Σπύρος Σιδέρης

Σε συνέντευξή του στο Axios, ο Τραμπ είπε ότι εξετάζει την αποστολή δεύτερης ναυτικής δύναμης, πέρα από το αεροπλανοφόρο «Άμπραχαμ Λίνκολν» και τη συνοδευτική του ομάδα, που περιλαμβάνει μαχητικά, πυραύλους «Τομαχόκ» και άλλα πλοία. Το μήνυμα είναι διπλό: διατήρηση του διπλωματικού καναλιού, αλλά με εμφανή ενίσχυση της στρατιωτικής επιλογής ως «ασφάλεια» σε περίπτωση ναυαγίου.

Ο ίδιος εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι μπορεί να υπάρξει συμφωνία, εκτιμώντας ότι η Τεχεράνη «θέλει πολύ» να κλείσει συμφωνία και ότι διαπραγματεύεται πιο σοβαρά υπό την πίεση της στρατιωτικής απειλής. Παράλληλα, προανήγγειλε δεύτερο γύρο επαφών την επόμενη εβδομάδα, εντείνοντας την αίσθηση πως οι εξελίξεις κινούνται γρήγορα — και σε λεπτό σχοινί.

• Το πλαίσιο δεν είναι ουδέτερο. Η επανεκκίνηση των επαφών στο Ομάν παρουσιάζεται ως η πρώτη μετά τον πόλεμο «12 ημερών» τον Ιούνιο, ενώ η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διαμορφώσει μια ατζέντα που δεν θα περιορίζεται μόνο στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ο Τραμπ είπε ότι είναι «αυτονόητο» πως οποιαδήποτε συμφωνία θα αφορά τον πυρηνικό φάκελο, αφήνοντας παράθυρο ώστε να συζητηθεί και το ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων. Εκεί όμως βρίσκεται ο πρώτος μεγάλος κόμπος: το Ιράν επιμένει ότι η πυραυλική ισχύς του είναι στοιχείο αποτροπής και δεν τίθεται προς διαπραγμάτευση, ιδιαίτερα μετά από μια περίοδο κατά την οποία δηλώνει ότι έχει ανασυγκροτήσει την αποτρεπτική ικανότητά του.

Στο διπλωματικό σκέλος, το Σουλτανάτο του Ομάν επιχειρεί να κρατήσει ζωντανή την επαφή, παρουσιάζοντας τη διαδικασία ως επιστροφή στον διάλογο και ως ευκαιρία αποκλιμάκωσης. Ο σουλτάνος Χαϊθάμ μπιν Τάρικ υποδέχθηκε στο Παλάτι αλ-Μπαρκά τον Αλί Λαριτζανί, γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν και σύμβουλο του Αλί Χαμενεΐ, σε συνάντηση που —σύμφωνα με ιρανικά μέσα— διήρκεσε περίπου τρεις ώρες.

Στο παρασκήνιο κυκλοφορούν ενδείξεις ότι ο Λαριτζανί μετέφερε ιρανική απάντηση σε αμερικανικές προτάσεις της πρώτης φάσης, ενώ είχε και ξεχωριστές επαφές με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσαΐντι, τον κεντρικό διαμεσολαβητή αυτού του κύκλου.

• Ο αλ-Μπουσαΐντι, σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, μίλησε για «παραγωγική» συνάντηση και τόνισε ότι προτεραιότητα του Ομάν είναι η περιφερειακή ασφάλεια, καλώντας σε αυτοσυγκράτηση και «σοφούς συμβιβασμούς». Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, παρουσίασε τις επαφές ως τεστ της αμερικανικής σοβαρότητας, υποστηρίζοντας ότι υπήρξε επαρκής σύγκλιση ώστε να συνεχιστεί η διπλωματία. Όμως η ίδια η ιρανική γραμμή παραμένει προσεκτική: «κριτήριο είναι οι πράξεις, όχι τα λόγια», ήταν το μήνυμα που αποδόθηκε στον εκπρόσωπο του ιρανικού ΥΠΕΞ, Ισμαήλ Μπαγκάι.

