Σύμφωνα με τις νεότερες μετρήσεις, ο Μόρνος έχει χάσει περισσότερο από το 40% των αποθεμάτων του σε διάστημα δύο ετών, με αποτέλεσμα η επιφάνεια της λίμνης να μειωθεί σχεδόν στο μισό, ενώ στην Υλίκη η ποσότητα του νερού του μειωθεί κατά 40% μόλις τον τελευταίο χρόνο, γεγονός που καταδεικνύει πόσο ραγδαία είναι η επιδείνωση της υδρολογικής κατάστασης.

Με αυτά τα δεδομένα, η κυβέρνηση έχει ήδη δρομολογήσει την ενεργοποίηση καθεστώτος έκτακτης ανάγκης όσον αφορά στην κατανάλωση του νερού στο λεκανοπέδιο, ώστε να επιταχυνθούν σημαντικά έργα και να διασφαλιστεί τουλάχιστον για τα επόμενα 30 χρόνια η κάλυψη των αναγκών της Αττικής, όπου κατοικεί σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας.

Κεντρικός πυλώνας του σχεδιασμού που έχει εκπονήσει η κυβέρνηση, μετά από την αξιολόγηση των εξελίξεων επί περισσότερο από έναν χρόνο, είναι το έργο «Εύρυτος». Προβλέπει την αξιοποίηση νερού που περισσεύει από περιοχές με πολλές βροχοπτώσεις, συγκεκριμένα από τη λίμνη Κρεμαστών, στην οποία καταλήγουν επίσης οι ποταμοί Κρικελιώτης και Καρπενησιώτης, ενώ έχουν σχεδιαστεί και πολλά μικρότερα έργα.

Σημαντικό επενδυτικό σχέδιο ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ αναπτύσσει παράλληλα η ΕΥΔΑΠ, στοχεύοντας στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών. Μεταξύ άλλων, προβλέπονται επενδύσεις σε «έξυπνα» δίκτυα, με συστήματα τηλεμετρίας και ελέγχου διαρροών, καθώς και σε έργα επαναχρησιμοποίησης νερού.

Κρίσιμη θα είναι και η ανταπόκριση των πολιτών, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα αλόγιστης ή υπερβολικής κατανάλωσης νερού.

Ειδικοί και στελέχη της ΕΥΔΑΠ με γνώση της υπόθεσης τόνισαν πως η πρωτεύουσα διανύει περίοδο έμμονης ξηρασίας, που μπορεί να συγκριθεί μόνο με την περίοδο 1988-1994, ενώ επισήμαναν την πολυπλοκότητα του σημερινού προβλήματος, καθώς συνδέεται άρρηκτα με την κλιματική κρίση. Όπως εξήγησαν, πλέον έχουμε λιγότερες ημέρες βροχής ανά έτος σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου, ενώ η συγκέντρωση χιονιού στα βουνά, που «τρέφει» όλα τα πολύτιμα ρυάκια, έχει επίσης μειωθεί αισθητά. Αυτό σημαίνει ότι έχει συρρικνωθεί η φυσική εισροή υδάτων στους ταμιευτήρες, που αναπλήρωνε τα αποθέματά τους.

Οι τελευταίες ισχυρές βροχοπτώσεις δεν άλλαξαν τη μεγάλη εικόνα, καθώς στις περιπτώσεις των καταιγίδων το μεγαλύτερο μέρος του νερού καταλήγει στη θάλασσα.

Οι ίδιες πηγές υπογράμμισαν ότι υπάρχουν παραδείγματα από το εξωτερικό που δείχνουν πόσο σημαντική είναι τόσο η ταχεία αντίδραση της πολιτείας όσο και η υπεύθυνη συμπεριφορά των καταναλωτών, προκειμένου να αναχαιτιστεί το πρόβλημα.

