Εκτός από τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της απόκτησης μιας εθνικής ιστορικής κουλτούρας επιβάλλεται και ως ανάγκη να αμβλυνθούν οι φορτίσεις του Εμφυλίου που εξακολουθούν να διχάζουν- ο βανδαλισμός της μαρμάρινης επιγραφής με τα ονόματα των εκτελεσθέντων πατριωτών στην Καισαριανή από φασιστοειδή την επιβεβαιώνουν.

Ογδόντα δύο χρόνια μετά την Πρωτομαγιά του ’44, πενήντα δύο χρόνια από τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ (νομοθετικό διάταγμα 59/1974) από την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή και σαράντα τέσσερα από την αναγνώριση της Εθνικής Αντιστασης (ΠΑΣΟΚ-Ανδρέας Παπανδρέου), η χώρα δεν έχει ανοίξει ακόμα τα Αρχεία της Κατοχής και δεν διαθέτει κεντρικό (εθνικό) μουσείο Αντίστασης. Υπάρχουν μικρά τέτοια μουσεία διάσπαρτα, από τους Κορυσχάδες και την Ηλιούπολη μέχρι τη Λάρισα, τη Νίκαια και το Ηράκλειο, όχι, όμως, ένα επισκέψιμο σημείο μνήμης στην Αθήνα όπου θα είναι συγκεντρωμένο όλο το σχετικό υλικό.

Ιστορικό παράδοξο: Ακόμα και η Γερμανία διαθέτει Μουσείο Αντίστασης ( Gedenkstätte Deutscher Widerstand) που στεγάζεται στο κτίριο των γραφείων Bendlerblock, όπου γερμανοί ανώτεροι αξιωματικοί συνωμότησαν να δολοφονήσουν τον Χίτλερ, τον Ιούλιο του 1944!

Τέτοια μουσεία υπάρχουν σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες (Πολωνία, Ολλανδία, Δανία, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Γαλλία, Βέλγιο), ακόμα και σε χώρες που δεν “φημίζονται” για οργανωμένη αντίδραση στην γερμανική κατοχή- κάποιες, μάλιστα, υποδέχτηκαν αμαχητί και συνεργάστηκαν με τους Ναζί.

Η Γαλλία, μάλιστα, έχει δώσει στη δημοσιότητα, από το 2015, όλα τα αρχεία της δοσιλογικής κυβέρνησης του Βισί, η οποία συνεργάστηκε με τη ναζιστική Γερμανία. Πρόκειται για πάνω από 200.000 αστυνομικά, δικαστικά και υπουργικά έγγραφα της περιόδου 1940-1944.
Τα οποία αποκαλύπτουν λεπτομέρειες για τον μηχανισμό δίωξης και εκτοπισμού 76.000 Εβραίων από τη Γαλλία προς τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, καθώς και για την καταστολή της Γαλλικής Αντίστασης από τις δυνάμεις του καθεστώτος του Πετέν.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις “αντιστάθηκαν” στην ιστορική μνήμη (παρά κάποιες επί μέρους προσπάθειες) και απέφυγαν να την ψηλαφήσουν, κυρίως για να μην πλήξουν “υπολήψεις” και ονόματα που επί δεκαετίες μετά τη ναζιστική κατοχή κυριαρχούσαν στο δημόσιο βίο (χρήσιμο προς μελέτη σχετικά το βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη “Οι δωσίλογοι”) και, φυσικά, για να μην θίξουν τα διχαστικά στερεότυπα συγκεκριμένων εκλογικών ακροατηρίων.

Ο βανδαλισμός στην Καισαριανή είναι μόνο το πιό πρόσφατο δείγμα αυτών των αντιλήψεων. Είχαν προηγηθεί η στήριξη ή η ανοχή στην “Χρυσή Αυγή”, η ανέλιξη προσώπων και κομμάτων που εμφορούνται από αντιλήψεις-κατάλοιπα του εμφυλιοπολεμικού διχασμού, ακόμα και η σημερινή ακραία τοξικότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με αφορμή τα φωτογραφικά ντοκουμέντα.

Η άμεση ανταπόκριση της κυβέρνησης και της Βουλής στο αίτημα για την ανάκτηση των ντοκουμέντων από την Ελλάδα είναι θετική εξέλιξη και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τα επόενα βήματα, από την δημοσιοποίηση των Αρχείων της Κατοχής έως την ίδρυση ενός κεντρικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης. Το γεγονός, δε, ότι την σχετική πρωτοβουλία μπορεί να αναλάβει η Ν.Δ, με την ιστορική σχέση που έχει κληρονομήσει από την προδικτατορική δεξιά, θα μπορούσε να αποτελέσει βατήρα ώστε να αμβλυνθούν ακόμα περισσότερο μίση και πάθη του παρελθόντος.

