Οι ειδικοί λένε πως δεν γνωρίζουμε το λόγο, αλλά οι θεωρίες ποικίλλουν: ίσως κληρονόμησε χρήματα μετά τον θάνατο του συζύγου της και ήθελε ένα σπίτι αντάξιο του νέου της κύρους, ή ίσως αξιοποίησε όσα έμαθε από προηγούμενες κατασκευές για να σχεδιάσει ένα ζεστό και φιλόξενο σπίτι, κατάλληλο για μια κυρία που πλησίαζε τα εβδομήντα της και ζούσε στη Μικρή Εποχή των Παγετώνων.

«Το τέλος του 16ου αιώνα ήταν πραγματικά από τις πιο ψυχρές περιόδους της Μικρής Εποχής των Παγετώνων και στην Αγγλία επικρατούσε δριμύ ψύχος», εξηγεί ο Dagomar Degroot, καθηγητής περιβαλλοντικής ιστορίας στο Georgetown University στην Ουάσιγκτον και συγγραφέας του “The Frigid Golden Age”.

Οι μέσες παγκόσμιες θερμοκρασίες τότε έπεσαν «το πολύ κατά 0,5°C», με τις σημαντικότερες επιπτώσεις στο βόρειο ημισφαίριο. Αυτός ο μέσος όρος αφορά περίπου πέντε αιώνες, οπότε οι διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά και από περιοχή σε περιοχή ήταν συχνές.

Ηλιακός προσανατολισμός και σχεδιασμός

Ένα βασικό στοιχείο που διαφοροποιεί την παλιά από τη νέα Hall είναι ο προσανατολισμός τους ως προς τον ήλιο. Η παλιά Hall έχει μικρή απόκλιση ανατολής-δύσης, ενώ η νέα έχει περιστραφεί κατά περίπου 90 μοίρες, απορροφώντας πολύ περισσότερο ηλιακό φως και θερμότητα.

«Το εντυπωσιακό με τη νέα Hardwick Hall είναι ότι στον χάρτη βρίσκεται σχεδόν ακριβώς στον άξονα βορρά-νότου», τονίζει ο Ranald Lawrence, λέκτορας αρχιτεκτονικής στο University of Liverpool. Έχει δημοσιεύσει μελέτες για τον σχεδιασμό και τη θερμική άνεση του κτηρίου. «Όλος ο εσωτερικός σχεδιασμός βασίζεται σε αυτή τη γεωμετρία».

Η Bess ακολουθούσε τον ήλιο στα δωμάτια: τα πρωινά περπατούσε στη Long Gallery μήκους 63 μέτρων, που κοιτά ανατολικά και πλημμυρίζει φως. Το απόγευμα και το βράδυ ο ήλιος φωτίζει τη νοτιοδυτική πλευρά όπου βρίσκονταν τα υπνοδωμάτιά της. Η πιο σκοτεινή και κρύα γωνία, στα βορειοδυτικά, φιλοξενούσε τις κουζίνες – ιδανικό σημείο για να διατηρούνται τα τρόφιμα δροσερά.

Το διαπιστώνω κι εγώ περπατώντας – οι κουζίνες είναι αισθητά πιο κρύες. Το ίδιο παρατηρεί και η Elena Williams, υπεύθυνη συλλογών του The National Trust, οργανισμού που προστατεύει ιστορικά κτήρια στη Βρετανία. «Είναι ένα καλοσχεδιασμένο κτήριο που φροντίζει για την άνεση μέσω της αξιοποίησης του φυσικού περιβάλλοντος», λέει.

Παράθυρα, τοίχοι και τζάκια – Έξυπνες λύσεις θέρμανσης

Δεν είναι μόνο ο προσανατολισμός που κρατά το σπίτι ζεστό. Η Williams δείχνει ότι κάποια παράθυρα στη βόρεια πλευρά είναι «τυφλά» ή ψεύτικα: εξωτερικά φαίνεται παράθυρο, αλλά εσωτερικά είναι επενδεδυμένο με μόλυβδο και σφραγισμένο. Όπως εξηγεί ο Lawrence, τα βόρεια παράθυρα δεν προσφέρουν θερμικό όφελος ούτε το καλοκαίρι.