Το 2008 η Κύπρος αναγκάστηκε να μεταφέρει περίπου 8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού με δεξαμενόπλοια από την Ελλάδα. Σήμερα, έχοντας την εμπειρία του παρελθόντος, είναι περισσότερο θωρακισμένη, με εγκαταστάσεις νέων μονάδων αφαλάτωσης και αυστηρότερα μέτρα εξοικονόμησης νερού, κάτι που προς το παρόν στην Ελλάδα δεν προβλέπεται. Η νότια Γαλλία η Ισπανία και η Ιταλία αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα και βρίσκουν λύσεις αντίστοιχες με την Ελλάδα, βάζοντας περιοχές τους σε συναγερμό νερού.

Στον αντίποδα, αρνητικό παράδειγμα αποτελεί το Ιράν, όπου η καθυστερημένη αντίδραση σε ιδιαίτερα σοβαρή κρίση έλλειψης νερού έχει ως αποτέλεσμα να εξετάζονται σήμερα ακραίες λύσεις, όπως η επιβολή δελτίου στο νερό ή ακόμη και, στο έσχατο σημείο, να εγκαταλείψουν οι κάτοικοι την πρωτεύουσα Τεχεράνη.

Το ελάφι εντόπισε διερχόμενος ιδιώτης, ο οποίος ειδοποίησε την πυροσβεστική άνδρες της οποίας απεγκλώβισαν το ελάφι χωρίς το ζώο να τραυματιστεί.

Μετά την επιχείρηση απεγκλωβισμού, το ελάφι επέστρεψε στο φυσικό του περιβάλλον.

Το ελάφι εγκλωβίστηκε στο κανάλι του Μόρνου στην προσπάθεια του να πιει νερό, στην περιοχή Βίλιζα Αυλώνας. Διερχόμενος ιδιώτης ειδοποίησε το Κέντρο Επιχειρήσεων, άμεσα μετέβησαν δυνάμεις από την Π.Υ. Οινοφύτων, το απεγκλώβισαν χωρίς τραυματισμό και επέστρεψε σώο στο φυσικό… pic.twitter.com/jgQzDR59ob

— Πυροσβεστικό Σώμα (@pyrosvestiki) December 29, 2024

Η σημαντική μείωση της στάθμης του νερού έχει φέρει στην επιφάνεια το βυθισμένο χωριό Κάλλιο, το οποίο είχε καλυφθεί όταν δημιουργήθηκε η τεχνητή λίμνη. Η κατάσταση αυτή έχει θέσει σε συναγερμό την ΕΥΔΑΠ, η οποία αναζητά εναλλακτικές πηγές για την ενίσχυση του δικτύου υδροδότησης της Αθήνας.

🛰️ Δορυφορικές μετρήσεις της έκτασης της τεχνητής λίμνης του Μόρνου

🔗 https://t.co/yMHezNRUEK pic.twitter.com/AHSuHJKfDE

— meteo.gr – Ο καιρός (@meteogr) August 27, 2024

Σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου, η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης μειώθηκε από 16,5 km² τον Ιούλιο του 2023 σε μόλις 12,8 km² τον Ιούνιο του 2024. Αυτή η δραματική μείωση της στάθμης του νερού φέρνει στο φως το πρόβλημα της λειψυδρίας, το οποίο μπορεί να επιδεινωθεί αν δεν σημειωθούν βροχοπτώσεις.

Ο Νίκος Γιαπράκας που βρέθηκε στο σημείο, αναφέρει ότι η στάθμη του νερού της λίμνης έχει κατέβει κατά πολλές δεκάδες μέτρα, αποκαλύπτοντας ακόμα και τα κτίρια του παλιού χωριού Κάλλιο. Ο Αντιδήμαρχος Λιδωρικίου, Κωνσταντίνος Κουτσούμπας, σημειώνει πως η κατάσταση είναι παρόμοια με το 1993 και εκφράζει την ανησυχία του ότι, αν δεν βρέξει σύντομα, θα χρειαστεί να εγκατασταθούν αντλίες για την άντληση του νερού, καθώς η στάθμη έχει πέσει κάτω από το επίπεδο του πυθμένα της λίμνης.