Η ένταση αυξάνεται και από έναν παράγοντα που λειτουργεί ως σταθερός «τρίτος πόλος» στη σκηνή: το Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, πριν αναχωρήσει για την Ουάσιγκτον, δήλωσε ότι θα παρουσιάσει στον Τραμπ την ισραηλινή θεώρηση των «αρχών» των διαπραγματεύσεων, υποστηρίζοντας ότι αυτές δεν αφορούν μόνο το Ισραήλ αλλά «όποιον επιδιώκει ειρήνη και ασφάλεια» στη Μέση Ανατολή. Από τη Μουσκάτ, ο Λαριτζανί προειδοποίησε την αμερικανική πλευρά να ενεργήσει «με σοφία» και να μην επιτρέψει στον Νετανιάχου να επηρεάσει το πλαίσιο των συνομιλιών με προληπτικές δηλώσεις — διατυπώνοντας αιχμές για «υπονομευτικό» ρόλο στο παρασκήνιο. Η λεπτομέρεια που δίνει μια δόση ίντριγκας είναι πως στην ιρανική δημόσια σφαίρα καλλιεργείται η εικόνα ότι ο Νετανιάχου ταξιδεύει στην Ουάσιγκτον φοβούμενος μια πιθανή πυρηνική συμφωνία, ενώ ο Τραμπ δεν θέλει να παγιδευτεί σε έναν νέο, μακρόσυρτο πόλεμο — δύο φόβοι που συγκρούονται, αλλά και αλληλοχρησιμοποιούνται ως πίεση.

• Στην καρδιά του παζλ βρίσκεται ο εμπλουτισμός ουρανίου. Η Ουάσιγκτον ζητά από την Τεχεράνη να εγκαταλείψει αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου έως και 60%, ποσοστό κοντά στο επίπεδο που θεωρείται τεχνικά επικίνδυνο ως «σκαλοπάτι» προς υψηλότερη καθαρότητα. Ο επικεφαλής του Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας του Ιράν, Μοχάμεντ Εσλαμί, δήλωσε ότι το ενδεχόμενο μείωσης του 60% εξαρτάται από το αν θα αρθούν όλες οι κυρώσεις. Από αμερικανικής πλευράς, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, σε επίσκεψη στην Αρμενία, είπε ότι ο Τραμπ θα αποφασίσει τελικά τις κόκκινες γραμμές που θα τεθούν στις διαπραγματεύσεις — μια φράση που, σε αυτή τη συγκυρία, ακούγεται σαν «κλειδί» για το τι θα ακολουθήσει.

Το Ιράν, παράλληλα, επιμένει πως το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι «ειρηνικό», ότι διεκδικεί άρση των «άδικων» κυρώσεων και ότι θα απαντήσει «αποφασιστικά» σε οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση. Η Ουάσιγκτον, την ίδια ώρα, κρατά την πόρτα της διπλωματίας ανοικτή, αλλά μεταφέρει ναυτική ισχύ στην περιοχή ώστε να μην υπάρχει αμφιβολία για το «τι ακολουθεί» αν χαθεί το παράθυρο συμφωνίας.

Η ουσία είναι ότι οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν επιστρέφουν με όρους υψηλής πίεσης: διπλωματία υπό τη σκιά αεροπλανοφόρων, παζάρι για εμπλουτισμό ουρανίου και κυρώσεις, και μια παράλληλη μάχη επιρροής για το αν η ατζέντα θα επεκταθεί στους βαλλιστικούς πυραύλους. Αν η Μουσκάτ γίνει ξανά το σημείο όπου «κλειδώνει» ένας συμβιβασμός ή το σημείο όπου «σπάει» η υπομονή, θα φανεί σύντομα. Μέχρι τότε, το σήμα από την Ουάσιγκτον είναι ξεκάθαρο: συμφωνία ή κλιμάκωση — και ο χρόνος μετρά αντίστροφα.

Σπύρος Σιδέρης

Το αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο Axios αποκάλυψε ότι τουλάχιστον εννέα χώρες της περιοχής απηύθυναν μηνύματα στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, ζητώντας να μην ακυρωθεί η συνάντηση και να δοθεί χώρος στη διπλωματία. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η Ουάσιγκτον αποδέχθηκε τελικά να προχωρήσει στη συνάντηση «σεβόμενη τις επιθυμίες των συμμάχων της στην περιοχή», σε μια ένδειξη ότι οι περιφερειακές ισορροπίες και οι φόβοι γενικευμένης αποσταθεροποίησης βάρυναν περισσότερο από τις αρχικές αντιρρήσεις της.

• Αρχικά, οι συνομιλίες είχαν προγραμματιστεί να διεξαχθούν στην Κωνσταντινούπολη, με τη συμμετοχή και άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής ως παρατηρητών. Το Ιράν, ωστόσο, απαίτησε την αλλαγή έδρας και τη μεταφορά της διαδικασίας στη Μουσκάτ, επιμένοντας ταυτόχρονα σε διμερή μορφή των συνομιλιών. Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι μόνο έτσι θα μπορούσε να υπάρξει ουσιαστική συζήτηση αποκλειστικά για το πυρηνικό ζήτημα και την άρση των κυρώσεων, χωρίς να τεθούν στο τραπέζι άλλα θέματα, όπως το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, που αποτελούν πάγια απαίτηση της Ουάσιγκτον και των συμμάχων της.