Σχεδόν όλα τα τζάκια βρίσκονται στον κεντρικό άξονα του σπιτιού, ώστε να μην χάνεται θερμότητα προς τα παράθυρα ή τους εξωτερικούς τοίχους. Όταν περνάμε μια πόρτα σε αυτόν τον άξονα, εντυπωσιάζομαι: έχει πάχος 1,37 μέτρα. Ακόμα ένα έξυπνο τέχνασμα για να διατηρούνται οι ένοικοι ζεστοί.

«Το παρελθόν παραμένει ανεκμετάλλευτο εργαλείο», σημειώνει ο Degroot. «Αν κατανοήσουμε τους σύνθετους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι αντέδρασαν στις κλιματικές αλλαγές της ιστορίας, μπορούμε να ανακαλύψουμε νέα εργαλεία για το μέλλον – διαχωρίζοντας εποικοδομητικές λύσεις από καταστροφικές».

Σύγχρονες επιρροές και αρχιτεκτονικά διδάγματα

Οι αρχιτέκτονες Peter και Alison Smithson είχαν μελετήσει και θαυμάσει τη Hardwick Hall. Κάποιοι ακαδημαϊκοί υποστηρίζουν ότι επηρέασε έργα τους όπως το Solar Pavillion στη νοτιοδυτική Αγγλία, όπου μόνο οι ανατολικοί, δυτικοί και νότιοι τοίχοι έχουν τζάμια. Τέτοιες ηλιακές λύσεις δεν περιορίζονται στους πλούσιους: μια από τις πιο εντυπωσιακές πολυκατοικίες κοινωνικής κατοικίας στο Λονδίνο βρίσκεται στην Alexandria Road στο Camden, όπου οι νότιες ταράτσες διαθέτουν μπόλικο σκυρόδεμα για αποθήκευση θερμότητας.

Ωστόσο γενικά δεν αξιοποιούμε αυτά τα ελισαβετιανά μυστικά σήμερα. Προτιμούμε τη θέρμανση ή τον κλιματισμό για να αντισταθμίσουμε κακή αρχιτεκτονική προσαρμογή στο κλίμα μας. «Υποθέτουμε πως κάθε πρόβλημα λύνεται τεχνολογικά», σχολιάζει ο Lawrence. Οι ουρανοξύστες-γυάλινα κουτιά είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα: το χειμώνα η θερμότητα διαφεύγει εύκολα, ενώ το καλοκαίρι μετατρέπονται σε θερμοκήπια απαιτώντας τεράστια ενέργεια για ψύξη.

Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα

Χωρίς να ξηλώσουμε τα υπάρχοντα σπίτια μας, υπάρχουν μικρορυθμίσεις που μπορούμε να κάνουμε. Για παράδειγμα, παίρνω για πρώτη φορά πυξίδα στο σπίτι μου και σκέφτομαι πώς μπορώ να ακολουθήσω τη διαδρομή του ήλιου μέσα στη μέρα. Τον χειμώνα μετακινώ το γραφείο μου σε ένα νοτιοανατολικό παράθυρο· έτσι φωτίζεται καλύτερα το πρωί κι αν φορέσω ένα επιπλέον ρούχο, μπορώ να χαμηλώσω τον θερμοστάτη κατά 2°C.

Μακροπρόθεσμα σκέφτομαι να φυτέψω ένα δέντρο απ’ έξω – σε λίγες δεκαετίες θα σκιάζει το σπίτι μου στις μελλοντικές καύσωνες που προβλέπονται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να είναι μικρές κι ανεπαίσθητες στους περισσότερους, δεν θα αντικαταστήσουν πλήρως τη θέρμανση ή την ψύξη – αλλά αντικατοπτρίζουν μια διαφορετική φιλοσοφία σχεδιασμού που σήμερα συχνά αγνοείται.

Η Hardwick Hall σχεδιάστηκε λαμβάνοντας υπόψη τον ήλιο, τις εποχές και τη θερμοκρασία – δίνοντας προσοχή στον έξω κόσμο. Καθώς το κλίμα γίνεται ολοένα πιο ασταθές, τέτοιου είδους αρχιτεκτονική μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ.

