διοίκησης και οι υποδομές του ΝΑΤΟ παραμένουν, και οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να καλύψουν τις περισσότερες θέσεις. Υπάρχουν ήδη μελέτες για το τι θα χρειαστεί η Ευρώπη ώστε να συμπληρώσουν το κενό που θα άφηναν πίσω τους οι ΗΠΑ.

Μία από αυτές τις μελέτες, του International Institute for Strategic Studies, τοποθετούσε το κόστος σε περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια σε βάθος 25ετίας. Το think tank Bruegel, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Kiel για την Παγκόσμια Οικονομία, υπολόγισε ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί 300.000 επιπλέον στρατιώτες και αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά τουλάχιστον 290 δισ. δολάρια ετησίως βραχυπρόθεσμα, ώστε να είναι σε θέσει να αντιμετωπίσει με επάρκεια τη ρωσική επιθετικότητα.

Ο Καμίλ Γκραν, πρώην βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ για τις επενδύσεις στην άμυνα, κατέγραψε αναλυτικά τα κενά που θα πρέπει να καλύψει η Ευρώπη σε περίπτωση εξόδου των ΗΠΑ.

Εν τω μεταξύ, αξιωματούχοι του Τραμπ επιμένουν ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αναλάβουν τη συμβατική άμυνα και η Ουάσιγκτον να συνεχίσει να παρέχει την πυρηνική ομπρέλα.

Ο χρονικός ορίζοντας για αυτό το σχέδιο, όπως συγκλίνουν αρκετές εκτιμήσεις, είναι το 2029. Ο στρατηγός Κάρστεν Μπρόιερ, επικεφαλής των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, έχει προειδοποιήσει ότι μέχρι τότε η Ρωσία πιθανότατα θα είναι σε θέση να εξαπολύσει σοβαρή επίθεση κατά του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, οι γερμανικές και νατοϊκές δυνάμεις μπορούν -μέχρι τότε- να προβάλουν ισχυρή αντίσταση, όπως είπε.

Οπως εκτιμούσε πέρυσι ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι για την Ευρώπη: «Δεν χρειάζεται να είμαστε τόσο καλοί όσο οι ΗΠΑ. Αρκεί να είμαστε καλύτεροι από τη Ρωσία».

Ωστόσο, η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα στην Ευρώπη (που ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δεσμευθεί ότι θα διατηρήσει) δεν θα είναι εφικτό να αντικατασταθεί από κάποιον άλλο μηχανισμό. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρωπαϊκά κράτη συζητούν εναλλακτικές λύσεις.

Η Βρετανία και η Γαλλία, οι δύο πυρηνικές δυνάμεις της Ευρώπης εξετάζουν, μαζί με τη Γερμανία και τη Σουηδία, τρόπους ώστε να επεκτείνουν τη δική τους πυρηνική προστασία και να προσεγγίσουν, όσο γίνεται, την αμερικανική.

Η Γαλλία έχει δηλώσει ότι θα αυξήσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο, ενώ η Βρετανία σχεδιάζει να επαναφέρει αεροπορικό βραχίονα πυρηνικής αποτροπής με βομβαρδιστικά, πέρα από τα πυρηνικά υποβρύχιά της. Ωστόσο, η βρετανική αποτροπή εξαρτάται από την αμερικανική τεχνολογία, ενώ η γαλλική είναι σχεδιασμένη πρωτίστως για την υπεράσπιση των γαλλικών συμφερόντων, όπως έχει οριστεί από την προεδρία της χώρας.

Η αίσθηση ανάγκης για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία ενισχύθηκε από την απόφαση του Τραμπ να βομβαρδίσει το Ιράν χωρίς διαβούλευση ζητώντας βοήθεια εκ των υστέρων. Για πολλούς, όπως ο Μπρούνο Ματσάες, πρώην υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Πορτογαλίας, η αμερικανική «εκστρατεία» μοιάζει με ήττα.

«Αυτό θα δώσει μεγάλη ώθηση στην Ευρώπη», είπε. «Πλέον επικρατεί η αίσθηση πως οι ΗΠΑ ίσως δεν θα είναι ικανές να σταθούν στο πλευρό μας, ακόμα κι αν είναι πρόθυμες». Για την Ευρώπη, πρόσθεσε, «η επιλογή στο δίλημμα “αυτονομία ή στήριξη από την Αμερική” γίνεται κάθε μήνα όλο και πιο ξεκάθαρη».