Σε κάθε περίπτωση η χώρα πρέπει να πιάσει το νήμα της ιστορικής της μνήμης και να επιχειρήσει να επουλώσει τις χαίνουσες πληγές της.

Νίκος Γιαννόπουλος

Αυτή η Αντίσταση, αν και πασίγνωστη σε όλη την Ευρώπη, στην Ελλάδα καθυστέρησε πολύ να αναγνωριστεί. Έπρεπε να φτάσουμε στον Αύγουστο του 1982 για να γίνει κάτι τέτοιο μετά από νομοθετική πρωτοβουλία του ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Ακόμα όμως και 44 χρόνια από την εν λόγω κίνηση η Αθήνα, στην οποία γράφτηκαν πολλές σελίδες αντιστασιακής εποποιίας, δεν έχει αποκτήσει Μουσείο Εθνικής Αντίστασης.

Τα γράφουμε όλα αυτά γιατί άνοιξε μία σχετική συζήτηση μετά την ανακάλυψη φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 και τα κόμματα της Αριστεράς κινητοποιήθηκαν σχετικά. Να αποκτηθούν οι φωτογραφίες, απαραίτητο θα έλεγε κανείς, αλλά να εκτεθούν που; Είναι δυνατόν η Αθήνα να μην διαθέτει Μουσείο Εθνικής Αντίστασης ακόμα και 44 χρόνια μετά την επίσημη αναγνώρισή της;

Σε χώρες με πολύ λιγότερο αποτύπωμα πραγματικής αντίστασης κόντρα στους Ναζί, μουσειακές προσπάθειες έχουν γίνει και αποδίδουν καρπούς.

Η Γαλλία αλλά και η Ιταλία (χώρα του Άξονα μέχρι σχεδόν τη λήξη του Πολέμου) διαθέτουν μεγάλα κεντρικά μουσεία Εθνικής Αντίστασης αλλά και πολλά τοπικά ανάλογα με τις κατά τόπους αντιστασιακές εστίες.

Ανάλογη προσπάθεια έχει γίνει ακόμη και στη Γερμανία για να τιμηθούν οι άνθρωποι που βρήκαν το κουράγιο να αντισταθούν στους Ναζί μέσα στη χώρα που γέννησε το Ναζισμό. Το εν λόγω μουσείο μάλιστα βρίσκεται στο Βερολίνο, στην πρωτεύουσα της Γερμανίας, τότε και τώρα.

Για να μην μιλήσουμε τέλος για το μουσείο αντίστασης στη Δανία, μίας χώρας που αντιστάθηκε ελάχιστα στους Γερμανούς.

Η έλλειψη επίσημου μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα δεν μπορεί να εξηγηθεί λογικά αλλά να αποδοθεί μόνο σε ιδεοληψίες του παρελθόντος, ιδεοληψίες της άρχουσας τάξης που έχτισε το μετεμφυλιακό κράτος και εν πολλοίς όρισε τις εξελίξεις.

Κάποιες προσπάθειες που έγιναν, σε συνεργασία με τη Βουλή, επί θητείας της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, δεν είχαν συνέχεια όταν η εξουσία (τόσο στην κεντρική κυβέρνηση όσο και στο Δήμο της Αθήνας) άλλαξε χέρια. Το “Αθήνα Ελεύθερη” ουσιαστικά αφέθηκε να ξεψυχήσει παρά τις μεγάλες προσπάθειες για το στήσιμό του αλλά και το μεγάλο ενδιαφέρον του αθηναϊκού κοινού.

Η σπάνια ανακάλυψη των φωτογραφιών της εκτέλεσης των 200 ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Με αφορμή το γεγονός αυτό να ενταθούν οι προσπάθειες δημιουργίας εστίας ιστορικής μνήμης με επίκεντρο το αντιστασιακό έπος του 1941-1944. Μία εστία που θα αποτελέσει το κέντρο σύνδεσης με το ιστορικό παρελθόν αλλά και με το μέλλον της χώρας αφού, ως γνωστόν, κανένα έθνος δεν έχει τύχη χωρίς ιστορική μνήμη.

Πλέον, δεν υπάρχει καμία δικαιολογία προς το αντίθετο. Χρειάζεται όμως βούληση και ίσως βαθμοί πίεσης στην κεντρική εξουσία η οποία δεν έχει δείξει, είναι αλήθεια, ιστορικές ευαισθησίες.

Από εκεί και πέρα, ο λόγος θα περάσει στους ιστορικούς. Για την πιστοποίηση της αυθεντικότητας, για τη ιστορική πλαισίωση των τεκμηρίων, για την εξήγησή τους στο ευρύ κοινό, για την ένταξή τους στο αφήγημα της εποχής που δεν πρέπει να λησμονηθεί.

Δύσκολος αγώνας αλλά υπέροχος συνάμα. Αξίζει τον κόπο να τον δώσει κανείς…