Στην Αττική, αν οι κλιματικές συνθήκες δεν βελτιωθούν, τα αποθέματα νερού στους ταμιευτήρες του Μόρνου αρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες μόνο για τα επόμενα πέντε χρόνια. Ο Γενικός Γραμματέας Υδάτων του ΥΠΕΝ, Πέτρος Βαρελίδης, υπογραμμίζει ότι τα αποθέματα είναι επαρκή μόνο για 3,5 έως 5 χρόνια, αν συνεχιστεί η ανομβρία. Ως λύση προτείνεται η παροχέτευση νερού από τον Εύηνο, η αφαλάτωση και η χρήση επεξεργασμένων λυμάτων για άρδευση ή ενίσχυση του υδροφόρου ορίζοντα.

Η κατασκευή μικρών φραγμάτων για τον εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα είναι απαραίτητη, όπως εξηγεί ο καθηγητής του Τμήματος Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, Αβραάμ Ζεληλίδης. Αναφέρει πως η μείωση των χιονοπτώσεων στην Πίνδο επηρεάζει άμεσα τη στάθμη της λίμνης, ενώ προτείνει την κατασκευή μικρών φραγμάτων σε περιοχές με ανθρακικά πετρώματα, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικά ρεζερβουάρ νερού.

Τα τελευταία δύο χρόνια, τα αποθέματα στους ταμιευτήρες της Αττικής μειώθηκαν κατά 300 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, ενώ η κατανάλωση νερού αυξήθηκε κατά 8-10% το πρώτο εξάμηνο του 2024 σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2023. Η κατάσταση αυτή υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για άμεσες και αποτελεσματικές λύσεις προκειμένου να διασφαλιστεί η επάρκεια του νερού στην περιοχή της Αττικής.

Πριν από μερικές ημέρες, ο Δήμος Λέρου έγινε ο πρώτος στο Νότιο Αιγαίο που μπήκε σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης για έναν μήνα, λόγω λειψυδρίας, για να ακολουθήσει η Σίφνος όπου μέσω της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας κυρήχθηκε σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης έως την 22η Ιουλίου.

Η «Δαμόκλειος σπάθη» της λειψυδρίας χτυπά και την Αττική – και όλη τη χώρα- καθώς στην έκταση της τεχνητής Λίμνης του Μόρνου, παρατηρείται σημαντική μείωση τον τελευταίο μήνα λόγω της απουσίας βροχών, των υψηλών θερμοκρασιών αλλά και ως αποτέλεσμα του πολύ ήπιου χειμώνα με τις ελάχιστες χιονοπτώσεις στα ορεινά, όπου η τήξη τους δεν πρόσφερε τα μέγιστα στον υδροφόρο ορίζοντα.

Λαμβάνοντας υπόψη τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε το climatebook, από τον δορυφόρο Sentinel-2, στις 2 Ιουλίου 2023 (ένα χρόνο πριν) η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν ~16.5 km², ενώ στις 26 Ιουνίου 2024 υπολογίστηκε ~12.8 km². Την συγκεκριμένη χρονική περίοδο η έκταση της λίμνης είναι κατά 15-20% συρρικνωμένη σε σχέση με την μέση τιμή από το 2010.

Η λίμνη του Μόρνου συρρικνώνεται 

Η έκταση της τεχνητής Λίμνης του Μόρνου για την συγκεκριμένη χρονική περίοδο υπολογίζεται ως η μικρότερη από το 2010 που υπάρχουν δορυφορικές παρατηρήσεις πολύ υψηλής ανάλυσης. Σημειώνεται ότι η τεχνητή Λίμνη του Μόρνου αποτελεί τον κύριο ταμιευτήρα ύδρευσης της Αθήνας.

Η έλλειψη αξιόλογων βροχοπτώσεων, η επιμονή των πολύ υψηλών θερμοκρασιών αλλά και οι λιγοστές χιονοπτώσεις του χειμώνα αυξάνουν τον κίνδυνο λειψυδρίας για την συνέχεια του καλοκαιριού σε περιοχές της χώρας.

Η ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας και η τουριστική ανάπτυξη δημιουργούν μεγάλες πιέσεις, μία εκ των οποίων είναι η μεγάλη ανάγκη σε πόσιμο νερό.