Πηγή: bbc.com

Μέχρι χτες, το Νόμπελ Χημείας είχε απονεμηθεί σε 194 επιστήμονες, εκ των οποίων 8 γυναίκες.

Οι Ντ. Χασάμπης (φωτο δεξιά) και Τζ. Τζάμπερ (στο κέντρο) ανέπτυξαν ένα ισχυρό υπολογιστικό εργαλείο με το οποίο οι ερευνητές μπορούν να γνωρίζουν την αλληλουχία των συστατικών μιας πρωτεΐνης, να προβλέπουν πώς συστρέφεται και διπλώνει. Ο Ντ. Μπέικερ (αριστερά) ανέπτυξε εργαλεία που επιτρέπουν στους ερευνητές να σχεδιάσουν εντελώς νέες πρωτεΐνες, με νέα σχήματα και λειτουργίες, πράγμα που ανοίγει τεράστιες δυνατότητες προς όφελος του ανθρώπου.

NewScientist/ Τι ανακάλυψαν οι νομπελίστες Χημείας

Το βραβείο Νόμπελ Χημείας 2024 απονεμήθηκε στους David Baker, Demis Hassabis και John Jumper για το έργο τους που άνοιξε το δρόμο στην κατανόηση της δομής των πρωτεϊνών, οι οποίες διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς. Οι Hassabis και Jumper, της Google DeepMind, ανέπτυξαν μια τεχνητή νοημοσύνη που προβλέπει τη δομή των πρωτεϊνών. Ο Baker, στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ, έκανε πολύ σημαντικό έργο σχετικά με το σχεδιασμό νέων πρωτεϊνών.

Οι πρωτεΐνες είναι τα μόρια της ζωής. Όλοι οι βασικοί μηχανισμοί της ζωής αποτελούνται από πρωτεΐνες, από τους μύες που μας δίνουν δύναμη και τα μόρια που διαβάζουν και αντιγράφουν το DNA μέχρι τα αντισώματα που μας προστατεύουν από τις λοιμώξεις. «Για να κατανοήσεις τη ζωή, πρέπει πρώτα να κατανοήσεις το σχήμα των πρωτεϊνών», δήλωσε ο Heiner Linke, πρόεδρος της επιτροπής Νόμπελ Χημείας, στη σχετική συνέντευξη Τύπου.

Όλες οι πρωτεΐνες αποτελούνται από αλυσίδες αμινοξέων, υπάρχουν περίπου 20 διαφορετικά είδη αυτών των ενώσεων. Το σχήμα των πρωτεϊνών καθορίζεται από την αλληλουχία των αμινοξέων, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αναδιπλώνονται οι αλυσίδες είναι τόσο πολύπλοκος που η πρόβλεψη της δομής μιας πρωτεΐνης από την αλληλουχία της είναι εξαιρετικά δύσκολη. «Για αρκετές δεκαετίες, αυτό θεωρούνταν αδύνατο», δήλωσε ο Linke.

Αρκετές ομάδες ανέπτυξαν διάφορες υπολογιστικές μεθόδους πρόβλεψης των πρωτεϊνικών δομών, αλλά η ακρίβειά τους ήταν μικρή. Οι Hassabis και Jumper ανέπτυξαν μια τεχνητή νοημοσύνη που ονομάζεται AlphaFold. Η πρώτη έκδοση του AlphaFold, που παρουσιάστηκε το 2018, ήταν μια βελτίωση σε σχέση με άλλες μεθόδους. Η δεύτερη, που κυκλοφόρησε το 2020, ήταν ένα τεράστιο άλμα προς τα εμπρός, προβλέποντας τα δύο τρίτα των πρωτεϊνικών δομών με ακρίβεια άνω του 90%.