Ενδεικτική ήταν η αντίδραση του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, ο οποίος στην απειλή του Τραμπ απάντησε λέγοντας ότι η Βρετανία θα πρέπει να έρθει πιο κοντά στην Ευρώπη. «Καθώς ο κόσμος ακολουθεί αυτή την ασταθή πορεία, το μακροπρόθεσμο εθνικό μας συμφέρον απαιτεί στενότερη συνεργασία με τους συμμάχους μας στην Ευρώπη και με την Ευρωπαϊκή Ενωση», δήλωσε.

Εν τω μεταξύ, πολλοί αναρωτιούνται πώς η διάλυση της Συμμαχίας θα μπορούσε να ωφελήσει τις ΗΠΑ.

Ο Βόλφγκανγκ Ισινγκερ, πρώην πρέσβης της Γερμανίας στην Ουάσιγκτον, παρατήρησε ότι μια αποχώρηση από το ΝΑΤΟ θα αποτελούσε δώρο για μια Ρωσία που εστιάζει στη διεύρυνση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της. «Ας είμαστε σαφείς: η απομάκρυνση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη θα επέτρεπε στη Ρωσία να ανακηρύξει στρατηγική νίκη: η εκδίωξη των ΗΠΑ από την Ευρώπη ήταν πάντα βασικός στόχος του Κρεμλίνου, από τη σοβιετική εποχή μέχρι σήμερα», έγραψε. «Είναι αυτό κάτι που μπορούν να επιτρέψουν οι ΗΠΑ;».

Για τον Νίκολας Μπερνς, πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, μια αποχώρηση θα ήταν «καταστροφική για την Αμερική ως παγκόσμια δύναμη». Οπως σχολιάζει, θα τον εξέπληττε αν το Κογκρέσο συμφωνούσε σε μια τέτοια προοπτική.

Το ΝΑΤΟ, ως αμυντική Συμμαχία, είχε σπεύσει να στηρίξει τις ΗΠΑ μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, στην περίπτωση του Ιράν, παρατηρεί ο Μπερνς, οι ΗΠΑ δεν δέχθηκαν επίθεση, αλλά ξεκίνησαν μια επίθεση εκτός ΝΑΤΟ, χωρίς να ζητηθεί βοήθεια από τους συμμάχους και χωρίς εκ των προτέρων ενημέρωσή τους. Ακόμη και τώρα, οι ΗΠΑ δεν έχουν ζητήσει επισήμως τη συνδρομή του ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, για να κατευνάσουν τον κ. Τραμπ, οι περισσότερες χώρες της συμμαχίας προσφέρονται ήδη να συμβάλουν στη διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μετά το τέλος του πολέμου.

Η συμμαχία για τις μεταπολεμικές περιπολίες στα Στενά περιλαμβάνει πλέον περίπου 35 χώρες, υπό την οργάνωση της Βρετανίας και της Γαλλίας.

Ξεχωριστά, σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με δημοσιογράφους, στο περιθώριο της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια, ο ίδιος χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ αρκετά ισχυρό ώστε η Ρωσία δεν θα επιδιώξει τώρα να επιτεθεί σε χώρα-μέλος του.

“Θα κερδίσουμε κάθε πόλεμο με τη Ρωσία αν μας επιτεθεί τώρα και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι σε δύο, τέσσερα, έξι χρόνια θα ισχύει το ίδιο”, εκτίμησε ο Ρούτε.

Επιπλέον, ο Ρούτε δήλωσε ότι κανένας στην Ευρώπη δεν επιδιώκει να αντικαταστήσει την πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ, μετά την ανακοίνωση της Γερμανίας ότι συζητά την πυρηνική αποτροπή με τη Γαλλία.

❝The evidence of progress in delivering on #NATOsummit commitments is visible❞

— @SecGenNATO at #DefMin pic.twitter.com/MluRvNoh0b

— NATO (@NATO) February 13, 2026

«Νομίζω ότι όλες οι συζητήσεις στην Ευρώπη που αποσκοπούν στη συλλογική ενίσχυση της πυρηνικής αποτροπής είναι κάτι καλό, αλλά κανείς στην Ευρώπη δεν υποστηρίζει ότι κάτι τέτοιο θα αντικαταστήσει την πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ», δήλωσε ο Ρούτε σε δημοσιογράφους.

«Η κρίση δεν έχει τελειώσει και δεν έχουμε ακόμα λύση», δήλωσε ο υπουργός στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στη Νουούκ, την πρωτεύοσυα του αυτόνομου δανικού εδάφους, προσθέτοντας: «Είμαστε σε πολύ καλύτερη θέση τώρα απ’ ό,τι πριν από μερικές εβδομάδες».