«Είναι πολύ θετικό να αυξάνεται κάθε χρόνο η επισκεψιμότητα της χώρας, πολύ καλό και για την οικονομία και για τους ανθρώπους που επισκέπτονται την χώρα, αλλά αυτό δημιουργεί έξτρα πίεση. Έχουμε τη μείωση των βροχοπτώσεων από την άλλη όμως έχουμε αύξηση των αναγκών», σημείωσε ο πρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και καθηγητής Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων, Φώτης Μάρης, στο πλαίσιο του 3ου Διεθνούς Φόρουμ για το Νερό.

Πρόσθεσε ότι χρειάζεται κατά τόπους, στα μικρά, στα μεγαλύτερα νησιά, στις περιοχές που είναι με χαμηλές ροχοπτώσεις ή άνυδρες προσαρμοσμένα σχέδια για να υπάρξει η δυνατότητα κάλυψης όλων αυτών των αναγκών και ταυτόχρονα να γίνουν βελτιώσεις στην κατεύθυνση της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων.

Οι μειωμένες βροχοπτώσεις τη χρονιά που διανύουμε αποτελούν επίσης έναν παράγοντα που επιβαρύνει το ζήτημα της λειψυδρίας κυρίως, όπως εξηγεί ο κ. Μάρης, για το Νότιο Αιγαίο, την Κρήτη και την Νότια Πελοπόννησο, περιοχές που ήδη έχει καταγραφεί το πρόβλημα αλλά και σε μεγάλες πόλεις οι οποίες βασίζονται στην επιφανειακή απορροή.

Η Μεσόγειος στερεύει

Τον κώδωνα του κινδύνου κρούει η επιστημονική κοινότητα σχετικά με τις συνθήκες λειψυδρίας και ξηρασίας στη Μεσόγειο. Η συνεχής αύξηση της θερμοκρασίας σε συνδυασμό με τις μειωμένες βροχοπτώσεις αποτελούν τους βασικούς λόγους ανησυχίας των επιστημόνων για τη διαθεσιμότητα των υδάτινων πόρων.

Ειδικότερα, στο μικροσκόπιο τίθενται οι περιοχές που κατά την τουριστική περίοδο δέχονται μεγάλο αριθμό επισκεπτών με αποτέλεσμα η ζήτηση για νερό να αυξάνεται σημαντικά.

Σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ οι χώρες της Νοτίου Μεσογείου και ειδικότερα η περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής (MENA) βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της κρίσης λειψυδρίας καθώς φιλοξενεί 15 από τις 20 χώρες με τη μεγαλύτερη λειψυδρία στον κόσμο.

Επιπλέον, έκθεση του JRC της Κομισιόν για την ξηρασία στη Μεσόγειο που δημοσιεύθηκε τον φετινό Φεβρουάριο σχετικά με τις συνεχιζόμενες ξηρασίες και τις επιπτώσεις τους στην ευρύτερη περιοχή, ανέφερε ότι οι μακροχρόνιες θερμοκρασίες άνω του μέσου όρου, οι θερμές περίοδοι και οι ανεπαρκείς βροχοπτώσεις έχουν οδηγήσει σε σοβαρές συνθήκες ξηρασίας στην περιοχή της Μεσογείου, επηρεάζοντας πολυάριθμες περιοχές στη νότια Ιταλία, τη νότια Ισπανία, τη Μάλτα, το Μαρόκο, την Αλγερία και την Τυνησία.

Επιπλέον επεσήμανε ότι με βάση τις εποχικές προβλέψεις αναμενόταν μία θερμότερη άνοιξη στη νότια Ιταλία, την Ελλάδα, τα νησιά της Μεσογείου και τη βόρεια Αφρική και προσέθετε ότι καθώς η σοβαρότητα της ξηρασίας αναμένεται να συνεχιστεί, αυξάνονται οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις της στη γεωργία, τα οικοσυστήματα, τη διαθεσιμότητα πόσιμου νερού και την παραγωγή ενέργειας.