Μέχρι το 2022, η AlphaFold είχε χρησιμοποιηθεί για την πρόβλεψη της δομής σχεδόν όλων των γνωστών πρωτεϊνών, και τα αποτελέσματα διατίθενται ελεύθερα. «Ήταν μια τεράστια ανακάλυψη», δήλωσε ο Johan Åqvist, μέλος της Επιτροπής Νόμπελ Χημείας. «Πρόκειται για μια φανταστική πηγή για τη χημική και τη βιολογική έρευνα».

Ο Baker εργάζεται εδώ και καιρό πάνω στο αντίθετο πρόβλημα, αυτό του σχεδιασμού μιας πρωτεΐνης με την επιθυμητή δομή. Οι δυνατότητες είναι ατελείωτες -οι νέες πρωτεΐνες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να κάνουν σχεδόν τα πάντα, από τη θεραπεία ασθενειών μέχρι τη δημιουργία πολύπλοκων νανομηχανών. «Ο David Baker άνοιξε έναν εντελώς νέο κόσμο πρωτεϊνών που δεν είχαμε δει ποτέ πριν», δήλωσε ο Åqvist. «Πρόκειται για μια εξέλιξη που ξεπερνάει κάθε φαντασία».

Ο Μπέικερ δημιούργησε ένα λογισμικό που ονομάζεται Rosetta για να το κάνει αυτό, το οποίο είναι επίσης ελεύθερα διαθέσιμο. Ο ίδιος και η ομάδα του απέδειξαν το 2003 για πρώτη φορά ότι το Rosetta λειτουργεί, όταν σχεδίασαν μια πρωτεΐνη, την κατασκεύασαν και στη συνέχεια χρησιμοποίησαν μια τεχνική που ονομάζεται κρυσταλλογραφία ακτίνων Χ για να επιβεβαιώσουν ότι πράγματι είχε τη σχεδιασμένη δομή.

Ενώ ο Åqvist χαρακτήρισε αυτή τη δουλειά του 2003 ως «τη μεγάλη ανακάλυψη», η πρωτεΐνη που δημιουργήθηκε ήταν μικρή, απλή και δεν έκανε τίποτα. Ο ίδιος ο Baker περιέγραψε τη διαδικασία ως σταδιακή. «Τα τελευταία 20 χρόνια καταφέραμε –είπε- να σχεδιάζουμε πρωτεΐνες με όλο και πιο πολύπλοκες και ισχυρές λειτουργίες». «Καθώς γινόμασταν όλο και καλύτεροι σε αυτό, το εύρος των εφαρμογών γινόταν όλο και πιο συναρπαστικό», δήλωσε. «Ήταν ένα τεράστιο άνοιγμα δυνατοτήτων, επειδή οι πρωτεΐνες στη φύση κάνουν τόσα πολλά και τόσο διαφορετικά πράγματα, διαμεσολαβούν σε όλες τις διαδικασίες στο σώμα μας και σε όλα τα έμβια όντα».

Ο Μπέικερ απέδωσε επίσης τα εύσημα στους συναδέλφους του: «Στάθηκα στους ώμους γιγάντων. Είχα, καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας μου, απολύτως θαυμάσιους συναδέλφους για να συνεργαστώ».

Υπενθυμίζουμε ότι το βραβείο χημείας είναι το τρίτο Νόμπελ που απονέμεται μέχρι στιγμής φέτος. Στις 8 Οκτωβρίου, το Νόμπελ Φυσικής 2024 απονεμήθηκε στους John Hopfield και Geoffrey Hinton για το έργο τους στα τεχνητά νευρωνικά δίκτυα. Στις 7 Οκτωβρίου, το βραβείο Νόμπελ 2024 στη φυσιολογία ή την ιατρική απονεμήθηκε στους Victor Ambros και Gary Ruvkun για την ανακάλυψή τους ότι μικροσκοπικά κομμάτια RNA που ονομάζονται microRNA παίζουν βασικό ρόλο στον έλεγχο των γονιδίων.

Το περσινό βραβείο Νόμπελ Χημείας απονεμήθηκε σε τρεις από τους δημιουργούς των κβαντικών κουκίδων – σωματιδίων τόσο μικρών που οι ηλεκτρικές και οπτικές τους ιδιότητες επηρεάζονται από την κβαντική φυσική.