Ο επικεφαλής της δανικής διπλωματίας διαβεβαίωσε πως δεν υπάρχει «καμιά απειλή στο τραπέζι» και «κανένας εμπορικός πόλεμος με την Ευρώπη».

Από την πλευρά της, η Γροιλανδή υπουργός Εξωτερικών Βίβιαν Μότζφελτ δήλωσε σήμερα πως, μολονότι είναι θετικό το γεγονός ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ συνεχίζονται, δεν βρίσκονται ακόμα στο σημείο που θα ήθελε η Γροιλανδία και έτσι είναι πολύ νωρίς για να προβλέψει κανείς πού θα οδηγήσουν.

«Δεν βρισκόμαστε ακόμα εκεί που θέλουμε να είμαστε. Θα είναι μια μακρά πορεία, έτσι το πού θα καταλήξουμε, είναι πολύ νωρίς να το πούμε», δήλωσε η Βίβιαν Μότζφελτ σε κοινή συνέντευξη Τύπου στο Νούουκ με τους ομολόγους της της Δανίας και του Καναδά.

Μπορεί να υπήρχαν κάποιες ασυνήθιστες και απροσδόκητες οικονομικές κινήσεις από τον Αμερικανό πρόεδρο τον τελευταίο χρόνο, όμως οι απειλές για τη Γροιλανδία οδηγούν σε σουρεαλιστικά σενάρια και επικίνδυνα εδάφη υπογραμμίζουν πολλοί αναλυτές.

Ουσιαστικά πρόκειται για μια μορφή οικονομικού πολέμου που επιβάλλεται από τον Λευκό Οίκο στους στενότερους συμμάχους του και μάλιστα για έναν σκοπό που θα μπορούσε να διαλύσει το ΝΑΤΟ και τη δυτική συμμαχία.

Κανείς στον κόσμο δεν μπορούσε να διανοηθεί μόλις πριν λίγο καιρό ότι μια τέτοια απειλή – προσάρτηση εδαφών συμμάχου σου – θα μπορούσε ποτέ να συμβεί. Και εύλογα πολλοί αναρωτιούνται: ο Τραμπ πράγματι έχει την υποστήριξη στο Κογκρέσο, ακόμη και στην ίδια του την κυβέρνηση, να το κάνει αυτό;

Αν τελικά ληφθούν σοβαρά υπόψη οι τελευταίες απειλές του Τραμπ, αποτελούν πηγή βαθιάς ανησυχίας. Όχι τόσο λόγω του πρόσθετου δασμού 10%, αλλά κυρίως εξαιτίας της ενέργειας να αφαιρεθεί γη από έναν σύμμαχο, εξαναγκάζοντας δημόσια τους συμμάχους σου να το αποδεχθούν. Πώς θα αντιδρούσε άραγε ο κόσμος και η ίδια η Ουάσινγκτον αν η Κίνα ή η Ρωσία είχαν εξαπολύσει μια τέτοια απειλή σε κάποιον από τους συμμάχους τους;

Η βάση της απειλής είναι σαφώς βαθιά ανησυχητική. Ο Ντόναλντ Τραμπ θα φτάσει στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός στα μέσα της επόμενης εβδομάδας για να συναντήσει τους ηγέτες των συμμαχικών χωρών των οποίων τις οικονομίες μόλις απείλησε, με τους περισσότερους να ελπίζουν ότι μέχρι τότε η άνευ προηγουμένου απειλή θα έχει με κάποιο τρόπο εξαφανιστεί.

Σπύρος Σιδέρης

Η τοποθέτηση αυτή δεν συνιστά απλώς διπλωματική παρατήρηση, αλλά αποτυπώνει μια βαθύτερη αναπροσαρμογή ισορροπιών, στην οποία η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες τίθεται πλέον ανοιχτά υπό αμφισβήτηση.

Η Άγκυρα εκτιμά ότι ο συνδυασμός της ρωσοουκρανικής σύγκρουσης και της σταδιακής μετατόπισης των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ουάσινγκτον προς την Ασία δημιουργεί ένα νέο, πιο αβέβαιο περιβάλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή άμυνα μετατρέπεται, κατά την τουρκική ανάγνωση, σε ζήτημα «υπαρξιακό», το οποίο δεν μπορεί πλέον να ανατίθεται σε τρίτους. Η ρητορική αυτή σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση: από την Ευρώπη ως προστατευόμενο εταίρο, στην Ευρώπη ως αυτόνομο –ή έστω πιο αυτάρκη– πυλώνα άμυνας.

