Σπύρος Σιδέρης

Σε μια περίοδο έντονης στρατιωτικής αντιπαράθεσης και διεθνούς πίεσης, η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται μόνο στα θεσμικά αξιώματα αλλά κυρίως στο εσωτερικό ενός μικρού κύκλου επιρροής γύρω από τον νέο ανώτατο ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος φαίνεται να καθορίζει την κατεύθυνση της χώρας.

Το ιδιόμορφο σύστημα εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας

Το πολιτικό σύστημα του Ιράν αποτελεί ένα ιδιόμορφο μίγμα θεοκρατίας και περιορισμένης δημοκρατίας. Τυπικά, υπάρχει πρόεδρος, κοινοβούλιο και εκλεγμένα όργανα. Ωστόσο, η πραγματική εξουσία βρίσκεται στα χέρια του ανώτατου ηγέτη, ο οποίος βρίσκεται στην κορυφή του πολιτικού και στρατιωτικού συστήματος.

Ο ανώτατος ηγέτης έχει τον τελικό λόγο σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, στρατηγικής άμυνας, πυρηνικού προγράμματος και πολέμου. Διορίζει επίσης τους επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων, των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, της δικαιοσύνης και σημαντικών κρατικών θεσμών.

Παράλληλα λειτουργεί το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, το οποίο συντονίζει τη στρατηγική ασφάλειας της χώρας. Αν και τυπικά συμμετέχουν πολιτικοί αξιωματούχοι, στην πράξη η στρατιωτική ηγεσία και οι σύμβουλοι του ανώτατου ηγέτη έχουν καθοριστική επιρροή.

Η άνοδος του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ

Στο επίκεντρο της εξουσίας βρίσκεται σήμερα ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του ιστορικού ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας Αλί Χαμενεΐ. Αν και για χρόνια παρέμενε σχετικά διακριτικός στο δημόσιο πεδίο, διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι είχε ήδη σημαντικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων μέσα στο γραφείο του πατέρα του.

Η επιρροή του βασίζεται κυρίως σε δύο στοιχεία:
πρώτον, στις στενές του σχέσεις με την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης, και δεύτερον, στο δίκτυο πολιτικών και στρατιωτικών συμβούλων που τον περιβάλλει.

Αυτός ο στενός κύκλος αποτελεί ουσιαστικά το κέντρο όπου λαμβάνονται οι στρατηγικές αποφάσεις για τον πόλεμο, τις διαπραγματεύσεις και τη συνολική περιφερειακή πολιτική του Ιράν.

Οι άνθρωποι του συστήματος εξουσίας

Μεταξύ των σημαντικότερων προσώπων που επηρεάζουν τις αποφάσεις συγκαταλέγεται ο Μοχσέν Ρεζαΐ, ένας από τους πιο έμπειρους στρατηγούς της χώρας. Πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, θεωρείται ένας από τους βασικούς στρατιωτικούς συμβούλους της ηγεσίας. Στη δεκαετία του 1980 είχε σημαντικό ρόλο στον πόλεμο Ιράν – Ιράκ και παραμένει μία από τις πιο ισχυρές μορφές του στρατιωτικού κατεστημένου. Για την ιστορία, ο Ρεζαΐ που περιγράφεται και ως «πολεμιστής», λέγεται ότι συμβούλεψε τον Αγιατολάχ Χομεϊνί τη δεκαετία του ’80 να αποδεχτεί την εκεχειρία με το Ιράκ, αφού οι ιρανικές δυνάμεις ένιωσαν εξαντλημένες μετά από 8 χρόνια πολέμου.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι επίσης ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης. Θεωρείται ένας από τους βασικούς πολιτικούς παράγοντες που γεφυρώνουν την πολιτική εξουσία με τη στρατιωτική ηγεσία.

Παράλληλα, ο Αλί Λαριτζανί, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, αποτελεί έναν από τους πιο έμπειρους πολιτικούς του συστήματος και συχνά εμφανίζεται δημόσια ως το πρόσωπο που εξηγεί τη στρατηγική της Τεχεράνης.

Οι στρατηγοί που κρατούν το «κλειδί» του πολέμου

Η πραγματική στρατιωτική ισχύς βρίσκεται στους διοικητές των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, οι οποίοι αποτελούν το ισχυρότερο στρατιωτικό σώμα της χώρας.

Ανάμεσα στις σημαντικότερες μορφές είναι ο στρατηγός Αχμάντ Βαχιντί, ένας από τους ιστορικούς διοικητές του σώματος και πρώην υπουργός Άμυνας. Υπήρξε επίσης από τους πρώτους διοικητές της Δύναμης Κουντς, της μονάδας που διαχειρίζεται τις επιχειρήσεις του Ιράν στο εξωτερικό.

Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης ο στρατηγός Γιαχία Ραχίμ Σαφαβί, βασικός στρατιωτικός σύμβουλος της ηγεσίας και από τους πιο έμπειρους στρατηγικούς αναλυτές του καθεστώτος.

Στο επιχειρησιακό επίπεδο, ιδιαίτερη επιρροή έχουν ο στρατηγός Αλί Αμπντολαχί, επικεφαλής επιχειρήσεων στο γενικό επιτελείο, καθώς και οι διοικητές των στρατηγικών όπλων του Ιράν.

Ο στρατηγός Ματζίντ Μουσαβί θεωρείται ο άνθρωπος πίσω από το πυραυλικό πρόγραμμα των Φρουρών της Επανάστασης, ενώ ο ναύαρχος Αλί Ρεζά Τανγκσιρί διοικεί τις ναυτικές δυνάμεις του σώματος που επιχειρούν στον Περσικό Κόλπο.

Η στρατηγική της «ακριβής σύγκρουσης»

Παρά τις ισχυρές στρατιωτικές πιέσεις που δέχεται, το ιρανικό σύστημα εξουσίας δείχνει μέχρι στιγμής να διατηρεί την ιεραρχική συνοχή του. Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, η ηγεσία είχε προετοιμαστεί για ένα ενδεχόμενο ευρύτερου πολέμου εδώ και χρόνια.

Η βασική στρατηγική της Τεχεράνης βασίζεται στην ιδέα ότι οποιαδήποτε σύγκρουση πρέπει να γίνει εξαιρετικά δαπανηρή για την περιοχή και την παγκόσμια οικονομία.

Αυτό επιτυγχάνεται με δύο βασικούς τρόπους. Ο πρώτος είναι η απειλή επέκτασης της σύγκρουσης στον Περσικό Κόλπο, μέσω πυραυλικών επιθέσεων και επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Ο δεύτερος αφορά τη δυνατότητα δημιουργίας σοβαρής αναταραχής στη ναυσιπλοΐα του Στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου.

Το κρίσιμο ερώτημα: πόσο θα αντέξει το σύστημα

Παρά την πολεμική ένταση, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι το ιρανικό καθεστώς θα αρχίσει να εξετάζει σοβαρά ένα πλήρες καθεστώς κατάπαυσης του πυρός μόνο όταν η ηγεσία αισθανθεί ότι η χώρα έχει φτάσει στα όρια της στρατιωτικής και οικονομικής της αντοχής.

Η ιστορία του Ιράν δείχνει ότι ακόμη και τα πιο σκληρά καθεστώτα μπορούν τελικά να υποχωρήσουν όταν η επιβίωση του ίδιου του συστήματος τίθεται σε κίνδυνο.

Σήμερα, λοιπόν, το πραγματικό κέντρο εξουσίας στο Ιράν δεν βρίσκεται μόνο στα επίσημα κρατικά αξιώματα. Βρίσκεται σε ένα σφιχτό δίκτυο πολιτικών και στρατηγών που κινούνται γύρω από τον ανώτατο ηγέτη και καθορίζουν τη στρατηγική της χώρας.

Και όσο οι συγκρούσεις συνεχίζονται και οι βομβαρδισμοί κλιμακώνονται, αυτός ο στενός κύκλος εξουσίας θα είναι εκείνος που θα αποφασίσει τελικά αν το Ιράν θα συνεχίσει τον δρόμο της σύγκρουσης ή αν θα αναζητήσει μια δύσκολη διέξοδο προς την αποκλιμάκωση.

Στο μήνυμά του, ο Πούτιν επιβεβαίωσε τη στήριξη της Μόσχας προς την Τεχεράνη.

«Από την πλευρά μου, θα ήθελα να επιβεβαιώσω την αταλάντευτη υποστήριξή μας προς την Τεχεράνη και την αλληλεγγύη μας προς τους Ιρανούς φίλους μας», ανέφερε.

Ο Ρώσος πρόεδρος εξέφρασε επίσης τη βεβαιότητα ότι ο Μοζτάμπα Χαμενεΐ θα συνεχίσει το έργο του πατέρα του, Αλί Χαμενεΐ.

«Είμαι βέβαιος ότι θα συνεχίσετε το έργο του πατέρα σας με τιμή και θα ενώσετε τον ιρανικό λαό μπροστά στις σοβαρές δοκιμασίες», πρόσθεσε ο Πούτιν.