Η αμερικανική πλευρά αντέδρασε αρχικά αρνητικά, με αξιωματούχους να δηλώνουν ότι «η επιλογή είναι αποδοχή των αρχικών όρων ή τίποτα». Για αρκετές ώρες, το σενάριο της οριστικής ακύρωσης φαινόταν το επικρατέστερο, γεγονός που πυροδότησε νέο κύμα ανησυχίας σε αραβικές πρωτεύουσες. Στο παρασκήνιο, ωστόσο, διπλωματικά κανάλια ενεργοποιήθηκαν έντονα, με χώρες όπως το Κατάρ, το Ομάν και άλλους περιφερειακούς παίκτες να ασκούν πολιτική πίεση προς την Ουάσιγκτον, φοβούμενοι ότι μια κατάρρευση των συνομιλιών θα οδηγούσε σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Το κλίμα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος προειδοποίησε ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, «πρέπει να ανησυχεί σοβαρά», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικών επιλογών. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ παρακολουθούν στενά τις κινήσεις της Τεχεράνης και ότι δεν θα επιτρέψουν την επανεκκίνηση πυρηνικών δραστηριοτήτων που θεωρούνται απειλητικές. Οι δηλώσεις αυτές, που μεταδόθηκαν από διεθνή πρακτορεία, προκάλεσαν έντονη ανησυχία, καθώς επανέφεραν στο προσκήνιο το σενάριο μιας άμεσης σύγκρουσης.

• Λίγο μετά τις τοποθετήσεις Τραμπ, ήρθε η απάντηση από την ιρανική πλευρά. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ θα πραγματοποιηθούν κανονικά στη Μουσκάτ, ευχαριστώντας δημόσια τις αρχές του Ομάν για τη διαμεσολάβηση και την οργάνωση της διαδικασίας. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, οι συνομιλίες θα είναι έμμεσες, με τη μεσολάβηση τρίτων, και θα επικεντρωθούν αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα και στις κυρώσεις.

Παράλληλα, η ιρανική ειδησεογραφική υπηρεσία Tasnim υποστήριξε ότι η διαφωνία δεν αφορά μόνο την αλλαγή τόπου, αλλά κυρίως την αστάθεια των αμερικανικών θέσεων. Ιρανικές πηγές κατηγόρησαν την Ουάσιγκτον ότι μεταβάλλει συνεχώς τους όρους, επηρεαζόμενη από κύκλους που τάσσονται υπέρ της στρατιωτικής λύσης και διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ισραήλ. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη εμφανίζεται να επιδιώκει να διασφαλίσει ένα στενό και ελεγχόμενο διαπραγματευτικό πλαίσιο, αποφεύγοντας τη διεύρυνση της ατζέντας.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο ρόλος του Κατάρ, καθώς ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμπάς Αραγκτσί, κατά την οποία τονίστηκε η ανάγκη αποκλιμάκωσης και συνέχισης της διπλωματικής οδού. Το Κατάρ εμφανίζεται ως βασικός μεσολαβητής, επιδιώκοντας να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και να αποτρέψει ένα νέο κύμα έντασης στον Περσικό Κόλπο.

• Ταυτόχρονα, έγινε γνωστό ότι ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, μαζί με τον Τζάρεντ Κούσνερ, θα μεταβούν πρώτα στη Ντόχα και στη συνέχεια στο Ομάν, επιβεβαιώνοντας ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει τις συνομιλίες ως ζήτημα υψηλής πολιτικής σημασίας.

Συνολικά, η υπόθεση της συνάντησης στη Μουσκάτ αποκαλύπτει το εύθραυστο υπόβαθρο πάνω στο οποίο κινείται σήμερα η διπλωματία στη Μέση Ανατολή. Η παρ’ ολίγον ακύρωση, η αλλαγή έδρας, οι στρατιωτικές απειλές και οι περιφερειακές πιέσεις δείχνουν ότι η επανέναρξη του διαλόγου ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι προϊόν σύγκλισης, αλλά αποτέλεσμα φόβου για το εναλλακτικό σενάριο: μια νέα φάση έντασης που θα μπορούσε να οδηγήσει όχι απλώς σε πολιτική κρίση, αλλά σε ανοιχτή σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.