• Η παρέμβαση Φιντάν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν ιδωθεί μέσα από το πρίσμα της σχέσης ΝΑΤΟ – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Τουρκία παραμένει μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της Συμμαχίας, διαθέτοντας τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζει να βρίσκεται εκτός των βασικών μηχανισμών της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης. Η Άγκυρα εκφράζει ανοιχτά την ενόχλησή της για αυτόν τον αποκλεισμό, τον οποίο αποδίδει όχι σε θεσμικούς λόγους, αλλά σε στενές εθνικές ατζέντες κρατών-μελών που μεταφέρουν διμερείς αντιπαραθέσεις στο συλλογικό ευρωπαϊκό επίπεδο.

Εδώ αναδύεται μια κρίσιμη αντίφαση: μια χώρα που συμβάλλει εμπράκτως στην ασφάλεια της Ευρώπης μέσω του ΝΑΤΟ, παραμένει εκτός όταν πρόκειται για τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας.

Χωρίς να κατονομάζει ευθέως, η τουρκική πλευρά αφήνει σαφείς αιχμές για τον ρόλο της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και για επιφυλάξεις που αποδίδονται σε χώρες όπως η Γαλλία. Το αποτέλεσμα είναι μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας που εμφανίζεται κατακερματισμένη, με τις πολιτικές ισορροπίες να υπερισχύουν της στρατηγικής συνοχής.

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Ευρώπη καλείται να απαντήσει σε ένα διπλό δίλημμα: από τη μία, πώς θα ενισχύσει την αμυντική αυτονομία της, και από την άλλη, ποιοι εταίροι θα συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Η Τουρκία επιχειρεί να τοποθετηθεί ως αναπόσπαστο μέρος της λύσης, προβάλλοντας τόσο τη στρατιωτική της ισχύ όσο και τη γεωγραφική της θέση, η οποία καλύπτει κρίσιμα μέτωπα από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

• Παράλληλα, η παρέμβαση Φιντάν λειτουργεί και ως προειδοποίηση. Η επιστροφή της πιθανότητας συμβατικών πολέμων στο ευρωπαϊκό έδαφος, σε συνδυασμό με τη μεταβλητότητα της αμερικανικής πολιτικής –ιδίως ενόψει εκλογικών κύκλων στις ΗΠΑ–, αναδεικνύει τα όρια ενός μοντέλου ασφάλειας που βασίζεται στη διαρκή αμερικανική δέσμευση. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται από τις εναλλαγές κυβερνήσεων στην Ουάσινγκτον, ούτε να παραμένει «ανατεθειμένη» σε εξωτερικούς εγγυητές.

Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η ίντριγκα της τουρκικής στάσης. Ενώ καλεί την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη, η ίδια διεκδικεί ρόλο συνεταίρου πρώτης γραμμής σε οποιαδήποτε νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας διαμορφωθεί. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας παρουσιάζεται όχι ως ανταγωνιστική προς το ΝΑΤΟ, αλλά ως συμπληρωματική – υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία δεν θα παραμείνει θεατής.

• Το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί πράγματι να προχωρήσει προς την περιβόητη στρατηγική αυτονομία χωρίς να επιλύσει τις εσωτερικές της αντιφάσεις. Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί, όπως η μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία ή τα ευρωπαϊκά ταμεία άμυνας, δείχνουν φιλόδοξοι στα χαρτιά, αλλά περιορισμένοι στην πράξη. Ο αποκλεισμός μιας χώρας με το μέγεθος και τις δυνατότητες της Τουρκίας αφήνει, κατά την τουρκική ανάγνωση, τα νότια και ανατολικά σύνορα της Ευρώπης εκτεθειμένα σε γεωπολιτικούς κινδύνους.

Τελικά, η παρέμβαση Φιντάν δεν αφορά μόνο την Τουρκία ούτε απευθύνεται αποκλειστικά στις Βρυξέλλες. Θέτει στο τραπέζι ένα ευρύτερο ερώτημα: αν η Ευρώπη είναι έτοιμη να μεταβεί από την εποχή της ανάθεσης στην εποχή της ευθύνης. Και, κυρίως, αν μπορεί να το πράξει χωρίς να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις της με εταίρους που, είτε αρέσει είτε όχι, αποτελούν κρίσιμους παράγοντες της ευρωπαϊκής ασφάλειας.